Temperament - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	65.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Temperament

Купить

MAVZU: TEMPERAMENT
Reja:
1. Temperament haqida tushuncha
2. Temperamentning fiziologik asoslari
3. Nerv sistemasi tiplarining kelib chiqishi.
4. Temperament tiplarining tavsifnomasi
5. Faoliyatning individual uslubi va temperament

1. Temperament haqida tushuncha
Insonning ruhiy olami beto’xtov harakatlar majmuasidan iborat bo’lib, biri
ikkinchisini bevosita taqazo etadi va ular uzluksiz zanjir tizimiga o’xshash tarzda
hukm suradi. Xuddi shu bois shaxs ruhiyatida tashqi atrof-muhit to’g’risidagi
taassurotlar, o’tmish xotiralari, kelajak yuzasidan ijodiy xayollar, ezgu niyatlar,
xohish istaklar, maqsad va tilaklar, mulohaza, fikr va muammo, hissiy
kechinmalar, irodaviy sifatlar uzluksiz tarzda o’zaro o’rin almashtirib turish
evaziga ontogenetik dunyoga mustahkam negiz hozirlanadi. Ruhiy olam kechishi,
uning sur'ati, mazmuni, shakli, ko’lami, xususiyati, xislati, sifati, mexanizmi
alohida, yakkahol insonda rang-barang tarzda namoyon bo’lishi kuzatiladi.
Shuning uchun bo’lsa kerak, insonlar tabiat hodisalariga, ijtimoiy turmush
voqeliklariga, omillariga, ta'sir kuchlariga tez yoki sekin, engil yoki mushkulot
bilan javob qaytarishga moyillik ko’rsatadilar.
Psixologiyada temperamentga taalluqli individual dinamik xususiyatlar
o’rtasida muayyan darajada tafovut mavjudligi alohida ta'kidlanadi, ular orasidagi
farqlarni ajratib ko’rsatish maqsadida quyidagicha belgilar kiritiladi va o’ziga xos
tarzda tavsiflab beriladi, ularning ayrimlarini ajratib ko’rsatish maqsadga muvofiq:
1. Favqulotda temperamentning bir xil xususiyatlari motiv, psixik holat va
hodisalardan farqli o’laroq, aynan shu shaxsning o’zida, uning turli faoliyatlarida,
muomalasida ifodalanadi.
2. Temperament xususiyatlari tabiiy shartlanganlik omiliga taalluqli
bo’lganligi tufayli inson hayoti va faoliyatining (umrining) davomida yoki uning
muayyan bir bo’lagida (ta'sirga beriluvchanligi sababligidan qat'iy nazar) barqaror,
o’zgarmas va mustahkamdir.
3. Yakkahol shaxsga dahldor temperamentning turli xususiyatlari o’zaro bir-
biri bilan g’ayriqonuniy ravishda birlashgan bo’lmasdan, balki ular o’zaro bir-biri
muayyan qonuniyat asosida mujassamlashib, xuddi shu xususiyatlar uning tiplarini
tavsiflovchi o’ziga xos tuzilmani vujudga keltiradi.
Psixologiya fanida temperament xususiyatlari deganda, alohida bir
shaxsning psixik faoliyati dinamikasini belgilovchi psixikaning barqaror,

o’zgarmas individual-tipologik xususiyatlari majmuasi tushuniladi. Mazkur
xususiyatlar turli shakl va mazmunga ega bo’lgan motivlarda, psixik holatlarda,
maqsadlarda, faoliyatlarda nisbatan o’zgarmas temperament tipini tavsiflovchi
tuzilmani tashkil qiladi.
Psixologiya fanining ijtimoiy tarixiy-taraqqiyoti davrida temperamentga
nisbatan bildirilgan mulohazalar, uning moddiy asosi to’g’risidagi talqinlar xilma-
xil bo’lib, shaxsning psixologik xususiyatlarini o’ziga xos tarzda tushuntirish
uchun xizmat qilib kelgan. Temperament lotincha "temperamentum" degan
so’zdan olingan bo’lib, buning ma'nosi "aralashma" degan tushunchani anglatadi.
Temperament to’g’risidagi dastlabki ta'limotni yunon olimi Gippokrat (eramizdan
oldingi 460 - 356 yillarda yashagan) yaratgan bo’lib, uning tipologiyasi to hozirgi
davrgacha qo’llanilib kelinmoqda.
2. Temperamentning fiziologik asoslari
Qadimgi yunon olimi Gippokrat ta'limotiga binoan, insonlarning
temperament xususiyatlari jihatidan o’zaro bir-biridan tafovutlanishi, ularning tana
a'zolaridagi suyuqliklarning (xiltlarning) turlicha nisbatda joylashuviga bog’liq
ekanligi tasavvur qilinadi. Gippokrat ta'biricha, inson tanasida to’rt xil suyuqlik
(xilt) mavjud bo’lib, ular o’t yoki safro (yunoncha "chole"), qon (lotincha sanguis
yoki sanguinis), qora o’t (yunoncha melas "qora", chole "o’t"), balg’am (yunoncha
"phlegma") kabilardan iboratdir. Uning mulohazasicha:
1. O’tning xususiyati - quruqlikdir, uning vazifasi-tana a'zolarida quruqlikni
saqlab turish yoki badanni quruq tutishdir.
2. Qonning xususiyati- issiqlikdir, uning vazifasi tanani isitib turishdir.
3. Qora o’tning xususiyati -namlikdir, uning vazifasi badan namligini saqlab
turishdir.
4. Balg’amning (shilimshiq moddaning) xususiyati-sovuqlikdir, uning vazifasi
badanni sovutib turishdan iboratdir.
Gippokrat ta'limotiga muvofiq har bir insonda shu to’rt xil suyuqlik mavjud
bo’lib, uning bittasi ustuvorlik kasb etadi. Mazkur aralashma (lotincha

temperamentum)lardan qaysi biri salmoqliroq bo’lsa, shunga qarab insonlar
temperament jihatdan farqlanadilar, chunonchi xolerikda sariq o’t, sangvinikda
qon, flegmatikda balg’am, melanxolikda qora o’t ustun bo’lishi ta'kidlanadi.
Gippokratning to’rt xil moddalar (suyuqliklar) aralashmasi, ya'ni
temperament tushunchasi va uning tipologiyasi (sangvinik, xolerik, flegmatik,
melanxolik) ramziy ma'noda hozirgi zamon psixologiyasida ham qo’llanilib
kelinmoqda.
Temperamentning fiziologik asoslariga ulkan o’z hissasini qo’shgan
olimlardan biri rus fiziologi I.P.Pavlov (1849-1936) hisoblanadi. I.P.Pavlov
temperament ham shartli reflektor faoliyatining individual xususiyatlarini keltirib
chiqaruvchi omillar bilan bog’liq bo’lishi mumkin, degan xulosa chiqaradi.
I.P.Pavlov ta'limoti bo’yicha, shartli reflekslar paydo bo’lishining individual
xususiyatlari ro’yobga chiqishining sabablari nerv sistemasini xususiyatlari
mohiyatidandir. Unga ko’ra quyidagi 3 ta xususiyatni ajratib ko’rsatadi:
1) qo’zg’alish va tormozlanish jarayonlarining kuchi;
2) qo’zg’alish kuchi bilan tormozlanish kuchi o’rtasidagi muvozanatlilik darajasi;
3) qo’zg’alishning tormozlanish bilan almashinish tezligi yoki nerv
jarayonlarining harakatchanligi.
I.P.Pavlov shartli reflektor faoliyatining individual xususiyatlari bilan
temperamentga aloqador nerv sistemasi xususiyatlarining o’zaro qo’shiluvini nerv
sistemasining tipi deb nomlaydi va uni to’rtta tipga ajratadi. Ular quyidagilardan
iborat. TEMPERAMENTSANGVINIK XOLERIK FLEGMATIK MELANXOLIKMUVOZANATLASHGAN
MUVOZANATLASHMAGAN SUST KUCHSIZNERV SISTEMASI TIPLARI

1. Kuchli, muvozanatli, epchil;
2. Kuchli, muvozanatsiz, epchil;
3. Kuchli, muvozanatli, sust;
4. Kuchli, muvozanatsiz sust.
Yirik rus psixologlaridan biri B.M.Teplov (1896 - 1965) va uning
shogirdlari, maslakdoshlari I.P.Pavlovning tadqiqotlarini davom ettirib, inson nerv
jarayonlari xususiyatlarining o’ziga xos tomonlarini ochishga muvaffaq bo’ldilar.
Ular nerv-fiziologik jarayonlarning nozik hirralarini o’rganishga maxsus
moslamalar yordami bilan o’zgarishlarni qayd qilish hamda olingan natijalarni
(omillarni) matematik statistika metodlari orqali hisoblashni tatbiq etdilar.
Shuningdek, B.M. Teplov ilmiy maktabining namoyondalari tomonidan ijobiy va
tormozlovchi shartli reflekslarning hosil bo’lish tezligini tavsiflovchi individual
xususiyatlar turkumi ham ta'riflab berilgandir. Ushbu individual xususiyatlar
mohiyatida ifodalanuvchi nerv sistemasining notanish xususiyati dinamiklik deb
nomlangan ham tavsiflangan. Bundan tashqari, ular shartli reflektor faoliyatining
bir guruh individual xususiyatlari qo’zg’alish jarayoni to’xtalishining tezligi
mahsuli sifatida taxmin qilingan xususiyatni (yangi xislatni) labillik deb atay
boshlaganlar. Shuning bilan birga nerv sistemasining boshqa xususiyatlari
mavjudligi to’g’risida ilmiy taxminlar ilgari surilgan, chunonchi: senzitivlik,
reaktivlik va hokazo.
3. Nerv sistemasi tiplarining kelib chiqishi.
Nerv sistemasining umumiy tiplari kelib chiqishi yuzasidan mulohaza
yuritilganda, albatta I.P.Pavlovning ta'limotini eslash maqsadga muvofiqdir,
chunonchi irsiyat yo’li bilan shartlangan tip-bu genotip demakdir. Hozirgi davrda
nerv sistemasining umumiy tipi (genotip) irsiyatga bog’liq ekanligi haqidagi
ma'lumotlar, juda ko’p bo’lib, ular qiyosiy jihatdan hayvonlarni o’rganish
natijasida topilgandir.
Temperamentning tipologiyasi mobodo insonlar temperamentlari bo’yicha
qiyoslansa, u holda uning xususiyatlari jihatidan o’zaro o’xshash shaxslarning

guruhi mavjudligi namoyon bo’ladi. Bu asnoda eramizdan oldingi davrda ham
temperament tiplari to’g’risida materiallar to’plangan.
I.P. Pavlov ta'limoti bo’yicha nerv sistemasi tiplarining va Gippokrat
ta'limoti bo’yicha temperamentning o’zaro munosabatlari
Temperament
tiplari Nerv sistemasining
kuchi Nerv tizimining
muvozanati Nerv tizimining
ildamligi
Xolerik Kuchli jo'shqin Muvozanatsiz qizg'in Serharakat
Sangvinik Kuchli serharakat Muvozanatli Serharakat
Flegmatik Kuchli vazmin Muvozanatli Inert (sust)
Melanxolik Kuchsiz Muvozanatsiz
tormozli Serharakat yoki
inert
Ulardatemperamenttipideyilganda ,
insonlarningmuayyanguruhlarinitavsiflovchipsixikxususiyatlarningyig ’ indisi
( majmuasi ) tushuniladi . Hozirgidavrdatemperamenttipideganda ,
ma ' luminsonlarguruhiuchunumumiybo ’ lganxususiyatlarningsoddamajmuasiemas ,
balkimazkurxususiyatlarningqonuniy , zaruriyo ’ zarobog ’ liqligitushuniladi .
Temperamenttipinitavsiflovchixususiyatlarningqonuniytarzdao ’ zarobog ’ liqligiquyi
dagichaaksetishimumkin .
Nerv sistemasi va temperamentning bog'liqligi
Nerv tizimining turlari Kuchli Kuchsiz
Jonli Inert
Nerv
jarayonlari
xususiyatlari Kuch
Vazminlik
harakatlanish Kuchli
Harakatlanish Kuchli
Harakatlanish Kuchli
Sust Kuchsiz
Harakatchan
yoki sust
Temperament Xolerik Sangvinik Flegmatik Melanxolik
Temperament va psixik reaksiyaning bog'liqlig
Temperament Reaktsiya
Tezkorlik Kuch
Sangvinik
Xolerik Tez
Tez o'rta
haddan tashqari

Flegmatik
Melanxolik Sekin
Sekin kuchli
kuchsiz
Temperament tiplarining psixologik tavsifi quyidagi muhim xususiyatlar
yordami bilan aniqlanishi mumkin va ularning psixologik tavsifini quyidagi
jadvalda ko’rishimiz mumkin.
1.Senzitivlik (lotincha Sensus - sezish, his qilish degan ma'no anglatadi).
Senzitivlik yuzasidan insonda birorta psixik reaksiyani hosil qilish uchun zarur
bo’lgan o’ta kuchsiz tashqi taassurot kuchiga qarab mulohaza yuritiladi, jumladan,
sezgilarning paydo bo’lishi uchun kerak qo’zg’ovchining ozgina kuchi (ularning
quyi chegarasi), ehtiyojlar qondirilmasligining sezilar-sezilmas darajasi (shaxsga
ruhiy azob beruvchi) mujassamlashadi.
2.Reaktivlik . Bu to’g’rida aynan bir xil kuch bilan ta'sir etuvchi tashqi va
ichki taassurotlarga shaxs qanday kuch bilan emosional reaksiya qilishiga qarab
munosabat bildiriladi. Reaktivlikning yorqin ro’yobga chiqishi-emosionallik,
ta'sirlanuvchanlikda ifodalanishidir.
3.Faollik. Bu borada inson qanday faollik darajasi bilan tashqi olamga ta'sir
etishi va maqsadlarni amalga oshirishda ob'ektiv hamda sub'ektiv qarama-
qarshiliklarni faollik bilan engishga qarab fikr yuritiladi.Senzitivlik
Reaktivlik
Faollik
Reaksiya tempi
Ekstraverlik va
intraventlik
Harakatlarning silliqligi (qotib
qolganligi)
Reaktivlik va faollikning
o'zaro munosabati Temperament tiplarining psixologik tavsifnomasi

4.Reaktivlik bilan faollikning o’zaro munosabati . Odamning faoliyati
ko’p jihatdan nimaga bog’liqligiga binoan, chunonchi tasodifiy tarzdagi tashqi va
ichki sharoitlarga (kayfiyatga, favquloddagi hodisalarga) yoki maqsadlarga, ezgu
niyatlarga, xohish-intilishlariga ko’ra fikr bildirish nazarda tutiladi.
5.Reaksiya tempi . Turli xususiyatli psixik reaksiyalar va jarayonlarning
kechish tezligiga, nutq sur'atiga, farosatliligiga, aql tezligiga asoslanib xulosa
chiqariladi.
6.Harakatlarning silliqligi va unga qarama-qarshi sifat rigidlik (qotib
qolganlik ), shaxsning o’zgaruvchan tashqi taassurotlarga qanchalik engillik va
chaqqonlik bilan muvofiqlashishiga (silliqlik bilan moslashishga), shuningdek,
uning xatti-harakatlari qanchalik sust va zaifligiga (rigidligi qotib qolganligicha)
nisbatan baho berishdan iboratdir.
7.Ekstravertlik va introvertlik. Shaxsning faoliyati va reaksiyasi ko’p
jihatdan
kechinmalarga bog’liq, chunonchi favqulotdagi tashqi taassurotlarga (ekstravertlik)
yoki aksincha, timsollarga, tasavvurlarga (introvertlik) taalluqligiga asoslangan
holda munosabat ifodasidir.
4. Temperament tiplarining tavsifnomasi
Turli temperament tipiga mansub insonlarda har xil xarakter xususiyatlari,
shaxs sifatlari, holatlari ro’y beradi. Temperament tiplariga mos xususiyatlarni
muhimlari quyidagi jadvalda aks ettiriladi.
SUST
TIRISHQOQ BEQAROR
BARQARORINTRO
EKSTRA-
KIRISHUVCHAN
KIRISHUVCHAN ASABIY
TASHVISHLI
XAV OTIRLI
PESSIMIST
VA ZMIN
SEKIN KIRISHUVCHAN
TASHVISHLI JIZZAKI
NOTINCH
QIZIQQON
QUZG'ALUVCHA
N
BERILUVCHAN
FAOL
KIRISHUVCHAN
OCHIQ
SERGAP
ILTIFOTLI
CHAQQON
BEG'AM
QULAYLIKNI
YOQTIRUVCHI
TASHABBUSKORO'YCHAN
TINCHLIKSEVA R
YO'NALGANLIK
ISHONCHLI
XOTIRJAM

Sangvinik yuksak reaktivlik. Bo’lar-bo’lmas narsalarga qattiq xoxolab
kulaveradi. Muhim bo’lmagan fakt qattiq jahlini chiqaradi. Diqqatini jalb qilgan
hamma narsalarga tetik va zo’r qo’zg’alish bilan javob beradi. Imo-ishoralari va
harakatlari yaqqol ko’rinib turadi. Uning aft-basharasiga qarab kayfiyatining
qandayligini, narsalarga yoki odamga bo’lgan munosabatlarini bilish oson.
Diqqatini tez bir joyga to’playdi.
Sust senzitivlikka ega. Sezgirlik chegarasi yuksak. Juda kuchsiz tovushlarni
va yorug’lik qo’zg’ovchilarni payqamaydi. Aktivligi yuksak, juda qayratli va
ishchan, darslarda tez-tez qo’l ko’tarib turadi, toliqmasdan uzoq vaqt ishlashi
mumkin, yangi ishlarga g’ayrat bilan kirishadi. Faolligi va reaktivligi muvozanatli.
Uni intizomga chaqirish oson. U o’z hissiyotlarining namoyon bo’lishini va
o’zining ixtiyorsiz harakatlarini tez ushlab qola oladi. Harakatlari shiddatli, nutqi
tez, yangi ishga tezlik bilan kirishadi, diqqatini tez to’playdi. Aqli tez ishlaydi,
topqir. harakatlari nihoyat darajada silliqlik xususiyatiga ega. Hissiyotlari,
kayfiyatlari, qiziqishlari va intilishlari juda o’zgaruvchan. U yangi kishilar bilan
tez kirishib ketadi. Yangi talablar, yangi sharoitga osonlik bilan o’rganadi. Bir
ishdan ikkinchi ishga tez ko’cha oladi. Malakalarni tez o’zlashtiradi va tez qayta
o’zgartiradi. Aqli ixcham. Ekstrovertlik xususiyatiga ega. o’tgan va kelajak hayot
haqida tasavvurlariga qaraganda quyiroq tashq taassurotlarga javob beradi.
Xolerik xuddi sangvinik kabi sust senzitivlik, yuksak reaktivlik hamda
faollik bilan ajralib turadi, lekin faollikdan reaktivlik ustunlik qiladi. Shuning
uchun u tinimsiz o’zini ushlay olmaydigan, betoqat, serzarda. Sangvinikka
qaraganda ozroq silliq va qo’proq qotib qolgan. Shuning uchun intilishlari va
qiziqishlarida katta barqarorlik, zo’r qatiylik bor, diqqatini ko’chirishda

qiyinchilikka uchraydi. Psixik tempi tez. Bir ishni boshlasa oxiriga yetkazadi,
ammo unga qiziqsa.
Flegmatik - senzitivligi sust, hissiy qo’zg’aluvchanligi oz, kuldirish, jahlini
chiqarish, kayfiyatini buzish qiyin. Ammo bir narsa yuzasidan qattiq kulganda u
vazminligicha qolaveradi. Katta ko’ngilsiz hodisa yuz berganda ham
osoyishtaligini buzmaydi. Imo-ishoralari oz, harakatlari ifodasiz. qayrati
ishchanligi bilan ajralib turadi. Yuksak faolligi oz, reaktivligidan ancha ustunlik
qiladi. Chidamliligi, matonati, o’zini tuta bilish bilan ajralib turadi. harakatlarining
tempi va nutqining tempi sust, ifodasiz. Diqqatini sekinlik bilan to’playdi. Rigid
(qotib qolgan), diqqatini qiyinchilik bilan ko’chiradi. Yangi sharoitga qiyinchilik
bilan moslashadi. Introvert. Yangi odamlarga qiyinchilik bilan qo’shiladi. Tashqi
taassurotlarga qiyinchilik bilan javob qaytaradi.
Melanxolik - yuksak senzitivlik xususiyatiga ega. Sezgirligi yuksak (sezgi
chegaralari yuqori). Arzimagan sababga ko’ra, ko’zlaridan yosh oqib ketaveradi.
Nihoyatda arazchan, sekin yig’laydi. Samimiy, juda oz kuladi, faolligi sust. o’ziga
ishonmaydi, tortinchoq, ozgina qiyinchilik tug’iladigan bo’lsa, ho’lini yuvib
qo’ltig’iga urib g’o’ya qoladi. G’ayratsiz qatiy emas. Diqqati tez chalg’iydi,
barqaror emas. Psixik tempi sust. Rigid (qotib qolgan). Introvertlik xususiyatiga
ega.
5. Faoliyatning individual uslubi va temperament
Faoliyatning individual uslubi insonda o’zidan o’zi vujudga kelmaydi, u
shaxs kamolotining barcha bosqichlarida (bog’cha yoshidan e'tiboran to kasbiy
mahorat egallagunga qadar) shakllanib boradi. Insonning temperamenti
faoliyatning individual uslubini tarkib optiradi. Xuddi shu boisdan, faoliyatning
individual uslubi deyilganda shaxs uchun o’ziga xos va muvaffaqiyatga
erishishning maqsadga muvofiq yo’llari individual tizimi tushuniladi.
Temperament xususiyatlarining o’ziga xos yig’indisi inson faoliyati
munosabatlari va bilish jarayonlarida faolligining individual uslubi jarayonida
namoyon bo’ladi.

