Tog`ay to`qimasi, uning gistologik tuzilishi va tiplari - Медицина - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Медицина

Tog`ay to`qimasi, uning gistologik tuzilishi va tiplari

Купить

MAVZU: TOG`AY TO`QIMASI, UNING GISTOLOGIK TUZILISHI VA TIPLARI. Gistalogiya

TO`G`AY TO`QIMASI  Tog'ay to'qimasi morfologik tuzilishiga, rivojlanishi va vazifasiga ko'ra boshqa to'qimalardan tubdan farq qiladi. U biriktiruvchi to'qimalar qatoriga kiradi va ular bilan birgalikda o`rganiladi. Bunga sabab, to`g`ay organizmning e'mbrional rivojlanishi davrida biriktiruvchi to'qimaiar hosil bo'ladigan e'mbrional to`qimadan, ya'ni mexenxima hujayralaridan tarqaladi, ya'ni organizrnning dasttabki ontogenez rivojlanishi davrida skelet suyaklarining aksariyati o'rnida oldin tog`ay to'qimasi paydo bo'ladi, so`ng ular suyak to`qimaga aylanadi.

 Tog`ay organizmda tayanch, mexaniq va biriktiruvchi vazifanii bajaradi. Odamda va sutemizuvchi hayvonlarda yetuk va yuksak darajada tabaqalangan bo`ladi. Tuzilishi jihatidan qattiq to`qimalar qatoriga kiradi. Qattiqligi jihatidan esa skelet suyaklaridan keyin ikkinchi o'rinda turadi. Shuning uchun tog`ay to'qima tarkibida qon tomirlari va nerv tolalari kabi boshqa toqimalar uchramaydi.

 Tog'ayda moddalar almashinuvi uning ustini o'rab to’rgan tog'ay pardasi orqali sodir bo`ladi. Nerv tolalari bilan ta'minlanishi va innersiyasi ham shu parda orqali amalga oshadi.  To`g`ay gidrativ to'qimalar qatoriga kiradi, tarkibining 80 % suv, 15 % organiq moddalar va 5 % mineral tuzlardan tashkii topgan. Organiq moddalarning asosini oqsillar, mukopolisaxaridlar va lipidlar tashkil etadi. To`qimada uchraydigan oqsillar asosini esa fibrillyar oqsillar ya`ni kolagen va elastik hamda mikopolisaxaridlar bilan birikkan holda uchraydigan nofibrillyar oqsillar - xondroitin sulfatlar, keratosulfat va sialit kislota tashkii e'tadi Xondromukoprotein va xondromukoid tog'ay to'qimaning asosiy moddasi sifatida ko'plab uchraydi

 Tog'ay to'qimasi ham boshqa biriktiruvchi to'qimalarga o'xshab to'qimahujayralari va organiq moddadan tashkil topgan. Hujayralar tarkibiga shakli yumaloq yoki ovalsimon tog`ay hujayralari (xondrocitlar) va to'qimaning rivojlanishi hamda regenerasiyasini ta`minlovchi xondrioplast hujayralar kiradi. Hujayra oraliqlarini esa oraliq modda to`ldirib turadi. Oraliq modda boshqa boshqa to'qimalardagiga nisbatan bu yerda ko'proq bo'ladi va tayanch hamda mexaniq vazifalami bajaradi. Vazifasi va morfologik tuzilishiga ko'ra uch xil tog'ay to'qimasi uchraydi: gialin, elastik va tolador tog'ay to'qimalar. Hujayra va oraliq moddalarni quyidagicha klassifikasiya qilish mumkin.

TOG’AY TO’QIMASI TUZILISHI VA VAZIFASIGA KO’RA IKKIGA BO’LINADI. Tog’ay xondrosit xondroblastlarga

XONDROTSIT  Xondrosit tog'ay to'qimasining asosiy qismini tashkil e'tadi. Odatda, yumaloq yoki ovalsimon shaklda bo`lib, tashqi yuzasi notekis, hujayra yuzasida mikrovorsinalarga o'xshash o'simtalar bor. Har tog'ay hujayrasi yoki bir necha hujayradan tashkil topgan bir guruh hujayralar to'qjmaning oraliq moddasida hosil bo'lgan bo'shliqlarda joylashadi. Tog`ay hujayralarining bitta bo'shliqda hosil qilgan guruhi izogen guruh deyiladi. Odatda, bunday bitta hujayraning ko`payishi natijasida hosil bo'ladi. Har bir tog'ay hujayrasida bittadan, ayrimlarida ikkitadan yadro bo` lib, bu yadrolar ichida bo'yoqlarga yaxshi bo'yaladigan bitta yoki ikkita yadrocha bo'ladi.  Elektron mikroskopda hujayra sitoplazmasida mitoxondriy, donador e

XONDROLAST  Xondroblast kam tabaqalangan yosh hujayra bo'lib, shakli yassi, o'rtasida bitta yadrosi bor. Tog'ayaing ustki pardasiga yaqin joylarda ko'p uchraydi. Xondroblast doim ko'payib turish xususiyatiga e`ga. Ko'payishi natijasida yangi tog'ay hujayralari – xondrositlar hosil bo'ladi. Natijada tog'ay periferik qismiga qarab o'sadi. Tog'ayning bunday o'sishiga periferik (oppozicion) o`sish deyiladi. Xondroblastlarning ikkinchi xususiyati hujayralararo modda - kollagen hosil bo'lishida aktiv ishtirok etishidir. Kollagen hujayrali modda bo`lib, uning tarkibida tropokollagen, elastin va tog'ayning asosiy moddasi uchraydi. Xondroblast citoplazmasida PNK ko'p, hujayra organoidlari ham yaxshi rivojlangan.

TOG'AY TO`QIMASINING HUJAYRALARARO MODDASI.  Tog'ay to'qimasining hujayralararo moddasi kollagen (xondrin) va kamroq elastik tolalardan hamda asosiy amorf moddadan tashkil topgan, Xondrin tolachalari ximiyaviy to'qima tarkibida uchraydigan kollagen tolachalarga o`xshaydi. Mikroskopda oddiy nur yordamida ko'rinmaydi, uni ko`rish uchun tripsin, bariyli suv bilan impregnasiya qilish kerak. Shunda tolachalarning to`rsimon shaklda joylashgani yaxshi ko'rinadi.

 Tog`ay to`qimasining asosiy amorf moddasi protein va uglevoddan tashkil topgan, ular bir-biri bilan mustahkam birikishi natijasida tog`ayning asosiy moddasi - xondromukoid birikmasi hosil bo'ladi, ya'ni bunda xondroitin sulfat kislota oqsil bilah birikadi. Gistologik preparatlarda xondroitin sulfat kislota asosiy bo'yoqlarga bafozil, ya'ni to'q bo'yaladi. Kollagen tolachalar oksifil, ya'ni ancha och bo'yaladi.  Tog'ay to'qimasi tarkibida tolachalar va xondromukoid modda notekis joylashgan uchun bo'yalishi ham turlicha bo'ladi. Tog'ay hujayralari va izogen guruhlarining atrofida xondromukoid ko'p bo'lib, to'qimanmg boshqa joylariga nisbatan bo'yoqlarga bazofil ya'ni to'q bo'yaladi. Xondromukoid moddalarning t

TOG`AY USTKI PARDASI (PERIHONDRIY)  Tog`ay ustki pardasi zich biriktiruvchi to'qimadan tarkib topgan bo`lib, organizmdagi tog'aylar ustini qoplab turadi. Uning tarkibiy qismi asosan kollagen va elastik tolachalardan va ular orasida joylashgan duksimon shakldagi fibroblastlarga o`xshagan hujayralardan iborat. Mikroskopik tuzilishi yaqqol chegaraga ega emas, ikki qavatdan tashkil topgan: 1) tashqi (qattiq) atrofidagi to'qimalarga bevosita tutashib ketgan qavat, 2) ichki (yumshoqroq) qavati. Bevosita tog`ay to'qima ustiga yopishib turadi, unga xondrogen qavat deyiladi. Mana shu xondrogen hujayralari ko'payib tog'ay to'qimani o'stiradi. Tog'aydagi regenerasiya jarayoni ham shu vaqtda sodir bo'ladi. Xondroblast bo’linishi natijasida xondrositlar hosil bo

TOG'AY RIVOJLANISHI VA REGENERASIYASI .  Tog`ay to'qimasining rivojlanishi o`rganilar ekan ikki narsaga; to'qimalarning embrional va postembrional davrdagi rivojlanishiga va hujayralararo moddalar bilan amorf moddalarning hosil bo`lishi jarayoniga ahamiyat berish kerak. Tog`ay to'qimaning rivojlanishida ikkala jarayon deyarli baravar kechadi

 Tog'ay organizmning embrional rivojlanishi davrida mezenxima hujayralaridan kelib chiqadi. Organizmning bunday tog'ay hosil bo`ladigan qismlarida mezenxima hujayralari asta-sekin o`zgara boshlaydi. Dastlab hujayratar shaklini o`zgartiradi, o`simtalar yo`qoladi, so`ng ko`payadi. Hosil bolgan hujayralar asta-sekin ovalsimon yoki yurnaloq shaklga aylanadi, bir-biriga yaqinlashadi, ularning sitoplazmasida ham bir yo`la o'zgarish bo`ladi. Mezenxima to`qimaning shunday qismlariga skletogen pushtlar yoki skletogen to`qima deyiladi. Mezenxima hujayralardan asta-sekin xondroblast hujayralari tabaqalanadi. Keyingi bosqichlarda markazda joylashgan hujayralar tog`ay hujayralari shakliga kiradi va ular tabaqalanishi natijasida xondrositiar hosil bo`ladi. Ularning oralarida kollagen tashki

 Tog`ay to`qimasining ichki qismiarida joylashgan yosh xondrosit mitoz va amitoz yo'l bilan ko'payib, tog'ayning ichida interstisial o'sish jarayoni kechadi, bu o'z navbatida, to`g`ayning ichki massasini ko`paytiradi.  Odatda, interstisial o’sish, organizmning aktiv shakllanishi davrida va tog`aylarda kechadigan regenerasiya jarayonlarida sodir bo`ladi. Tog`ay rivojlanishining so`nggi davrlarida to'qima o`rtasida, ya`ni orasida joylashgan hujayralarda qon tomirlar uzoqlashgan sari moddalar almashinuvi jarayoni susaya boradi. Bu davrda hujayralar diffuziya yo'li bilan to'qimaga tarqalayotgan oziq moddalar bilan oziqlanib turadi. Natijada bu hujayralarda ko`payish xususiyati asta-sekin so`nib ular distrofiyaga uchraydi.  Ayrim vaqtlarda o'z vazifasini o

Купить

Похожие документы
Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar