Tasavvufning Movarounnahr tariqatlari - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	1.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Tasavvufning Movarounnahr tariqatlari

Купить

Tasavvufning Movarounnahr tariqatlari
R E J A :
1) T A S A V V U F I L M I N I N G P A Y D O B O ` L I S H I
2) T A R I Q A T L A R N I N G P A Y D O B O ` L I S H I
3) M O V A R O U N N A H R D A V U J U D G A K E L G A N
T A R I Q A T L A R

Tasav v uf , sufi y lik — islomda insonni ruhiy va axloqiy jihatdan
komillik sari yoʻllovchi taʼlimotdir . Tasavvuf soʻzining oʻzagi va
mazmuni haqida olimlar turli fikr va taxminlar bildirishgan. Ular
ichida Ibn Xaldunning fikri haqiqatga yaqin deb eʼtirof etilgan. U
"Muqaddima" asarida tasavvuf "suvf " — "jun", "poʻstin" soʻzidan
olingan boʻlishi kerak, zero qadimdan tarkidunyo qilgan zohidlar
jundan toʻqilgan kiyim yoki poʻstin kiyib yurishni odat qilganlar, bu
bilan ular bashang kiyinib yuruvchi axli dunyolardan farqli hayot
tarzini oʻzlarida namoyon etganlar, deydi.

,,suvf ”
,,tazkiya”,,safha” Islomdagi tasavvuf ,,islom eʼtiqodining
tasavvufiy ifodasi” ,,Islomning botiniy
oʻlchovi” ,,Islom ichidagi tasavvuf
hodisasi”, ,,islomiy e'tiqod va amaliyotni
botinlashtirish va kuchaytirish” kabi
turlicha taʼriflangan. Boshqa bir izohda
bu so‘zning lug‘aviy ildizi arabcha ,,poklik”
degan ma’noni anglatuvchi ,,safha”
( ءافص ) ga borib taqaladi va tasavvufning
yana bir g‘oyasi tazkiya ( ةيكز
ت – ,,o‘z-o‘zini
tozalash”) so‘fiylikda keng qo‘llaniladi. Bu
ikki izohni so‘fiy ar-Rudhabariy (vaf. 322
hijriy) birlashtirib, ,,So‘fiy poklik ustiga jun
kiygan kishidir” degandi. Boshqa bir
ta’rifda bu so‘z ahl as-suffa (“suffa ahli”)
atamasidan kelib chiqqan deb taxmin
qilingan va Muhammad
alayhissalomning sahobalarining guruhi
muntazam ravishda zikr yig‘inlarini
o‘tkazar edilar.

So‘fiylar qonuniy so‘fiy shayxga bay’at berish bilan Muhammad(s.a.v)ga bay’at qilish, deb hisoblashadi
va izlovchi bilan Muhammad (s.a.v) o‘rtasida ma’naviy aloqa o‘rnatiladi. Muhammad (s.a.v) orqali so‘fiylar
Xudoni bilish, tushunish va u bilan bog‘lanishni maqsad qilganlar. Ali sahobalar orasida bevosita
Muhammad(s.a.v)ga bay'at bergan Ali (r.a.) orqali Muhammad(s.a.v) haqidagi bilim va aloqaga erishish
mumkinligini ta'kidlaydilar. Bunday tushunchani so‘fiylar sahih deb bilgan Muhammad(s.a.v)ning: ,,Men
ilm shahriman, Ali esa uning darvozasidir”, degan hadisda tushunilishi mumkin.
Tasavvuf amaliyotchilarining fikricha, so‘fiylik o‘zining dastlabki rivojlanish bosqichlarida islomni
ichkilashtirishdan boshqa narsaga ishora qilmagan.

Tariqat ( arabcha — yoʻl, usul) — tasavvufga amal qilish.
Unga koʻra, sufiy yoki solik tirikchilikning barcha
tashvishlaridan voz kechishi, doim kambagʻallikda
qanoat qilib yashashi, tarkidunyo qilishi, har narsani
xudodan deb bilishi, xudoni sevishi va unga intilishi,
ixtiyorini pir, murshidga topshirishi lozim. Bundan
tashqari tariqat tushunchasi koʻproq tasavvuf yoʻnalish
(suluk)i, tarmogʻi maʼnosida qoʻllaniladi. Tarixda tasavvuf
tariqatlarini notoʻgʻri tushunish va talqin qilish natijasida
baʼzi mutaassiblikka berilish holatlari ham kuzatilgan.
Tasavvufda T. koʻp boʻlgan, mas., tayfuriya, qodiriya,
suhravardiylik, bektoshiya va boshqa Oʻrta Osiyoda
naqshbandiya, kubroviylik, yassaviylik T.lari tarqalgan.

So fiylikda Tariqatlar g oyatda ko p bo lgan. Hozirgacha ʻ ʻ ʻ ʻ
ayrim
Sharq mamlakatlarida saqlanib kelayotgan qodiriya (
Eron
va Afg onistonda ʻ ), rifioya ( Eron ), tayfuriya ( arab
mamlakatlari ),
mavlaviya ( Turkiya ), chishtiya ( Hindiston ,
Pokiston ),
bektoshiya ( Turkiya ), safaviya ( Eron ) va boshqa
shular jumlasidandir.
O rta ʻ Osiyoda esa, ilgaridan
naqshbandiylik ( Bahouddin Naqshbandiy ) ,
kubroviylik (
Najmiddin Kubro ) , yassaviylik (Ahmad Yassaviy )
tariqatlari
tarqalgan.

Naqshbandiy a (Naqshbandiy lik ) — tasavvuf
tariqatlaridan biri. Bahouddin Naqshband asos solgan.
Naqshbandiya xojagon tariqati negizida paydo boʻlib,
Yusuf Hamadoniy , Abduxoliq Gʻijduvoniy , Ahmad
Yassaviy qarashlarini omuxta etdi, ularga yangi ruh
berib rivojlantirdi. XV—XVIII asrlarda savdo va
hunarmandchilik bilan shugʻullanadigan shahar aholisi
hamda koʻchmanchi chorvador aholi orasiga keng
yoyildi. Naqshbandiya taʼlimotining asosida "koʻngil
xudoda boʻlsin-u, qoʻl ish bilan band boʻlsin" ("dil ba
yoru, dast ba kor") shiori yotadi. Naqshbandiyada pir-u
muridlik qoidalari hiyla osonlashtirilgan, sirtdan turib
eʼtiqod qoʻyish, imon mustahkamligi, Haqtaologa
sidqidildan itoat etish, ixlos va maʼnaviy kamolot asosiy
oʻrin egallaydi.

Naqshbandiyada pir va murid
orasidagi maʼnaviy orifona
suhbatga katta eʼtibor qilingan.
Naqshbandiyaga koʻra, suhbat —
anjuman ichra boʻlish, bilmaganni
bilib olish, yuksalish, karomatlar
sir-u asrori, ilohiyot olami
nurlaridan baxramandlik boʻlsa,
buning aksi — xilvat esa kishini
bilimdan, maʼrifatdan mahrum
qiladi. Naqshbandiyada oʻzini oʻzi
nazorat qilib borish, olgan
bilimlarini dilda mustahkamlash,
umrning har bir damini savob
ishga, har bir nafsni maʼnaviy
kamolot uchun sarflash lozim
deyiladi. "Vuqifi zamoniy"
(muayyan vaqtda toʻxtab oʻzini
tekshirish), "vuqufi adadiy"
(ishlarini sarhisob qilib tekshirish),
"vuqufi qalbiy" (qalb amallari
qanday boʻlayotganligini toʻxtab,
tekshirib borish) kabi shiorlar
("qudsiy soʻzlar") ham ana shu
nazorat usuliga kiradi.

Naqshbandiyani nazariy
jihatdan ishlab chiqishda
Muhammad Porso , Alouddin
Attor xizmatlari katta boʻldi.
Bu tariqatga faqatgina oddiy
xalq emas, balki Buxoro va
Samarqand ulamolari, Amir
Temur avlodidan boʻlgan shoh
va shahzodalar kira
boshladilar. XV asrdayoq
Naqshbandiya Eron ,
Afgʻoniston , Misr , Hijoz ,
Shimoliy Kavkaz , Turkiyaga
tarqala boshladi. Ayniqsa,
"hazrati Eshon" unvoniga
musharraf boʻlgan Xoja Axror
valiy — Nosiriddin Ubaydulloh
faoliyati tufayli
Naqshbandiyaning obroʻ-
eʼtibori yana ham oshdi.

Kubrov i y lik — tasavvuf tariqati.
13-asr boshida Xorazmda
Najmiddin Kubro asos solgan.
Uning asarlarida tariqatning
mohiyati, oʻziga xos talab va
qoidalari bayon qilib berilgan.
Kubroning tasavvufiy taʼlimotiga
koʻra, inson oʻz mohiyati bilan
kichik olamdir, u katta olam
boʻlgan koinotdagi barcha
narsalarni va sifatlarni oʻzida
mujassamlashtiradi. Ammo ilohiy
sifatlar yuqori samoviy doiralarda
birin-ketin oʻziga xos maqomlarda
joylashganligidan, haqiqat yoʻlini
qidiruvchilar bunday kamoga
erishish uchun maʼlum riyozatli
yoʻllarni oʻtishlari zarur.

O`n usul
1.Tavba
2.Zuhd
3.Tanakkul
4.Qanoat
5. O`zlat
6. Sabr
7.Zikr
8.Muroqaba
9.Rizo
10.Tanajjuh

Kubro ilohiy maʼrifatni sufiy
faqat foniylik holatida, yaʼni
butkul oʻzligini yoʻqotib
idrok eta oladi, degan fikrga
eʼtiroz bildiradi va Juvayd
Bagʻdodiyning "sahv"
(hushyorlik) yoʻlini toʻtib,
tafakkuriy-aqliy bilimga
eʼtiborni qaratadi. Bunday
yoʻlni Ahmad Yassaviy,
Bahouddin Naqshband ham
maʼqullagan.

K.da ranglar muhim rol o yvaydi, ʻ
ular sufiyning ruhiy holatlarini,
Alloh tomon qo ygan qadamining
ʻ
bosqichlarini bildirib turadi.
Zangori rang solikning tavba qilib
tariqatga qadam qo yganida
ʻ
ko rinadi. Sariq rangda solikning
ʻ
Alloh yodi bilan yashashi
tushuniladi. Qizil rang solikning
ruhi vujudidan ajrala boshlaganini,
ma rifatga yaqinlashganini
ʼ
bildiradi. Oq rang yurakning
poklanishiga ishora va haqiqatni
anglashning boshlanishidir. Yashil
rang vahiylikdan nishova. U
sirlarning siriga, g aybga
ʻ
oshnolikni bildiradi va solikning asl
mohiyatlarga yetishayetganligini
ham anglatishi mumkin.

Tasavvufning Movarounnahr tariqatlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish