Testologiyaning texnik va metodologik prinsiplari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	28.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Testologiyaning texnik va metodologik prinsiplari

Купить

Mavzu: Testologiyaning texnik va metodologik prinsiplari
Reja:
1. Test tuzish va uning qo ’ llanish sohasini aniqlash.
2. Xorijiy testlarni modifikatsiya qilish va moslashtirish.
3. Metodikalarni ishlab chiqish va foydalanishning talabalri. Psixodiagnostik
axborotlarning ob ’ ektivlik muammosi.
4. Psixodiagnostik metodikalarning ishlab chiqish, moslashtirish va
foydalanish.

1. Test tuzish va uning qo ’ llanish sohasini aniqlash. Metodikalar yaratish
texnologiyasi va ularni mahalliy sharoitga moslashtirish. Testlashtirish to’g’risida
so’z borganda birinchi navbatda «test» so’zi to’g’risida to’xtalishimizga to’g’ri
keladi. «Test» inglizcha so’z dan olingan bo’lib, sinov, sinash, tajriba ma’nosini
bildiradi. Test qisqa muddatli standartlashtirilgan sinash vositasi bo’lib, eng
muhim va ahamiyatli ma’lumotlarni olishga mo’ljallangan.
Test tuzish bosqichlari
Testlashtirish konsepsiyasining asosida shaxs xususiyatlarini baholash va
o’lchash metodi tushuniladi va u quyidagilarga tayanadi:
1. SHaxsning ichki (ruhiy ) xususiyatalari indikatorlar yordamida aniqlanadi.
2. Indikatorlar maxsus usullar bilan o’lchanadigan yoki ob’ektini kuzatish orqali
ifodalanadi.
3. Tashqi (xulqiy) va shaxsning ichki xususiyatlari o’rtasida bir xil sababiy
bog’lanish mavjud: kuzatilayotgan xatti-harakat yoki reaksiya bilan ma’lum shaxs
xususiyatlarini ng namoyon bo’lishidan
4. Test sinovlarida keng ko’lamli tadqiqot tanlanmalarida amalga oshiriladi.
(V.M.Rusalov, O.V.Guseva. YU.M.Zabrodin, V.I.Poxil ь ko, A.G.SHmelev,
A.G.Vinogradov)
2.Xorijiy testlarni moslashtirish. Xorijiy testlarni moslashtirishda quyidagilarga
amal qilish lozim:
 Tes t ning original variantidan ikkinchi tilda tarjimasi bo‘yicha dastlabki variantini
tayyorlash
 Lingvist va testning original variantini tushunuvchi mutaxassisni jalb etish orqali
test mazmunini ekspert baholash;
 Testni asli bilan eksperimental tajribasidagi shkalalarni ekvalentligini tekshirish;
 YA ngi shkalalarni o’rnatish va mahalliy tanlanmalar bo’yicha mos me’yorlarni
to’plash. (YU.L.Xanin, 1977)
3. Psixodaignostik testlarning effektivligi ni quyidagi shartlar belgilaydi:
1. SHkalalar intervalidan foydalanish

2. Ishonchlilik
3. Validlik
4. Diskriminativlik
5. Normativ ma’lumotlar yig’ish
Test topshiriqlarining ichki muvofiqlik darajasiga egaligi va tekshiriluvchidan
bir necha bor test topshirig’i sinab ko’rilganda gi natijalarning bir xil miqdoriy
k o’ rsatkichga ega bo’lishi , uning ishonchliligini belgila y di.
Validlik . Testning o’rganishga mo’ljallangan xususiyatni o’lchay olish
imkoniyati, yoki uning validligini belgilaydi.
Validlik turlari:
1. Konkurent validlik
2. Prognostik validlik
3. Konseptual validlik
Testlarni s tandartlashtirish-psixometrik o’lchash tadbirla rn ing biri sifatida
qaraladi va ular tekshiriluvchilarni bir-biri bilan qiyoslashda va natijalarni tahlil
etish uchun zarur me’yor hisoblanadi.
500 kishilik tanlanma olinadi.
II. Standartlashtirish. Testlarni standartlashtirish
psixometrikaning asosiy talablaridan bir sanaladi. «Sten»( Standart ten -
standartnaya desyatka)
1. Psixologik testlar va shaxs so’rovnomlaridan foydalanishda ularning
yutuq va kamchiliklari to’g’risida yaqqol tasavvurga ega bo’lish mutaxassis
faoliyati samaradorligini ta’minlashning muhim shartlari hisoblanadi.
Psixologik testlarning qadr-qimmati quyidagi sifatlari bilan belgilanadi:
1. Testni tatbiq etish sh aroitlar i va natijalarni standartlashtiril ganligi.
2. Test metodikalarni o’tkazishda foydalanuvchilarning ma’lumotlik
darajasiga bog’liq bo’lmagan holda tayyorlab qo’yish mumkin. Bu esa test
batareyalari bo’yicha kompleks xulosalar tayyorlashda yuqori malakali psixologni
jalb etish kerak emas, degan ma’noni bermaydi.

3. Operativlik va tejamkorlik. Tipik testlar qisqa topshiriqli seriyalardan
tashkil topadi. Ularni bajarish uchun esa yarim minut vaqtni oladigan bo’ladi va
odatda testlar bir soatdan oshib ketmaydi. Ba’zi shaxs li lik testlari bunday
chegaradan chetga chiqishiga ham to’g’ri keladi.
4. Baholarning miqdoriy differensiallashgan xarakterga egaligi. Test
shkalalari va standartlashganlik uning aniqlovchi instrumenti sanaladi hamda
o’lchanayotgan xususiyatni miqdoriy baholash imkonini beradi (bilim, ko’nikma,
malaka) . YAxshi test o’quvchilarni uch toifaga ajratib beradi. A’lochi, o’rta va
qoloq. Qutbli xarakterda esa qobiliyatli va talantli, ishonchlikni yo’qligi bilan o’ta
ishonchsizlik (mutlaqo tayyor emaslikni) ajartishga olib keladi. Bundan tashqari
test natijalarining miqdoriy testlarning yaxshi ishlab chiqilganligi imkoniyatlarini
baholab beradi.
5. Optimal maqbul murakkablik. Professional tarzda tayyorlangan test
topshiriqlari optimal murakkablikka ega bo’ldai. Bunda o’rta sinaluvchi maksimal
miqdordagi ballning 50 foizini to’play olishi kerak. Bu dastlabki, psixometrik
eksperiment vaqtida aniqlanadi.
6. Ishonchlilik.
7. Adolatlilik. YAxshi test barcha tekshiriluvchilar uchun bir xil shart-sharoit
qo’yiladi.
8. Komp ь yuterlashtirish imkoniyati. Ommaviy test tadbirlarini o‘tkazishda
uning natijalarini qayta ishlash va vaqt tejamkorligini oshirishga yordam beoadi.
Testlarni komp ь yuterlashtirish axborot xavfsizligini ta’minlashning eng maqbul
yo‘li sanaladi.
9. Psixologik adekvatligi. Bu optial murakkabligini muhim psixologik sababi
hisoblanadi. Stressga chidamlilik,
Testlarni qadr-qimmati bilan bir qatorda ularning kamchiliklarini ham
sanab o’tish lozim bo’ladi.
1. «Ko’r-ko’rona» xatoga yo’l qo’yish xavfi. YUqori ma’lumotli
bo’lmagan mutaxassislarga ishonib qo’yish, ya’ni testlarni avtomatik tarzda

ishlatish, ba’zida bir qator oqibatlarga olib kelishi mumkin. Yo’riqnomalarni
tushunmasdan javob berishga to’g’ri kelib qolishi,
2. Profanatsiya xavfi. Bu so’z ma’nosini ifodalashda hosil bo’ladigan
effekt. Masalan , mutaxassislar saralash sharoitida MMPI ni qo’lla ganda , testning
sakkizinchi shkala si dagi maksimal ball «SHizofreniya»ni aniqlashga
mo’ljallangan. B u original tafakkurni baholovchi sanaladi . T o’rtinchi shkalada
«psixopatiya-impul ь sivlik» tarzda ifodalangan. Testning savollari sog‘lom shaxsni
ancha talvasaga solib qo‘yadi.
3. Individual yondashuvning yo‘qligi (Stressga chidamlilik). Test
yoppasiga o‘tkazishga ancha qo‘l kelganligi sababli, unda individual xarakterdagi
jihatlar e’tibordan chetda ham qolib ketadi.
4. Ishonchlilik sharoitlarini bo’lmasligi. Test protseduralarining
rasmiylik xarakteriga ega ekanligi, psixologni uning muammosiga shaxsan
qiziqishiga nisbatan ishonchsizlik ni olib keladi.
5. Noadekvat murakkablik individual yondashuvning yo’qolishi. Ba’zan
yuqori ma’lumotli darajasida tuzilmagan testlarda ha d dan ortiq murakkablik yosh
xususiyatlariga ta ’ sir etadi.
2. SHaxs so’rovnomalari va ularni psixologik ifodalash tartibi
SHaxs so’rovnomalarining rasmiylashtirish va ularning shkalalarini
ifodalashda ayrim tartiblarga amal qilinadi.
Psixologik shaxs so’rovnomalarining «L» ''Q''-ma’lumotlar bir qator
tadqiqotlarda o’ziga xos tarzda tartiblanadi. Bunday tadqiqotlarda L» ''Q''-
ma’lumotlarning muvofiqligini ta’minlashda 20 tagacha omillar inobatga olingan.
Faktorlarni identifikatsiyalashda ikki xil ifodalash tizimiga amal qilinadi:
indeksli va alfavitli
Indeksli ifodalash tizimi o’zida universal indekslarni taqdim etadi va
quyidagicha yoziladi: U.I. (L, Q)№, agar U.I. universal ь indeksning qisqartirilgan
ifodasi; L ,Q-ma’lumotlar tipini ifodalanishi, №-universal indeksdagi faktorning
raqami.Ular 1dan 20 gacha bo‘lishi mumkin.
Alfavitli ifodalash tizimi ABCDEFGHIJKLMNOQ
1 Q
2 Q
3 Q
4 )

Q
1 Q
2 Q
3 Q
4 Harflar UI (Q) 16-19 faktorlarni ifodalaydi A-O faktorlardan
farqlash uchun.
Faktorlarni ifodalashning ikki xil nomlanish i qabul qilingan:
Texnik va maishiy
 Texnik nomlanish psixologlar uchun mo’ljallangan bo’lib, faktorlarni ilmiy
belgilangan ahamiyatini ifodalash uchun qo’llaniladi. Ko’pincha texnik atamalarda
akronomik nomlanish: sizotomiya,ssiklotimiya, sugency, eksvia-invia va
boshqalar.
 Maishiy nomlanish umum uchun qo’l keladigan tarzda faktorlarni atashda
qo’llaniladi. Bu esa psixologlarni mutaxassis bo’lmaganlar bilan muloqoti uchun
foydalaniladi. Masalan, A faktor-«iliqlik-sovuqlik» (affektotimiya-sizotimiya), S-
faktor «emotsional barqarorlik-beqarorlik» («Men» kuchi-«Men»ning kuchsizligi)
Bundan ko’rinadiki, testlar va shaxs so’rovnomalari bilan bog’liq yuqoridagi
holatlar psixodiagnostikada mutaxassisning diqqat markazida bo’lishi muhimdir.
III. Test topshiriqlarini aniqlash
-Testning tuzish maqsadini belgilash
-Testning o’ziga xosligini belgilash
Testlar tuzish qoidalari: p sixodiagnostikada shaxs s o’ rovno malari tuzish uchun
bir qator talablarga amal qilinadi:
Har bir topshiriq bitta savol orqali berilishi .
Har bir topshiriq sodda va aniq tuzilgan bo’lishi .
Ikki mazmun li savollar tuzishdan qochishi .
Sinaluvchi qanday xususiyatlari o’rganilishini payqamasligi kerak
Testlarni rasmiylashtirish talablari
1.Har bir topshiriq raqamlanadi .
2.Har bir qator 10-12 so’zdan oshib ketmagan va qisqa va mazmunli bo’lishi
lozim.
3.Har bir topshiriq to’g’ri vertikal tarzda tepadan pastga qarab varaqning chap
tomonida qayd etilishi lozim.

4.Har topshiriqning javoblar varianti topshiriqning to’g’risida va varaqning
o’ng tomonida mos ravishda berilishi lozim
1._______________________ ha, bilmayman, yo’q.
2._______________________ ha, bilmayman, yo’q.
5.Har bir topshiriq bir-biridan ajratilgan holda va aniq ifodalanishi kerak.
 Agar bir xil tipdagi topshiriqlar beriladigan bo’lsa ularni tipiga ko’ra guruhlash
lozim. Har bir topshiriq uchun alohida
 CHop qilinishi lozim.

Testologiyaning texnik va metodologik prinsiplari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish