Testologiya tarmoqlari. Test turlari va funksiyalari
![ Qiyosiy metodlar (bir yoshdagi turli chegaralarni qiyoslash).
Longityud (uzoq vaqt davomida davomida qandaydir belgi orasidagi
farqlarnitaqqoslash).
Kompleks metod (shaxs xususiyatlarini teng yoki tobeligini aniqlashga
qaratilgan).
Empirik metodlar:
Kuzatishga doir. Tashqi kuzatish va o’z-o’zini kuzatish
Eksperiment. Laboratoriya, tabiiy, o’rgatuvchi, dala.
Praksimetrik-faoliyat va uning natijalarini tahlil etish.
Modellashtirish (matematik, kibernitek).
Biografiya (faktlar va hayotiy hodislarni, tahlil etish)
Eksperimental ma’lumotlarni tahlil etish metodlari:
Miqdor
Sifat
Interpretatsiya metodilari:
Genetik -o’zgarilarning qonuniyatlarini aniqlash.
Strukturali- shaxs xususiyatlari orasidagi o’zaro aloqalarni o’rganish.
YUqoridagi ikki klassifikatsiyadan tashqari yana bir qator yondashishlar
mavjudki, ular bilan quyidagi taqdim etilayotgan materiallarda ko’rib chiqiladi
Y.SHvansar bo’yicha metod lar k lassifikatsi yasi [5]
Y.SHvansar psixodiagnostik metodlarni quyidagi asoslarga ko’ra birlashtirdi :
1. Foydalaniladigan materiallarga ko’ra (verbal, neverbal, manipulyasion,
" qog’oz va qalam ) test lari.
2. Olingan ko’rsatkichlarning miqdoriga ko’ra ( oddiy va kompleks );
3. “To’g’ri» javobli testlar va har xil javobli test lar.
4. Tekshiriluvchilarning psixik faolligiga ko’ra :
introspektiv ( tekshiriluvchining shaxsiy tajribasi va munosabatlariga ko’ra
ma’lumotlar ): anket lar , suhbat ;
ekstrospektiv ( har xil ko’rinishlarni kuzatish va baholash );](https://docx.uz/documents/c0de73e1-1f8c-452c-97b3-496d83888bd0/page_6.png?v=1)
![ proektiv. Tekshiriluvchi shaxsning anglashilmagan xususiyatlarini kam
strukturalashgan , har xil ahamiyatli stimullarni proeksiyalaydi (ichki nizolar,
yashirin mayllar va boshqalar);
ijrochilik . Tekshiriluvchi shaxs xislatlari va intellekt ko’rsatkichlaridan
iborat miqdoriy darajalar va sifatiy xususiyatlarni biror bir harakat orqali
(perseptiv, aqliy, motor) amalga oshiradi.
V.K.Gayda va V.P.Zaxarovning psixodiagnostik metodlari klassifikatsiyasi
[6]
Mualliflar klassifikatsiyalarida psixodiagnostik metodikalarni quyidagi
asoslar bo’yicha birlashtirganlar:
1. C ifatiga ko’ra : standart lashtirilgan , standartlashmagan ;
2. B elgilanishiga ko’ra:
umumdiagnostik ( so’rovnoma tipidagi shaxslik testlari ( R . Kettell
yoki G . Ayzenk so’rovnomalari) , umumiy intellekt testlar );
kasbga yaroqlilik testlari ;
maxsus qobiliyat testlari (texni k, musiqiy, uchuvchilar uchun testlar );
erishganlik testlar ;
tekshirilichuvlarning o’rganish materialiga ko’ra :
blank li ;
predmet li (Koosa kubiklari , Vekslerning to’plamidan " figurani
yig’ish " );
apparatur ali ( diqqat xususiyatlarini o’rganish uchun moslama va
boshqalar );
3. Tekshiriluvchilarning miqdoriga ko’ra : individual va g u ru hiy ;
4. Javoblar shakliga ko’ra : og’zaki va yozma ;
5. E takchi yo’nalishiga ko’ra: tezlik testlari, kuchni o’rganio’ testlari,
aralash testlar. Kuch testlarining vazifalari murakkab va echish vaqti
cheklanmagan; tadqiqotchi muvaffaqiyat sifatida qiziqadi, masalalarni echish
usullariga ham qiziqadi;](https://docx.uz/documents/c0de73e1-1f8c-452c-97b3-496d83888bd0/page_7.png?v=1)
![6. Topshiriqlarni bir xillik darajasiga ko’ra: gomogen va geterogen
(gomogen topshiriqlar bir biriga o’xashashligi hamda shaxslilik va intellektual
xususiyatlarni o’lchashda qshllanilishi; geterogen testlarning topshiriqlari har xil
bo’lib, intellektning turli xil xarakteristikasini o’rganishi bilan tafovutlanadi);
7. Kompleksligiga ko’ra: ajartib qo’yilgan testlar va test to’plamlari
(batareyalar);
8. Topshiriqlarga javobiga ko’ra: javoblari bilan berilgan testlar, erkin
javobli testlar;
9. Psixika xususiyatlarini qamrab olish sohasiga ko’ra: shaxslik testlari
va intellektual testlar;
10. Aqliy harakatlarning xarakteriga ko’ra : verbal, n o verbal.
A.A.Bodalev, V.V.Stolin lar bo’yicha psixodiagnostika metodlari
klassifikatsiyasi [7]
Mualliflar psixodiagnostika metodlarini turli xil asoslar bo’yicha
birlashtirdilar:
1. Ushbu usulning asosiga to’rgan metodik prinsipning xarakteriga
ko’ra :
ob’ektiv test lar ( topshiriqni to’g’ri bajarilishiga ko’ra to’g’ri javob
berish imkoniyatili );
standart lashgan o’zini -o’zi baholash (hisobotlash) :
test- so’rovnomalar , ochiq so’rovnomalar ;
shkal ali texnik alar (CH.Osgud ning semanti k differensial
so’rovnomasi ), sub’ektiv klassifikatsiya;
rolli repertuar texnika tipining individual- yo’naltirilgan texnik alar
(ideografi k );
proektiv texnik alar ;
dialogi k te xnik alar ( suhbat, interv ь yu, diagnosti k o‘yinlar );
2. Psixodiagnostning diagnostik protseduraga jalb etish me’yoriga
va uning psixodiagnostika natijalariga ta’siri darajasiga ko‘ra : ob’ektiv va 3.](https://docx.uz/documents/c0de73e1-1f8c-452c-97b3-496d83888bd0/page_8.png?v=1)
Testologiya tarmoqlari. Test turlari va funksiyalari