Tashqi ta'sirlarni yumshatish bo‘yicha davlat siyosati - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	222.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Tashqi ta'sirlarni yumshatish bo‘yicha davlat siyosati

Купить

Tashqi ta'sirlarni yumshatish bo‘yicha davlat
siyosati.
Reja:
1. Savdo siyosatining mohiyati va tashqi savdoni cheklash usullari
2. Importga tariflarning ishlab chiqaruvchilarga va iste’molchilarga
ta’siri
3. Tariflarni yoqlovchi xamda ularga qarshi fikrlar. Tarif va
ishlab chiqarish subsidiyalari
4. Import kvotalari va litsenziyalarni taqsimlash uslublari
5. Eksport subsidiyalari va kompensatsion import bojlari

1. Savdo siyosatining mohiyati va tashqi savdoni cheklash usullari
Biror mamlakatning tashqi iqtisodiy faoliyatga bevosita va bilvosita
aralashuvi jarayoni eksport va import hajmi va tarkibiga ta’sir ko’rsatish orqali
ichki ish bilan bandlilikni, makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, iqtisodiy
o’sishga erishish, to’lov balansini yaxshilash xamda valyuta kursini tartibga solish
maqsadlarini ko’zda tutadi. Davlat tomonidan amalga oshiriladigan bunday
tadbirlar tashqi savdo siyosati deb yuritiladi. Tashqi savdo siyosati — byudjet-
soliq siyosatining tashqi savdo hajmlarini soliqlar, subsidiyalar, import yoki
eksportni to’g’ridan-to’g’ri cheklashlar orqali tartibga solishni o’z ichiga olgan
nisbatan mustaqil yo’nalishidir.
Tashqi savdoni cheklash borasida olib borilayotgan xar qanday chora-
tadbirlar qisqa muddatli samara beradi. Uzoq davrda esa, faqat erkin savdogina
iqtisodiy resurslarni samarali joylashtirish imkonini beradi. Shuning uchun ham
ko’pgina mutaxassis-iqtisodchilar mamlakat iqtisodiyoti va aholisi turmush
darajasini yaxshilash uchun erkin tashqi savdo siyosati foydaliroq, chunki, tashqi
savdoni cheklashga nisbatan uni erkinlashtirish iqtisodiy resurslardan samarali
foydalanishga ko’proq imkoniyat yaratadi, deb hisoblashadi.
Garchand, erkin savdo jahon iqtisodiyoti nuqtai nazaridan foydali bo’lishi
mumkin bo’lsada, ammo alohida olingan mamlakat iqtisodiyoti manfaati nuqtai
nazaridan erkin savdo hamma vaqt ham foydali bo’lavermaydi.
Tashqi savdoni cheklash usullarining 50 dan oshiqroq turi mavjud. Ularning
ayrimlari davlat g’aznasini to’ldirishga yo’naltirilgan bo’lsa, ba’zilari umuman
importni cheklashga va yana boshqasi esa eksportni cheklashga yoki
rag’batlantirishga yo’naltirilgan. Amaliyotda tashqi savdoni tartibga solishning
tarif va notarif usullaridan foydalaniladi.
Tarif usullariga import va eksport bojlarini joriy qilish kirsa, notarif usullariga
eksporterlar va ishlab chiqaruvchilarga subsidiyalar berish, kvotalash,
litsenziyalash kabilar kiradi.
Bojxona bojlari avvalo import bojlari va eksport bojlariga ajraladi.

Import bojlari davlat byudjetini to’ldirish maqsadida va ichki bozorlarga
tushadigan chet el tovarlari oqimini tartibga solish uchun belgilanadi. O’z
navbatida ular eng kam va eng ko’p miqdordagi import bojlariga bo’linadi. Eng
kam miqdordagi import bojlari o’zaro qulay sharoitlarni yaratib berishni ko’zda
tutuvchi savdo shartnomalari va bitimlari bo’lgan mamlakatlar mahsulotlariga
o’rnataladi. Eng ko’p miqdordagi import bojlari esa bunday shartnoma va bitimlar
tuzilmagan mamlakatlar mahsulotiga nisbatan o’rnatiladi.
Eksport bojlari mamlakat ichida talab ko’p bo’lgan mahsulotlar
taqchilligining oldini olish maqsadida belgilanadi.

2. Importga tariflarning ishlab chiqaruvchilarga va iste’molchilarga
ta’siri
Xalqaro savdoni tartibga solishda eng ko’p qo’llaniladigan usul bo’lib tarif,
ya’ni importga solinadigan bojxona boji hisoblanadi.
Importga tariflarning maxsus va advolor turlari o’zaro farqlanadi. Maxsus
bojlar import qilinayotgan tovarlar birligiga nisbatan o’rnatiladi. Masalan, 1 barrel
neftga nisbatan 2 EVRO.
Advolor bojlar import qilinayotgan tovar qiymatiga nisbatan ma’lum foiz
tariqasida belgilanadi. Masalan avtomobil xarid narxining 40%.
Har ikkala turdagi import tariflarning oqibatlari deyarli bir xil bo’lib, buni
biz quyidagi grafik vositasida ko’rib chiqamiz.

chizma. Import tariflari kiritilishi natijalari

Import tariflari joriy qilingunga qadar ichki ishlab chiqarish hajmi S1, ichki
talab xajmi esa D1 teng bo’lgan, talab va taklif o’rtasidagi farq (D1-S1) import
hisobiga qoplangan. Mamlakat iqtisodiyoti yopiq bo’lganida edi, narxlar darajasi
Re ga teng bo’lgan bo’lar edi hamda talab va taklif muvozanati E nuqtada
o’rnatilgan bo’lardi. Mamlakat iqtisodiyoti ochiq bo’lgani va importga cheklovlar
yo’qligi tufayli milliy bozordagi narxlar jahon bozori narxlari Rw bilan bir xil.
Importga tarif joriy qilinishi natijasida ichki narxlar PW dan Rd ga qadar
ko’tariladi. Endi:
Import qilinadigan tovarning ichki narxi = Jahon bozoridagi narxi + (Jahon
bozoridagi narxi x tarif stavkasi).
Oqibatda iste’molchilar ma’lum bir yo’qotishlarga duch keladilar. Bu
yo’tqotishlar grafikda a , b , s , d sohalar bilan ko’rsatilgan.
Narxlarning ko’tarilishi ilgari raqobatbardosh bo’lmagan ayrim ichki ishlab
chiqaruvchilar uchun ham foyda ko’rib ishlashga imkon beradi. Umuman shu
sohada band milliy ishlab chiqaruvchilar ishlab chiqarish hajmini S1 dan S2 ga
qadar oshiradi va S2-S1 hajmdagi mahsulot Rd narxda sotiladi. Shu hajmdagi
mahsulotni iste’molchilar oshirilgan narxda sotib oladilar va a sohaga teng
yo’qotishga duch keladilar. Ammo, bu yo’qotish ichki ishlab chiqaruvchilarning
o’sgan foydasiga aylanadi.
Narxlarning o’sishi oqibatida iste’molchilar ko’rilayotgan tovar iste’moli
hajmini D1 dan D2 qadar qisqartiradi. Bu yo’qotish grafikda d soha bilan
ko’rsatiladi va u xech kimning foydasi bilan qoplanmaydi.
S2- D2 oraliq tarif joriy qilingandan so’ngi import hajmi bo’lib, shu hajmda
tovarni iste’molchilar ilgarigidan yuqori narxda sotib oladilar. Buning natijasida
ular turmush darajasidagi yo’qotish ro’y beradi. Bu yo’qotish grafikda s soha bilan
belgilangan bo’lib, u davlat byudjetiga borib tushadi. Ya’ni, bu sohadagi
iste’molchilarning yo’qotishi davlatning foyda ko’rishi bilan qoplanadi.
Tarif kiritilishi oqibatida iste’molchilar talabi arzon import tovaridan qimmat
ichki tovarga yo’naltiriladi. Iste’molchilarning o’sgan to’lovlari yuqori chegaraviy
xarajatga ega, raqobatbardosh bo’lmagan samarasiz ichki ishlab chiqarishni

kengayishiga olib keladi. Iste’molchilarning bu yo’qotish b sohasi bilan
belgilangan bo’lib tarifning «ishlab chikarish samarasi» deyiladi va hech kimning
foydasi bilan qoplanmaydi.

Shunday qilib:
Iste’molchilarning Ishlab chiqaruvchilar Davlat Jamiyatning sof
yo’qotishlari foydasi daromadi yo’qotishi a + b + s + d - a
- s = b +a
Demak, iste’molchilarning a sohadagi yo’qotishlari ishlab chiqaruvchilar
foydasining o’sishi hisobiga qoplanadi. Ayni damda iste’molchilar shu tarmoq
korxonalari aktsiyadorlari bo’lishsa, ular yo’qotishlarining bir qismi o’sgan
dividentlar sifatida qaytadi. «s» sohada davlat olgan daromadini transfert
to’lovlarini oshirish, soliqlarni pasaytirish, byudjet tashkilotlarida ishlovchilar ish
haqini oshirishi ko’rinishida iste’molchilarga qaytarishi mumkin. Ammo «b» + «d»
soxalarda jamiyat sof yo’qotishga duch keladi. Valyuta kursi o’zgarishi bu
yo’qotishlarni bir oz qoplashi mumkin. Masalan, 20% li tarif kiritilishi natijasida
milliy valyuta 4% ga qimmatlashsa import qilinayotgan tovarlarning milliy
valyutada ifodalangan ichki bahosi 20 % ga emas, 16 % ga oshadi. Bu esa tarif
kiritilishi oqibatida jamiyatning sof yo’qotish «b» va «d» sohalarning 80
foizini((16/20) x 100 = 80) tashkil etishini anglatadi.
Umuman olganda tariflarni kiritilishiga nisbatan bir-biriga zid fikrlar mavjud
bo’lib, bu tadbir mamlakat iqtisodiyoti holati, xususiyati va qo’yilgan maqsadlar
bilan asoslanadi.

3. Tariflarni yoqlovchi xamda ularga qarshi fikrlar. Tarif va
ishlab chiqarish subsidiyalari
Bojxona tariflarini kirtishni yoqlovchi mutaxassislar fikriga ko’ra import
tariflari:
• mamlakat mudofaa sanoatini himoya qilish imkonini beradi;

• mamlakatda bandlilik darajasi o’sishini ta’minlaydi va yalpi talabni
rag’batlantiradi, importning nisbatan cheklanishi natijasida sof eksport o’sadi va
joriy operatsiyalar bo’yicha to’lov balansi xolati yaxshilanadi;
• milliy iqtisodiyotdagi yangi tarmoqlarni himoya qilish uchun zarur;
• davlat byudjeti daromadlarini to’ldirish manbai bo’lib xizmat qiladi;
• milliy ishlab chiqaruvchilarni demping ko’rinishidagi chet el raqobatidan
himoya qiladi;
• iqtisodiyot tuzilishini qayta qurishni boshqarish vositasi hisoblanadi va ular
yordamida mamlakat iqtisodiyotidagi ilg’or siljishlar rag’batlantiriladi va h.k.
Milliy iqtisodiyotning tiqlanishi sharoitida ko’pgina davlatlar o’z ishlab
chiqaruvchilarini chet el raqobatidan himoya qilish maqsadida protektsionizm
siyosatini qo’llaydilar. Aks holda, mahalliy korxonalar «sinishi» jamiyatda
ishsizlik xavfini tug’diradi.
Mamlakatlarda ta’rif mexanizmi orqali tashqi savdo siyosatini yuritish,
birinchi navbatda ushbu mamlakatning asosiy tarmoqlari va yangi ishlab chiqarish
sohalarining himoyalanganligiga ta’sir qiladi. O’zbekistonda avtomobilsozlik
yangi va istiqbolli soha hisoblanadi va tabiiyki, tarifli himoya qilinadi. Tarmoqni
tarifli himoyalanishining haqiqiy darajasini quyidagi misolda ko’rib chiqamiz.
Masalan, O’zbekistonda yanga mashinalar uchun import boji 40 foizni tashkil
qilsin. Ushbu mashinani ishlab chiqarish uchun zarur bo’ladigan ehtiyot qismlar
asosan chetdan keltirilsin va unga import boji 25 foiz miqdorida o’rnatilsin. Bir
dona mashinaning narxi 10000 AQSh dollariga teng bo’lsa, ya’ni bitta avtomobil
uchun zarur bo’lgan ehtiyot qismlarining narxi 7000 AQSh dollarini, qo’shilgan
qiymat esa 3000 AQSh dollarini tashkil etsin.
Avtomobil importiga 40 foiz tarif belgilanganligi uchun har bir avtomobil
narxi 4000 AQSh dollariga o’sib, tarif bilan birga 14000 AQSh dollarini tashkil
etadi.
Ehtiyot qismlar importiga 25 foizli tarif kiritilishi ularga qilinadigan xarajatlarni
1750 AQSh dollariga oshirib 8750 AQSh dollariga etkazadi. Oqibatda mahsulot
birligiga ehtiyot qismlar xarajati 1750 AQSh dollariga oshdi. Qo’shilgan qiymat

esa 2250 AQSh dollariga (4000 - 1750 = 2250) o’sdi. Shunday qilib, tarif
kiritilgandan so’ng mahsulot birligiga to’g’ri keladigan qo’shilgan qiymat 5250
AQSh dollarini (3000 + 2250 = 5250) tashkil etdi.
Endi esa soha (tarmoq)ning samarali himoyasi formulasidan foydalanamiz.
Er= (Et- E0) / Et.
Bu srda: Er - sohaning tarif bilan haqiqiy himoyalanganlik darajasi;
Et - bojxona tarifi kiritilgandan keyingi qo’shilgan qiymat;
E0 - bojxona tarifi kiritilishidan oldingi qo’shilgan qiymat.
Er = ((3000 + 2250) - 3000) / 3000 = 2250 / 3000 = 0,75 yoki 75%
Bu shuni bildiradiki, tayyor avtomobillarga 40% tarif va ehtiyot qismlarga 25%
tarifni joriy qilib, davlat milliy avtomobisozlikni xaqiqatda 75% tarifli
himoyalanganligini ta’minlaydi.
Protektsianizm siyosatining muhim tamoyili ham shundaki, davlat tayyor
mahsulotlarga bojni ko’tarish va yarim tayyor mahsulotlarga esa uning miqdorini
pasaytirish orqali tarmoqning haqiqiy himoyalanganligini yanada oshiradi.
Bojxona bojlarini joriy qilishni qo’llovchi fikrlarga aksincha bo’lgan
muloxazalar ham mavjud. Chunki sanab o’tilgan natijalarga boshqa usullar bilan
kamroq yo’qotishlar hisobiga xam erishsa bo’ladi degan fikrlar xam qaysidir
darajada asoslidir.
Birinchidan, import tariflari iste’molchilar turmush darajasining pasayishiga
olib keladi.
Ikkinchidan, import tariflari kiritilishi oqibatida ular vositasida himoya
qilinayotgan tarmoqlarda resurslar samarasiz sarflanadi.
Uchinchidan, tariflarni kiritish va ular stavkasini belgilash masalasida
mamlakat imkoniyatlari xalqaro bitimlar bilan cheklangan.
Milliy ishlab chiqaruvchilarni xorijiy firmalar raqobatidan himoya qilishning
muqobil usuli ularga bevosita subsidiya berish hisoblanadi.
Ishlab chiqarish subsidiyasining tariflardan afzalligi shundan iboratki, u bir
tomondan, milliy ishlab chiqarishni S0 dan S1 gacha o’sishini ta’minlasa (31-

chizma), ikkinchi tomondan, iste’moliing mutlaq kamayishiga olib kelmaydi.
Chunki, ichki narxlar jahon narxlaridan qimmatlashmaydi.
Subsidiya sharoitida ishlab chiqaruvchilar uchun ichki narxlar darajasi Rd,
jahon narxlari Rw darajasiga teng. Shuning uchun, haqiqiy iste’mol hajmi D0 ga
teng. Tarif kiritilgan sharoitda esa u D1 gacha kamaygan bo’lur edi. Mamlakat
farovonligidagi mutlaq yo’tqotish esa «b» sohasidangana iborat bo’ladi. Ayni
paytda ishlab chiqarishga berilgan bevosita subsidiyalar ishlab chiqarish
xarajatlarining samarali taqsimlanishini kafolatlamaydi.
Chunki, aynan qaysi tarmoqni xalqaro raqobatdan himoya qilishni bilish qiyin
bo’ladi. Subsidiyalarni joriy qilgandan so’ng ularni bekor qilish qiyin bo’ladi,
raqobat muxiti yo’qoladi hamda bu xarajatlarni moliyalashtirish muammosi
kuchayib boraveradi. Shuning uchun iqtisodiyotni tartibga solish, bandlik
darajasini oshirish va yalpi talabni qondirish maqsadida fiskal va pul-kredit
siyosatlari qo’llaniladi. Ushbu siyosatlarni qo’llashdan asosiy maqsad mamlakat
ishlab chiqarishini xalqaro raqobatdan ximoya qilish, ishsizlik darajasini eng past
holatga keltirish va xalq farovonligani oshirishdan iborat.

chizma. Ishlab chiqaruvchilarga subsidiya berilishining iqtisodiy oqibatlari

4. Import kvotalari va litsenziyalarni taqsimlash uslublari
Jahon amaliyotida tashqi iqtisodiy faoliyatni tartibga solishning bilvosita
usullariga qaraganda bevosita usullaridan kengroq foydalaniladi. Bevosita usullar

mazmuniga ko’ra, iqtisodiy, ma’muriy, me’yoriy - xuquqiy ko’rinishga ega
bo’lishi mumkin.
Litsenziyalash va kvotalash iqtisodiy xarakterdagi bevosita usullar ichida
keng tarqalgani hisoblanadi.
Litsenziyalash — bu, tashqi iqtisodiy operatsiyalarni amalga oshirishga davlat
tashkilotlaridan ruxsat olishning ma’lum tartibidir. Tashqi iqtisodiy operatsiyalarga
mahsulotlar, ishchi va xizmatchilar eksporti hamda moliya operatsiyalarini
o’tkazish, xorijga ishchi kuchini ishga joylashtirish va boshqalar kiradi.
O’zbekistonda litsenziyalar faqat davlat ro’yxatida qayd etilgan tashqi iqtisodiy
faoliyat qatnashchilariga beriladi. Ularni boshqa yuridik shaxslarga berish
taqiqlangan.
Mahsulotlar eksporti va importini litsenziyalash davlatga ular oqimini qattiq
tartibga solish, ba’zi hollarda ularni vaqtincha chegaralash va shu asosda tashqi
iqtisodiy taqchillik o’sishining to’xtash hamda savdo balansining tenglashtirish
imkonini beradi.
Umuman, import mahsulotlarga beriladigan litsenziyalar quyidagi usullar
yordamida joylashtiriladi.
1. Ochiq auktsion — davlat litsenziyalarni yuqori baholarni taklif qilgan
ishlab chiqaruvchilarga berishi.
2. Afzal ko’rish tizimi — davlat birinchi navbatda litsenziyalarni ishlab
chiqarish hajmi jihatdan yirik bo’lgan firma va kompaniyalarga hech qanday shart
va talablarsiz beradi.
3. Xarajat usuli — davlat litsenziyalarni yirik ishlab chiqarish
quvvatlariga va resurslarga ega bo’lgan firma va kompaniyalarga beradi.
Litsenziyalash bilan bir qatorda jahon amaliyotida mahsulotlarni, shuningdek,
ishchi kuchi eksport va importini chegaralash maqsadida kvotalash keng
qo’llaniladi.
Bu usulning mohiyati shundan iboratki, unda vakolatli davlat yoki xalqaro
tashkilot alohida mahsulotlar, xizmatlar, mamlakatlar va mamlakatlar guruhi
bo’yicha ma’lum davrga eksport va importga miqdoriy yoki qiymat chegaralarini

belgilaydi. Davlat tomonidan tartibga solish tadbiri sifatida kvotalash to’lov
balanslarini ichki bozorda talab va taklifni balanslashtirish uchun muzokaralarda
o’zaro kelishuvga erishish uchun qo’llaniladi. O’zbekistonda kvotalash xalq
iste’moli mollarini va strategik xom ashyoning muhim turlarini olib chiqishni
chegaralash usuli sifatida qo’llanilmoqda.
Kvotalash faqat mahsulot oqimlarinigina emas, balki ishchi kuchi oqimlarini
tartibga solishda ham qo’llaniladi. Ko’pgina rivojlangan mamlakatlar ichki mehnat
bozorini himoyalash maqsadida xorijdan ishchi kuchi importiga kvotalar o’rnatadi.
Hozirgi vaqtda kvotalash bojlarga nisbatan ko’proq qo’llanilishiga ikkita
sabab bor:
1. Tarif stavkalari xalqaro savdo kelishuvlariga asosan belgilanadi.
Ayrim hollardan tashqari vaziyatlarda, mamlakatlar tarif stavkasini oshira
olmaydilar va shuning uchun iqtisodiyotni raqobatdan himoya qilish maqsadida
kvotalashga e’tiborni qaratishga majbur bo’ladi.
2. Himoyaga muhtoj tarmoqlar ham importga kvotalar jo- riy qilishni
qo’llaydi. Chunki, tarifni joriy qilishga nisbatan imtiyozli litsenziyalar olish
osonroqdir.
Import kvotalari erkin raqobat sharoitiga ko’proq mos keladi. Quyidagi 3
chizmadan ko’rinib turibdiki, kvotalar joriy qilinishi natijasida umumiy
farovonlikdagi yo’qotishlar, tariflar kiritilganidagi singari «b» va «d» sohalardan
iborat bo’lsa, «s» soha ruxsat etilgan importga ustama narxlarni ko’rsatadi va
aholidan litsenziya beruvchi tashkilotlarga beriladigan transfertni xarakterlaydi.
Tariflarga nisbatan kvotalarni joriy qilishdan ko’riladigan farovonlikdagi
yo’qotishlar ikki holatda katta bo’ladi. Birinchidan, kvotalar mahsulotlar import
qilayotgan milliy ishlab chiqaruvchilar yoki xorijiy firmalar monopol
hukumronligi darajasini oshirsa. Ikkinchidan, importga litsenziyalar samarasiz
joylashtirilsa.

-
chizma. Tashqi savdoda kvotalar qo’llanilishining iqtisodiy oqibatlari

5. Eksport subsidiyalari va kompensatsion import bojlari
Ko’pchilik hollarda eksportni davlat tomonidan rag’batlantirish tadbiri
sifatida ko’pgina mamlakatlarda eksport subsidiyalari qo’llaniladi. Bunda tajriba -
konstruktorlik ishlari va eksportga mo’ljallangan ishlab chiqarishni bevosita
moliyalashtirish yoki bu maqsadlarga davlat byudjetidan imtiyozli kreditlar berish
ko’zda tutiladi.
Eksport subsidiyalari turli shakllarda qo’llaniladi. Bularga:
- eksportyor firmalarga yoki xorijiy sheriklarga past foizli kreditlar berish; - reklama
xarajatlarini davlat hisobidan qoplash, bozor konyukturasi haqida tekin axborot
etkazib berish;
- firmalarga ishlab chiqarish hajmidagi eksport ulushiga muvofiq soliq imtiyozlarini
berish;
- bevosita subsidiyalash kiradi.
Amaliyotda eng ko’p subsidiya oluvchi tarmoq qishloq xo’jaligi hisoblanadi.
Eksport subsidiyalarining berilishi milliy ishlab chiqaruvchilarining tashqi
bozorda raqobatbardoshligini oshiradi. Ammo importyor davlatlar tomonidan
kiritiladigan kompensatsion import bojlari bu yutuqni yo’qqa chiqarishi mumkin.
Oqibatda eksportyor davlat byudjeti yo’qotishga uchraydi, importyor davlat
byudjeti esa qo’shimcha daromad ko’radi. Bu tadbir dempingga qarshi kurash

ko’rinishlaridan biridir. Dempingga karshi qaratilgan bojlar jahon amaliyotida
keng qo’llanilib, o’zida qo’shimcha import bojlarini aks ettiradi. Ular odatda, jahon
narxlaridan yoki import qilayotgan mamlakat ichki narxlaridan past narxlar
bo’yicha, eksport qilinayotgan mahsulotlarga o’rnatiladi. Bu bojlarni belgilash
haqidagi qarorni xalqaro sud mahalliy ishlab chiqaruvchilar va sotuvchilar
murojaatidan so’ng chiqaradi xamda uning miqdorini va to’lash tartibini
belgilaydi. Masalan, dempingga qarshi bojlar o’z valyuta resurslarini to’ldirish
maqsadida jahon bozoriga xom ashyo resurslarini eksport qilishni ko’paytirgan
sobiq ittifoqdosh respublikalarga nisbatan faol qo’llanilmoqda.
Ixtiyoriy ravishda eksportni cheklash eksport kvotalarining bir turi bo’lib,
xorij mamlakatlarining ayrim mamlakatlarga "ixtiyoriy" eksport miqdorlarini
cheklashdan iborat. Bu erda «ixtiyoriy so’zi» shartli xarakterga ega. Chunki,
eksport qilayotgan mamlakat savdo siyosatida o’z hamkorlari tomonidan birorta
noxushlikka duch kelmasligi uchun eksport miqdorini cheklaydi.
Ihtiyoriy ravishda eksportni cheklash ikki xil xususiyatga ega:
18 2

1. Ihtiyoriy ravishda eksportni cheklash milliy iste’molchilar uchui tarif
va kvotalarni bslgilashga nisbatan ancha sezilarsiz. Shuning uchun iste’molchilar
ularni e’tiborsiz qabul qiladilar va xukumatga norozilik bildirmaydilar.
2. Ixtiyoriy ravishda eksportni cheklash sharoitida xorij iste’molchilari
ular sotib olayotgan eksport mahsulotiga yuqoriroq narx belgilashlari mumkin.
Shunday qilib, xorijliklar ihtiyoriy ravishda eksportni cheklash sharoitida
eksportyor ko’rgan yo’qotishlarni narxlarni oshirish hisobiga qoplashadi.

chizma. Eksport tariflari (eksport bojlari) joriy qilinishining iqtisodiy
oqibatlari

Savdo siyosatini amalga oshirishning ko’rib o’tilgan usullarining har biri
ijobiy jihatlari bilan birga salbiy oqibatlarga ham ega. Mamlakat iqtisodiyotining
raqobatbardoshligi darajasi kuchayib borgani sari tashqi savdo liberallashtirib
boriladi. Mamlakatning xalqaro savdo tashkilotlariga a’zo bo’lishi bu jarayonining
qonuniy natijalaridan biridir. Tashqi savdoni erkinlashtirilishi iqtisodiyotda bozor
munosabatlarini yanada rivojlantirishga olib keladi.

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

1. Axmedov D.Q., Ishmuxammedov A.E.,Jumaev Q.X., Jumaev Z.A
2. Makroiqtisodiyot. Darslik.- T.: TDIU, 2004, 240 b.
3. Агапова Т.А., Серегина С.Ф. Макроэкономика: Учебник. М.:Дело и Сервис,
2001.
4. Вечканов Г.С., Вечканова Г.Р. Макроэкономика: Торговая политика.
Инфляция и безработица. Социалная политика. СПб.: ЗАО «Питер», 2005.
5. Гайгер А., Линвуд Т.Макроэкономическая теория и переходная экономика.
Пер. с англ. М.:ИНФРА-М, 1996.
6. Галперин В.М., Гребенников П.И., Леусский А.И., Тарасевич Л.С.
7. Макроэкономика: Учебник. СПб.:СПбГУЕФ,1997.
8. Дорнбуш Р.,Фишер С. Макроэкономика. М.:МГУ,1997.
9. Yo’ldoshev Z., Qosimov M.S. Makroiqtisodiyot asoslari. T.:
10. «O’qituvchi»,1994
11. Менкю Н.Г. Макроэкономика. М.:МГУ,1997.
12. Селишчев А.С. Макроэкономика: Откритая экономика. Причини
экономического роста. Динамика рынков. СПб.: ЗАО «Питер», 2005.
13. 19.Xodjaev R., Maxmudov B., Xadjaev X., Ergashev E, Egamberdiev R. Mikro
va makroiqtisodiyot.O’quv qo’llanma-T.:”ILM ZIYO” 2012, 324 b.
14. 20. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimovning “2012 yil Vatanimiz
taraqqiyotini yangi bosqichga ko’taradigan yil bo’ladi” nomli ma’ruzalarini
o’rganish bo’yicha O’quv-uslubiy majmua. – Toshkent: Iqtisodiyot. – 2012, 282
b.
15. 21.Abulkasimov X. Makroiqtisodiy tartibga solish va O’zbekistonning barqaror
rivojlanishi. Monografiya. – T. “Akademiya”, 2011, 92 b.
16. O’zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot Vazirligining rasmiy ma’lumotlari

Tashqi ta'sirlarni yumshatish bo‘yicha davlat siyosati

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish