Texnik ekinlarning karantin ob’ektlari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	32.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Texnik ekinlarning karantin ob’ektlari

Купить

TEXNIK EKINLARNING KARANTIN OB’EKTLARI
Reja:
1. G‘o‘z a kuyasini o‘ tish y o‘ llari, rivojlanish xususiyatlari, karantin
kurash tad-birlari.
2. Osiyo g‘o‘ za tunlamini o‘ tish y o‘ llari, rivojlanish xususiyatlari,
karantin kurash tadbirlari.
3. Misr g‘o‘ za tunlamini o‘ tish y o‘ llari, rivojlanish xususiyatlari,
karantin ku rash tadbirlari.
4. G‘o‘ zani antraknoz kasalligini o‘ tish y o‘ llari rivojlanish
xususiyatlari va ka rantin kurash tadbirlari.

YovropaningAlbaniya, Gresiya, Ispaniya, Italiya, Yugoslaviya,
Osiyoning Afg‘oniston , Bangladesh, Birma, Vetnam, Isroil, Xindiston, Livan,
Pokiston va bosh q a davlatlarida, Afrika Kit’asida, Okeaniyada, Markaziy
Amerikadagi davlatlarda xam tarkalgan.
MDX davlatlarida r o‘ yxatga olinmagan . Lekin ularni o‘ tish xavfi juda
katta, chunki chegaradosh mamlakatlarda bu zararku-nanda keng tarkalgan.
G‘o‘z a kuyasi g‘o‘ zani generativ organlarini shonasini, gulini, k o‘sa gini,
chigitni va xatto tolani x a m zararlaydi. Zararlangan shonalar gullar kuriydi va
tushib ketadi. K o‘ saklar yetilmay koladi, tola sifatsiz b o‘ ladi, bundan olingan
chigitlarni unuv-chanligi kamayadi. Zararlangan k o‘ saklar chiriydi.
Imagosi. Kapalagi kanotlarini yozganda 15-20 mm. Oldingi kanotlari
och kulrang rangda. Kapalakning oldingi kanotlari utkir uchli, unchalik
chegaralab turmaydigan kora do g‘l ar bor.
Orka kanoti oldingisidan bir muncha kengrok, ularning tashki cheti esa
rang-barang tovlanib turadigan ochrok tusda. Oyoklari t o‘ k k o‘ n g‘ir tusda.
Ur g‘ ochisi erkagidan genetaliy b o‘ yicha f arklanadi.
Tuxumi cho‘ zik oval shaklida, uzunligi 0,4-0,6 mm, eni 0,2-0,3 mm
rangi marvaridsimon o q.
Qurti. Tanasining asosiy rangi sargish ok, boshi k o ramtir. Yangi chikkan
qurtlar ochik rangda, uzunligi 1-2 mm, katta yoshda-gilari-pushti rangda
b o‘ lib, uzunligi 12-15 mm. Yolgon oyo q larida 15-17 ta ilgakchalari bor.
Qurti uzo q diapauzaga ketishga kodir b o‘ lib o‘ z xayotchanligini saklab
koladi.
Rumbagi kulrang, uzunligi 10 mm, tanasi ancha yugon.
Qurtlari dala sharoitida x o sil yi g‘ ilgandan s o‘ ng t o‘ kilgan k o‘ saklarda,
yi g‘ ib olinmagan poyalarda, chigitlarda kishlaydi.
Lekin Xitoy entomologlarining ma’lumotiga k o‘ ra, dala sharoitida
g‘o‘ za kuyasi qurtlarini bor y o‘g‘ i 0,75% i kishlaydi, Kolgan 99% i chigit

saklanadigan omborlarda, paxta tozalash za-vodlarida, e g‘ zavodlari
omborlarida, paxta tolasi koldiklarida q ishlaydi.
Qurtlar xayoti davomida 3 marta p o‘ st tashlaydi va 4 yoshni o‘ taydi.
Nokulay sharoitda G‘o‘z a kuyasi qurtlari uzoq muddatli diapauzaga ketib o‘ z
xayotchanligini saklab koladi.
Imagosi x a rorat 20 ° S b o‘ lganda paydo b o‘ ladi. Kapalaklar 14-20 kun
yashaydi. Uru g‘ langan kapalaklar shonaga, k o‘ saklarga 1-10 tadan kilib 500
tagacha tuxum k o‘ yadi. Tuxumdgn chikkan qu rtchalar kemirib zararlash
natijasida uru g‘ ni, meva boshka or ganlarni y o‘ k kiladi, tolani zararlab x o silga
katta zarar yetkazadi. Ozi q langan qurtlar daladagi k o‘ saklar ichida,
omborlarda, zararlangan uru g‘ likla g‘ umbakka aylanadi. G‘ umbakdan yangi
imago chikishi uchun qurtlar dumalok y o‘ l ochib kuyadi.
Misrda g‘o‘z a kuyasi bir yilda 5-6 ta, Xitoyda 4-5 ta avlod beradi.
G‘o‘z a kuyasi aktiv uchishi orkali, uru g‘ lik va g‘o‘z a k o‘ saklari orkali
tarkaladi. Bundan tashkari bu zararkunanda zararlangan tola xamda uru g‘ lik
orkali tarkaladi.
Karantin tadbirlar.
Karantin ostidagi materiallarni k o‘ rib chikish va eksperti za kilish.
G‘o‘z a kuyasi tarkalgan xududlardan g‘o‘ za, konop uru g‘ igi, paxta
tolasi, g‘o‘ za k o‘ saklari keltirish man kilinadi. Fakatgina ilmiy tekshirish
maksadlarda ozrok namuna keltirishga ruxsat be riladi. Kachonki, bu uru g‘ lik,
k o‘ saklar, paxta tolalari, rengeno grafiya kilingandan x amda umuman
zararsizlantirilgandan s o‘ ng (brommetil orkali kameralarda
zararsizlantiriladi) maxsus ka rantin ruxsatnomasi olingandan s o‘ ng ruxsat
beriladi Bu olingan namunalar fakatgina karantin pitomniklarda tekshiriladi.
Xorijdan keltiriladigan paxta, kanop, jut tolalaridan za rarkunanda
moslasha olmaydigan shimoliy g‘o‘ za ekilmaydigan xududlarda foydalanish
maksadga muvofikdir.

O‘ simlik koldikdari va chikindilar yokib yuboriladi.
G‘o‘z a kuyasi tarkalganini aniklash uchun g‘o‘ za kuyasi feromon
tutkichi-gossi-plyurdan foydalanib uning o‘ cho g‘ larini aniklash mumkin.
(1,4)
Osiyo g‘o‘ za tunlami Spodoptera litura F.
Xindiston, Vetnam, "Xitoy, Yaponiya, Yava orolida, Avstra liya, Filippin
va boshka davlatlarda tarkalgan.
Rossiyaning Primore o‘ lkasida uchraydi.
Osiyo G‘o‘z a tunlami g‘o‘ za, makkaj o‘ xori, pomidor, bak l ajon, sabzi,
karam, kartoshka, n o‘ xat, beda, bu g‘ doy, atirgul, xrizantema va boshka
o‘ simliklarni zararlaydi.
Qurtlar g‘o‘ za barglari va k o‘ saklariga kuchli zarar yetkazadi.
Xindistonda tamaki xosilini 25-50 % gacha pasaytirgan (1967-1970).
Malayziyada batat o‘ simligini 75 % gacha zararlagan, bunda 1 ga yerdagi
Osiyo g‘o‘ za tunlami qurtlari soni 1,5-28 mingtagacha b o‘ lgan.
Imagosi kanotlarini yozganda 35-40 mm. Oldingi kanotlari chuzik-tUk
kulrang rangda, ochik rangdagi y o‘ l-yul va kattarok buyraksimon dovari bor.
Old kanoti uchlarida kora nuktalar bor. Orka kanotlari ok, yaltirok.
Tuxuma och sargish rangda, dumalok, ustki kismi sadafday. Tuxumini
2-3 tadan kilib, bir-biriga tegib turgan xolda k uya di.
Qurti 6 yoshni o‘ taydi, yangi chikkan qurtlar och yashil rangda.
Kukrak va soxta oyoklari tuk jigarrang, uzunligi 1,3 mm, oxirgi
yoshdagi qurtlar och jigarrang. Korin segmentlarini 1 va 8-chisi kora DOELI
boshka segmentlarga nisbatan uzunrok. Doglar tartibsiz formada. Boshi t o‘ k
jigarrang b o‘ lib ok choksimon chizik o‘ tgan. Old kukrak kalkonchasi t o‘ k ok
nuktalari bor. Kukrak oyokdari korin oyokchalariga nisbatan t o‘ krok .
G‘umbagi yongok pustiga o‘xshash rang uzunligi 19 mm gacha. Seg-
mentlarida 6 juft nafas teshikchalari bor.

Xayot kechirishi.
Yezda butun rivojlanishi uchun 33-35 kun o‘tadi, lichinkalar 6 yoshni
o‘taydi. Bir mavsumda 4 avlod beradi. Uruglangan urgochilar 2500 tagacha
tuxum kuyadi. Tuxumlarini 200-600 tadan kilib barg-larga kuyadi.
Kapalaklar uchib uzok masofaga migratsiya kiladi.
K o‘ chat sabzavot mevalari, g‘o‘ za k o‘ saklari orkali tarkaladi.
Karantin tadbirlari.
Keltirilayotgan pomidorlarni, baklajon, dukkaklilar, kungabokar
savatchalarini g‘o‘z a k o‘ saklarini, atirgul, xrizantema va boshkalarni
tekshirish. Zararlangan maxsulotlarni zararsizlantirish topshirish punktlarida
kaytadan tekshirish. Dalalarda ishlab chi q arishda foydalaniladigan
uslublardan foydalanib tekshirishlar olib borish.
Kurash choralari.
Osiyo va Misr g‘o‘ za tunlamlari tarkalgan o‘ chok l arni ani ql ash uchun
jinsiy feromonlar qo‘ llaniladi va uchoklar y o‘q kilinadi. Misr g‘o‘ za tunlami
4 komponentdan iborat bo‘lib, ular ichida samaralisi sistrans-9, 11-
tetradesilasetatlardir. Ular erkak tunlamlarni uzok masofadan jalb kiladi.(1.2)
G‘o‘ zani antraknoz kasalligi- Colletotrichum gossypti Edg
Zarari. G gossypii zamburugi yer usti kismlarini va butun o‘ sish davri
davomida zarar yetkazadi. Agar g‘o‘ zani unib chikkan vaktida zararlasa
o‘simlikni nobud b o‘ lishiga olib keladi. Ildiz buginida kizil AOF paydo
b o‘ ladi va kasallik yara x o lda koladi. Barglarda notugri shakli do g‘ lar bo‘lib
jigarrangli, atrofi kizil shaklida. Asta-sekin dog‘ butun bargni egallab,
chirishga olib keladi. Voyaga yetgan nozik g‘o‘ za kasallik bilan zararlanadi.
Poyalarda uzunchok kiz g‘ ish do g‘ lar barglarda yumalok dog‘larni kurish
mumkin.

Antraknoz kasalligi ayniksa kusakni zararlaydi. Ba’zan dog‘lar butun
kusakni egallab, tolasiga juda katta ta’sir kiladi va tolani sifati butunlay
pasayib ketadi, oxirida bir-biriga yopishib chiriydi.
Zararlangan urugini COF ururdan ajratish juda kiyin, lekin sinchiklab
karasa rangi capFHiii bo‘lib, uning sifati pasayib ketgan b o‘ ladi.
G‘o‘z a anraknozi x a mma paxta yetishtiradigan Osiyo, Afrika, Avstraliya
va Yevropani Bolgariya, Ruminiya, Yugoslaviya davlatlariga tarkalgan.
O‘ zbekistonda bu kasallik y o‘ k, lekin o‘ tish xavfi bor.
Rivojlanishi. Zamburu g‘ rivojlanishi davomida konidial va sutkalik davri
bor. Konidial boskich yumalok, epidermis bilan Koplangan.
Sutkalik boskichi, tabiatda kam uchraydi. Assan o‘simlik q oldiklarida
yashaydi.
Perititsiyalar o‘simlik t o‘ kimasida uchraydi. Kamdan-kam ular
o‘simlikni ustiga chikadi. Yarim shar yoki noksimon shaklida uchraydi. Jigar
yoki kora rangda bo‘lib, 80-120 x 100-160 mkm, kattaligida.
Sporalar elipsimon, bir kator yoki not o‘g‘ ri, ikki kator o‘ rtasida e g‘
tomchi bilan. Uru g‘ ichidagi kasallik 13 yilgacha sakdanadi.
Kasal ypy g‘ unib chikkanda tashkariga konidial sporalar pushti rang,
kurukdikda tukrok rangida b o‘ ladi.
Kurash choralari. O‘ zbekistonga ilmiy tekshirish ishlariga olib kelgan
uru g‘ larni ishlatish oldidan H
2 S 0
4 yordamida kayta ishlab chikilishi lozim.
Olib kelingan ururda bu kasallik bor-yukdigini anik l ash uchun bir yil
davomida introduksion karan tin laboratoriyasida ekspertiza kilib ekiladi va
unib chikkan O‘simliklarda va unib chikkan o‘simliklarda kasallikni bor-
y o‘ql igi anik l anadi.
Uru g‘ larda k o‘ rinmagan zamburugni aniklash uchun rengenografiya va
lyuminessent metodlari qo‘ llaniladi.

Uruglar ikkiga b o‘ linib k o‘ k-binafsha nurlar orkali k o‘ riladi. Agarda
ypy g‘ kiz g‘ ish rangida k o‘ rinsa, demak, ypy g‘ antroknoz kasallik bilan
zararlangan.
Kimyoviy preparatlardan KMAX 50 % ni n.k. 3-5 kg/ ga ish-latiladi.
(2,4)
Misr g‘o‘ za tunlami —Spodoptera littoralis Boisd
Fransiya, Gresiya, Italiya, Ispaniya, Malta, Baxrayn, Eron, Irok, Isroil,
Livan, Pokiston, Turkiya, Afrika.
Misr g‘o‘za tunlami g‘o‘za, kartoshka, makkaj o‘ xori, tamaki, ka ram,
soya, atirgul va dukkaklilarni zararlaydi.
Misrda bir necha yillar bu tunlam ta’siridan 75 % gacha g‘o‘za x o sili
y o‘q otilgan.
Ta’rifi. Kapalagi tashki tomondan, rangli, kanotlaridagi surati bilan
Osiyo g‘o‘za tunlamiga mutlako o‘ xshash bo‘lib, ularni fakat bir-biridan
genital organini tuzilishi bilan ajratish mumkin.
Yangi k o‘ yilgan tuxum sadafsimon, ok-sarik yoki yashil rangda, tuxum
t o‘ plari ur g‘ ochi korin oxiridan ajratilgan, zarin-jigarrang tuklar bilan
koplangan. Kurt chikishdan oldin tuxum ustki kismi korayadi, osti esa
okaradi.
Kurtining rangi Osiyo tunlami kurti rangini eslatadi. U fakatgina O G ‘ IZ
apparati kismlarining shakli xamda kukrak oyoklaridagi tirnokchasi bilan
ajralib turadi.
G‘umbagi jigarrang, uzunligi 16 mm atrofida, kanot bosh lanrichlari,
oyok l ari, m o‘ ylovlari anik k o‘ rinib turadi. K o rni oxiri kremasterida bir juft
tikanchasi bor.
Biologik xususiyatlari. Zararkunanda odatda g‘o‘za da 7 marta nasl berib
rivojlansa, Italiyada 7-8 marta nasl berishi kayd Kilingan. Uruglangan ur g‘ ochi

kapalaklar barglarning orka tomo- niga 400 va undan kuprok tudalarda, jami 4400
tagacha, tuxum k o‘ yadi.
Kapalaklarning uzok masofalarga uchishi kayd kilingan. O‘ rta Osiyoning
iklim sharoiti bu zararkunandaning tez mosla- shishiga kulay imkon yaratishi
mumkin.
Manzarali o‘ simliklar gullari, sabzavotlar g‘o‘za chanoklari (k o‘ saklari) va
boshka zararlanadigan o‘ simliklarning turli q ismlari bilan tarkaladi.
Karantin tadbirlar Osiyo tunlaminikiga aynan o‘ xshash.
Misr tunlami feromoni 4 xil komponentlardan iboratdir.
Istrans-9, 11-tetradesiklotsetat tunlam erkak kapalaklari- ni uzok masofadan
jalb kilishda ayniksa samarali xisoblanadi.(1,5)

Adabiyotlar :1. Voronkova L.V. i dr. «Karantin rasteniy v SSSR» M.,
«Agropromizdat», 1986g.
2. Spravochnik po karantinu selskoxozyaystvenn ы x rasteniy. M.,
Izd. «Kolos», 1995 g.
Z.Bobobekov K., Sagdullaev A. va bosh q alar. « G‘o‘z a
zararkunandalariga q arshi
uy g‘ unlashgan kurash choralari». T., «Utsituvchi» 1999 y. 4.
Kimsanboev X.X Umumiy va q ishlok x o‘ jalik entomologiyasi. T.,
« O‘ kituvchi»
2002 y.
Texnik ekinlarning karantin ob’ektlari.
G‘o‘z a kuyasi, Osiyo g o‘ za tunlami Misr g o‘ za tunlami zarari, tarkalishi,
morfologiyasi, bioekologiyasi.
G‘o‘ zaning antroknoz kasalligi. Kasallikning tashki belgilari va
tar q alishi.
G‘o‘ za kuyasi —_ Pectinophora gossypiella Saund.

Texnik ekinlarning karantin ob’ektlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish