Тизимли таҳлил - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	196.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Тизимли таҳлил

Купить

ТИЗИМЛИ ТАҲ ЛИЛ

9-ТЕМА.
НОСТРУКТУРАЛИ
МУАММОЛАРНИ ЕЧИШ
ПРИНЦИПЛАРИ .
ДЕЛЬФИ МЕТОДИ
1

Муаммоларни структураланганлик даражаси бўйича
классификацияси (Г. Саймон):
Структураланган муаммолар – муаммо элементлари
ўртасида боғланишлар аниқланган ва сонли
қийматларга эга;
Кучсиз структураланган муаммолар – муаммоли вазият
элементлари ўртасидаги асосан сифат боғланишлар
аниқланган, бунда элементлар ҳақида маълумотлар
бўлмаслиги ҳам мумкин;
Ноструктурали муаммолар - муаммо элементлари
ўртасида на сонли боғланишлар, на сифат боғланишлар
ҳақида, шунингдек ўша элементлар рўйхатининг ўзи
ҳақида ҳам маълумотлар аниқланмаган .

Структуралаш – вазият
элементлари ўртасида
боғланишларни сонли
ифодалаш имконияти.

Н о с т р у к т у р а л и м у а м м о л а р –
шундай муаммоларки, уларда
аналитиклар ҚҚҚШ лар билан
ҳамкорликда фақатгина асосий
параметрлар рўйхатини
шакллантиришлари мумкин,
аммо улар ўртасидаги сонли
муносабатларни эмас .

Н ОСТРУКТУРАЛИ МУАММОЛАР

Бундай муаммоларни
ечишда сонли ва эвристик
методлар ва уларнинг
комбинацияси қўлланилади.
Масалан эксперт
баҳолашлар методлари

Барча эксперт баҳолашлар методларини 2 та синфга
бўлиш мумкин:

Индивидуал эксперт баҳолашларни шакллантириш
методлари

Коллектив эксперт баҳолашларни шакллантириш
методлари

Шунингдек, экспертлар группаси ишлатилади:

Коллектив ишлаш учун (комиссия методи — бирор
муаммони ечиш учун мажлис; ақлий ҳужум методи;
суд методи ва б.);

Delfi методи ва б. билан маълумотлар йиғиш учун;

Ишбилармон ўйинлар ўтказиш учун;

Сценария ишлаб чиқиш учун;

Мақсадлар дарахтини қуриш учун

Ekspertizani tayyorlash va o'tkazish jarayoni quyidagi
bosqichlarni o'z ichiga oladi:

Экспертизаларни ани қлаш ;

Экспертлар группаларини тайёрлаш;

Экспертиза сценарияси ва
процедураларини ишлаб чиқиш;

эксперт информацияларини йиғиш ва
таҳлил қилиш;

эксперт информацияларини қайта ишлаш;

Экспертиза натижаларини таҳлил қилиш
ва қарор қабул қилиш

Экспертларнинг индивидуал
характеристикалари:

компетентлик

креативлик

Конструктив фикрлаш

конформизм

Экспертизага муносабат

коллективизм ва o'z-o'zini tanqid qilish

Лингвистик баҳолар Балли баҳолаш Харрингтон шкаласи
Аъло 5 0,8-1
Я хши 4 0,63-0,8
Қ ониқарли 3 0,37-0,63
Ё мон 2 0,2-0,37
Ж уда ёмон 1 0-0,2

Қ АРОР Қ АБУЛ Қ ИЛИШ МАСАЛАСИНИНГ Қ ЎЙИЛИШИ
D=<F, A, X, G, P>

F – қарор қабул қилиш масаласининг ифодаланиши , муаммо ,
эришилувчи мақсад ва якуний натижаларга қўйилган
талабларнинг батафсил баёни

A – танлов амалга ошириладиган мумкин бўлган вариантлар
(альтернативалар) жамланмаси. Улар 2 тадан кам бўлмаслиги
керак.

X – вариантларни ва уларнинг алоҳида хусусиятларини
ифодаловчи белгилар (атрибутлар) жамланмаси.

G – ечимнинг мумкин бўлган вариантлари соҳасини чекловчи
шартлар тўплами. Вариантларга ёки уларнинг белгиларига
батафсил ёки формал талаблар қўйилиши мумкин.

P – бир ёки бир нечта ҚҚҚШ ларнинг муаммо ечими бўлиши
мумкин бўлган вариантларни баҳолаш ва таққослаш учун
асос бўлиши мумкин бўлган танловлари

НАМУНА
Масалани нг қ ў й и ли ш и ( F )

Самарқанд шаҳрида меҳмонхона қуриш учун энг мақбул
ҳудудни танлаш.
А льтернати валар (А )

5-С квартал ( a
1 )

Темурийлар музейи ( a
2 )

М-37 тракти ( a
3 )

Қорасув-2 маскани ( a
4 )

Университет ( a
5 )
Чек ловлар ( G )
Ер нархи вилоят бўйича
ўртача нархлардан
ошмаслиги керако области
Танловлар ( P )

a
5 >a
1 Х арак теристик алар (Х , ўлчов ш к алалари)
• Транспорт тармоқларига яқинлиги ( x
1 )
• Алоқа пунктларининг мавжудлиги ( x
2 )
• Овқатланииш пунктларининг мавжудлиги ( x
3 )
• Савдо-кўнгилочар марказлар мавжудлиги ( x
4 )
• Қулай транспорт йўналишлариниг мавжудлиги ( x
5 )
• Тарихий обидаларга яқинлиги ( x
6 )
• Ер нархи ( x
7 )
• Деразадан ташқи кўриниш ( x
8 )
a
1 a
2 a
3 a
4 a
5
x
1
x
2
x
3
x
4
x
5
x
6
x
7
x
8

НАМУНА
Масалани нг қ ўй илиш и ( F )

Самарқанд шаҳрида меҳмонхона қуриш учун энг мақбул
ҳудудни танлаш.
А льтернати валар (А )

5-С квартал ( a
1 )

Темурийлар музейи ( a
2 )

М-37 тракти ( a
3 )

Қорасув-2 маскани ( a
4 )

Университет ( a
5 )
Чек ловла р ( G )
Ер нархи вилоят бўйича
ўртача нархлардан
ошмаслиги керако области
Тан ловлар ( P )

a
5 >a
1
Ечи м

a
5 >a
1 >a
2 >a
3 ~a
4 Х арак теристик алар (Х , ўлчов ш к алалари)
• Транспорт тармоқларига яқинлиги ( x
1 )
• Алоқа пунктларининг мавжудлиги ( x
2 )
• Овқатланииш пунктларининг мавжудлиги ( x
3 )
• Савдо-кўнгилочар марказлар мавжудлиги ( x
4 )
• Қулай транспорт йўналишлариниг мавжудлиги ( x
5 )
• Тарихий обидаларга яқинлиги ( x
6 )
• Ер нархи ( x
7 )
• Деразадан ташқи кўриниш ( x
8 )
a
1 a
2 a
3 a
4 a
5
x
1 - - + - -
x
2 + + + + +
x
3 + - - + +
x
4 + - - - -
x
5 + - - - +
x
6 + + - - -
x
7 - + - + +
x
8 +- +- + - +
6+/3- 4+/5- 3+/5- 3+/5- 5+/3-

Д Е Л Ь Ф И М Е Т О Д И

Д е л ьф и м е тоди - эксперт баҳолаш методи бўлиб, 1950-1960
йилларда АҚШ да ишлаб чиқилган бўлиб, бўлажак илмий
ишланмаларнинг уруш олиб усулларига таъсир қилишини
прогнозлаш масалаларида юзага келган (RAND корпорацияси,
муаллифлари Olaf Helmer, Norman Dalkey, ва Nicholas Rescher).
Метод ни нг в ази ф аси

Qaror qabul qilish uchun ekspert guruhi a'zolari o'rtasida anonim
fikr almashish jarayonida yuqori darajadagi ishonchli ma'lumotlarni
doimiy ravishda olish
Метод м оҳ и яти

Дельфи методи – бу муҳокама қилинаётган масала бўйича
экспертлар гуруҳининг барча аъзоларининг мустақил
фикрларини ғояларни, хулосаларни ва таклифларни кетма-кет
бирлаштириш ва келишувга эришиш йўли билан эътиборга
олувчи восита бўлиб ҳисобланади.

ДЕЛЬФ И МЕТОДИ. Ҳ АРА К АТ РЕЖ АСИ
1. Экспертлар фикрларини
жамлаш ва умумлаштириш
учун ишчи гу ру ҳ
шакллантириш.
2. Мавзу бўйича
мутахассислар иборат
эк спе рт гру ппасини
шакллантириш.
3. Муаммолар кўрсатилган,
саволлар қўйилган анк е та
тайёрлаш. Саволлар аниқ ва
бир хил маъноли бўлиши,
бир хил қийматли жавоблар
талаб қилиши керак.

ДЕЛЬФ И МЕТОДИ. Ҳ А РАК АТ РЕЖ АСИ
1. Амалиётларни такрорлашни
тақоза этувчи методика бўйича
эк спе ртл ардан сўров ўтказиш.
Олинган натижалар кейинги
босқич саволларини
шакллантиришга хизмат қилади.
2. эк спе рт хул осал арини
у м у м л аштириш ва қўйилган
муаммо бўйича тавсиялар
бериш

НАТИЖАЛАРНИ ҚАЙТА ИШЛАШ СХЕМАСИ ( I )
Бу методда экспертлардан олинган ахборот қуйидаги
схема бўйича статистик қайта ишланади :

Прогнозланаётган катталик қиймати эксперт
баҳоларнинг ў ртача қ и й м ати сифатида
аниқланади:


N
i
i z
N
z
1
1
бу ерда z
i – экспертлар баҳолари;
N – экспертлар сони;

НАТИЖАЛАРНИ ҚАЙТА ИШЛАШ СХЕМАСИ ( I )
•
Эксперт фикрларидаги фарқланишларни
аниқлаш учун баҳолар дисперсияси
ҳисобланади:
1 )(
1 2

 
N zz
D N
i i
•
прогнознинг ў ртача к вадрати к оғ и ш и топилади:
D  

НАТИЖАЛАРНИ ҚАЙТА ИШЛАШ СХЕМАСИ ( II )

Экспертлар бирдамлигини характерловчи
вариация коэффициенти , ҳисобланади:
•
Экспертларнинг компетентлик
коэффициенти аниқланади: z

z
z z
i
i 
 

НАТИЖАЛАРНИ ҚАЙТА ИШЛАШ СХЕМАСИ ( II )
•
Олинган бу қийматлар прогноз қийматининг
диапазонини баҳолаш қийматини баҳолаш
имконини берадики, у бу оралиққа берилган ρ
эҳтимоллик билан тушади. Экспертлар фикрлари
тақсимоти қонуни нормал бўлган ҳолда бу
диапазон ушбуча аниқланади:N
z z
N
z



    
•
бунда τ - N ва ρ дан боғлиқ катталик ,
Стьюдент тақсимотига эга, эркинлик
даражаси ( N - 1) га тенг ва махсус
жадвалдан аниқланади (масалан N = 1 ва
ρ = 0,95 учун τ = 2,23).

ДЕЛЬФ И МЕТОДИ. МИСОЛ

Муаммо – қандайдир А маҳсулотга 2021
йилда талаб даражасини баҳолаш.

Таклиф этилган 10 нафар эксперт.

Ҳар бир эксперт маҳсулот ва шу
маҳсулотнинг тахминий бозори
тавсифланган анкета билан таъминланган.

Экспертлар ўзларини 0 дан 10 гача
диапазонда индивидуал баҳолаш сўралади.
Маҳсулотга талаб даражаси эса 0 дан 10 гача
диапазонда % (процентларда) баҳолаш
сўралади.

Ҳар бир эксперт мустақил ва аноним
ишлайди.

ДЕЛЬФ И МЕТОДИ. МИСОЛ
Эксперт коэффициент Талаб даражаси
– эксперт қўйган
баҳо
1 10 90
2 8 100
3 10 75
4 7 80
5 8,8 90
6 10 100
7 6,6 80
8 8,5 80
9 7,4 60
10 9,9 801 - тур дан кейин экспертлар томонидан
қуйидаги натижалар олинди: 
Гуруҳнинг ўртача самооценкаси тенг
= (10+8+…+9,9) : 10 = 8,61

Талабнинг ўртача қиймати (оддий
баҳо) тенг ( 90+100+…+80) :10 =83,5%

Талабнинг ўртача оширилган
(средневзвешенная) баҳоси ( 10х90
+8х100+…+9,9х80) : (10+8+…+9,9)
=84,1%

Медиана бу ҳолад ўртача
баҳоларнинг ўрта арифметик
қиймати сифатида ҳисобланади Ме =
(80+80):2=80 [ эслатма : экспертлар
баҳолари талаб даражаси бўйича
ўсиш бўйича жойлаштирилади]
Ишончлилик соҳаси қуйидагича
ҳисобланади:

Экспертиза наборидан минимал баҳо
топилади - 60%;

Максимал баҳо -100%.

Квартиль тенг (100-60):4=10%.

Ишончлик соҳасининг қуйи чегараси
60+10=70%,

Юқори чегараси 100-10=90%.

ДЕЛЬФ И МЕТОДИ. Х УЛОСА ЛА Р
Метод аф залли к лари

Дельфи методи гуруҳ аъзоларининг мустақл
фикрлаш қобилиятларини шакллантиришга ёрдам
беради

Баҳоланиши керак бўлган муаммони бемалол,
атрофлича объектив ўрганиш имонини беради
Методни нг к ам чи ли к лари

Баҳоларнинг субъективлиги

Кўп вақт ва ташкилотчилик ҳаракатларини талаб
қилади
К у ти лаётган нати ж а

Кучли ва кучсиз жиҳатлари кўрсатилган
ғоялар рўйхати.

Тизимли таҳлил

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish