Тиббий таълим тизими ва замонавий тиббиет фанлари орасида эпидемиологиянинг тутган урни

Тиббий таълим тизими ва замонавий тиббиет фанлари орасида эпидемиологиянинг тутган урни Эпидемиологиядан талабаларга тавсияЭпидемиологиядан талабаларга тавсия этиладиган асосий адабиётлар:этиладиган асосий адабиётлар: 1. Л.В.Громашевский -Общая 1. Л.В.Громашевский -Общая ээ пидемиологияпидемиология М.1965М.1965 2. В.Д. Беляков, Р.Х.Яфаев – 2. В.Д. Беляков, Р.Х.Яфаев – ЭЭ пидемиологияпидемиология М. 1989М. 1989 3. М.К.Усмонов - Эпидемиология.3. М.К.Усмонов - Эпидемиология. Тошкент, 1995Тошкент, 1995 4. И.И.Елкин - Руководство к 4. И.И.Елкин - Руководство к практическимпрактическим зз анятиям по эпидемиологии. М. 1975анятиям по эпидемиологии. М. 1975 5. О.М.Миртазаев – Эпидемиологиядан5. О.М.Миртазаев – Эпидемиологиядан амалий машгулотлар учун кулланма.амалий машгулотлар учун кулланма. ТТ ошкент, 2003ошкент, 2003 6. В.Д.Беляков, Е.Г.Жук 1.1. Эпидемиология термини нима?Эпидемиология термини нима? 2.2. Эпидемиологиянинг ривожланиш Эпидемиологиянинг ривожланиш боскичлари.боскичлари. 3.3. Эпидемиология фани тугрисидаги Эпидемиология фани тугрисидаги тасаввурлар эволюцияси.тасаввурлар эволюцияси. 4.4. Эпидемиологиянинг ривожланишига Эпидемиологиянинг ривожланишига хисса кушган олимлар.хисса кушган олимлар. 5.5. Эпидемиология фани булимлари ва Эпидемиология фани булимлари ва вазифалари хакида замонавий тасаввур.вазифалари хакида замонавий тасаввур. 6.6. Хозирги замон тиббиёт фанлари орасида Хозирги замон тиббиёт фанлари орасида эпидемиологиянинг тутган урни.эпидемиологиянинг тутган урни. Эпидемиология дегани куйидаги Эпидемиология дегани куйидаги сузлардан таркиб топган: сузлардан таркиб топган: EpiEpi - орасида, устида- орасида, устида demosdemos – халк, омма– халк, омма logoslogos – фан, таълимот– фан, таълимот «Эпидемия»«Эпидемия» сузини табобат илмига биринчи сузини табобат илмига биринчи булиб Гиппократ киритган эди.булиб Гиппократ киритган эди. ЖССТнинг маълумотларига кура ер ЖССТнинг маълумотларига кура ер куррасида хар йили куррасида хар йили 52 млн52 млн . киши . киши хаётдан куз юмади. Шундан 17 хаётдан куз юмади. Шундан 17 млн. юкумли касаллликлар млн. юкумли касаллликлар туфайли халок булади.туфайли халок булади. Бутун дунёда хар йили тугилаётган Бутун дунёда хар йили тугилаётган 130 млн.130 млн. чакалокларнинг чакалокларнинг 13 млн13 млн . . 14 ёшгача халок булаяпти, 14 ёшгача халок булаяпти, шундан шундан 9 млн.9 млн. юкумли юкумли касалликлар туфайли улаяпти.касалликлар туфайли улаяпти. Эпидемиология табобат оламида Эпидемиология табобат оламида дастлаб эпидемиялар хакидаги фан дастлаб эпидемиялар хакидаги фан сифатида пайдо булган. сифатида пайдо булган. «Эпидемия»«Эпидемия» сузи ( сузи ( epiepi – орасида, устида, – орасида, устида, demosdemos – халк, ахоли) маълум худудда – халк, ахоли) маълум худудда омма орасида, халк орасида пайдо омма орасида, халк орасида пайдо буладиган ва купайиб борадиган буладиган ва купайиб борадиган касалланишларни белгилайдиган касалланишларни белгилайдиган тушунча булган.тушунча булган. Эпидемиология фани касалликларни Эпидемиология фани касалликларни (болезнь) эмас балки (болезнь) эмас балки «касалланишни»«касалланишни» (заболеваемость) урганадиган фандир.(заболеваемость) урганадиган фандир. Эпидемияларни пайдо Эпидемияларни пайдо булишини тушунтиришда булишини тушунтиришда Гиппократнинг Гиппократнинг 2 та «фарази»2 та «фарази» мавжуд: мавжуд: 1.Миазматик фараз 1.Миазматик фараз (( miasmamiasma – касаллик чакирувчи – касаллик чакирувчи модда).модда). 2.Контагиозлик фараз 2.Контагиозлик фараз (( contagiumcontagium – мулокат, – мулокат, контакт).контакт). Эпидемиология фанининг пайдо булиш Эпидемиология фанининг пайдо булиш боскичларибоскичлари ДаврларДаврлар Тегишли белгиларТегишли белгилар Бактериология давригача Бактериология давригача булган давр (булган давр ( XIX XIX асрнинг асрнинг охирги чорагида)охирги чорагида) 1.1. Гиппократ ва Сайденгемнинг миазматик фарази. Гиппократ ва Сайденгемнинг миазматик фарази. 2.2. Контагиозлик фаразининг пайдо булиши ва Контагиозлик фаразининг пайдо булиши ва ривожланиши.ривожланиши. 3.3. Бир катор ноинфекцион касалликлар Бир катор ноинфекцион касалликлар эпидемияларини урганиш (овкатланиш эпидемияларини урганиш (овкатланиш етишмаслигидан келиб чикадиган касалликлар етишмаслигидан келиб чикадиган касалликлар ва бошка.).ва бошка.). Бактериологик даврнинг Бактериологик даврнинг дастлабки 10 йиллиги (даст Эпидемиологиянинг ривожланишига Эпидемиологиянинг ривожланишига катта хисса кушган буюк олимлар:катта хисса кушган буюк олимлар: 1.Гиппократ1.Гиппократ 2. Абу Али Ибн Сино (980-1037)2. Абу Али Ибн Сино (980-1037) З.Фракастро (1478-1553) З.Фракастро (1478-1553) 4.Эдуард Дженнер 4.Эдуард Дженнер 5.3аболотный Д.К. (1866-1929) 5.3аболотный Д.К. (1866-1929) б.Громашевский Л.В. (1887-1980) б.Громашевский Л.В. (1887-1980) 7.Башенин В.А. (1882-1978) 7.Башенин В.А. (1882-1978) 8.Павловский Е.Н. (1884-1969) 8.Павловский Е.Н. (1884-1969) 9.Беляков В.Д. 9.Беляков В.Д. 10.Я10.Я фаевфаев Р.Х. Р.Х. 1111 .Покровский В.И. (1929) .Покровский В.И. (1929) 12.Черкасский Б.Л. (1934)12.Черкасский Б.Л. (1934) 13. Ходукин Н.И.13. Ходукин Н.И. 14. Сошникова М.Н.14. Сошникова М.Н. 15. Мусабаев И.К.15. Мусабаев И.К. Юкумли касалликлар эпидемиологияси – Юкумли касалликлар эпидемиологияси – эпидемик жараён хакидаги фан булиб, эпидемик жараён хакидаги фан булиб, эпидемик жараённинг пайдо булиши ва эпидемик жараённинг пайдо булиши ва ривожланиш конуниятларини ривожланиш конуниятларини урганади, шунингдек юкумли урганади, шунингдек юкумли касалликларнинг олдини олиш чора-касалликларнинг олдини олиш чора- тадбирларини ишлаб чикади.тадбирларини ишлаб чикади. Юкумли касалликлар Юкумли касалликлар эпидемиологиясининг урганадиган эпидемиологиясининг урганадиган объекти буобъекти бу - - эпидемик жараёндирэпидемик жараёндир .. Эпидемик жараёнЭпидемик жараён эса – ахоли орасида эса – ахоли орасида юкумли касалликларнинг пайдо юкумли касалликларнинг пайдо булиши, таркалиши ва камайишидир.булиши, таркалиши ва камайи Юкумли касалликлар Юкумли касалликлар эпидемиологиясининг асосий эпидемиологиясининг асосий булимлари:булимлари: 1.1. Умумий эпидемиологияУмумий эпидемиология – бу юкумли – бу юкумли касалликлар эпидемик жараён пайдо булиши касалликлар эпидемик жараён пайдо булиши ва ривожланишининг умумий конуниятлари ва ривожланишининг умумий конуниятлари хамда юкумли касалликлар хамда юкумли касалликлар профилактикасининг асосий принципларини профилактикасининг асосий принципларини урганади. Умумий эпидемиологиянинг урганади. Умумий эпидемиологиянинг булимлари – эпидемиология фанини предмети булимлари – эпидемиология фанини предмети ва текширув усуллари, эпидемик жараён ва текширув усуллари, эпидемик жараён хакидаги таълимот, эпидемиологик назорат, хакидаги таълимот, эпидемиологик назорат, эпидемиологик Умумий эпидемиология 5та Умумий эпидемиология 5та кисмни уз ичига олади:кисмни уз ичига олади: ► Эпидемиологиянинг предмети ва текширув Эпидемиологиянинг предмети ва текширув усуллариусуллари ► Эпидемиологиянинг эпидемик жараён хакидаги Эпидемиологиянинг эпидемик жараён хакидаги фан эканлигининг назарий асосларифан эканлигининг назарий асослари ► Эпидемиологик ташхисот табобатда анча Эпидемиологик ташхисот табобатда анча илгаридан кулланилиб келинаётган булса, илгаридан кулланилиб келинаётган булса, эпидемиологик ташхисот хакидаги таълимот эпидемиологик ташхисот хакидаги таълимот нисбатан якиндан буён (1976 йиллардан нисбатан якиндан буён (1976 йиллардан бошлаб ёки 30 йиллар давомида) маълум була бошлаб ёки 30 йиллар давомида) маълум була бошлади. бошлади. ► Эпидемияга карши кураш чоралари Эпидемиология фани Эпидемиология фани умумтиббиёт фан сифатида ахоли умумтиббиёт фан сифатида ахоли орасида учрайдиган орасида учрайдиган касалланишнинг худудлар буйича, касалланишнинг худудлар буйича, хар хил вактларда, ахолининг хар хил вактларда, ахолининг турли гурухлари орасида турли гурухлари орасида таркалганлигини тахлил килиш таркалганлигини тахлил килиш йули билан касалликларнинг йули билан касалликларнинг пайдо булиш сабабларини, пайдо булиш сабабларини, таркалиш йулларини урганади ва таркалиш йулларини урганади ва ушбу касалланишларнинг олини ушбу касалланишларнинг олини олиш чораларини ишлаб чикади.олиш чораларини ишлаб чикади. ЭътиборингиЭътиборинги з учун з учун рахмат!рахмат!