Информация о документе

Цена 12000UZS
Размер 571.8KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Дипломные работы
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Tikish va yo‘rmalash mashinalarni nuqsonlarni aniqlash va ularni bartaraf etish

Купить
TIKISH VA YO’RMALASH MASHINALARNI NUQSONLARNI ANIQLASH VA ULARNI BARTARAF ETISH Reja: Kirish I bob. Tikish va yo’rmalash mashinalari turlari haqida. 1.1.Tikish va yo’rmalash mashinalari turlari 1.2.Mashinalarning vazifalari va bahyaqator turlari II bob.Tikish va yo’rmalash mahsinalari nuqsonlarini aniqlash va ularni bartaraf etish. 2.1.Tikish va yo’rmalsh mashinalarini nuqsonlarini aniqlash 2.2. Tikish va yo’rmalovchi mashinalarni nuqsonlarini bartaraf etish Xulosa Foydalanilgan adabiyot 1 Kirish Hozirgi vaqtda jahonda tikuv mashinalarini ishlab chiqaruvchi 100 dan ortik firma va korxonalar mavjud. "Zinger" mashinasozlik firmasi tashkil qilinganidan shozirga kadar asosan charm va tikuvchilik mashsulotlarini tayyorlashga mo‘ljallangan moki bahyali maishiy va sanoat tikuv mashinalarini ishlab chiqarayapti. "Shtrobel" (Germaniya) firmasining 200 dan ortik turli tipdagi ko‘rinmas chok hosil qilib tikuvchi mashinalari ko‘p davlatlarda, jumladan, mamlakatimiz yengil sanoati korxonalarida keng qo‘llanilmokda. Zanjirsimon bahyali tikuv mashinalari Amerikada "YUnion Spetsial", yarimavtomatik ravishda ishlaydigan tikuvchilik sanoati mashinalari esa "Riss" firmalarida ishlab chiqarilishi yo‘lga qo‘yilgan. "Rimoldi" (Italiya) firmasida ishlab chiqarilayotgan bir, ikki va ko‘p ipli zanjirsimon bahyali takomillashtirilgan, avtomatik boshqaruvli va murakkab texnologik jarayonlarni bajaruvchi maxsus tikuv mashinalarida tikish sifatini nazorat qiluvchi elektron qurilmalar o‘rnatilgan (2- rasm). 2-rasm. "Rimoldi" (Italiya) firmasi avtomatik boshqaruvli murakkab texnologik jarayonlarni bajaruvchi tikuv mashinalari . 2 "Torrington" firmasida esa barcha ko‘rinishdagi tikuv mashinalari uchun ignalar tayyorlanadi. Keyingi 25–30 yil ichida YAponiyada tikuvchilik sanoati mashinasozligi ancha rivojlandi. "Yamoto", "Juki", "Kansai Spetsial", "Seyko" firmalarida pnevmatik va elektron mexanikaviy qurilmali avtomatik va yarimavtomatik mashinalar, avtomatik boshqaruvli tizimlar katta xajmda ishlab chiqarilayapti. "Juki" firmasining zanjirsimon bahyali yurmab tikish mashinalari barcha turdagi gazlamalarni sifatli tikishga mo‘ljallangan bo‘lib, ularda texnik va texnologik talablarga javob beruvchi qo‘shimcha mexanizm va qurilmalar qo‘llanilgan (3-rasm). 3-rasm. "Juki" (YAponiya) mashinasozlik firmasi gazlama chetlarini yo‘rmab-tikish va maxsus yarim avtomatik tikuv mashinalari. XIX asr oxirlaridan boshlab Germaniyadagi "Pfaff", "Adler", "Dyurkopp" firmalari poyafzal va kiyim tikishga mo‘ljallangan moki va zanjirsimon bahyali tikuv mashinalarini boshqa davlatlarga eksport kilmokda. "Dyurkopp-Adler" mashinasozlik firmasida avtomatik va yarimavtomatik tikuv mashinalari (4-rasm), texnologik jarayonlar uchun shisoblash texnikasi, elektron boshqaruv qurilmasi va 3 mikroprotsessor vositalaridan keng foydalanilgan ixtisoslashgan sistemalar ishlab chiqarilayapti. " Tekstima " mashinasozlik birlashmasida maishiy va sanoat tikuv mashinalari , " Pannoniya " ( Vengriya ) mashinasozlik kombinatida tugma qadash , halqa hosil qilish yarimavtomatlari , bichish mashinalari va dazmollash uskunalari , " Minerva " ( Slovakiya ) firmasida asosan Siniq bahya qatorli tikuv mashinalari ishlab chiqarilmoqda . Podolsk ( Rossiya ) mexanika zavodi dunyo miqyosida taniqli mashinasozlik korxonasi shisoblanib , ishlab chiqaradigan ko ‘ p turdagi sanoat tikuv mashinalari , yarimavtomatlari puxtaligi va uzok muddat ishlashi bilan aloxida urin egallaydi . "Rostov" mexanika zavodining yo‘rmab tikish mashinalari sanoatimizda keng qo‘llanilmoqda. Bundan tashqari "Toyota" (Yaponiya), "Bernina" (Shveytsariya), "Xuskvarno" (Shvetsiya) firmalarida ishlab chiqarilgan tikuvchilik sanoati mashinalari va uskunalariga talab ortib bormoqda. 44- rasm "Dyurkopp-Adler" firmasining yarimavtomatik tikuv mashinalari. I bob. Tikish va yo’rmalash mashinalari turlari haqida. 1.1.Tikish va yo’rmalash mashinalari turlari Kichkina narsalar uchun tez-tez studiyaga borishingiz kerakmi yoki uyda tikuvchi bo'lib ishlash istagi bormi? Barcha talablarga javob beradigan tikuv mashinasini tanlash vaqti keldi. Maqolada asosiy turlar va parametrlar haqida gap boradi uy modellari .Shubhasiz tanlangan mashina yangi boshlovchi hunarmand uchun kuch va asablarni tejaydi. Avval siz qurilma qanday maqsadda sotib olinganligini hal qilishingiz kerak. Kichkina ta'mirlash va kiyimlarni to'liq tikish uchun sizga har xil turdagi tikuv mashinalari kerak bo'ladi.Katta yoshga qaramay, bu tur ko'pincha uy tikuvchiligida qo'llaniladi. Mexanik mashinalarni ishlatish oson, ko'rsatmalarni o'rganishning hojati yo'q. Qurilmaning soddaligi tufayli ular kamdan-kam hollarda ta'mirlanishi kerak. Sozlash bilan bog'liq muammolar yo'q. Qo'lda haydovchi barcha turdagi matolarga, hatto jinsi va teriga ham mos keladi.Singer va Podolsk mashinalarida tikuvchilikning asosiy tamoyillarini o'zlashtirish oson. Ular faqat bir nechta operatsiyalarni, shu jumladan dekorativ tikuvlarni bajaradilar. Tikuv variantlari panelda ko'rsatiladi. Ip tarangligini, tikuv uzunligi va kengligini sozlashda hech qanday qiyinchilik yo'q. Yagona kamchilik - ustaxonalarda qismlarning etishmasligi. Ishlatilgan ehtiyot qismni sotib olish uchun reklama qilish kerak bo'ladi. 5 Elektr haydovchi bilan zamonaviy modifikatsiya. Qurilmadagi boshqaruv kalit yordamida qo'lda amalga oshiriladi. Mexanik mashinalardan farqli o'laroq, ular engil tanaga ega. To'plam qo'shimcha aksessuarlarni o'z ichiga oladi: bosim oyoqlari, zaxira g'altaklar, g'altak pin va ignalar to'plami.Maqsadiga ko'ra, ikki xil moki bor: vertikal va gorizontal. Yo'q qimmat modellar birinchi turga o'rnating. Ish paytida u tebranadi, tikuv kengligi cheklangan va igna mato ustida sekin harakat qiladi. Gorizontal moki iplarni chalkashtirmaydi, mashinaning o'zi rezonanslashmaydi. Gorizontal kancali model keng oynaga ega bo'lib, u orqali g'altakda qancha ip qolganligini ko'rishingiz mumkin.Elektr mashinalari hamyonbop, ammo kundalik foydalanish uchun mo'ljallanmagan. Ular uchun ajralmas hisoblanadi kichik ishlar va kiyimlarni ta'mirlash. Ushbu tur professional tikuv uchun javob beradi. Ularda mikroprotsessorli kompyuter bor, barcha buyruqlar ekranda ko'rsatiladi. Mashina barcha matolar, shu jumladan baxmal va 6 gipur bilan kurashadi. Tikuv kengligi va uzunligini kalit yordamida sozlash mumkin. O'rtacha, bunday modellar 60 tagacha chiziqni bajaradi. Ekranda chiziq tuvalda qanday ko'rinishi ko'rsatiladi.Boshqarish nuqtai nazaridan, elektron modellar qolganlardan kam farq qiladi. Ularda pedal, ko'tarish dastagi, bobin o'rash moslamasi mavjud. Qurilma barcha jarayonlarni mustaqil ravishda boshqaradi, shuning uchun unga tikish boshqacha yuqori sifat . Tikuv mashinalarining elektron modellari vaqtni tejaydi va turtki beradi ijodiy g'oyalar . Agar styuardessa kun bo'yi buyurtma berish uchun tikishga qaror qilsa, ular ajralmas hisoblanadi. Bo'shashgan to'quv bilan matolarning chetlarini qayta ishlovchi mashina. Tikuv toza va ishonchli. Ko'pgina modellar ortiqcha zaxiralarni olib tashlaydigan pichoqlar bilan jihozlangan. Bu xususiyat tikuv vaqtini tejaydi.Ushbu dizaynda transport vositasi yo'q. Uning ishi maxsus looperlar tomonidan amalga oshiriladi. Avvaliga ip o'tkazish qiyin bo'lishi mumkin. Mashinaning panelida iplarni qanday qilib to'g'ri o'rnatish bo'yicha tavsiyalar mavjud.Asarlarni yaratadigan uy uchun eng murakkab texnika. Kompyuter dasturidan foydalanib, matoni turli xil kashta 7 tikish usullarida bezashingiz mumkin. Birinchidan, fayllar yuklanadi, kerakli halqa o'lchami tanlanadi. Mashinaga ip o'tkazish kerakli ranglar . Kashta tikish jarayoni inson nazoratini talab qilmaydi.Kiyimlarni bezashni xohlaydigan yangi boshlanuvchilar uchun original dizayn , mos uy mashinasi kichik o'lcham. Monitorning diagonali narx-sifat nisbatiga ta'sir qiladi. Eng ko'p oddiy modellar monoxrom displeyda kashta qilingan rang raqamlari ko'rsatiladi. Qimmatbaho qurilmalar yuqori aniqlikdagi rangli monitor bilan jihozlangan.Sanoat uskunalari uy-ro'zg'or modifikatsiyalarini oldi. Ajralmas vosita elastik matolarni qayta ishlashda. Maxsus usulda tikilgan tikuv materialning qo'shimcha cho'zilishining oldini oladi. Trikotaj, streç va polyester uchun ideal. Mashina tikuv uchun bir nechta variantni bajaradi, lekin uni yuqori sifat bilan bajaradi. Uy uchun tikuv mashinasini tanlash mezonlari qanday Har bir qurilma o ' ziga xos tarzda yaxshi . Qaysi uskuna yaxshiroq ekanligiga bitta javob yo'q: mexanik va zamonaviy tikuv mashinalari o'zlarini yaxshi isbotladilar. Sotib olayotganda siz bir nechta omillarga tayanishingiz kerak. Chiziqlar soni Modelni turli xil chiziqlarning asosiy to'plamisiz tasavvur qilish qiyin. Yangi boshlanuvchilarga kerak bo'ladi: to'g'ri chiziq; zigzag; ko'rinmas etak uchun chiziq; chekka chiziq. Kompyuterlashtirilgan turdagi mashinalar keng ko'lamli operatsiyalarni o'z ichiga oladi. Ular festonlar, bezaklar va ochiq naqshlarni kashta qilishlari mumkin. Mato oyoq bosimi regulyatori Yupqa tuvaldagi bosim kuchliroq bo'lishi kerak. Qalin material bilan ishlash uchun qalinlashuvning o'tishini osonlashtiradigan sozlanishi oyoqli model kerak. Arzon tikuv mashinalarida bosim regulyator yordamida o'rnatiladi. Qimmatbaho modellar bosimni nazorat qilish tizimi bilan jihozlangan.Ipning kuchlanishi Yuqori ipning kuchlanishi mashinaning old panelida joylashgan maxsus regulyator tomonidan boshqariladi. G'altakning ipi kancadagi trimmer vinti tomonidan boshqariladi. Agar ikkala qurilma ham to'g'ri ishlayotgan bo'lsa, iplar matoda ham, uning yuzasida ham bir-biriga bog'lanmaydi. Elektron mashinalar matoning turiga qarab kuchlanishni sozlaydigan qurilma bilan jihozlangan. halqalarAgar sizga kiyim tikish uchun mashina kerak bo'lsa, unda siz saqlamasligingiz kerak. Looplarni ishlab chiqarish uchun avtomatik rejimga ega 8 modelni tanlash yaxshidir. U maxsus oyoq bilan birga keladi. Mashina avtomatik ravishda halqa hosil qiladi va bartakni bajaradi. Byudjet modellari vazifani qo'lda yoki yarim avtomatik rejimda bajaradi. Bu bunday funktsiyalarni noqulay deb aytish mumkin emas: istalgan vaqtda siz tikuvni to'xtatishingiz va matoni qo'lda sozlashingiz mumkin.Qo'shimcha mezonlar Uy foydalanish uchun tikuv mashinasini tanlash uchun siz ikkilamchi omillarni hisobga olishingiz kerak: Kompaniya ishlab chiqaruvchisi. Ustuvorlik berilishi kerak mashhur brendlar . Yuqori sifatli tovarlarga qo'shimcha ravishda, odam buzilgan taqdirda mashinani ta'mirlash imkoniyatiga ega bo'ladi. Xizmat ko'rsatish markazlari taniqli firmalar har bir shaharda joylashgan. Tikuv uzunligi. Agar tikuv uzunligi 6 mm yoki undan ko'p bo'lsa, dekorativ tikuvlar yanada ifodali bo'ladi. Tikuv uzunligi qanchalik uzun bo'lsa, matoni yanada zichroq ishlov berish mumkin. Og'irligi. Elektromexanik mashina ko'pincha bardoshli plastmassadan tayyorlanadi. Ehtiyot qismlar tezda eskiradi. Sifatli qurilmaning og'irligi metall qismlar tufayli erishiladi. Tashqi ko'rinish. Hatto byudjet segmentida ham panelda original naqshli modelni topish oson. Ammo siz hissiyotlarga berila olmaysiz. Texnik parametrlarni aniqlagandan so'ng siz go'zallikka ustunlik berishingiz mumkin. Eng yaxshi arzon tikuv mashinalari reytingi Mashina ishlab chiqarish bo'yicha etakchilar ko'rib chiqiladi Evropa ishlab chiqaruvchilari . Osiyo mintaqasidagi firmalar ham ulardan qolishmaydi. Yangi modellar bozorga havas qiladigan muntazamlik bilan kiradi, tanlash uchun har doim ko'p narsa bor. Bunday maishiy texnika qancha turadi? Narxlar besh mingdan o'n besh minggacha.Yaponiya kompaniyasining elektromexanik mashinasi juda ko'p g'alaba qozondi ijobiy fikr bildirish yangi kelganlar orasida. Turli xil zichlikdagi matolar bilan ishlash uchun mo'ljallangan. Batafsil ko'rsatmalar sizga qaysi igna va ipning qalinligini tanlash yaxshiroq ekanligini aytib beradi. Gorizontal moki ish paytida hech qanday tebranishsiz muammosiz ishlaydi.Tikuv uzunligi 4 mm. Operatsiyalar soni 14 ta, bu raqam ta'mirlash va tikuvchilik uchun etarli. Looplarni yarim avtomatik to'ldirish funktsiyasi o'rnatilgan, yorug'lik mavjud. Standart paketga uch turdagi oyoq va bobinlar , ignalar to ' plami , pedal va tornavida kiradi . Ajoyib tanlov tikuv, orqa va 9 zigzaglarni o'zlashtirgan boshlang'ich hunarmand ayollar uchun. Tana undan qilingan oq plastik , ko'k rangli qo'shimcha mavjud. Aksessuarlar uchun bo'linma mavjud. Ichki qismlar plastmassadan tayyorlangan bo'lib, bu strukturaning og'irligini engillashtiradi. Mashina boshqalardan oddiyligi bilan ajralib turadi tashqi ko ' rinish . U minimal chiziqlar to'plami bilan jihozlangan. Past tezlik - yangi boshlanuvchilar uchun nima kerak. U elektromexanik qurilmaga asoslangan. Ichki qismlar metalldan yasalgan. Mashina vertikal moki bilan jihozlangan. To'plam besh turdagi panjalar, ignalar, bobinlar va tikuvlarni yirtish uchun pichoqni o'z ichiga oladi. To'g'ri kombinatsiya igna va bosim oyoqlari har qanday matoni tikishga qodir. Yashirin va elastik tikuvlarni tikishingiz mumkin. Loop avtomatik ravishda amalga oshiriladi. Maksimal tikuv uzunligi 4 mm. Zigzag qirralarni xuddi overloker kabi tugatadi. Asosiy konfiguratsiyada kichik tikuv moslamalarini saqlash uchun yashirin bo'linma mavjud.Shvetsiyada ishlab chiqarilgan elektromexanik mashinani boshqarish oson. U 14 xil operatsiyani bajarishi mumkin. Old panelda tutqichlar va g'ildiraklar mavjud bo'lib, ular yordamida ipning tarangligi va tikuv uzunligi sozlanadi. Qattiq dizayn , ishonchliligi va minimal operatsiyalari uy tikuvchilik uchun mukammal hisoblanadi. Qulaylik uchun belgilash mavjud ish yuzasi . Dvigatel daqiqada 860 ta tikuvni bajaradi. Mashina yarim avtomatik rejimda halqalarni supuradi. Tikuv kengligi 5 mm. Bosim oyog'ini o'zgartirish uchun tugmani bosish kifoya. Siz qaychi haqida unutishingiz mumkin, chunki ip kesgich o'rnatilgan. To'plamga ip o'tkazgich kiradi. Pedal tezlikni yaxshi boshqaradi. Dvigatel deyarli jim ishlaydi. Byudjet segmentidagi eng yaxshi tikuv mashinasi . Kompaniya bir necha asrlar davomida o'z mahsulotlari bilan mashhur. Yangi modelning korpusi ichida ishlab chiqarilgan kulrang rang . Metall qismlar ish paytida tebranishni susaytiradi. Elektromexanik boshqaruv boshqacha yuqori quvvat . Iqtisodiy toifadagi qurilma uchun mashinada juda ko'p operatsiyalar mavjud, jami 32 ta. Maksimal tikuv uzunligi 4 mm. Loop avtomatik ravishda tikiladi. Oyoqning dizayni matoning siljishiga yo'l qo'ymaydi. Igna o'tkazgich ko'zlarning sog'lig'iga g'amxo'rlik qiladi. Metall konstruktsiyalar va bardoshli ignalar ham bardosh beradi zich material . 10 Gorizontal moki jim ishlashni ta'minlaydi. Shaffof oyna bobindagi ip miqdorini nazorat qilish imkonini beradi. Mashina daqiqada 1100 ta tikuv tikadi, bu boshqa modellarga qaraganda ancha ko'p. Oyoq uchun tornavida endi kerak emas: almashtirish tugma yordamida amalga oshiriladi. Yumshoq himoya sumkasi kiritilgan. Vertikal mokili arzon elektromexanik mashina. To'liq metall qismlardan yasalgan. Katta operatsiyalar to'plamiga qo'shimcha ravishda, juda ko'p foydali qurilmalar mavjud: ipning kuchlanish regulyatori, fermuar va tugma tikuv oyoqlari va ip o'tkazgich. Siz 23 xil tikuv, jumladan, overlok va ko'r tikuvlarni tikishingiz mumkin. Qulay teskari kalit mavjud. Quvvat sizga denim tikish imkonini beradi. Maksimal tikuv uzunligi 4 mm bo'lgan tikuvlar juda toza. Mashina avtomatik rejimda ilmoqlarni tikadi. Qulay ko'chirish tutqichi mavjud. To'plam qopqoqni o'z ichiga oladi. Korpus yorqin rangda ishlangan rang sxemasi . Mashina eng ko'p 10 ta ishlaydi zarur operatsiyalar . Amalga oshirish uchun javob beradi oddiy vazifalar . Elektromexanik boshqaruv deyarli shovqin qilmaydi. Maksimal tikuv uzunligi 4,5 mm. Dvigatel yaxshi tikuv tezligini ta'minlaydi. Samolyot vertikal. Og'ir matolar uchun yuqori bosimli oyoqni ko'tarish. Fermuarlar va tugmachalarni tikishingiz mumkin. Kauchuklangan tutqich ishlashni osonlashtiradi. Mashina kiyimlarni ta ' mirlash va tugmachalar qilish uchun ajralmas hisoblanadi . Yosh hunarmand ayollar uchun ajoyib tanlov.14 tikuv operatsiyalari injiq matolarni qayta ishlash bilan shug'ullanadi. U vertikal mokiga asoslangan. Elna strech matolarni qayta 11 ishlash uchun mos bo'lgan overlok ishlarini bajaradi. Mashinada o'rnatilgan ip kuchlanish regulyatori mavjud. Siz tikuv uzunligi va kengligini sozlashingiz mumkin. Mashina daqiqada 600 ta tikuv tikadi. Loop yarim avtomatik rejimda tikiladi. To'plam fermuarda tikish uchun oyoqni o'z ichiga oladi. Katta salohiyatga ega elektromexanik model. Uning texnik ma'lumotlari bilan raqobatlasha oladi sanoat mashinalari . TOYOTA 34 turdagi liniyalarni, shu jumladan dekorativ liniyalarni ishlab chiqaradi. Looplar yarim avtomatik rejimda amalga oshiriladi. Bosim oyoq bosimi regulyatori qo'pol matolar bilan ishlashga imkon beradi. Mashina qizib ketmaydi va baland tovushlar chiqarmaydi. To'plamga ip o'tkazgich kiradi. Yo‘rmash mashinalarining vazifasi va bahyaqator turlari Xilma-xil kiyimlarni tikayotganda detallar qirqimlarini yo‘rmash bo‘yicha juda ko‘p ishlar qilish kerak bo‘ladi. Shu maqsadda zanjirsimon bahyali yo‘rmash mashinalari ishlatiladi.Tikuvchilik sanoatida bir ipli zanjirsimon bahyali yo‘rmash mashinalari muyna charm tikishda ishlatiladi. Bunda tikish bilan bir vaqtda detal qirqimlari yo‘rmab ham ketiladi. Bir ipli zanjirsimon bahyali bahyaqatorlar 79- rasm, a da tasvirlangan. Bahya hosil bo‘lishida halqa 1 vertikal joylashgan charmlardan o‘tib, tashqariga chiqadi va charm qirqimlarini qamrab, ikkinchi halqa 2 keltiriladigan chiziqqa to‘g‘irlanadi.Kostyumbop va paltobop materiallardan tiqiladigan tikuvchilik buyumlari detallarining qirqimlarini yo‘rmash uchun ko‘pincha ikki ipli zanjirsimon bahyali yo‘rmash mashinalari ishlatiladi. 79-rasm. Yo‘rmash bahyaqatorlarining turlari 12 Bahya hosil qilishda ustki ip halqasi 1 ga (1-rasm, b) ostki ipning materiallar qirqimini qamrab oladigan halqasi 3 kiritiladi, ostki ip halqasi 3 ga esa ustki ipning halqasi 2 kiritiladi. Trikotaj buyumlar, ichki kuylaklar, kuylaklar detallarining qirqimlarini yo‘rmash uchun uch ipli zanjirsimon bahyali yo‘rmash mashinalari ishlatiladi. Bunday bahyaqatorning tuzilishi 1-rasm, v da tasvirlangan bulib, undan kurinib turibdiki, ustki ip halqasi 1 ga birinchi ostki ipning halqasi 3 kiritiladi, keyin bu halqaga ikkinchi halqa 4 kirib, ular, odatda, ikkita material qirqimlari ustida chalishadi. So‘ngra halqa 4 halqa 2 ning harakatlanish yo‘liga to‘g‘rilanib, halqa hosil bo‘lishi takrorlanadi. Demak, bunda materiallar qirqimini ostki iplar 3 va 4 ning halqalari qamrab oladi, ustki iplar halqalari esa ularni bir-biriga o‘laydi. Bir ipli zanjirsimon yo‘rma bahyali bahyaqator oson so‘qilib ketadigan bo‘lgani uchun bunday bahyaqatorlar doim yopik choqlarda ishlatiladi. Ikki va ayniqsa uch ipli zanjirsimon yo‘rma bahyali bahyaqatorlarning suqilishi kiyin bo‘lgani sababli ular detallar qirqimlarini titilishdan saklaydigan qilib tikish va yo‘rmashda ishlatiladi. Ustki ip bilan chalishtirgichlar iplarining tarangligini o‘zgartirib, iplarni material qirqimi urtasida chalishadigan ("munchoqsimon bahyaqator") qilish yoki materialning o‘ng tomoniga chiqarib qo‘yish mumkin. Turli buyumlarni tikishda choqlash va yo‘rmash bahyaqatorlarini bir-biriga qo‘shish yo‘li bilan eng ko‘p samaradorlikka erishish mumkin. Choklashda ikki ipli moki bahyaqator yoki ikki ipli zanjirsimon bahyaqator bilan qirqimlarni yo‘rmashni birga qo‘shib olib boradigan mashinalar ishlatilganda eng yuqori iqtisodiy samaraga erishiladi. Tikuvchilik buyumlarining xar qaysi qirqimini alohida-alohida yo‘rmab, ularni bir yo‘la tikib ketadigan mashinalar joriy qilish yo‘li bilan mexnat unumdorligini anchagina oshirish mumkin. Ikki ipli zanjirsimon yo‘rma bahyani hosil qilishda mashinaning quyidagi ish organlari qatnashadi: ustki ip taqiladigan igna, ostki ip taqiladigan 13 chalishtirgich, kengaytirgich, reyka, tepki va yo‘rmash oldidan detallar chetini qirqadigan pichoq mexanizmi. Uch ipli bahyani hosil qilish uchun kengaytirgich o‘rniga uchinchi ip taqiladigan o‘ng chalishtirgich ishlatiladi . Igna eng pastki holatga tushadi, chap chalishtirgich chapda, o‘ng chalishtirgich o‘ngda bo‘ladi. Igna eng pastki holatdan 2,5–3 mm ko‘tarilayotganda halqa hosil qiladi. Chap chalishtirgich chapdan o‘ngga harakatlanib, shu halqaga kiradi. O‘ng chalishtirgich uning qarshisidan kelayotgan chap chalish-tirgich ning halqasiga kiradi. Igna materialdan chikadi, reyka ko‘tarilib, materialni bir bahya bo‘yi suradi. O‘ng chalishtirgich igna plastinasi tepasiga ko‘tarilib, o‘zining boshlangich harakati chizigi ortiga chap chalishtirgich halqasini o‘tkazadi va o‘z halqasini ignaning harakat chizigiga to‘g‘rilab qo‘yadi. Igna o‘ng chalishtirgich halqasiga kiradi. Materiallarni teshib o‘tib, pastga tushadi. Bu vaqtda chap chalishtirgich chapga, o‘ng chalishtirgich esa o‘ngga harakatlanadi. Keyin jarayon takrorlanadi. «JUKI» (YAPONIYA) FIRMASINING MO-2516-DD4-300 YO‘RMASH-TIKISH MASHINASI Yaponiyadagi «Juki» firmasi ko‘p turdagi yo‘rmash-tikish mashinalarini ishlab chiqaradi. Bu firmaning yo‘rmash-tikish mashinalari jahon miqyosida juda keng qo‘llaniladi. Hozirgi paytda ishlab chiqarayotgan ikki ignali yo‘rmash mashinalari texnologik va texnik kursatkichlari jixatidan zamon talablariga javob beradi. Bu mashina ayollar yengil ko‘ylagini, bolalar kiyimlari, erkaklar kuylak- larini, trikotaj buyumlarni ikki ipli zanjirsimon bahyaqator yuritib tikishga va bir 14 yo‘la uch ipli zanjirsimon yo‘rma bahyali bahyaqator yuritib gazlamalar qirqimini yo‘rmashga muljallangan. Asosiy valining aylanish chastota-si 6500 ayl/min, bahyasining yirikligi 0 dan 4 mm gacha, yo‘rmash kengligi 3,2–6,35 mm, parallel ignalari urtasidagi oraliq 3,2 mm, chok kengligi 6,4–9,55 mm gacha rostlashi mumkin. Yaponiyada ishlab chiqarilgan DCx27 ignalari qo‘llaniladi. Mashina besh ipli bulib, ikkita ignasi va uchta chalishtirgichi bor. Gazlamalarni suradigan reykali differentsial mexanizmi ikkita reykadan iborat bulib, oldingi reykasi xam solki hosil kila oladi, xam gazlamani chuza oladi. Pichoq mexanizmlari kaychi printsipida ishlaydi. Mashinada tepki tagidan tiqilib chikkan gazlamalardagi zanjirsimon iplarni qirqish uchun elektromagnit qurilma qo‘llaniladi. Mashinada markazlashtirilgan avtomatik moylash sistemasi bulib, uni asosiy val harakatga keltiradigan tishli gildirakli nasos ishlatadi. Mashinada turli iplarni qo‘llab tikish imkoni bor. Ignani sovitish qurilmasi mashinaning maksimal tezligida xam igna kizishidan ximoyalaydi. Differintsial surish mexanizmida mikrosozlagich sistemasi qo‘llanilgan. Material ostidagi plita boshqaruv richagi yordamida yengil ochiladi. Mashinani ishlatish . Mashina maxsus ish stoliga o‘rnatilgan bo‘ladi. Uning karteri ish stolining qopqog‘I tagida joylashgan. Mashinaning old o‘ng tomonida qirqim va chikindilarni idishga tushirish uchun nov bor. Mashina ikkita pedal yordamida boshqariladi: chap pedal friktsion yuritmani ishga tushirishga, o‘ng pedal esa tepkini ko‘tarishga xizmat qiladi. Bundan tashqari, bu mashinada tepkini qo‘l bilan ko‘tarish mumkin, bunda richag 6 ni ko‘tarib, keyin richagni soat mili harakati yo‘nalishida burib, tepki ish zonasidan chiqariladi. Material tepki tagidan chiqqandan keyin ip zanjiri qirqiladi. Reykalarning ko‘tarilish balandligini mahkamlash vintlarini bo‘shatgandan keyin reykalarni vertikal surib rostlanadi. Mashina ishlayotganida tishli gildirakli nasos shaffof nazorat qalpoqchasi tagiga moy yo‘naltirib turadi. Moy sochilib chiqib, detallarning tutashmalarini 15 moylaydi. Karterdagi moyning ostki va ustki satxini ko‘rsatuvchi ikkita belgi chizigi bor. Mashinaning ish organlari shchitlar 1,2 va igna mexanizmini yopib turuvchi qopqoqni ochib tozalanadi. Ip taqish. Yo‘rmash ignasining ipini galtakdan chiqarib, yuqoridan pastga tomon ip yo‘naltiruvchi richagning teshigidan, burchaklik 6 ning ikkita teshigidan birin-ketin o‘tkaziladi, ip yo‘naltiruvchi vtulkadan o‘tkazib, ip taranglik rostlagichi shaybalari orasidan aylantirib olib, o‘ngdan chapga tomon igna mexanizmini yopib turadigan shchit tagiga kiritiladi. Keyin ip sim ip yo‘naltirgich ilgagidan, ip yo‘naltirgichning ikkita teshigidan o‘tkaziladi, yuqoridan pastga tomon qo‘shimcha taranglik rostlagichi plastinasi tagidan olib utib, tikuvchidan nariga tomon yo‘naltirib, yo‘rmash ignasi kuziga taqiladi. Choklash ignasi ipini galtakdan chiqarib, yuqoridan oldinga tomon richaglar va teshigidan, yuqoridan pastga tomon burchaklik 6 ning ikkita teshigidan birin- ketin o‘tkaziladi. So‘ngra ip yo‘naltiruvchi teshikdan utkazib, taranglik rostlagichi shaybalari ning orasidan aylantirib, pastga tomon ip yo‘naltiruvchi teshikga, o‘ngdan chapga ip yo‘naltiruvchi halqasidan o‘tkaziladi, keyin yuqoridan pastga tomon ip yo‘naltiruvchi choklash ignasi kuziga taqiladi. CHap chalishtirgich ipini galtakdan richag, burchaklik 6 teshiklaridan o‘tkazib, yuqoridan pastga tomon ip yo‘naltiruvchi vtulkaga, ip yo‘naltiruvchi teshikga kiritib, taranglik rostlagichi shaybalari orasidan aylantirib, ip yo‘naltiruvchi teshikdan, keyin ip yo‘naltiruvchi vtulkadan o‘tkaziladi va ip yo‘naltirgich teshigiga kiritiladi, o‘ngdan chapga tomon ip yo‘naltirgich teshigiga va pastdan yuqori tomon ip uzatgich teshiklaridan o‘tkaziladi. Maxovik g‘ildirakni burab, chap chalishtirgichni chap chekka holatga keltirib, ipni pintset yordamida chalishtirgichning uchta teshigiga taqiladi. O‘ng chalishtirgich ipi bobinadan ortdan oldinga tomon richaglar va 5 ning teshigidan o‘tkaziladi, burchaklikning ikkita teshigidan o‘tkazilib, yuqoridan pastga tomon ip yo‘naltiruvchi vtulkadan o‘tkazilib, ip yo‘naltiruvchi teshikga 16 kiritiladi, taranglik rostlagichi shaybalari orasidan aylantirib, ip yo‘naltiruvchi teshikga kiritiladi. Keyin ip ip yo‘naltiruvchi vtulkadan, ip yo‘naltirgichning teshigidan o‘tkaziladi, o‘ngdan chapga tomon ip yo‘naltirgichning ketingi teshigiga va ip uzatgich teshigiga kiritilib, old tomondan ip yo‘naltirgich teshigidan o‘tkaziladi. Maxovik g‘ildirakni burib o‘ng chalishtirgichni o‘ng chekka holatga keltirib, pintset yordamida uning teshigiga ip taqiladi. Tikish chalishtirgichi ipini bobinadan chiqarib, richag bilan burchaklik teshiklaridan o‘tkaziladi, sim ip o‘tkazgich yordamida o‘ngdan chapga tomon naychadan, ip yo‘naltirgich teshigidan o‘tkaziladi, taranglik rostlagichi shaybalari orasidan aylantirib, ip yo‘naltirgich teshigiga kiritiladi. Keyin ipni oldinga tomon ip uzatgich ustidan uning o‘ng tarmog‘i tagiga olib boriladi, ip yo‘naltirgichning ikkita teshigi 39 va dan oldinga tomon o‘tkazib, chapdan o‘ngga tomon ip yo‘naltirgichning ikkita teshigidan o‘tkaziladi. Maxovik g‘ildirakni burib, tikish chalishtirgichini o‘ng chekka holatga keltirib, pintset yordamida ip chalishtirgichning ikkita teshigiga taqiladi. «Zinger» firmasining 1831 u 012-3 yo‘rmab tikish mashinasi «Zinger» firmasining bu mashinasi ayollar yengil kuylaklarining, kostyumlar, bolalar va erkaklar kuylaklarining detallarini uch ipli zanjir-simon bahyaqator yuritib tikishga muljallangan. Ushbu mashina qatorida «Zinger» firmasi bir qancha turdagi yo‘rmash mashinalarini ishlab chiqaradi. Mashinaning bitta igna va ikkita chalishtirgichi bor. Materiallarni suradigan reykali differentsial mexanizmi bo‘lib, oldingi reyka ham solki hosil qiladi, ham materialni cho‘zadi. Pichoq mexanizmi qaychi printsipida ishlaydi. Mashinada moy nasosi yordamida avtomatik moy moylash sistemasi ishlatiladi. Ip taqish. Ignaning ipini g‘altakdan chiqarib, yuqoridan pastga tomon ip yo‘naltiruvchi richagning teshigidan, burchaklikning ikkita teshigidan birin-ketin o‘tkaziladi, ip yo‘naltiruvchi vtulkadan o‘tkazib, ip taranglik rostlagichi shaybalari 17 orasidan aylantirib olib, o‘ngdan chapga tomon igna mexanizmini yopib turadigan shchit tagiga kiritiladi. Keyin ip sim ip yo‘naltirgich ilgagidan, ip yo‘naltirgichning ikkita teshigidan o‘tkaziladi, yuqoridan pastga tomon qo‘shimcha taranglik rostlagichi plastinasi tagidan olib o‘tib, tikuvchidan nariga tomon yo‘naltirib, igna ko‘ziga taqiladi. CHap chalishtirgich ipini g‘altakdan richag , burchaklik teshiklaridan o‘tkazib, yuqoridan pastga tomon ip yo‘naltiruvchi vtulkaga, ip yo‘naltiruvchi teshikga kiritib, taranglik rostlagichi shaybalari orasidan aylantirib, ip yo‘naltiruvchi teshikdan, keyin ip yo‘naltiruvchi vtulkadan o‘tkaziladi va ip yo‘naltirgich teshigiga kiritiladi, o‘ngdan chapga tomon ip yo‘naltirgich teshigiga va pastdan yuqori tomon ip uzatgich teshiklaridan o‘tkaziladi. Maxovik g‘ildirakni burab chap chalishtirgichni chap chekka holatga keltirib, ipni pintset yordamida chalishtirgichning uchta teshigiga taqiladi. O‘ng chalishtirgich ipi bobinadan ortdan oldinga tomon richaglarning teshigidan o‘tkaziladi, burchaklikning ikkita teshigidan, yuqoridan pastga tomon ip yo‘naltiruvchi vtulkadan o‘tkazilib, ip yo‘naltiruvchi teshikga kiritiladi, taranglik rostlagichi shaybalari orasidan aylantirib, ip yo‘naltiruvchi teshikga kiritiladi. Keyin ip, ip yo‘naltiruvchi vtulkadan, ip yo‘naltirgichning teshigidan o‘tkaziladi, o‘ngdan chapga tomon ip yo‘naltirgichning ketingi teshigiga va ip uzatgich teshigiga kiritilib, old tomondan ip yo‘naltirgich teshigidan o‘tkaziladi. Maxovik g‘ildirakni burib o‘ng chalishtirgichni o‘ng chekka holatga keltirib, pintset yordamida uning teshigiga ip taqiladi. «Tekstima» (germaniya) birlashmasining 8515/1704 rusumli yo‘rmash– tikish mashinasi «Tekstima» (Germaniya) yengil mashinasozlik birlashmasida 8515 rusumli tikuv mashinasi asosida bir qancha yo‘rmash-tikish mashinalari ishlab chiqariladi. SHulardan eng keyingi yaratilgan tikuv mashinalaridan biri 8515/1704 rusumli 18 yo‘rmash-tikish mashinasidir. Asosiy valning aylanishlar soni 7500 ayl/min, bahyasining yirikligi 1,2–3,6 mm, bahyaqator kengligi 3 mm, yo‘rmash chokining kengligi 5 mm, tiqiladigan gazlamaning qalinligi 4 mm. Mashina ignalar, chalishtirgichlar, pichoq va materiallarni differentsial surish mexanizmlaridan va tepki uzellaridan tuzilgan. Mashina maxsus ish stoliga o‘rnatiladi, uning ikkita pedali bo‘lib, chap pedali mashinani ishga tushirishga, o‘ng pedali esa tepkini ko‘tarishga xizmat qiladi. Yo‘rmash ignasiga ip taqish uchun ipni g‘altakdan bo‘shatib, yo‘naltirgichlar orqali taranglash rostlagichi shaybalari orasidan aylantirilib, burchakliklar 7 va 8 teshiklaridan, ilgak 6 ning orqasidan o‘tkazilib, yo‘naltirgich 5 ning ustki ip yo‘naltirgich teshigidan, yuqoridan pastga igna tutgich 9 dagi o‘ng ip yo‘naltirgich 4 teshigidan olib o‘tiladi va tikuvchidan nariga tomon yo‘rmash ignasi 3 ning kuziga taqiladi. Tikish ignasiga ham ip shu yusinda taqiladi. Chalishtirgichlarga ip boshqa yo‘rmash mashinalaridagidek taqiladi. 2-rasm. Ignaning stabilizatorga nisbatan joylashishi 1.2.Mashinalarning vazifalari va bahyaqator turlari. Bahyalar va bahyaqatorlar Gazlamada igna hosil qilgan qo‘shni teshiklar orasida iplar chalishuvining bitta tugallangan davri qo‘lda bajarilgan bo‘lsa, qaviq deyiladi, mashinada 19 bajarilgani esa bahya deyiladi. Ketma-ket takrorlangan bahyalardan bahyaqator, qaviqlardan esa qaviqqator hosil bo‘ladi. Mashinada bajarilgan bahyaqator iplarining chalishishiga qarab mokili va zanjirsimon turlarga bo‘linadi. Tikuvchilik sanoatida kiyim tikishda moki bahyaqator eng ko‘p tarqalgan bo‘lib, u ikki ipli bitta yo‘lli moki bahyaqator (12- rasm, a) va ikki ipli Siniq bahyaqator (12-rasm, b) bo‘ladi. Moki yordamida hosil qilingan bahyaqator ikkita ipdan iborat bo‘ladi. Ustki ip "igna ipi" deyiladi, chunki u igna kuzi bilan birga material orqali utadi. Pastki ip "moki ipi" deyiladi, chunki u mokidagi naychadan chiqadi. Bu iplar material o‘rtasida chalishadi. Bitta yo‘lli bahyaqatorda bahyalar birin-ketin joylashgan bo‘ladi. Siniq bahyaqatorning bahyalari bir-biriga nisbatan burchak ostida joylashgan bo‘ladi. Kiyim tikishda qo‘llanadigan zanjirsimon bahyaqatorlarga quyidagilar kiradi: bir ipli chalishadigan (12-rasm, v) va ikki ipli chalishadigan (12-rasm, g) bitta yo‘lli zanjirsimon bahyaqator, ikki ipli (12-rasm, d) va uch ipli chalishadigan zanjirsimon yurmash bahyaqatori; bir ipli va (12 rasm, e) ikki ipli chalishadigan Siniq zanjirsimon bostirib tikish bahyaqatori (12-rasm, j) kiradi. Zanjirsimon bahyaqatorlarning iplari gazlama yuzasidan chalishadi. 20 12-rasm. Mashina bahyalari. Ikki ipli moki bahyaqator bilan uch ipli zanjirsimon yurmash bahyaqatori birga bajarilishi ham mumkin (12- rasm , z ) yoki bir yo ‘ lli bahyaqatorlardan ikki ipli zanjirsimon bahyaqator bilan uch ipli zanjirsimon yurmash bahyaqatori birga bajarilishi mumkin (12- rasm , i ). Tikuv mashinalarining detallari va ularning strukturaviy tasviri Hamma tikuv mashinalari detallardan yig‘iladigan uzellar va mexanizmlardan tuzilgan. Detallarni to‘g‘ri birlashtirish, ularni bir-biriga to‘g‘ri keltirish, bahyaqator hosil qilish va boshqa bir qancha funksiyalar bajarilishida mexanizmlarning bir-biriga mos harakatlanishini ta`minlash uchun tikuv mashinalarida yig‘ish uzellari qismlarini biriktiradigan, aylanma harakat uzatadigan va harakatni o‘zgartiradigan detallar ishlatiladi. (1-jadval). Mashinaning ayrim qismlarini biriktiradigan detallar. Mashinaning qismlari ajraladigan yoki ajralmaydigan qilib biriktirilishi mumkin. Ajralmaydigan biriktirishda bir detal ikkinchisiga nisbatan xech qanaqasiga siljiy olmaydi. 21 Payvandlangan va parchinlangan birikmalar ajralmaydigan birikmalar-ga kiradi. Ajraladigan bikr birikmalar ancha keng tarqalgan bo‘lib, ular vintlar, boltlar, shplintlar, shponkalar va boshqa detallar bilan biriktiriladi. Barcha vintlar vazifasiga qarab tirak, qisuvchi, tortish va o‘rnatish vintlariga bo‘linadi. Tirak vint (1-jadvaldagi 1-qator) bir detalni ikkinchisiga maxkamlashda ishlatiladi. Bunda rezbali qismining uchi detallardan birining yuzasiga tiralib turadi. Vint 3 bushatilgandan keyin detal 2 ni sterjen 1 buylab surish yoki shu o‘q atrofida burish mumkin. Kisuvchi vint (1-jadvaldagi 2-qator) ham bir detalni ikkinchisiga biriktirishda ishlatiladi, bunda 1 va 3 plastinalar bir-biriga vintlar 2 ning kallaklari bilan kisib maxkamlanadi. Detallarni bunday maxkamlash vintlar 2 bushatilgandan keyin plastinalarni bir-biriga nisbatan uzunasiga surish imkonini beradi. Tortish vinti (1-jadvaldagi 3-qator) qirqilgan bir detalni ikkinchisiga nisbatan tortish yo‘li bilan maxkamlashga xizmat qidadi. Vint 3 detal 2 ning chap qismiga burab kiritiladi, bunda vint 3 ning kallagi detal 2 ning chap yarmini o‘ng yarmiga tortib sterjen 1 ga maxkamlaydi. Vint 3 bushatilgandan keyin detal 2 ni sterjen 1 ga nisbatan shu sterjen o‘qi buylab surish yoki uning atrofida burish mumkin. O‘rnatish vinti (1-jadvaldagi 4-qator) bir detalni ikkinchisiga kat`iy aniq sholatda maxkamlashda qo‘llaniladi. Krivoship 2 val 3 ga vint 1 bilan maxkamlanadi. Bunda vintning tsilindrik barmogi 7 krivoship 2 teshigiga kiradi. Detallarni bunday maxkamlash bir detalning ikkinchisiga nisbatan surilishiga yo‘l qo‘ymaydi. O‘rnatish vinti 4 ning rezbali sterjeni uchida vtulka 5 ni maxkamlaydigan konussimon yoki yassi torets bo‘lishi mumkin. Bunday biriktirish vint 4 bo‘shatilgandan keyin vtulka 5 ni val 6 buylab surish imkonini beradi. 22 Tikuv mashinalarida bir detalning ikkinchisiga nisbatan surilishini ta`minlaydigan sharnirli vintlar (1-jadvaldagi 5-qator) keng ishlatiladi. CHunonchi, silindrik sharniri bor sharnirli vint 1 detal 2 ga tebranma yoki aylanma harakat qilish imkonini beradi, konussimon sharnirli vint 3 esa 4 va 5 detallarning bir- biriga nisbatan o‘zaro surilishini ta`minlaydi. Sharnirli vintlar 1,3 tutashuvchi detallarning bitta tekislikda, sharsimon sharnirli vintlar esa fazoda harakatlanish imkonini beradi. Harakatlanuvchi detallarni tutib turish uchun sharnirli barmoqlar (1-jadvaldagi 6-qator) ishlatiladi. Masalan, tirak vint 2 bilan mashkamlangan sharnirli barmoq 1 ga burilma yoki tebranma harakat qila oladigan detal 3 kiydiriladi. Aylanma harakatni uzatuvchi detallar. Aylanadigan yoki tebranadigan vallarni va o‘qlarni tutib turish uchun tikuv mashinalarida markaziy barmoqlar (1- jadvaldagi 7-qator) ishlatiladi. Val 1 ning chetlarida konussimon teshikchalar parmalanib, ularga tirak vintlar 3 bilan maxkamlangan markaziy barmoqlar 2 kirib turadi. Sirpanish podshipniklari (1-jadvaldagi 8-qator), vtulkalar va yumalash podshipniklari (1-jadvaldagi 9-qator), sharikli podshipniklar va ignali podshipniklar keng ishlatilmoqda. Bir-biridan uzok masofada yotgan parallel vallarga aylanma harakat uzatish uchun dumaloq tasmali, ponasimon tasmali, tishli tasmali uzatmalar (1-jadvaldagi 10-qator) ishlatiladi. Parallel 1 va 5 vallarga tishli barabanlar 2 va 4 maxkamlanib, ularga tishli tasma 3 kiydiriladi. Tikuv mashinalarida burovchi momentni bir valdan ikkinchisiga uzatish uchun xilma-xil tishli uzatmalar: tashqi ilashmali (1-jadvaldagi 11-qator) va ichki ilashmali (1-jadvaldagi 12-qator), to‘g‘ri tishli tsilindrik uzatmalar, qiya tishli silindrik uzatmalar (1-jadvaldagi 13-qator), doiraviy tishli konussimon uzatmalar (1-jadvaldagi 14-qator), kirmaksimon uzatmalar (1-jadvaldagi 15-qator) ishlatiladi. Harakatni o‘zgartiradigan mexanizmlar. Aylanma harakatni ilgarilanma harakatga aylantirish uchun tikuv mashinalarida krivoship shatunli mexanizmlar ishlatiladi. Bunday mexanizmlar val 9 ning uchiga mashkamlangan va u bilan 23 birga aylanadigan krivoship 7 dan (1-jadvaldagi 21-qator) iborat. Tikuv mashinalarida mexanizmlar zvenolarining harakatlanuvchi massasini muvozanatlaydigan posangilari bo‘lgan krivoshiplar ishlatiladi. Krivoship-da barmoq 6 bo‘lib, u krivoship 7 ning teshigiga kiritib qo‘yiladi; val 9 markazidan barmoq 6 markazigacha bo‘lgan masofa krivoshipning radiusi shisoblanadi. Bir harakat turini ikkinchi harakat turiga aylantirish uchun shatun (1-jadvaldagi 16- qator) ham ishlatilib, unda ikkita kallak va sterjen bo‘ladi. SHatun krivoshipning barmogiga, ostki kallagi esa povodok barmogi 3 ga (21-qator) kiydiriladi. Krivoship aylanganda uning barmogi aylanma harakatlanadi, povodok esa ilgarilanma harakat qidadi. Bunda agar polzunning surilishi krivoship valining o‘qiga perpendiqo‘lyar bo‘lsa, povodokning yurish uzunligi krivoship radiusidan ikki marta katta bo‘ladi. Vallarni tebranma harakatlantirish va ulardan boshqa harakat turlarini uzatish uchun tikuv mashinalarida koromislolar (1-jadvaldagi 17-qator) ishlatiladi. Koromislo 5 val 4 bilan birga yasalishi yoki valga vint 6 bilan maxkamlanishi mumkin. Boshqa detallarga ilgarilama yoki tebranma harakat uzatish uchun koromislo 1 ning barmogi 2 ga polzun 3 kiydiriladi. Ekstsentrikli uzatma (1-jadvaldagi 18-qator) asosan aylanma harakatni tebranma harakatga aylantirishga xizmat qidadi. Mexanizm val 1 ga maxkamlangan ekstsentrik 2 dan, val 1 ning markaziga nisbatan bir oz surilgan tsilindrik detaldan, koromislo 4 ga biriktirilgan shatun 3 dan iborat. Ekstsentrik 2 va val 1 markazlarining siljish kattaligi ekstsentrikning ekstsentrisiteti deyiladi va e sharfi bilan belgilanadi. Ekstsentrik 2 ta`sirida shatun 3 koromislo 4 ga va uning vali 5 ga tebranma harakat uzatadi. 1-jadvalda tepkining (19-qator) va reykaning (20-qator) strukturaviy tasviri ko‘rsatilgan. 24 Strukturaviy sxemalarni chizish. Fazoviy strukturaviy sxemalarni to‘g‘ri burchakli diametrik proektsiyada chizgan ma`qo‘l, chunki u mexanizm zvenolarining strukturasi va birgalikdagi harakati to‘g‘risida yakkol tasavvur beradi. Mexanizm yoki mashinaning strukturaviy sxemasini chizish oldidan ularning tuzilishi va ishlashi bilan tanishib chikish, ya`ni detallar konfiguratsiyasini, ularni biriktirish usullarini, tayanchlar urnini va ayrim nuqtalarning harakatlanish sharakterini aniqlab olish kerak. Sxema chizishni etakchi zvenodan boshlash kerak. Masalan, krivoship-shatun mexanizmining (1- jadvaldagi 21-qator) kinematik sxemasini chizishdan oldin gorizontal tekislikka nisbatan 70 burchak ostida asosiy val 9 chiziladi, uning vtulkasi 8 shartli tasvirlanadi. Gorizontal tekislikka nisbatan 410 burchak ostida krivoship 7 ga maxkamlangan barmoq 6 ni bosh (asosiy) val 9 o‘qiga parallel qilib tasvirlanadi. Barmoq 6 da bosh val o‘qiga parallel qilib shatun 10 ning yuqori kallagi (shatunni vertikal joylashtirib) chiziladi. SHatun 10 ning povodok 3 barmogiga kiydirilgan pastki kallagi bosh val o‘qiga parallel joylashtiriladi. SHatun 10 sterjeni o‘qiga parallel qilib povodok 3 va igna yuritgich 4 chiziladi. O‘ng tomonda povodok 3 barmog‘ida polzun 11 tasvirlanadi, uning vertikal devorlari va yunaltirgich 12 igna yuritgich 4 ga parallel qilib, gorizontal devorlari esa krivoship 7 ga parallel qilib, chiziladi. Vtulkalar 1,5 va povodok 3 dagi igna yuritgich 4 ni maxkamlaydigan vint 2 shartli tasvirlanadi. Mexanizmning strukturaviy sxemasi uning tuzilishi haqidagina emas, balki ishlash printsipi haqida ham yakkol tasavvur beradi. Mashinalarning va ularning turlari Igna o‘zgaruvchan kesimli pulat sterjen ko‘rinishida bo‘lib, unda kolba, qisqa va uzun arikchali sterjen, kuzi va materialni teshib utadigan uchi bo‘ladi (13-rasm). Ignaning kuziga ustki ip o‘tqaziladi. Uzun arikcha esa ustki ipni ishkalanishdan saqlaydi. 25 Sterjen kesimining shakliga, uchining utkirlanish shakliga va kolbasining tuzilishiga qarab ignalar maxsus raqamlar bilan belgilangan. Bundan tashqari, kolbaning diametri, uzunligi, ignaning umumiy uzunligi, ko‘zining ustki chetidan kolbaning oxirigacha bo‘lgan oraliq, arikchalarning sterjenda joylashish sholati shisobga olinadi. Mashina ignalarining maxsus raqamli belgilaridan tashqari, nomeri ham bo‘lib, u son jihatidan sterjen diametrini 100 ga ko‘paytirilganiga teng bo‘ladi. Tikuvchilik sanoatida 60 dan 210 gacha nomerli ignalar ishlatiladi. Masalan, 1022 -M rusumli tikuv mashinasining ignalari 0277 nomeri bilan belgilanadi. Sterjenining diametri 0,75 mm bo‘lgan ignalar 0277 N75 tarzda belgilanadi. Yoki A-90 belgili igna Artin mexanika zavodidan ishlab chiqarilganini anglatadi. Jahon miqyosida katta xajmda ishlab chiqariladigan zavod va firmalar ignalarining o‘lchamlari va belgilanishi 2-jadvalda keltirilgan. Materiallarni tikish uchun oldin kerakli ip va o‘nga mos igna tanlash kerak bo‘ladi. Tiqiladigan gazlamalarga muvofiq tavsiya etiladigan ip va igna nomerlari 3-jadvalda ko’rsatilgan. Ipni tanlashda uning (S) o‘ng va (Z) chap taraflama o‘ralish yo‘nalishiga e`tibor qaratish lozim. Agar ip to‘g‘ri tanlanmasa, ba`zi turdagi tikuv mashinalarida bahya hosil jarayonlarida ip urami ochilishi natijasida o‘zining puxtaligini yo‘qotishi mumkin. Shu sababli tikuv mashinasiga qo‘yiladigan talablarga mos sholda ipni tanlash kerak bo‘ladi. Tikiladigan gazlamalarga muvofiq tavsiya etiladigan ip va igna nomerlari 2613-rasm. Tikuv mashinasi ignasi. 3-jadval Gazlama va materiallar Iplarning shartli (savdodagi) nomeri Igna nomerlari Oily iplar Lavsan iplar Kapron iplar Ipak iplar Erkaklar kuy-lagi uchun va viskoza soyi 60 65 75-90 Lavsanli shoyi 80 22 Л ( 90/2) 65 75-90 Kapron tipida-gi sintetik gazlama 80 65 75-90 Sof junli yengil lavsanli jun 50 33 Л (90 / 3) 33 85-110 Lavsanli 60 22 Л 65 а 85-110 Stapel va ip gazlama 80 22 Л ( 90/2) 65 85-110 Kamvol jun va mayin jun 40 33 Л 50K 33a 85-130 Movut 50 33 Л (90 / 3) 33 85-130 60 22 Л 65а 85-130 80 22Л 65 85-130 Drap, bobrik, tuki jun 60 34 Л (64 /3 ) 50k 18 90-130 Gazlama 40 33 Л 50k 33a 90-130 Dag‘al movut, plashbop shoyi, bir tomoni rezinalangan material, sun’iy 60 22 Л 65a 90-130 27 mo‘yna Ko‘pqavatli va og‘ir gazlama 10 90 Л (34/3) 11k 13a 130-210 90 Л (34/3) 13k 13 130-210 90 Л (34/2) 50k 18 130-210 28 II bob.Tikish va yo’rmalash mahsinalari nuqsonlarini aniqlash va ularni bartaraf etish. 2.1.Tikish va yo’rmalsh mashinalarini nuqsonlarini aniqlash Hozirgi paytda firma va zavodlarda ishlab chiqarilayotgan tikuv mashinalari raqamlar va harflar bilan belgilanadi. Bu raqam va sharflar orqali mashinalarning texnikaviy va texnologik parametrlarini aniqlash mumkin. Rossiyadagi Podolsk tikuvchilik mashinasozlik korxonasi maishiy tikuv mashinalari sinfi bir raqamli, sanoat tikuv mashinalari esa ikki raqamli tartibda belgilangan (masalan, 2, 22, 26, 51 va hokazo). Agar shu mashinalar asosida boshqa variantlari yaratilgan bo‘lsa, ularni 22-A, 22- B, 26-A, 51-A rusumli tikuv mashinalari, deb sharflar ko‘shib belgilanar edi. Keyinchalik yangi yaratilgan yoki takomillashtirilgan mashinalar variantlariga esa 2 raqamidan boshlangan tartib nomeri va 8 raqamini ko‘shib belgilashga qaror qilingan. Masalan: 1276-1, 1276-2 yoki 823, 1823, 2823, 3823 va xokazo. Ayrim shollarda moki bahyaqator hosil qilib tikuvchi ikki ignali tikuv mashinalari belgilanishida ignalar orasidagi masofani bildiruvchi raqam ko‘paytirish belgisi orqali kiritilgan. Masalan, 852x38, 852-1x10. Orsha (Belorussiya) yengil sanoati mashinasozlik korxonasi ham uz tikuv mashinalariga shu yusinda quyidagicha belgilar ko‘ygan: moki bahyali to‘g‘ri bahyaqator yuritadigan 97-A rusumli tikuv mashinasi; ostki gazlamadan solqi hosil qiladigan 297 rusumli tikuv mashinasi; gazlama chetini qirqishga mo‘ljallangan 397-M rusumli tikuv mashinasi; materialni differensial suruvchi 697 rusumli tikuv mashinasi va xokazo. Rostov-Don yengil mashinasozlik zavodi o‘zining tikish va yo‘rmashga mo‘ljallangan mashinalarini vazifasiga kura raqam va sharflar bilan belgilaydi (masalan, 408-AEM, 508-M va xokazo). 29 "Pfaff" (Germaniya) firmasi tikuv mashinalari 22 ta raqamli belgilanishga ega. Masalan, 142-732/09-263/02-900/05 BS x 10 tikuv mashinasi belgilanishi quyidagicha taxlil qilinadi: 1 – ikki ipli moki bahya hosil qilib tikuvchi, 4 – tekis platformali, 2 – tebranma harakatlanuvchi ignali, gazlamani ostki reyka orqali suruvchi ikki ignali, 732/09 – gazlama chetini qirquvchi qurilmali, 263/02 – chuntak tikuvchi qurilmali, 900/05 – ipni qirquvchi pichoqli, B – qalinlikdagi, S – turdagi gazlamani tikuvchi mashina shisoblanadi. Ignalar orasidagi masofa 10 mm ga teng. «DJUKI» firmasi (YAponiya) tikuv mashinalari oldin sharflar, keyin raqamlar bilan belgilangan. Masalan, DLN-5410H-6-W/EC-321/AK-34 moki bahyali tikuv mashinasi belgilari firmaning maxsus kataloglaridan quyidagicha aniqlanadi: DLN-5410 – tikuv mashinasi modeli, N – ogir materiallarni tikishga mo‘ljallangan, 6-ipni avtomatik qirqish mexanizmli, W – ustki ip chetlatgichi bor, ES-321 – elektron boshqaruvchi sistemali, AK-34 – tepkini avtomatik kutaruvchi qo‘shimcha mexanizmli mashina. "Tekstima" (Germaniya) mashinasozlik birlashmasida ishlab chiqariladigan tikuv mashinalari ikki guruh raqamlar bilan belgilanadi. Masalan, 8332/3355 rusumli tikuv mashinasida 8332 sinfiy belgisi shisoblansa, 3355 texnikaviy va texnologik ma`lumotlarini bildiradi, ya`ni 3–moki bahyali, ipni naychaga o‘rash mexanizmli, 3–gazlamani ostki surish va gazlamaning chetini qirquvchi pichoq mexanizmli, 5–ipni qirquvchi, igna sholatini ta`minlovchi, tepkini kutarish va tushirish mexanizmli, 5–qalinligi 5 mm gacha bo‘lgan gazlamani tikuvchi mashina ekanligini anglatadi. Vatanimiz tikuvchilik korxonalarida "Minerva" firmasi Siniq bahyaqator bilan tikish turdagi tikuv mashinalari, "Shtrobel" firmasi ko‘rinmas chok hosil qilib tikuvchi, Rossiya va Belorussiya yengil mashinasozlik zavodlarida ishlab chiqarilayotgan universal va maxsus vazifali tikuv mashinalari keng qo‘llanilmoqda.mashinalari, "Pannoniya" firmasi dazmollash presslari, "Pfaff", "Adler", "DJUKI" firmalari shar xil 30 Tikuv mashinalarining sifati va puxtaligi. estetika va ergonomika Mashina sifati uning belgilangan vazifani bajarishdagi ishlash darajasini bildiradi. Mashina sifati haqida fikr yuritilganda, uning puxtaligi, inkorsiz ishlashligi, umrbokiyligi va ta`sirga loyikligi tushuniladi. Puxtalik – bu mashinani belgilab berilgan funktsiyasi bo‘yicha o‘rnatilgan muddat davomida tuxtovsiz ishlashidir. Inkorsiz ishlatish deganda mashinaning o‘rnatilgan vaqt mobaynida o‘zining ishlash qobiliyatini saklab kolishligi tushuniladi. Umrboqiylik – mashinaning ta`mirlash muddatlari oraligida o‘zining ishlash va ish qobiliyatini saklab kolishligidir. Ishga qobiliyatli mashina deganda, belgilangan funktsiyani bajarish davomida texnik talablarga javob berishligi tushuniladi. Masalan, tikuv mashinalarida ularning sifatli bahya hosil qilishligi, texnologik jarayonning to‘g‘ri bajarilishi, moki iplari uzilmasligi va xokazo. Inkorlar sodir bo‘lishi esa mashinaning konstro‘qtiv, ishlab chiqarish va ekspluatatsion kamchiliklarga olib keladi. Misol tariqasida ishchi organlarning o‘zaro ishidagi hamkorligi buzilishi, igna o‘tmasligi yoki egriligi, reyka tishlari yeyilishini keltirish mumkin. Mashinaning barqaror ishlashini ta`minlash uchun texnik talablar va kursatmalarga e`tibor karatish hamda uz vaqtida moylash, joriy ta`mirlashlarni bajarib borish lozim. Tikuvchilik sanoatiga qarashli mashina, avtomat va avtomatik qatorlarni yaratishda asosan ularning tashqi ko‘rinishiga, shakliga, rangiga, boshqarish va foydalanishga qulayligiga e`tibor beriladi. Shu sababli ham loyihalanayotgan jixozni estetik qoidalarga binoan tashqi ko‘rinishi ishlab chiqiladi. Zamonaviy tikuv mashinalarni yaratish mobaynida konstruktorlar bilan birgalikda rassom-dizaynerlar ishtirok etadilar. Ular yaratilayotgan mashina yoki 31 avtomatning tuzilishini, boshqarish sistemasini, bajariladigan texnologik jarayonni urganib chikkan sholda tashqi ko‘rinishini tasvirlaydilar. Hozirga qadar tikuv sanoati jixozlari estetik ko‘rinishi hamisha iste`molchilar e`tiborida bo‘lgan. Masalan, "Zinger" firmasida hozirgi paytgacha ishlab chiqarilayotgan tikuv mashinalari zamon talabiga qarab turli xil dekorativ ornamentlar bilan bezatilib tayyorlanmoqda. Futura" elektron boshqaruvli mashinalarda esa ishlashga qulayligi e`tiborga olinib estetik ko‘rinish berilgan. "Rimoldi" va "DJUKI" firmalari rassom-dizaynerlari yurmalab tikish mashinalari ustki qismiga snos qo‘llaganlari uchun ko‘rinishi va yengilligi bilan ajralib turgan. Rassom-dizaynerlar konstruktorlar bilan loyihalash jarayonida yangi mashina maketiga turli xil ranglarni qo‘llab ko’radilar. Barcha davlatlardagi rassom-dizaynerlar jixozlarni, sexlarni buyashda ochiq ranglar ishlatilganda ish unumdorligi ancha oshishi mumkinligini ta`kidlaganlar. Bundan tashqari mashinalar shar bir qismi turli rangda bo‘lganda boshqarishga qulayroq bo‘lishini aniqlaganlar. Tikuvchilik sanoatiga qarashli mashina, avtomat va avtomatik qatorlarni yaratish va takomillashtirishda ergonomika talablariga ham e`tibor qilinadi. Bu talablar mashinani boshqarish, qurilma yoki elektron apparatlarni tanlash, ishlatish va ta`mirlashda qulaylikni, informatik yozuvlar bilan belgilash va tayyorlashni ta`minlashdan iboratdir. Tikuv mashinalarining turlari Hozirgi paytda vazifasi va tuzilishi jihatidan turli xil bo‘lgan, fan va texnikaning oxirgi yutuqlariga asoslanib yaratilgan, zamonaviy texnologiya talablariga javob beruvchi, avtomatlashtirilgan va elektron boshqaruvli tikuv mashinalari chiqarilmoqda. 32 Tikuv mashinasi quyidagi asosiy qismlardan iborat. Mashina tanasi – 2 (5- rasm) asosiy val o‘rnatilgan bo‘lib, undan mashinaning barcha mexanizmlariga harakat uzatiladi. Mashina tanasining tayanchi – 4 da bahya yirikligini o‘zgartiruvchi qurilmalar joylashtirilgan. U asosan mashina bosh qismini ushlab turadi. Mashinaning old qismi – 1 da igna va ip tortgich (zanjirsimon bahyali tikuv mashinalarida ip uzatgich) mexanizmlari, tepki uzeli ba`zi mashinalarda esa qo‘shimcha mexanizm va uzellar o‘rnatilgan. Mashinaning asosiy valiga aylanma harakat maxovik gildiragi – 3 orqali elektr yuritgichidan uzatiladi. Mashinaning ustiga boshqaruv pulti – 5 o‘rnatilgan bo‘lib, undan ishchi organlari sholati, bahyaqator ko‘rinishi va yirikligi avtomatik tarzda o‘zgartiriladi. Zamonaviy tikuv mashinalarida boshqaruv pulti mashina tanasi tayanchida yoki uning yon tomonida joylashgan. Mashina ish stoliga tayanch – 6 o‘rnatilgan bo‘lib, unda ipli g‘altak yoki bobinalar uchun sterjenlar joylashtirilgan. Tana tayanchi – 4 dan igna harakat chizigigacha bo‘lgan L masofaga mashinaning ishchi qo‘lochi deyiladi. Mashina platformasi – 7 da moki (zanjirsimon bahyali tikuv mashinalarida chalishtirgich), gazlamani surish va avtomatik moylash mexanizmlari, ba`zi tikuv mashinalarida ipni qirqish, kengaytirgich kabi qo‘shimcha mexanizmlar o‘rnatilgan. Tashqi ko‘rinishi, vazifasi, ishlash printsipi, texnikaviy ko‘rsatkichlari, kinematikasi, konstro‘qtsiyasi jihatidan tikuv mashinlari juda xilma-xildir. 335-rasm. «DJUKI» firmasining tikuv mashinasi. Tikuv mashinalarini yaratish va takomillashtirishda tiqiladigan materialning fizik-mexanikaviy xossasi va tuzilishi, texnologik jarayonga ta`sir qiluvchi faktorlar e`tiborga olinadi. Tikilayotgan materialning ishkalanish koeffitsienti, chuzilishligi, zichligi, erish temperaturasi kabi parametrlari – tikuvchilik mashinasi konstro‘qtsiyasiga, bahyaqator hosil bo‘lishdagi iplar boglanishiga, qo‘llaniladigan igna geometriyasiga, mashina tezlik ko‘rsatkichlariga bog‘liq bo‘ladi. Bahyaqator hosil bo‘lish jarayonida iplar chalishish sharakteriga qarab tikuv mashinalari ikki guruhga bo‘linadi: - moki bahyali tikuv mashinalari; - zanjirsimon bahyali tikuv mashinalari. Moki bahyaqatori kam chuziluvchanligi va puxtalik xususiyatiga ega bo‘lganligi uchun moki bahyasi bilan tikuvchi mashinalari asosan qattiq va mustashkam gazlamalarni tikishda qo‘llaniladi. Zanjirsimon bahyaqator hosil qilib tikuvchi mashinalar chuziluvchan, trikotaj gazlamalarni tikishga va kiyim detallarini vaqtinchalik birlashtirishga mo‘ljallangan. Tikuv mashinalari vazifasiga ko’ra quyidagi guruhlarga bo‘linadi: - moki bahyali to‘g‘ri bahyaqator hosil qilib tikuvchi mashinalar; - bir ipli zanjirsimon to‘g‘ri bahyaqator bilan tikuvchi mashinalar; - ko‘p ipli zanjirsimon to‘g‘ri bahyaqator hosil qilib tikuvchi mashinalar; - moki bahyali Siniq bahyaqator bilan tikuvchi mashinalar; - gazlama chetlarini yurmash mashinalari; - yashirin bahyali tikuv mashinalari; - tugma va boshqa furnito‘ralarini kadaydigan, puxtalaydigan va kalta choklarni tikadigan, halqa yurmaydigan va buyumning ayrim detallariga ishlov beradigan yarimavtomatik tikuv mashinalari. Tezlik ko‘rsatkichlari bo‘yicha tikuv mashinalari uch guruhga bo‘linadi: - asosiy valning aylanishlar chastotasi 2500 ayl/min gacha bo‘lgan past tezlikli; 34 - 2500 ayl/min dan 5000 ayl/min gacha bo‘lgan o‘rtacha tezlikli; - 5000 ayl/min dan yuqori bo‘lgan katta tezlikli. Ishchiga nisbatan joylashishi bo‘yicha tikuv mashinalari o‘ng, chap va frontal qo‘lochli bo‘ladi. Tikuv mashinasi ishchi qo‘lochi ishlov berilayotgan mashsulotning maksimal o‘lchamini aniqlaydi. Ishchi qo‘lochlari bo‘yicha tikuv mashinalari quyidagilarga bo‘linadi: - qisqa ishchi qo‘lochli (L-200 mm gacha); - o‘rtacha ishchi qo‘lochli (L-200 mm dan 260 mm gacha); - uzun ishchi qo‘lochli (L-260 mm dan yuqori). Butun bir texnologik jarayon uchun ishlab chiqariladigan tikuvchilik jixozlarini korxonaning aniq bulimiga yarokliligiga, avtomatlashtirish va mexanizatsiyalashtirish darajasiga qarab ham guruhlarga ajratish mumkin. 2.2. Tikish va yo’rmalovchi mashinalarni nuqsonlarini bartaraf etish Tikuv mashinalarida ishlatiladigan moslamalar Tikuv mashinalarining moslamalari mexnat unumdorligini oshirishga, buyumlarga ishlov berish sifatini yaxshilashga imkon beradi. Hozirgi zamon tikuv mashinalari tikilayotgan buyumlar tannarxini kamaytirishga, tikuvchilarga ish urgatish vaqtini qisqartirishga yordam beradigan moslamalar bilan ta`minlangan. Tikuvchilik sanoatida ip qirqish qurilmalari, tiqilgan buyumlarni qatlam qilib taxlash qurilmalari, bahyaqator berilgan kontur bo‘ylab anik yuritilishiga yordam beradigan shablonlar va xokazolar tobora ko‘p ishlatilmoqda. Tiqiladigan detallarni igna tagiga uzatib berishga mo‘ljallangan moslamalar takomillashtirilmokda. Konturlari siniq chizik ko‘rinishidagi detallarga moslamalar yordamida ishlov berish imkonini beradigan usullar ishlab chiqilgan. Ko‘p moslamalarning kuchma elementlari, ba`zilarining mustaqil yuritmasi bor. «Dyurkopp-Adler» va «Pfaff» firmalarida ishlab chiqariladigan parallel moki bahyali tikuv mashinlariga o‘rnatiladigan moslamalarning bir necha turlari 6- 35 jadvalda keltirilgan. Bu moslamalar asosan materiallarni bo‘qib tikishda ishlatiladi. Tikuvchilik sanoatida lineykalar va tepkilar kabi moslamalar keng qo‘llaniladi. Ikki uchli surilib ochiladigan lineykalar material qirqimlariga parallel bahyaqator yuritish yoki bort, yoqa, manjet va belbog‘larga ikkita parallel bahyaqator yuritib tikish uchun mo‘ljallangan. (Moslama Moslamada bajariladigan texnologik jarayon Tikuv buyumlari va materiallari Tirikotaj materiallari chetlarini bo‘qib tikuvchi moslama A – ignalar orasidagi masofaV – bahyaqatorlar eni Yengil tirikotaj materiallari. Detallarni bir vaqtda bo‘qib, birlashtirib tikishga mo‘ljallangan moslama. Sport kiyimlari, ayollar kiyimi, kuylaklar. Tasmalarni bo‘qib tikishga mo‘ljallangan moslama O‘rta og‘irlikli trikotaj materiallar, 200 mm enli tasmalar. Tasmalarga ishlov beruvchi moslama. Sumkalar uchun tasmalar Tasmalarga ishlov beruvchi moslama Ayollar kostyumi. Ayollar kuylagi. Yengil materillar Kiyim detallarini birlashtirishga mo‘ljallangan moslama Sport kiyimlari, kuylaklar. Ustki materillar. Yengil tirikotaj materiallari Imitatsion ishlar uchun moslama Sport kiyimlari, kuylaklar. Ustki materiallar. Ip gazlama materiallar Materiallar chap tarafdan uzatilganda detallarni tikish mashinalari 36 SHim, o‘rta va og‘ir materiallar Materiallar o‘ng tarafdan uzatilganda detallarni tikish mashinalari Ishchi kiyimlar, o‘rta va og‘ir materiallar) Moslamada ko‘zgalmas lineyka vint yordamida mashina platformasiga mahkamlanadi va ochiladigan lineykaga biriktiriladi. Ikkita ko‘tariladigan yo‘naltiruvchi lineykali tepki zich materiallardan tayyorlanadigan ust kiyim va yengil kiyim choklarini bostirib tikishda ishlatiladi. Bu moslama bosish tepkisidan yuqoriroqda tepki sterjeniga vint yordamida mahkamlanadi. Moslamaning yon tomon yuzalaridagi chuqurchalarga ikkita yo‘naltiruvchi lineykalar o‘rnatilgan. Xar bir bahyaqator yuritilib bo‘lgandan keyin tikilayotgan material qaysi tomonga surilishiga karab yo‘naltiruvchi lineykalardan galma-gal foydalanish mumkin. SHnur qo‘yib tikishga mo‘ljallangan tepkilar ayollar va kiz bolalarning buyumlarini bezashda ishlatiladi. Bunday ishlar bajarilayotganda shnur materialga kushib tikilmasligi lozim. SHu sababdan igna shnurni ilib o‘tmasligi uchun shnurni yo‘naltirib turadigan cho‘qurcha ignaning harakat chizigidan ma`lum oraliqda bo‘ladi. Tikuvchi materialni qo‘lda bo‘qib, hosil bo‘lgan ziy ichiga shnurni yo‘naltirib turadi. 6-jadval. Moslama Moslamada bajariladigan texnologik jarayon Tikuv buyumlari va materiallari 37 Trikotaj materiallarichetlarini bo‘qib tikuvchi moslama A –ignalar orasidagi masofa, B– bahyaqatorlar eni Yengil trikotaj materiallari Detallarni bir vaqtda bo‘qib, birlashtirib tikishga mo‘ljallangan moslama Sport kiyimlari, ayollar kiyimi, kuylaklar Tasmalarni bo‘qib tikishga mo‘ljallangan boslama O‘rta og‘irlikli trikotaj materiallar, 200 mm enli tasmalar Tasmalarga ishlov beruvchi moslama Sumkalar uchun tasmalar Tasmalarga ishlov beruvchi moslama Ayollar kostyumi. Ayollar ko‘ylagi. Yengil materiallar. 38 Kiyim detallarini birlashtirishga mo‘ljallangan moslama Sport kiyimlari, kuylaklar. Ustkimateriallar. Yengil trikotaj materiallari Imitatsion ishlar uchun moslama Sport kiyimlari, kuylaklar. Ustki materiallar. Ip gazlama materiallar Materiallar chap tarafdan uzatilganda detallarni tikish mashinalari Shim, o‘rta va og‘ir materiallar Uqa yoki tasma qo ‘ yib tikishga mo ‘ ljallangan tepkilar esa ust kiyimlarda bort chetiga uqa qo ‘ yib tikishda hamda ayollar , bolalar kuylaklariga va boshqa buyumlarga bezak tasma qo ‘ yib tikishda ishlatiladi . Bo ‘ qlagich tepkilar ich kiyim , erkaklar , ugil bolalar kuylaklarini va maxsus kiyimlarning qirqimlarini bo ‘ qib choklash va bostirib choklashda ichki chok bilan tikishga mo ‘ ljallangan . qirqimlarni ichki chok bilan tikish uchun ostki detalning qirqimi ustki detal qirqimidan chok kengligi bilan ishlov joyining kengligiga teng miqdorda chiqib turadigan qilib taxlanadi . SHunday taxlangan materiallarni bo‘qlagich tepkiga kiritiladi, bunda ostki detalning bo‘qilgan qirqimi tepkining chap uchidan o‘tib, tepkining tagiga kirishi kerak. 39 CHokni bostirib tikishda tiqilgan detal yozib yuboriladi-da, chokni chap tomonga bo‘qib, bo‘qlagich tepki tigiga joylanadi. Ich kiyim tikishda bo‘qlagich tepki chokning kengligi 0,5–0,6 sm bo‘lganda, maxsus kiyimlar tikishda esa chokning kengligi 0,6–0,8 sm bo‘lganda ishlatiladi. Burma hosil qiladigan tepkilar ayollar va kiz bolalar kuylaklarini bezashda ishlatiladi. Tepki bikr qilib ishlangan bo‘lib, uning qisqa qilib ishlangan tagining chap tomonida gorizontal kesigi bor. Bunday tepkilar gazlamani bir tekisda burib, buyumni bezashda va ostki kavatni bir yo‘la burib ikki kavat materialni bir-biriga qo‘shib tikishda ishlatilishi mumkin. SHakllantiruvchi yo‘naltirgichlar ipak va ip gazlamalardan tiqiladigan detallar yoki buyumlar qirqimlarini ochiq yoki yopik bo‘qib tikishga mo‘ljallangan. SHakllantiruvchi yo‘naltirgich mashina platformasiga mahkamlanadi. Uning chiganoksimon bo‘qlagichi gazlamaning bo‘qilgan ziyini igna sanchiladigan markazdan 1–1,5 mm chaproqqa o‘tkazib turadigan qilib tepkidan oldinga o‘rnatilgan. SHakllantiruvchi yo‘naltirgichni ishlatishda gazlama qirqimini bo‘qlagichning spirali ichiga tuldirib kiritiladi-da, igna tagiga yo‘naltiriladi. Magizlagich lineykalar kiyim ilgaklari va sho‘nga uxshash detallarning chetiga magiz qo‘yib tikishda ishlatiladi. Magizlagich lineyka tepki oldida mashina platformasiga mahkamlanadi. Bir-biri ustiga joylashgan ikkita spirali bor kronshteyndan iborat ustki va ostki spirallar orasidagi tirkishsimon uyikka buyum detallarining qirqimi kiritiladi. Tikuv mashinalarida ishlatiladigan oddiygina moslamalarni kurib chiqib, moslamalarni ishlab chiqishga va joriy etishga maxsus tikuv mashinalari ishlab chiqarishga nisbatan ancha kam vaqt ketadi, degan xulosaga kelish mumkin. Bundan tashqari moslamalarni ishlatish yoki ishlatmaslik holatiga o‘tkazish mumkinligi oddiy tikuv mashinasini maxsus mashina sifatida ishlatish imkonini beradi. 40 Ushbu moslamalar ip gazlamadan erkaklar shimi, maxsus ish kiyimlari, ayollar kuylagi va o‘quvchilar maktab kiyimlarini tikishga ixtisoslashgan korxonalarda qo‘llanilganda yaxshi natijalarga erishish mumkin. Ilmiy tadqiqot institutlarining ma`lumotlariga kura, bunday korxonalarda ko‘pchilik texnologik jarayonlar tegishli moslamalar bilan kompleks jihozlansa, mexnat unumdorligi 20– 30 foizga oshadi. Tikuv mashinalari ishida sodir bo‘ladigan nuqsonlar va ularni bartaraf etish yo‘llari Tikuv mashinalarida ko‘pgina sabablarga kura nuqsonlar vujudga kelishi mumkin. Masalan, mexanizmlarning, ish organlarining o‘zaro ta`siri buzilishi, detallarning yoyilishi, detallar yuzasi tozaligining o‘zgarishi va xokazo. Tikuv mashinalarining asosiy nuqsonlariga bahyaqatorning sifati pastligi, ip tashlab tiqilishi, ip uzilishi, materialning kiyin surilishi, igna sinishi kiradi. Bahyaqatorning sifati pastligi . Bahyaqator bush (iplari yaxshi tortilmagan) bulsa, tarang yoki kir bulsa, shuningdek agar iplar "gazlamalar ustida chalishsa" yoki "gazlamalar tagida chalishsa", bunday bahyaqatorlar past sifatli xisoblanadi. Bahyaqator bush bo‘lganda iplar tikilayotgan materiallar orasida chalishadi, lekin materiallar bir-biridan kochib turadi. Bu kamchilikni yo‘kotish uchun ostki va ustki ipni taranglash kerak. Bahyaqatorning ortiqcha tarangligi iplarning xaddan tashqari tarangligidan kelib chiqadi. Bunday bahyaqator tiqilgan materiallarning bahyaqator chizigi bo‘ylab tortilsa, bahyaqator iplari osongina uzilib ketadi. Bunday kamchilikni tashqi ko‘rinishdan aniklasa bo‘ladi, bunda chok bahyaqator ko‘ndalangiga terilib koladi. Buni ustki va ostki ip tarangligini bo‘shatib bartaraf etiladi. Agar ustki ip ostki ipni tortib ketib, ular materiallarning ustidan chalishayotgan bulsa, bunda bahyaqator materiallar "ustida chalishgan" bo‘ladi. Bu kamchilikni yo‘qotish uchun iplar tarangligini ustki ipdan boshlab rostlash kerak. 41 Agar ostki ip ustki ipni tortib ketib, ular materiallar tagida chalish-sa, bunda bahyaqator materiallar "tagida chalishgan" bo‘ladi. Bu kamchilikni yo‘kotishda iplar tarangligini ostki ipdan boshlab o‘zgartirish kerak. Kir bahyaqator mashinaga yomon karab turilganligi oqibatida kelib chiqadi va ok rangli materiallarni tikishda ayniqsa sezilarli bo‘ladi. Ip tashlab tikilishi . Igna bilan mokining o‘zaro harakatlarida moslik buzilsa ip tashlab tiqilishi mumkin. Ignaning noto‘g‘ri ishlashiga quyidagilar sabab bo‘lishi mumkin: ignadagi nuqsonlar (uning utmasligi, bo‘qilganligi); ignaning raqamli belgisi va nomeri noto‘g‘ri tanlanganligi; ignaning balandligi noto‘g‘ri (baland yoki past) o‘rnatilganligi; tepki yoki igna plastinasi igna uchini chapga bo‘qib yuboradigan qilib noto‘g‘ri o‘rnatilganligi; iplarning noto‘g‘ri taqilishi; igna ariqchalari moki uchiga nisbatan teskari qarab qolganligi; igna mexanizmi birikmalarining yeyilishi. Quyidagilar mokining noto‘g‘ri ishlashiga sabab bo‘ladi : moki uchining igna ko‘ziga yakinlashishi vaqtida noto‘g‘ri rostlaganligi; igna bilan moki uchi orasidagi masofa noto‘g‘ri rostlaganligi, moki mexanizmi birikmalarining eyilganligi yoki bushab ketganligi. Ip tashlab tiqilish sabablarini igna mexanizmidan boshlab aniqlash kerak. Ustki ipning uzilishi. quyidagilar ustki ipning uzilishiga sabab bo‘lishi mumkin: ipning sifatsizligi, ipning xaddan tashqari tarangligi, ipning noto‘g‘ri taqilishi, igna nomeri ip nomeriga mos kelmasligi, ish vaqtida tushmasligi yoki bahyaning tortilib kolishi, mokining xaddan ortik qizib ketishi, ip yo‘naltirgichlarning yomon holatdaligi (qirqilganligi, gadir-budirligi) yoki ip yo‘naltirgichlardan ba`zilarining yo‘qligi, igna plastinasi teshigida, moki qurilmasida tepki tagida kirilgan yoki gadir-budir joylar bo‘lishi. Ostki ipning uzilishi . Ostki ip kamrok detallarga tegib utadigan bo‘lgani uchun uning uzilishi ustki ipga nisbatan ancha kam bo‘ladi. quyidagilar ostki ip uzilishiga sabab bo‘ladi: naychaning devorlari singanligi yoki ezilganligi, ip 42 naychaga bush yoki notekis o‘ralganligi, ip noto‘g‘ri taqilganligi, moki qurilmasi detallarining ostki ip tegadigan joylari chakaligi yoki gadir-budirligi. Materiallarning kiyin surilishi. Bu kamchilik reyka yoki tepkining yaxshi ishlamasligidan kelib chiqishi mumkin. quyidagilar reyka ishidagi kamchiliklar xisoblanadi: reykadagi deffektlar (tishlar singan, moy tekkan yoki tishlar utmaslashgan, noto‘g‘ri tanlangan), reykaning past-balandligi noto‘g‘ri o‘rnatilganligi yoki igna plastinasining uyiklariga nisbatan uning holati noto‘g‘riligi, materiallarni surish mexanizmi birikmalarining bushab kolganligi yoki eyilganligidir. Tepki ishidagi kamchiliklar quyidagilar xisoblanadi: tepkining balandligi noto‘g‘ri o‘rnatilgan; materialga tepkining bosimi noto‘g‘ri rostlangan, tepkidagi deffektlar – tepki tagining yuzasi gadir-budirligi, tepki reykaga nisbatan noto‘g‘ri tanlangan (tepki reykadan kengrok bo‘lishi kerak), shuningdek, tepki uzelidagi birikmalar bushab kolgan yoki eyilgan. Materiallarni surish mexanizmidagi va tepkidagi detallar bushab kolgan yoki eyilganligi, ignaning ko‘ndalang siljishi, tepki reykaga nisbatan noto‘g‘ri turib kolganligi natijasida bahyalari kiyshik tushadigan bahya-qatorlar ham materiallarni surish mexanizmining nuqsonlari xisoblanadi. Igna sinishi. quyidagi hollarda igna sinishi mumkin: agar igna harakat vaqtida bironta noto‘g‘ri turib kolgan detalga tegib utadigan bulsa, igna balandligi noto‘g‘ri (pastrok) o‘rnatilgan bulsa; tepkida, igna plastinasida, mokida siljishlik bulsa yoki ular noto‘g‘ri o‘rnatilgan bulsa; igna pastligida materiallar surilsa; tikib bo‘lgandan keyin materiallarni tepki tagidan extiyotsizlik bilan olinsa. Mashina ishidagi boshqa kamchiliklar (igna tegadigan detallar singanligi yoki ularda gadir-budur joylar borligi) natijasida ham igna sinishi mumkin, shuning uchun tikish oldidan maxovik g‘ildirakni aylantirib, igna uz yo‘lida bironta detalga tegmayotganligini tekshirib kurish tavsiya etiladi. 43 Mashinani tozalash va moylash. Tikuv mashinasining mexanizmlarini tozalash, moylash ularni aniq va betuxtov ishlashini ta`minlaydi. Tutashgan detallarning ishkalanadigan yuzlarini moylash uchun mineral moylar ishlatiladi. Moylash materiallari ishkalanadigan yuzalarning orasida detallarni ajratib turadigan ma`lum qalinlikdagi moy katlamini hosil qiladi. U detallarning ishkalanishini kamaytiradi, ish yuzalari urniga moylash materiallari katlamlari bir- biriga ishkalanib, detallar eyilishining oldini oladi. Mashinani tozalash va moylash shu mashinada ishlaydigan tikuvchining vazifasidir; xar bir ish urnida moydon, o‘rta va kichiq (mokibop) maxsus asboblar, tutilmaydigan yumshok mato bo‘lishi kerak. Tikuvchi ich kiyim tikadigan bulsa, bir haftada kamida bir marta, ip gazlama tikkanda haftasiga ikki marta, paxta solingan va titilgan, dagal jun gazlamalar tikishda esa har kuni mashinalarni tozalab, moylab turishi lozim. Mashinaning hamma joyini tozalash va moylashda elektr yuritgichi uchirib qo‘yiladi, yuritma tasmasi olinadi, igna eng yuqori chekka holatga o‘rnatiladi, tepki ko‘tarib qo‘yiladi va naycha kalpokchasi chiqarib olinadi. Avval mashinaning bosh qismidagi kir va gazlama to‘qlari tozalanib, detallar latta bilan artiladi. So‘ngra mashinani ag‘darib qo‘yib, platforma tagidagi detallar va taglik artiladi. Tutashgan detallar orasidagi ishkalanadigan joylariga moydondan ikki-uch tomchi moy tomiziladi. Moy to‘g‘ridan-to‘g‘ri detallarning tutashgan joylariga, moy o‘tkazadigan teshiklarga yoki maxsus moydonlariga tomizib qo‘yilishi mumkin. Moylash teshiklari qizil rangga buyalgan bo‘ladi. Oldin mashina platformasi tagidagi detallar, so‘ng mashina tanasi tayanchidagi, platforma ustidagi va nixoyat mashina tanasidagi detallar moylanadi. Moylash ishlari tugagandan so‘ng mashinani qo‘lda aylantirib, asosiy valning yengil aylanishi tekshirib quriladi, ortikcha moy latta bilan artiladi, moy bir tekis taksimlanishi uchun tepkini ko‘tarib qo‘yib, mashina bir necha sekund salt ishlatiladi. Mashinada ish boshlash oldidan gazlama parchasida bahyaqator sifati tekshirib quriladi. 44 Mashinada bajariladigan ish o‘rnini tashkil qilish va mashinada ishlash usullari Mashinada bajariladigan ish o‘rni ish stoli 1 (62-rasm) va uning qopqog‘i uyigiga o‘rnatilgan mashina bosh qismi bilan jihozlangan. Ish stoli 1 ni ikkita tayanch 2 ushlab turadi.Tayanch 2 ichida boltlar yordamida traversalar 3 mahkamlangan bo‘lib, ularga stol qopqog‘i 1 mahkamlangan. Bunday biriktirish stol qopqog‘i 1 ni vertikal bo‘ylab burib rostlashga imkon beradi. Stol qopqog‘i 1 ning ustida yoritgich o‘rnatilishi mumkin. Mashinaning bosh qismi 4 qopqoq uyigida o‘rnatilgan bo‘lib, bu mashina bosh qismini tikmaydigan holatga o‘tkazib tozalash va detallarni moylash imkonini beradi, bunda uning burilish burchagi tirak 5 bilan cheklangan.Stol 1 ning ustida galtak tayanchi 6 mahkamlangan. Ip, asboblar va boshqa narsalarni saqlash uchun o‘rnatilgan kuticha 7 ni stol qopqog‘i 1 tagining o‘ng tomonidagi ikkita yo‘naltirgich tutib turadi. qopqoq 1 ning tagida tepkini ko‘taradigan tizza richagi 8 ning vali ikkita kronshteynda tebranib turadi. Ko‘ndalang to‘siq 9 da rezina qoplangan pedal 10 ni ikkita kronshteyn tutib turadi, bu pedal zanjir tortki 11 yordamida qopqoq 1 tagidagi elektr yuritmasi richagi bilan bog‘langan. qopqoq 1 ning tagiga ajratgich 12 o‘rnatilgan bo‘lib, u tikuv mashinasining elektr yuritgichini va to‘xtatishga xizmat qiladi. Elektr yuritmasining ostida material xususiyatiga qarab tikish tezligini nazorat qiluvchi boshqaruv mezanizmi o‘rnatilgan. Tayanch 2 ning tagiga ish stolini himoyalash uchun rezina koplama 13 kiydirilgan. Elektr yuritgichini nolinchi sim bilan ta`minlangan elektr manbaiga ulab erga tutashtiriladi. Mashina bosh qismi 4 ning ustiga boshqaruv pulti o‘rnatilgan.Tikuvchining mashina oldida to‘g‘ri o‘tirishi, ish usullarini o‘zlashtirib olishi mehnat unumdorligini oshirishga imkon beradi. Tikuvchining gavdasi oldinga sal engashib turishi kerak. Tikilayotgan buyum tikuvchining ko‘zidan 30–40 sm nari turishi, tikuvchining tirsaklari esa stol qopqog‘i 1 bilan bir xil balandlikda bo‘lishi kerak. Stulning balandligini to‘g‘ri 45 tanlash katta ahamiyatga ega. Odatda, utirgich balandligini rostlash mumkin bo‘lgan burama stullar ishlatiladi. Tikuvchi mashina bosh qismining ruparasida utirishi, uning ikkala oyogi pedal 10 ustida turishi lozim. O‘ng oyok kaftini sal oldinrok qo‘yish kerak, bunda mashinani asosan o‘ng oyokda yurgizib, chap oyokda to‘xtatiladi. Zurikish ham ikki oyokka bir xilda taqsimlanib, mashinada ishlash birmuncha osonlashadi. Tikilayotganda tepkini ko‘tarish uchun tizza richagi 8 bosiladi, u o‘ng oyok tizzasi balandligida bo‘lishi kerak.Ish boshlashdan oldin iplarning to‘g‘ri taqilganligini tekshirish, agar zarur bulsa, mashinani moylash kerak. Bunda mashinaning elektr yuritmasi uchirilgan bo‘lishi kerak. Tikayotgan detallar mashina tepkisining chap tomonida bo‘lishi lozim.Bahyaqator chok boshlanishida va oxirida puxtalanadi. CHok boshlanishidagi bahyaqatorni puxtalash uchun uzunligi 10–15 mm bahyaqator yuritiladi-da, orkaga kaytarish richagi 14 bosiladi, material orkaga qaytadi va xuddi oldingi bahyaqator chizigi ustidan ikkinchi bahyaqator yuritiladi. Bir-biriga nisbatan burchak hosil qiladigan bahyaqatorlar yuritayotganda bahyaqator uzilib qolmassligiga va ignaning birinchi bahyaqator yuritayotgandagi oxirgi sanchigi yangi bahyaqatorning birinchi sanchigi bo‘lishiga ahamiyat berish kerak. Mate-riallar surilib ketmasligi uchun mashinani igna eng pastki holatdaligida to‘xtatib, so‘ngra tepkini ko‘tarib, materialni ma`lum burchakka buriladi. Tepki tushirilib, yangi yo‘nalishda bahyaqator yuritiladi. Yarimavtomatik tikuv mashinalarini ishlatishda ba`zi hollarda bitta tikuvchi ikkita mashinani boshqarishini ta`minlash uchun ish o‘rni tashkil qilinadi (63-rasm). Birinchi yarimavtomatik tikuv mashinasida texnologik jarayon bajarilgo‘nga qadar tikuvchi ikkinchi mashinaga mahsulotni joylashtiradi. Tikuvchining ishlashi qulay bo‘lishi uchun ish joyi qo‘shimcha moslama va qurilmalar bilan jihozlanadi. Bundan tashqari mahsulotni ish joyidan chiqarib olish uchun avtomatik va yarimavtomatik mexanizmlar qo‘llaniladi. Mashinada esa ipni avtomatik qirqish va tepkini avtomatik ko‘tarish mexanizmi bo‘lishi kerak. 46 Xulosa Tikuv mashinasining dastlabki ko‘rinishlari Leonardo da Vinchining loyihalarida aks etgan. XVI asr oxirlarida angliyalik Uilyam Li bir ipli zanjirsimon bahyali to‘qima tikish mashinasini kashf etdi. 1755 yili Karl Veyzental qo‘lda bajariladigan qaviqlardan nusxa kuchiruvchi tikuv mashinasini yaratadi. Hozirgi paytda ham bir qator firmalarda qo‘lda bajariladigan qaviqlarga o‘xshash bahya hosil qilib tikuvchi mashinalar ishlab chiqarilmoqda. Bu mashinalar teri mashsulotlari, poyafzal va qo‘lkoplarni tikishga mo‘ljallangan bo‘lib, ularning ishlash printsiplari K. Veyzental va T. Sent ixtirolariga asoslangan. 1790 yili Angliyada poyafzal tikadigan mashina uchun Tomas Sentga patent berilgan. Mashina qo‘lda yurgizilar, poyafzal detallari ham igna tagida qo‘lda surilib turilardi (1-rasm). Bu mashina konstro‘qtsiyasi uncha murakkab bo‘lmasa- da, unda ilgarilanma-qaytma harakatlanuvchan igna yuritgichi, gorizontal igna plastinasi, bahya uzunligini o‘zgartirish va gazlamani surish qurilmalari mavjud bo‘lgan. 1-rasm. 1790 yili Tomas Sent tomonidan yaratilgan dastlabki tikuv mashinasi 47 1829 yili fransuz Bartolo-meya Timone yuqoridagi mashina-lardan muqammalrok bir ipli zanjirsimon bahyali tikuv mashinasi asosida sharbiy kiyim tikishga mo‘ljallangan 80 dan ortiQ tikuv mashinasini yaratgan. 1834 yili Amerikalik Uolter Xant ustki va ostki iplar qo‘llanilgan birinchi moki bahyali tikuv mashinasini yaratgan. Bu mashinada ostki ipning tarangligini sozlash qurilmasi bo‘lmaganligi sababli sifatli bahyaqator olish imkoni yo‘q edi. 1843 yili Amerikada Bendjamin Bin tomonidan yoysimon shakldagi ignali tikuv mashinasi yaratilgan. 1845 yili AQH da Ellios Xou moki bahyali tikuv mashinasi uchun patent oldi. Bu mashinada gazlama vertikal tarzda suruvchi richag ildirgichlariga sanchib qo‘yilar va fakat to‘g‘ri yunalishda surilar edi. Uning bo‘qik ignasi gorizontal tekislikda harakatlanar, to‘quv stanogi mokisiga o‘xshash mokisi esa ilgarilanma-qaytma harakatlanar edi. Bulardan keyingi kashfiyotchilar tikuv mashinalarini yanada takomillashtirdilar. A.Vilson (1850 yil), I.Gibbs va I.Zingerning (1851 yil) dastlabki mashinalarida igna vertikal harakatlanar, tepki bilan bostirib qo‘yilgan gazlama esa gorizontal platformada harakatlanar edi. Oldin bu mashinalarda gazlamani to‘xtab-to‘xtab surib turadigan tishli gildirakcha bo‘lgan, keyinchalik esa uning urniga tishli reyka o‘rnatilgan. Xuddi shu davrda amerikalik Grober va Bekerlar ikki ipli zanjirsimon bahyali tikuv mashinasini yaratdilar. Bu mashinada ustki ip vertikal ilgarilanma-qaytma harakatlanuvchan to‘g‘ri ignadan, ostki ip esa gorizontal harakatli bo‘qik ignadan uzatilar edi. 1858 yili "Vilkokk - Jibss" firmasi aylanma harakatlanuvchan ikki ipli zanjirsimon bahyali tikuv mashinasini ishlab chiqara boshladi. SHu davrdan boshlab ingliz Tomas Eyt, germaniyalik Villi Pfaff va Deton Nauman, shved Xuskvarno va boshqalarning tikuv mashinalarini ishlab chiqaruvchi, loyihalash va takomillashtirish ishlari bilan shugullanuvchi firmalari tashkil etiladi. 1870 yildan boshlab Yaponiya, Rossiya va boshqa davlatlarda "Zinger" firmasi yig‘uv ustaxonalarini tashkil etadi. Bu ustaxonalarda chetdan keltirilgan detallardan tikuv mashinasi yig‘ilar edi. 48 O‘tgan asrning 30–50-yillarida AKSH, Buyo‘q Britaniya, Germaniya va Fransiya davlatlaridan tikuv mashinalariga 30 dan ortik patent olingan va katta xajmda ishlab chiqarila boshlangan. Foydalanilgan adabiyot 1. YoMdoshev Sh.U. Mashinalar ishonchligi va ulami ta’mirlash asoslari. T. O'zbekiston, ] 994 y. 480 b. 2. OlimovQ.T. Tikuvchilik korxonalari jihozlari va uskunalari. KHK uchun darslik. / G‘.G‘uIom.2002. 3 . Технология машиностроения. Под редакцией Дальсю)го Н.М. 2000 г. 4. Р.Коллер, В,А. Ф укин и др. С тратегия и тактика инвариантного конструрирования, моделирования и оптимизации технических систем. Руско-немецкий учебно-методический комплекс. Народное образование., Москва-Аакен, 1997. 5 . Швейние машины фирмы “Джуки”. Руководство для инженеров. 6. М.Худух. Ремонт и монтаж оборудования текстильной и легкой промышленности. М ., 1987 г 7. Sinle-thread chainstitch cycling machine for sewing buttons and tasks Printed in Germany. 4-99. 8. В.Я.Фраитс. Разборка, сборка и наладка швейных машин. М., Легкая и пищевая промышленность. 1983. 9. Рейбарх Л.Б. Ремонт и монтаж швейных машин швеЙно-трию>тажного производства. М. Легкопромиздат. 1989. 10. Olimov Q.T., Rustamov R.M., Nmboyev R.X., Uzoqova L.P. Tikuv mashinalari. Toshkent. Uzinkomsentr. 2002-y 49

Tikish va yo‘rmalash mashinalarni nuqsonlarni aniqlash va ularni bartaraf etish

Купить