Tarmoq texnologiyalari va internet xizmatlari

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	4.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	17 Апрель 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Информатика и ИТ

Tarmoq texnologiyalari va internet xizmatlari

Купить

3.1. Komputer tarmoqlarining tushunchasi va turlari. 3.2. Tarmoqli texnologiyalarni milliy iqtisodiyotning tarmoq va sohalarida foydalanish. 3.3. Internet xizmatlari bilan ishlash. REJA

 1969 yil 2 sentyabrda Kaliforniya universitetining talabalari (professor Len Kleynrok rahbarligida talaba Stiven Kroker va Vinton Serf) ikkita kompyuterni besh metrlik kulrang kabel bilan o‘zaro ulab, undan maʼnosiz maʼlumot larni yubordilar. Ushbu voqea kompyuter tarmog‘i orqali ilk bor axborot yuborish hisoblanadi. Mana shu tajriba asosida ARPANET ( 1969 yil 21 noyabrda ushbu tarmoq orqali Kaliforniya va Stenford universitetlari orasida ilk bor maʼlumotlar uzatish amalga oshirildi), so‘ngra esa zamonaviy internet tarmog‘i vujudga keldi.  Ushbu yangilik asosida 1970 yillar oxirida yagona TCP/IP bayonnoma, o‘tgan asrning 80-yillarida DNS tizimi va 90-yillarida esa WWW ishlab chiqildi. Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari

 Kompyuter tarmoqlarining paydo bo‘lish sabablaridan biri – resurslardan hamkorlikda foydalanish hamda alohida kompyuter imkoniyatini kengaytirishdir. Tarmoq orqali foydalanuvchilar bir vaqtning o‘zida bir xil maʼlumot va fayl nusxalari, amaliy dasturlar bilan ishlashi mumkin. Bu holat axborot tashuvchilardagi joyni, bundan tashqari, printer, skaner, modem, lazer disklar majmuining birgalikda ishlatilishi qo‘shimcha mablag‘ni tejaydi.  Tarmoqdan foydalanganda axborotni saqlash ishonchliligi ortadi, chunki juda oddiy usulda qimmatli axborotlarni qayta nusxalash mumkin. Bugungi kunda bank faoliyatida tarmoq dastur mahsulotlaridan keng foydalanilmoqda. Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari

Kompyuterlar orasida maʼlumot almashish va umumiy masalalarni birgalikda yechish uchun kompyuterlarni bir- biri-bilan bog‘lash ehtiyoji paydo bo‘ladi. Kompyuterlarni bir-biri bilan bog‘lashda ikki xil usuldan foydalaniladi: Kabel yordamida bog‘lash . Bunda kompyuterlar bir-biri bilan koaksial , o‘ralgan juftlik kabeli (UTP) yoki shisha tolali kabellar orqali maxsus tarmoq plata yordamida bog‘lanadi. Simsiz bog‘lanish . Bunda kompyuterlar bir-biri bilan simsiz aloqa vositalari yordamida, yaʼni radio to‘lqinlar, infraqizil nurlar, WiFi va Bluetooth texnologiyalari yordamida bog‘lanadi. KOMPYUTERLARNI BIR-BIRI BILAN BOG‘LASH Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari

TARMOQ TUSHUNCHASI VA UNING AHAMIYATI  Tarmoq - kompyuterlar, terminallar va boshqa qurilmalarning ma lumot ʼ almashishni ta minlaydigan aloqa kanallari bilan o‘zaro bog‘langan ʼ majmui.  Kompyuterlararo ma lumotlarni almashishni ta minlab beruvchi bunday ʼ ʼ tarmoqlar kompyuter tarmoqlari deb ataladi.  Tarmoq axborotlarni uzatish, alohida foydalanilayotgan kompyuterlarni birgalikda ishlashini tashkil qilish, bitta masalani bir nechta kompyuter yordamida yechish imkoniyatlarini beradi. Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari

 Tarmoq har doim bir nechta kompyuterlarni birlashtiradi va ulardan har biri o‘z axborotlarini uzatish va qabul qilish imkoniyatiga ega.  Axborot uzatish va qabul qilish kompyuterlar o‘rtasida navbat bilan amalga oshiriladi.  Kompyuterlar tarmoqlari tashkil etilgandan so‘ng undagi barcha kompyuterlarning manzillari belgilanadi. Chunki axborotlarni tarmoq orqali bir kompyuterdan boshqasiga uzatish kompyuter manzillari orqali amalga oshiriladi.  Jo‘natilayotgan axborotga oddiy hayotimizdagi xat jo‘natish jarayoni kabi uzatuvchi va qabul qiluvchi manzillari ko‘rsatiladi va tarmoqqa uzatiladi. AXBOROTNI UZATISH VA QABUL QILISH Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari

Apparat qurilmalari va tarmoq dastur taʼminoti orqali o‘zaro bir-birlari bilan hamohang ishlay oladigan kompyuterlar majmuiga tarmoq deyiladi. Tarmoqlarni turli meʼyorlarga ko‘ra sinflarga ajratish mumkin. Bular: 1) O‘tkazish qobiliyati, yaʼni maʼlumotlarni tarmoqqa uzatish tezligiga muvofiq:  n- past (100 Kbit/s gacha);  n- o‘rta (0,5-10 Mbit/s gacha);  - yuqori(10 Mbit/s dan ortiq). TARMOQ TUSHUNCHASI VA UNING TURLARI Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari

Axborot muhitida tezlik tushunchasi, birliklari va axborot kanallari sig‘imi  Maʼlum vaqt oralig‘ida aloqa muhitlari orqali uzatiladigan axborot hajmi - uning uzatilish tezligini belgilaydi. Axborot kanallarining sig‘imi ular orqali maʼlum vaqt oralig‘ida uzatiladigan axborot hajmi bilan belgilanadi. Bu o‘z navbatida axborot kanallarining o‘tkazish qobiliyatini anglatadi.  nAxborotni uzatish tezligi birliklari:  ¨ Bit/sekund – bir soniyada aloqa muhiti orqali uzatiladigan bitlar soni;  ¨ Kbit/sekund – bir soniyada aloqa muhiti orqali uzatiladigan minglab yaxlitlangan bitlar soni;  ¨ Mbit/sekund – bir soniyada aloqa muhiti orqali uzatiladigan millionlab yaxlitlangan bitlar soni;  ¨ Gbit/sekund – bir soniyada aloqa muhiti orqali uzatiladigan milliardlab yaxlitlangan bitlar soni. Kompyu

2) Kompyuter tarmoqlarining geografik joylashishi, masshtabi hamda hajmiga muvofiq:  - LAN ( Local-Area Network) lokal tarmoq (bir ofis, bino ichidagi aloqa);  - CAN (Campus-Area Network) - kampus tarmoq, (binolar orasidagi kompyuter tarmog‘i);  - MAN (Metropolitan-Area Network) katta radiusga (bir necha o‘n km) axborot uzatuvchi kengaytirilgan tarmoq;  - WAN (Wide-Area Network) keng masshtabli, mintaqaviy, maxsus qurilma va dasturlar bilan taʼminlangan alohida tarmoqlarni birlashtiruvchi yirik tarmoq;  - GAN (Global-Agea Network) global (xalqaro, qitʼalararo) tarmoq. Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari

3) Funksional munosabatlariga ko‘ra:  bir xil darajali (peyer-to-peyer - odnorangoviye) tarmoqlar: uncha katta bo‘lmagan, bir xil mavqega ega kompyuter tarmoqlari;  tarqatilgan (Distributed) tarmoqlar : serverlar tarmoq foydalanuvchilariga xizmat ko‘rsatadi, biroq tarmoqni boshqarmaydi. Chekli sondagi foydalanuvchilarning har biri o‘z serveriga “mijoz-server” sxemasi bo‘yicha ulanadi;  server (Server based) yoki markazlashgan boshqarishga ega tarmoqlar: tarmoqning bosh elementi serverdir. Qolgan tugunlar serverning resurslaridan foydalanishi mumkin. Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari

4) Tarmoq operatsion tizimlarini ishlatish bo‘yicha (tarmoq OT):  ´ gomogenli – hamma tugunlarda bir xil yoki yaqin operatsion tizimlardan foydalaniladi (masalan, WINDOWS OT tarmog‘i);  ´ geterogenli – bir vaqtning o‘zida bir nechta tarmoq operatsion tizimlar ishlatiladi (masalan, Novell NetWare va WINDOWS). Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari

 Alohida tugunlarni tarmoqda ulash usullari tarmoq topologiyasi deyiladi. Topologiya bu - tarmoq qurilmalarini o’zaro bir-biri bilan geografik joylashishini anglatadi.  Asosan keng qo’llaniladigan uchta topologiya bo’lib, bular: taxtakach (shina, bus), xalqa (koltso, ring) va yulduz (zvezda, star) topologiyalaridir.  Qo’shimcha topologiyalarga esa to’r (mesh), chiziqli (line), daraxt (tree), keng daraxt (fat tree), to’liq bog’langan (fully connected) va sh.k. topologiyalar kiradi. TARMOQ TOPOLOGIYASI Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari

s е rv е r shin аprint е r pk pk pk Shina topologiyasi umumiy kabeldan iborat bo’lib (shina yoki magistral deb ataladigan), unga barcha ishchi stantsiyalar ulanadi.  Afzalliklari: tarmoqni o’rnatishga kam vaqt ketadi; arzon (kam kabel va qurilmalar ketadi); oson sozlanadi; ishchi stantsiyasining ishdan chiqishi tarmoqning ishlashiga ta’sir etmaydi.  Kamchiliklari: tarmoqdagi har qanday nosozliklar (kabelning uzilishi, terminatorning ishdan chiqishi) tarmoqning ishdan chiqishiga olib keladi; nosozliklarni lokallashtirishning murakkabligi; yangi ishchi stantsiyalarning ulanishi tarmoq tezligini pasaytiradi .1. SHINA TOPOLOGIYASI Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari

s е rv е rprint е r pk pk pk1. SHINA TOPOLOGIYASI Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari

s е rv е r pkpk pk pk pk  Afzalliklari: oson o’rnatish; qo’shimcha qurilmalarning yo’qligi; tarmoq intensiv ishlaganda uning turg’un ishlashi (tezlikni kamaytirmasdan).  Kamchiliklari: bitta ish stantsiyasining ishdan chiqishi tarmoqning ishlashiga ta’sir etadi; murakkab konfiguratsiya va sozlash; nosozliklarni qidirishning murakkabligi.  Xalqa topologiyasi da barcha kompyuterlar yopiq xalqasimon, ketma-ket bog’lanadilar. Bunda xabar birin-ketin kompyuterdan- kompyuterga uzatiladi. Xabarni uzatgan kompyuter yana o’sha xabarni qayta qabul qilmaguncha, jarayon davom etaveradi.  2. XALQA TOPOLOGIYASI Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari Xalqa topologiyasi da barcha kompyuterlar yopiq xalqasimon, ketma-ket bog’lanadilar. Bunda xabar birin-ketin kompyuterdan- kompyuterga uzatila

s е rv е r pk pk pk print е r hub (ха b ) Afzalliklari: bitta ish stantsiyasining ishdan chiqishi tarmoqning ishlashiga ta’sir etmaydi; tarmoqning yaxshi masshtablashtirilganligi; tarmoqdagi nosozliklarni oson qidirish; tarmoqning yuqori unumdorligi; qulay administratsiya. Kamchiliklari: markaziy kontsentratorning ishdan chiqishi butun tarmoqning (yoki segmentning) ishdan chiqishiga olib keladi; tarmoqni montaj qilishda boshqa topologiyalarga qaraganda ko’proq kabel ketadi; tarmoqdagi ishchi stantsiyalar soni markaziy kontsentratordagi portlar soni bilan chegaralangan. 3. YULDUZ TOPOLOGIYASI  Yulduzcha topologiya ga ega tarmoqlar markaziy tugunga ega (kommutator yoki kontsentrator). Mazkur markaziy tugunga barcha qolgan kompyuterlar ulanadi. Dastlab uzatilgan xabar ana shu qurilmaga kelib

s е rv е r pk pk pk print е r hub s е rv е r pk pk pk print е r hub s е rv е r pk pk pk print е r hub 3. YULDUZ TOPOLOGIYASI Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari

 Marshrutizator yoki router ( Router ) — tarmoq topologiyasi haqidagi ma’lumot va berilgan qoidalar asosida paketlarni tarmoq segmentlari orasida uzatish haqida qaror qabul qiluvchi qurilma  TARMOQ QURILMALARI Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari Marshrutizator yoki router ( Router ) — tarmoq topologiyasi haqidagi ma’lumot va berilgan qoidalar asosida paketlarni tarmoq segmentlari orasida uzatish haqida qaror qabul qiluvchi qurilma 

Mashrutlovchilar – Marshrutizator – Router  Mashrutlovchilar yoki yo’naltirgichlar ko’priklarga qaraganda ancha murakkab vazifani bajaradilar. Ularning asosiy vazifasi – har bir paket uchun qulay uzatish yo’lini tanlashdir. Buning uchun tarmoqning eng ko’p yuklangan qismlarini va buzilgan bo’laklarini aylanib o’tishi kerak. Ular odatda murakkab shoxlamali (aralash topologiyali) tarmoqda ishlatiladi, bu holda alohida olingan abonentlar o’rtasida bir necha aloqa yo’li mavjud bo’lishi mumkin.   Cisco 2500 Internet xizmatlari bilan ishlash

Tarmoq kommutatori yoki svitch (switch - o’tkazgich) — bitta segment chegarasida kompyuter tarmog’ining bir nechta tugunini birlashtiruvchi qurilma. Kontsentrator trafikni bitta qurilmadan boshqa barcha qurilmalarga yuborsa, kommutator ma’lumotlarni faqat qabul qiluvchiga yuboradi. Bu esa ma’lumotlar almashish tezligini va tarmoq xavfsizligi oshiradi. Tarmoqning boshqa segmentlarini ular uchun mo’ljallanmagan ma’lumotlarni qayta ishlashdan ozod qiladi Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlariTarmoq kommutatori yoki svitch (switch - o’tkazgich) — bitta segment chegarasida kompyuter tarmog’ining bir nechta tugunini birlashtiruvchi qurilma. Kontsentrator trafikni bitta qurilmadan boshqa barcha qurilmalarga yuborsa, kommutator ma’lumotlarni faqat qabul qiluvchiga yuboradi. Bu esa ma’lumo

Kommutatorlar – Kommutator – Switch Kommutatorlar (Shlyuzlar) – bu qurilmalar protokollari katta farq qiluvchi, butunlay bir biridan farq qiluvchi tarmoqlarni birlashtirishda ishlatiladi, masalan, mahalliy, tarmoqlarni katta kompyuterlar bilan yoki global tarmoq bilan ulashda qo’llaniladi. Bu qurilmalar kam qo’llaniladigan va qimmat tarmoq qurilmalariga kiradi. Agarda OSI modeliga murojat qilsak, shlyuzlar – OSI modelidagi ancha yuqori bosqichlar vazifalarini bajaradilar. COMPEX SRX1216 Dual Speed Switch 16 port 10/100 MBit/S (16UTP) RM Internet xizmatlari bilan ishlash

Tarmoq kontsentratori (hub - faoliyat markazi) — bir nechta qurilmalarni bitta umumiy segmentga birlashtiruvchi tarmoq qurilmasi. Qurilmalar kabellar yordamida ulanadi Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va turlariTarmoq kontsentratori (hub - faoliyat markazi) — bir nechta qurilmalarni bitta umumiy segmentga birlashtiruvchi tarmoq qurilmasi. Qurilmalar kabellar yordamida ulanadi

Kontsentratorlar – Kontsentrator – Hub Kontsentratorlar bir necha tarmoq qismlarini birlashtirib bir butun tarmoq hosil qilishga xizmat qiladilar. Kontsentratorlarni aktiv va passivga ajratish mumkin. Passiv kontsentratorlar konstruktiv jihatidan bir necha repiterlarni o’z tarkibiga olgan bo’ladi. Ular repiterlar bajaradigan vazifalarini o’zini bajaradilar. Bunday kontsentratorlarning alohida olingan repiterlarga nisbatan afzalligi hamma ulanish nuqtalari bir joyga yig’ilganligidir. Bu tarmoq tuzilishini o’zgartirishga qulaylik tug’diradi, tarmoqni nazorat qilish va nosozliklarni topishni osonlashtiradi. Shuningdek hamma repiterlar sifatli va bir nuqtadan elektr manbaiga ulanadilar. Aktiv kontsentratorlar ancha murakkab vazifalarni bajaradilar, masalan, ular almashuv protokollarini va axbo

Tarmoq kartasi- Network Card - Сетевая карта Tarmoq kartalari ni turli adabiyotlarda yana kontroller, adapterlar, platalar, interfeyslar, NIC – Network Interface Card nomlar bilan ataydilar. Bu qurilmalar mahalliy tarmoqning asosiy qismi, ularsiz tarmoq hosil qilish mumkin emas. Tarmoq adapterlarining vazifasi – kompyuterni (yoki boshqa abonentni) tarmoq bilan ulash, yana qabul qilingan qoidalarga rioya qilgan holda kompyuter bilan aloqa kanali o’rtasidagi axborot almashinuvini ta’minlashdir. Internet xizmatlari bilan ishlash

Transiverlar – Transiver - Transceiver Transiverlar yoki uzatish va qabul qilish qurilmalari, ular adapter bilan tarmoq kabeli o’rtasidagi axborotni uzatish uchun xizmat qiladilar yoki tarmoqning ikki qisimlari (segment) o’rtasidagi axborot uzatishni amalga oshiradilar. Transiver signalni kuchaytirish, signal qiymatlarini o’zgartirish yoki signal ko’rinishini o’zgartirish (masalan, elektr signalini yorug’lik signaliga va teskariga) ishlarini bajaradi. Ko’pincha adapter platasiga o’rnatilgan qabul qilish va uzatish qurilmasi transiver deb ham yuritiladi. Intenet xizmatlari bilan ishlash

Takrorlagichlar– Повторитель – Repeater Repiterlar yoki takrorlagich qurilmasi transiverga nisbatan ancha oddiy vazifani bajaradi. U faqat susaygan signalni qayta tiklab avvalgi ya’ni uzatilgan vaqtidagi ko’rinishga (amplitudasi va ko’rinishini) keltiradi. Signalni qayta tiklashning asosiy maqsadi, tarmoq uzunligini oshirishdan iborat. Repiterlar va transiverlar hech qachon o’zidan o’tayotgan axborotga ishlov bermaydilar. Internet xizmati bilan ishlash

Ko’priklar– Мост – Bridge  Ko’priklar , shlyuzlar va yo’naltirgichlar turli xildagi tarmoqlardan bir butun tarmoq hosil qilish uchun ishlatiladi, ya’ni turli quyi bosqich almashish protokollari, xususan, turli formatdagi paketlar, turli kodlash usullari va turli tezlikdagi uzatishlar va xokazolardan bir butun tarmoq hosil qilinadi. Ko’priklar – eng sodda qurilma bo’lib, ular yordamida turli axborot almashish standartli tarmoqlarni birlashtirishda yoki bir tarmoqning bir necha qismlarini birlashtirishda foydalaniladi. Internet xizmatlari bilan ishlash

O’rama juft kabel (vitaya para, twisted pair) — aloqa kabelining turi. Telefoniyada foydalaniladigan eshilgan sim juftidan iborat. U ekranlangan va ekranlanmagan bo’lishi mumkin. Ekranlangan kabel elektr magnit xalaqitlariga ancha bardoshli bo’ladi. Ushbu kabelning kamchiliklari signallarning so’nish koeffitsienti yuqoriligi va elektrmagnit xalaqitlariga yuqori darajada sezgirligi, shuning uchun o’rama juftlikdan foydalanishda faol qurilmalar o’rtasidagi eng yuqori masofa 100 metrgacha bo’ladi Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlariO’rama juft kabel (vitaya para, twisted pair) — aloqa kabelining turi. Telefoniyada foydalaniladigan eshilgan sim juftidan iborat. U ekranlangan va ekranlanmagan bo’lishi mumkin. Ekranlangan kabel elektr magnit xalaqitlariga ancha bardoshli bo’ladi. Ushb

Koaksial kabel (coaxial cable) - bu kabeldan ma’lumotlar uzatishning ikkita turli tizimida foydalanish mumkin: signalni modulyatsiyalab va modulyatsiyalamasdan uzatish. Birinchi holda raqamli signal ShKdan qanday shaklda uzatilsa, undan shunday shaklda foydalaniladi. U tezligi 10 MbitG’s gacha va eng yuqori ta’sir radiusi 4000 m bo’lgan bitta uzatish kanaliga ega. Ikkinchi holda raqamli signal analogli signalga aylantiriladi va u qabul qilish stantsiyasiga yo’naltiriladi, u erda u yana raqamli signalga aylantiriladi. Signalni aylantirish operatsiyasini modem (modulyator-demodulyator) bajaradi va har bir stantsiya o’z modemiga ega bo’lishi kerak. Ma’lumotlarni uzatishning bu usuli ko’p kanalli hisoblanadi. Bunday usul bilan tovushlarni, videosignallarni, ma’lumotlarni uzatish mumkin. Kabel

$Optik tolali kabel tarmoqda foydalaniladigan eng yangi texnologiya hisoblanadi. Bunda axborot eltuvchi yorug’lik nuri bo’ladi, u tarmoq tomonidan o’zgartiriladi va signal shaklini oladi. Bunday tizim tashqi elektr xalaqitlariga bardoshli va shuning uchun ma’lumotlarni tez (2 Gbit\\S gacha) va xatosiz uzatish mumkin hamda uzatilayotgan axborotning maxfiyligini ta’minlaydi. Kamchiliklari qatorida qiymati yuqoriligi va ulash murakkabligini ko’rsatish mumkin. Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlariOptik tolali kabel tarmoqda foydalaniladigan eng yangi texnologiya hisoblanadi. Bunda axborot eltuvchi yorug’lik nuri bo’ladi, u tarmoq tomonidan o’zgartiriladi va signal shaklini oladi. Bunday tizim tashqi elektr xalaqitlariga bardoshli va shuning uchun ma’lumotlarni tez (2 Gbit\\S gacha) va$ $T armoq kabellarining texnik ko’rsatkichlari K abel turi O’tkazish tezligi Tarmoqni hosil qiluvchi tugunlar orasidagi masofa K abel uzilganda tiklash mumkinlgi K oaksial 10 Mbit \\ s 500 m Past Juftli o’ram 100 Mbit \\ s 100 m Yaxshi Optik tolali 1-2 Gbit \\ s 100 km Maxsus qurilmalar talab qiladiKompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari$

Aloqa kanallari: radioaloqa, 100 m gacha (11 MbitG’c, 54 MbitG’s) infraqizil nurlar (5-10 MbitG’s) infraqizil lazerlar (100 MbitG’s gacha WiFi (Wireless Fidelity) технологияси Уланиш нуқтасиSimsiz tarmoq Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari

WiFi (Wireless Fidelity) технологияси Kompyuter tarmoqlarining tushunchasi va turlari

Tarmoq orqali taqdim etiladigan xizmatlar  Fayl server xizmati. Bunda tarmoqdagi barcha kompyuterlar asosiy kompyuterning (server) ma’lumotlaridan foydalanish yoki o’z ma’lumotlarini asosiy kompyuter xotirasiga joylashtirish mumkin;  Print server xizmati . Bunda tarmoqdagi barcha kompyuterlar o’z ma’lumotlarini xizmat joriy qilingan kompyuter boshqaruvi orqali qog’ozga chop qilishi mumkin;  Proksi server xizmati . Bunda tarmoqqa ulangan barcha kompyuterlar xizmat joriy qilingan kompyuter boshqaruvi orqali bir vaqtda Internet yoki boshqa xizmatlardan foydalanishi mumkin;  Kompyuter va foydalanuvchi boshqaruvi xizmati. Bunda tarmoqqa ulangan barcha kompyuterlarning va ularda qayd qilingan foydalanuvchilarning tarmoqda o’zini tutishi hamda faoliyat yuritishi belgilanadi va nazorat qilinad

Kompyuter tarmoqlarining dasturiy ta’minoti Tarmoqning imkoniyati uning foydalanuvchiga ko’rsatadigan xizmati bilan o’lchanadi. Tarmoqda ishlash uchun belgilangan dastur bir vaqtda ko’plab foydalanuvchilar uchun mo’ljallangan bo’lishi kerak. Hozirda shunday dasturiy ta’minot tuzishning ikki xil asosiy tamoyili joriy etilgan:  Birinchi tamoyilda tarmoqning dasturlashtirilgan ta’minoti ko’pgina foydalanuvchilarga hamma kirishi mumkin bo’lgan bosh kompyuter resurslarini taqdim etishga mo’ljallangan. U fayl-server deb yuritiladi. Bosh kompyuterning asosiy resursi fayllar bo’lgani uchun u shu nomni olgan. Tarmoqda bir qancha fayl-serverlar bo’lishi mumkin. Fayl-server resurslarini boshqaruvchi va ko’pgina tarmoq foydalanuvchilari uchun ruxsat beruvchi dasturiy tarmoq ta’minoti tarmoqning opera

 Ikkinchi tamoyil “klient-server” arxitektura deb ataladi, uning dasturiy ta’minoti resurslardan jamoa bo’lib foydalanishgagina mo’ljallanib qolmay, ularni qayta ishlash va foydalanuvchi talabiga ko’ra resurslarni joylashtirishga mo’ljallangan. “Klient-server” arxitekturalar dasturi tizimi ikkita bo’linmadan iborat:  Serverning dasturli ta’minoti;  Foydalanuvchi – mijozning dasturiy ta’minoti.  Bu tizimlar ishi quyidagicha tashkil qilinadi: mijoz-dasturlar foydalanuvchining kompyuterida bajariladi va umumiy kirish kompyuterida ishlaydigan dastur - serverga so’rov jo’natiladi. Ma’lumotlarning asosiy qismini qayta ishlash kuchli server tomonidan amalga oshiriladi, foydalanuvchi kompyuteriga faqat bajarilgan so’rov natijalari yuboriladi. Ma’lumotlar bazasi serverlari katta hajmdagi ma’lum

Ta’lim muassasasida kompyuter tarmoqlari va ular asosida yechiladigan masalalar  axborotni tashkil qilish va izlab topish;  zamonaviy axborot texnologiyalari yordamida axborot va bilimlarni almashishga imkoniyat yaratish;  fanlardan bilimlarni chuqurlashtirish uchun qo’shimcha ma’lumotlarni tarmoqdan qidirish;  talabalarning fanlardan mustaqil ishlarni bajarishi;  elektron kutubxonadagi manbalardan foydalanish;  masofaviy ta’lim olish;  hisobotlar tayyorlash va uzatish;  elektron hujjat almashishni tashkil qilish;  talabalar ota-onalari farzandlarining o’zlashtirishi va davomatini kuzatib borishi hamda sh.k. Tarmoqli texnologiyalarni milliy iqtisodiyotning tarmoq va sohalarida foydalanish

INTERNET GLOBAL TARMOG’I  Hozirgi kunda dunyoda ko’plab kompyuter tarmoqlari ishlab turibdi. Dastlabki kompyuter tarmog’i - ARPANET (Advenced Researsh Projects Agency Network) AQShning mudofaa vazirligi tomonidan 1969 yili ishlab chiqilgan. U keyinchalik boshqa KTlar bilan birlashtirilib INTERNETning bir qismi sifatida ishlatila boshlandi.  INTERNET – international network – yagona standart asosida faoliyat ko’rsatuvchi jaxon global kompyuter tarmog’i. Internet xizmati «internet provayderlari» yordamida aloqa kanallari-telefon tarmog’i, kabelli kanallar, radio va kosmos aloqa tizimlaridan foydalanish orqali amalga oshiriladi. Hozirda Internetga dunyoning 160 dan ortiq mamlakatlaridagi millionlab kompyuterlar ulangan. Bugungi kunda Internet 50000 dan ortiq alohida tarmoqlarni bo g’ laydi.

Internet texnologiyalari Internet - International – xalqaro va net tarmoq so’zlaridan olingan. Internet bir rangli tarmoq hisoblanadi, ya’ni tarmoqdagi barcha kompyuterlar bir toifali bo’lib, istalgan kompyuter tarmoqdagi boshqa kompyuterga ulanishi mumkin. Internet xizmatlari bilan ishlash

Internetning asosiy tushunchalari  Veb sayt – biror bir sohaga, faoliyatga, voqea va xodisaga bag’ishlangan ma’lumotlarni o’zida jamlagan Internet sahifalar majmui.  Internet provayder – Internet tarmog’i xizmatlaridan foydalanishni ta’minlab beruvchi tashkilot.  Elektron pochta – Internet tarmog’i orqali tezkor ma’lumotlar va xabarlar almashish tizimi.  Internet manzil (URL) – Internet tarmog’ida joylashtirilgan axborot resurslarining murojaat manzillari.  Proxy – lokal tarmoqqa ulangan kompyuterlarni bitta aloqa kanali orqali Internet xizmatidan foydalanishni tashkil etish xizmati.  Veb server – veb sahifalarni joylashtirish, boshqarish va ulardan foydalanishni tashkil etish hamda foydalanuvchilar so’rovlariga ishlov berish xizmati. Internet xizmatlari bilan ishlash

Internet texnologiyalari Локал тармо қ Локал тармоқФойдаланувчи Провайдер Провайдер Фойдаланувчи Юқори тезликка эга бўлган алоқа линияси Алоқа линиялари Коммут тацион алоқа линиялари Модем лар Internet xizmatlari bilan ishlash

Internet tarmog’ining tuzulishi  Internet o’z-o’zini shakllantiruvchi va boshqaruvchi murakkab tizim bo’lib, asosan uchta tarkibiy qismdan tashkil topgan: axborot dasturiy texnik Internet  Internet tarmog’ining texnik ta’minoti har xil turdagi kompyuterlar, aloqa kanallari hamda tarmoqning texnik vositalari majmuidan tashkil topgan.  Internet tarmog’ining dasturiy ta’minoti tarmoqka ulangan xilma-xil kompyuterlar va tarmoq vositalarini yagona standart asosida ishlashni ta’minlovchi dasturlar.  Internet tarmog’ining axborot ta’minoti Internet tarmog’ida mavjud bo’lgan turli elektron hujjatlar, grafik rasm, audio yozuv, video tasvir, veb-sayt va hokazo ko’rinishdagi axborotlar majmuasidan tashkil topgan. Internet xizmatlari bilan ishlash

Internet bilan bog’lanish Oddiy telefon liniyasi orqali internetga bog’lanish Mobil telefon orqali internetga bog’lanish Internet xizmatlari bilan ishlash

$Modem tushunchasi va uning vazifasi  Modem modulyator-demodulyator so’zlarining qisqartmasi hisoblanadi. Modem signalni (axborot) telekommunikatsiya kanallar bo’ylab uzatishni ta’minlaydi.  Modem yordamida internetda oddiy analog telefon tarmog’i orqali bog’lanish mumkin. Bunday modemlarning nazariy jixatdan eng yuqori foydalanish tezligi 56 Kb\\sek. ni tashkil etadi.  Modem ichki va tashqi turlarga bo’linadi va har ikkalasi ham internetga yoki telekommunikatsiya tarmoqlariga ulanish uchun xizmat qiladi. Ташқи факс  модем Симсиз модем Ички модем Internet xizmatlari bilan ishlash$