Faoliyatning individual uslubi faqat temperamentga emas, balki boshqa
sabablarga, shaxsiy tajriba jarayonida hosil bo’lgan ko’nikma va malakalarga ham
bog’liqdir. Faoliyatning individual uslubini inson organizmini tug’ma xususiyatlari
va asab tizimi tiplarining faoliyat sharoitlariga moslanishi deb qarash mumkin.
Faoliyatning individual uslubi asosini asab tizimi xususiyatlari yig’indisi tashkil
qiladi. Faoliyatning individual uslubiga kiruvchi ikki xil xususiyatlar mavjud.
1. Asab tizimi individual xususiyatlari nuqsonlarining o’rnini to’ldiruvchi tajriba
jarayonida shakllangan xususiyatlar.
2. Insonda mavjud layoqat va qobiliyatlardan maksimal darajada foydalanish
imkonini beruvchi xususiyatlar.
Temperamentning xususiyati faollikning samaradorligida emas, balki
usullarning o’ziga xosligidadir. Shu ma'noda Ye.A.Klimov tomonidan olib
borilgan tadqiqotga ko’ra, stanokchi, to’quvchilarning ishini kuzatish natijalari
muhim sanalgan. Ma'lum bo’ldiki, bir necha stanokda ishlashda nerv tizimi
harakatchan tipdagi ham, harakatsiz tipdagi xodimlar ham ishlab chiqarishda
muvaffaqiyatlarga erishadilar. Temperamentni harakatchanligiga ko’ra qarama-
qarshi xususiyatli kishilar bir xil mehnat vaziyatida turlicha harakat taktikasiga
murojaat qilishlari aniqlandi. Harakatchanlari shoshilinch, tezroq bajaradi,
temperamentning sust tipdagi kishilar esa shoshilinch harakatning zarurligini
bildiradigan tayyorlov ishlariga ko’p e'tibor berishi bilan ajralib turadi.
Faollikning individual uslubini V.S.Merlin, Ye.A.Klimovlar o’rganib,
uning kishida darrov paydo bo’lmasligi va faqat stixiyali tarzda paydo bo’lishini
ko’rsatishdi. Agar kishi o’z temperamentiga muvofiq yaxshi natijalariga
erishishiga yordam beradigan o’zining yo’llari va usularini faol izlasa, individual
uslub yuzaga keladi.
Odamlarning birgalikdagi faolligi sharoitlarida ular temperamentning
dinamik fazilatlari ular faoliyatining pirovard natijasiga har biri individual
ishlagan holdagiga qaraganda ancha jiddiy ta'sir ko’rsatadi. Bunda mazkur
faoliyatni bajarish uchun ancha qulay va kamroq qulay bo’lgan temperamentning
har xil tiplarini birga qo’shilib ketishi aniq bo’ladi. Chunonchi, xolerik

temperamentli kishining faoliyati sangvinik yoki xolerik temperamentli kishi bilan
sherik bo’lib ishlaganiga qaraganda flegmatik yoki melanxolik bilan birgalikda
ishlagan hollarda ancha samarali bo’ladi. Bunday faktlar shuni ko’rsatadiki,
temperamentning u yoki bu xususiyatlarining ahamiyatini ko’pgina faoliyat
turlarini birgalikdagi xarakterini hisobga olmasdan baholab bo’lmaydi. o’z
temperamentining xususiyatlarini egallash va ularning o’rnini to’ldirish,
faoliyatning individual uslubini shakllantirish bolalik yillaridan boshlanib, ta'lim
va tarbiya ta'sirini negizida yuzaga keladi.

A dabiyotlar :
1. Ivanov I., Zufarova M. “ Umumiy psixologiya ” . O‘z.FMJ., 2008.
2. Xaydarov F.I., Xalilova N. “Umumiy psixologiya”. T.: “ Fan va
texnologiyalar ” markazining bosmаxonasi : 2009.
3. Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. – СПб : Питер , 2007.
4. Ғозиев Э.Ғ. “ Онтогенез психологияси ” . – T.: Ношир. 2010.
5. Ғозиев Э.Ғ. “ Умумий психология ” . – T.: Ўқитувчи. 2012.
6. Дусмухамедова Ш.А., Нишонова З.Т., Жалилова С.Х., Каримова Ш.
К., Алимбаева Ш.Т. “Ёш ва педагогик психология”. – T.: TДПУ, 2013 .
7. Nishonova Z.T., Alimbaеva Sh.T., Sulaymonov M. “Psixologik xizmat”.
– T.: “Fan va texnologiyalar” nashriyoti 2014 y.

Temperament

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish