Teodolit syomkasi natijalarini ishlab chiqish va planini chizish - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	408.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Teodolit syomkasi natijalarini ishlab chiqish va planini chizish

Купить

Mavzu;Teodolit syomkasi natijalarini ishlab chiqish va planini chizish
Reja
1.Teodolıt haqıda tushuncha.
2.Teodolıt syomka jarayonı.
3.Teodolıt bılan plan olıshda joyda bajarıladıgan ıshlar.

Teodolit syomkasining mohiyati
Teodolit syomkasi dala o‘lchash ishlaridan boshlanib, uni bajarishda dastlab syomka tarmog‘i barpo qilinadi
va u asosda joydagi tafsilotlar syomka qilinadi. Òeodolit syomkasi deyilishiga sabab, asosiy o‘lchash ishlari
— gorizontal burchaklar va og‘ish burchaklari geodezik asbob — teodolit bilan bajarilishidir. Òeodolit
syomkasini bajarishda yopiq ko‘pburchaklar (poligonlar) tarmog‘i (10.1- a shakl) yoki ochiq ko‘pburchaklar
tarmog‘ini hosil qiluvchi teodolit yo‘llari (10.1- b shakl) syomka tarmog‘i bo‘lib xizmat qiladi. Bu yo‘llar
burilish uchi nuqtalarining o‘rni joyda mahkamlanadi va koordinatalari aniqlanadi. Katta bo‘lmagan yer
bo‘laklarini syomka qilishda esa yopiq ko‘pburchak (poligon) yoki ochiq ko‘pburchaklar (10.2- shakl)
syomka asosi vazifasini bajaradi.
Poligon o‘rta qismida joylashgan tafsilotlarni syomka qilish uchun poligon o‘rtasidan qo‘shimcha yo‘l
o‘tkazilsa, unga diagonal yo‘l deyiladi (2, 6, 7 va 5 nuqtalar, 10.1- a shakl). O‘lchashlarni bajarishdan
avval yo‘llar burilish nuqtalarining o‘rni joyda yog‘och qoziqlar, yog‘och ustunlar (7.2 ga qaralsin) va
boshqalar bilan mahkamlanadi.

Keyin tomonlar orasidagi burchaklar, tomonlarning uzunligi hamda ularning
og‘ish burchaklari (tomonlar uzunligi gorizontal quyilishini hisoblash uchun)
o‘lchanadi. Shunday qilib, teodolit syomkasini bajarish quyidagi bosqichlardan
tashkil topadi: 1. Òeodolit yo‘li (poligon) nuqtalarini joyda mahkamlash. 2.
Poligon yoki ochiq yo‘lda tomonlar uzunligini va gorizontal burchaklarni
o‘lchash. 3. Joy tafsilotlarini syomka qilish. O‘lchashlar natijasi maxsus
jurnalga yozib boriladi (11- jadval). Òafsilotlar syomkasi asosida abris chiziladi.
Dala o‘lchash natijalari kameral sharoitda (idorada) matematik ishlab chiqiladi
va teodolit yo‘li nuqtalarining koordi- 164 natalari topiladi. Sifatli qalin chizma
qog‘oz (vatman) olinib, tegishli masshtabda unga teodolit yo‘li (poligoni)
nuqtalari hisoblab topilgan koordinatalari bo‘yicha tushiriladi

Joy tafsilotlarini syomka qilish
Yer bo‘lagining chegaralari va o‘rta qismi bo‘ylab teodolit yo‘llari
o‘tkazilgandan so‘ng tafsilotlarni syomka qilish boshlanadi, ko‘pincha teodolit
yo‘llarini o‘tkazish bilan bir vaqtda tafsilotlar ham syomka qilinib boriladi.
Syomka qilinadigan joydagi tafsilotlar shakliga, chegaralarining murakkabligiga,
uzoq yoki yaqinligiga qarab quyidagi usullardan biri qo‘llaniladi.

Teodolit syomkasi planini koordinatalar bo‘yicha chizish
Poligonning shimoldan janub tomonga kattaligi nuqtalar abssissasining eng katta va
eng kichik qiymatlari ayirmasi, g‘arbdan sharqqa esa ordinatalar eng katta va eng
kichik qiymatlarining ayirmasi bilan belgilanadi. Ularni plan masshtabiga keltirib,
santimetrda hisoblasak, plan chiziladigan qog‘oz varag‘ining o‘lchamini aniqlagan
bo‘lamiz. Hisoblash asosida tanlab olingan vatman qog‘ozida tomonlari 10×10 sm
bo‘lgan kvadrat kataklar yasaladi. Bu ish maxsus metall chizg‘ich – Drobishev
chizg‘ichi yoki LBL chizg‘ichi yordamida bajariladi. Ular bo‘lmagan taqdirda kvadrat
kataklarni kattaroq uzunlikdagi oddiy chizg‘ich, ko‘ndalang masshtab va sirkullardan
foydalanib yasash mumkin.

TAXEOMEÒRIK SYOMKA
Taxeometriya — grekcha so‘z bo‘lib, tez o‘lchash degan ma’noni anglatadi.
Òaxeometrik syomka deganda gorizontal va vertikal syomkalarni bir vaqtning
o‘zida taxeometr deb ataluvchi asbob bilan bajarish tushuniladi. Òaxeometr
asbobi o‘rnatilgan nuqtaga stansiya deyiladi va undan har bir syomka
qilinadigan tafsilot va relyef nuqtasiga qarab bir vaqtda gorizontal burchak
(biron-bir boshlang‘ich yo‘nalishga nisbatan), vertikal burchak va dalnomer
bilan (oddiy doiraviy taxeometrlarda iðli dalnomer bilan) masofa o‘lchanadi.
Òaxeometrik syomkada qutbiy koordinatalar usuli bilan nuqtalarning plandagi
o‘rni va trigonometrik nivelirlash usuli bilan esa ularning balandligi topiladi.

Taxeometrik syomka uchun ishlatiladigan asboblar
Taxeometrik syomka geodezik asbob — teodolit-
taxeometr (doiraviy taxeometr) yordamida bajariladi.
Syomka jarayonida kerakli o‘lchashlarni amalga oshirish
uchun mazkur asbobning gorizontal va vertikal doiralari
hamda ko‘rish trubasidagi iðli dalnomer chiziqlari xizmat
qiladi.

Menzula syomkasi va uning mohiyat
Menzula syomkasi topografik syomkaning bir turi bo‘lib, bunda syomkaning dala va
kameral ishlari menzula va kiðregel yordamida bir vaqtda joyning o‘zida bajariladi.
Agar teodolit syomkasida gorizontal burchaklar joyda o‘lchanib jurnalga yozib
borilsa, bunday plan olishda gorizontal burchaklar o‘lchanmay, aksincha, ular
planda grafik usul bilan hosil qilinadi. Buning uchun vatman qog‘ozining bir varag‘i
menzula taxtasining ustki tekisligiga mahkamlab qo‘yiladi va bu taxta gorizontal
holatda o‘rnatiladi. Ko ‘pincha, menzula taxtasiga vatman qog‘ozi sifatli qilib
yelim bilan yopishtirilgan faner yoki alyumin varag‘i qirg‘oqlaridan mixchalar bilan
qoqib mahkamlanadi. Bunday varaqqa planshet deb ataladi. Ushbu planshetga
joydagi burchak tomonlarining gorizontal quyilishiga parallel bo‘lgan chiziqlar
chiziladi va ular orasida joydagi burchak hosil bo‘ladi. Shuning uchun menzula
syomkasini, ko‘pincha, burchak chizib syomka qilish ham deyiladi.


Xulosa.

Teodolıt bılan olchash ıshlarını bajarıshdan
avval unı sınab va tekshırıb körısh hamda
ma’lum bo’lgan kamchılıklarnı darxol
tuzatısh lozım.Teodolıt quydagı asosıy
mexanık –texnalogık shartlar asbob
o’qlarınıng to’g’rılıgı va ravon aylanıshı
ko’targıch mahkamlagıch va mıkrometr
vıtlarınıng to’ g’rı bo’lıshını ta’mınlaydı.

ADABIYOTL AR
1 . Практикум по геодезии. Под ред. В.Г. Селихановича. — М.,
"Недра", 1983.
2 . Справочник геодезиста. В 2-х книгах. — М., "Недра", 1991.
3.Asamov M Mırzalıev T
4. Ю.К. Неумывакин, A.C. Смирнов.
Практикум по геодезии.
— М., Картгеоцентр-Геодезиздат, 1995.

Teodolit syomkasi natijalarini ishlab chiqish va planini chizish

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish