Tokarlik keskichlarini hisoblash va konstruktsiyalash

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	904.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	pdf
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Педагогика

Tokarlik keskichlarini hisoblash va konstruktsiyalash

Купить

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY
TA’LIM VAZIRLIGI

Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat
Universiteti

Muhandislik fizikasi insituti

KURS ISHI

Mavzu: Tokarlik ke skichlarini hisoblash va
konstruksiyalash

Bajardi: G ’ulomov Ilhom

Tokarlik ke skichlarini hisoblash va konstruksiyalash
К=R=S:
O‘zbekistonimiz iqtisodiyotida tub o‘zgarishlar amalga oshirilishi,
respublika iqtisodiyoti asosan xom ashyo yo‘nalishidan raqobatbardosh
mahsulot ishlab chiqarish yo‘liga izchil o‘tayotganligi, mamlakat eksport
salohiyati kengayayotganligi ishlab chiqarishning har bir sohasi oldiga
yangi vazifalarni qo‘ydi. Jumladan, mashinasozlik s anoatini
rivojlantirish, xalqimizni yuqori sifatli, mashinalar va buyumlar bilan
ta’minlash, mashinasozlik sanoati xodimlari oldida turgan muhim
vazifalardandir. Albatta, bu vazifalarni bajarish uchun turli tuman
mahsulotlarni ishlab chiqarish hajmini oshi rish, ularning sifatini
yaxshilash, yangi yuksak samarali texnikaga ega bo‘lgan
robotlashtirilgan, avtomatlashtirilgan kichik va katta robot texnologik
komplekslarni, kompyuter bilan boshqariluvchi korxonalarni yaratish
kerak bo‘ladi. :ozirgi paytda vatani miz mashinasozlik korxonalari fan -
texnikaning oxirgi yutuqlari asosida ishlab chiqarilgan jihozlar bilan
to‘ldirilmoqda. Mashina va uskunalarni xilmaxil moslamalar, mexanik
qo‘l, sanoat robotlari bilan jihozlash orqali texnologik jarayonlarni
kompleks mexa nizatsiyalashtirish va avtomatlashtirish ishlari davom
etmoqda. Mashinasozlik ishlab chiqarishning tayyorlov va yig‘uv sexlari
ishlarini mexanizatsiyalashtiradigan va avtomatlashtiradigan dastgoh,
mexanizmlar, ko‘tarish, tushirish va tashish qurilmalari ko mpleksi tatbiq
etilmoqda. Кo‘p mashinasozlik korxonalarida: Toshkent Qishloq xo‘jaligi
mashinalari zavodi, Navoiy mashinasozlik zavodi (NMZ), Asaka
avtomobil zavodi, UzAUTO dvigatel zavodi, Samarqand mashinasozlik
korxonalarida yangi zamonaviy yuqori unumd or dastgoh va
mexanizmlarni joriy qilish asosida, unumdor va ilg‘or texnologik
jarayonlar yaratilishi davom etmoqda. Hozirgi zamon texnika
taraqqiyoti darajasi, yangi takomillashtirilgan yuqori unumdorli

avtomatlashtirilgan va yuqori aniqlikka ega bo‘lgan mashinalarni
uzluksiz yaratishda fanning eng yangi yutuqlaridan foydalanishga
asoslanadi. Nazariy bilimlarni chuqur egallagan hamda yangi texnika va
ishlab chiqarish texnologiyasini chuqur egallagan mutaxassislarni
tayyorlashni talab etadi.
:aqiqiy mutaxassis bo‘lishni orzu qilgan talabalar, yangi sharoitda o‘z
orzusiga erishish uchun texnikaviy fanlarni amaliy va nazariy jihatdan
chuqur egallagan bo‘lishlari kerak. Yetuk, mustaqil o‘z fikriga, bilimiga,
taklif va mulohazalariga ega bo‘lishla ri kerak. Кeng profilli
mutaxassislarni nazariy va professional tayyorlashdagi fundamental
fanlar ahamiyatini oshirishga asoslanib, fanning eng yangi yutuq va
ilg‘or tajribalarini yana ham to‘laroq aks ettiruvchi o‘quv reja va
dasturlarni doimo takomillash tirib borish kerak. Kesib ishlov berish aniq
mashina detallarini olish usullaridan biri bo‘lib hisoblanadi. Detallarning
konstruktiv shakllarini murakkablashib borishi, mashina va priborlarning
aniqligi va sifatiga bo‘lgan talablarini ortishi, mexanik ishl ov berishni
rivojlantirish istiqbolini ochib beradi. Bu esa, bu usulning universalligi
nisbatan afzal ekanligini ko‘rsatadi. Bu fanni o‘qitishdan maqsad –
talabalarda yuza sifati va asboblarning yemirilishiga ta’sir ko‘rsatuvchi,
qirindi hosil bo‘lish zona sidagi fizik hodisalar mohiyatini ochib berish
masalalari turadi. Fanning vazifasi – kesish nazariyasi va kesish
asboblarini qo‘llash, ishlab chiqarish unumdorligini oshirish va
Metalllarga ishlov berish tannarxini kamaytirish kabi amaliy masalalarni
yechi sh yutuqlariga olib keladi. Aniq sharoitlar uchun optimal kesish
rejimlarini ishlab chiqishda kerakli bilimlarni egallash ushbu fanni
o‘rganishni asosiy masalasi bo‘lib hisoblanadi. Buning uchun esa
fizikaviy va issiqlik hodisalarini kesish sxemasi bilan b og‘liqlik
masalalarini yecha bilish, texnologik sistemani texnik va iqtisodiy
samaradorlik bilan ishlashini ta’minlash maqsadida kesuvchi asbob
turg‘unligi va Metalllarni ishlanuvchanligini oshirishda nazariy va
eksperimental tadqiqot natijalaridan foydala na bilish lozim. O‘quv
fanini o‘rganishning asosiy vazifalari – ushbu fan, kesish jarayononi

nazariy masalalarini, aniq va sifatli detallar tayyorlashda maksimal
samaradorlikka erishish va minimal tannarxni ta’minlovchi kesish
rejimlarini tanlash va hisobl ashlarni, kesuvchi asboblar bilan ishlov
berishda kesish zonasidagi fizik -mexanikaviy hodisalar, qirindi hosil
bo‘lishi, deformatsiyalanish jarayonlari va qator boshqa qonuniyatlarni
o‘rganadi. Shu vazifalardan kelib chiqib “Kesish nazariyasi, asboblar va
moslamalarni loyihalash” o‘quv fanini o‘zlashtirish jarayonida talabalar
asbobsozlik materiallarini bilishi, kesuvchi asbobni ishlash sharoitiga
bog‘langan holda asosiy geometrik parametrlarni to‘g‘ri tanlashni,
Metalllarga ishlov berishdagi fizikaviy va issiqlik hodisalarini bilishi,
yangi takomillashtirilgan Metalll kesish uslublari uchun optimal kesish
rejimlarini tanlash va hisoblashni hamda kesuvchi asboblarni ishlatishda
iqtisodiy samaradorlikni va unung puxtaligini ta’minlashni bilishi lozim.
Keski chdan, bajariladigan ish turiga qarab, xilma -xil dastgohlarda
detallarni ishlab chiqarishda foydalaniladi. Keskich Metalll kesib ishlash
sanoatida eng ko‘p tarqalgan asbobdir. Keskich tig‘i burchaklarining
optimal qiymatlari topildi. Kesish burchaklarining to‘g‘ri tanlanishi
kesish jarayonini osonlashtirishga, qirindining to‘g‘ri ajralishi va
chiqishiga yordam beradi, uning natijasida esa energiya sarfi kamayadi,
asbobning xizmat qilish muddati va dastgohning ish unumi ortadi.
Keskichlar ikki qismdan tashki l topgan: kallak, ya’ni ish qismidan va
keskichni supportga yoki tutqichga mahkamlash uchun xizmat qiladigan
tana, ya’ni sterjendan iborat (1.1 - rasm)

Keskich kallagi elementlarining nomlari 1.2 - rasmda keltirilgan. 1.
Oldingi yuza. Keskichning qirindi c hiqadigan yuzasi oldingi yuza deb
ataladi (1.2 -rasm). 2. Asosiy va yordamchi orqa yuzalar. Keskichning
yo‘nilayotgan buyumga qaragan yuzalari orqa yuzalar deb ataladi. 3.
Kesuvchi qirralar. Bu qirralar oldingi hamda orqa yuzalarning
kesishuvidan xosil bo‘l adi va ular asosiy ishni bajaradigan asosiy
kesuvchi qirra bilan yordamchi kesuvchi qirraga bo‘linadi. 4.
Keskichning uchi. Keskich kallagining bu elementi asosiy kesuvchi qirra
bilan yordamchi kesuvchi qirraning tutashuv joyidan iborat. 5. Keskich
kallagi ning balandligi. Keskich uchidan tayanch yuzasigacha bo‘lgan va
shu yuzaga perpendikulyar holda o‘lchangan masofa keskich kallagining
balandligi deb ataladi va h harfi bilan belgilanadi.(1.3 - rasm).

Keskich kallagining balandligi musbat bo‘lishi ham (1.3 -rasm, a), manfiy
bo‘lishi ham (1.3 - rasm, b) mumkin.

Keskich tanasining bo‘ylama yoqlariga parallel tarzda o‘lchangan va
keskich uchidan charxlanish yuzasining chiqish chizig‘igacha bo‘lgan
masofa keskich kallagining uzunligi deb ataladi va l harfi bila n
belgilanadi (1.4 -rasm).

Yuzalar va koordinata tekisliklari. Yo‘nilayotgan buyumdagi yuzalarning
va koordinata tekisliklarining vaziyati 1.5 -rasmda tasvirlangan.
=shlanayotgan zagotovkadan keskich qirindi yo‘nayotganda bu
zagotovkada quyidagi yuzalar bo ‘ladi:
1 - ishlov berilayotgan yuza. Keyingi ishlovga qo‘shim qoldirilish bilan
Metall l qatlami olib tashlanadi;
2 - kesiluvchi yuza. Asosiy kesish qirrasi orqali bevosita shakl beriladi;
3 - ishlov berilgan yuza. Qo‘shim olingandan keyingi yuza;
4 - yord amchi kesuvchi tekislik. Bu tekislik, kesish yuzasiga tegadi va
asosiy kesuvchi qirra orqali o‘tadi;
5 - asosiy tekislik. Bu tekislik, bo‘ylama va ko‘ndalang surishlarga
parallel; 6 - asosiy kesuvchi tekislik. Bu tekislik, asosiy kesuvchi qirrani
asosiy t ekislikdagi iziga perpendikulyar bo‘ladi. Bulardan tashqari
yordamchi kesuvchi tekislik ham bor. Bu tekislik yordamchi kesuvchi
qirrani asosiy tekislikdagi iziga perpendikulyar bo‘ladi. Keskichning
geometrik parametrlari. 1.6 -rasmda O‘tuvchi tokarlik keski chining
burchaklari tasvirlangan. O‘tuvchi tokarlik keskichning geometrik
parametrlariga quyidagilar kiradi: Asosiy kesuvchi tekislik burchaklari: α
– asosiy orqa burchak. Burchak, asosiy kesuvchi tekislkda kesish tekisligi
izi bilan keskich orqa yuzasi or asida o‘lchanadi; β – keskichning o‘tkirlik

burchagi. Bu burchak, old va asosiy orqa yuzalar orasida o‘lchanadi; γ –
old burchak. Bu burchak kesuvchi asbobning old yuzasi bilan kesish
tekisligi iziga perpendikulyar bo‘lgan tekislik izi oralig‘da o‘lchanadi ; δ –
kesish(qirqich) burchagi. Bu burchk keskichning old yuzasi va kesish
tekisligi izi orasida o‘lchanadi.

Agar kesish burchagi 900 dan yuqori bo‘lsa, unda old burchak shartli
ravishda manfiy bo‘ladi:
- γ=δ – 900
Odatda yordamchi burchaklar yordamchi t ekislik orqali aniqlanadi.
Plandagi burchaklar. Plandagi burchaklarga quyidagilar kiradi:
φ – plandagi asosiy burchak. Keskichning plandagi asosiy burchgi asosiy
tekislikka tushayotgan asosiy kesuvchi qirra proyeksiyasi bilan surish
yo‘nalishi orasidagi bu rchakdir;
φ 1 – plandagi yordamchi burchak. Asosiy tekislikka tushadigan
yordamchi kesuvchi qirra proyeksiyasi bilan surilish yo‘nalishi orasidagi
burchak.

ε – keskich cho‘qqisining plandagi burchagi. Asosiy tekislikdagi kesuvchi
qirraning proyeksiyasi oras idagi burchak. Plandagi burchaklarning
o‘zaro bog‘liqligi:
φ + φ 1+ ε = 1800 Asosiy kesuvchi qirraning qiyalik burchagi:
λ – asosiy kesuvchi qirra bilan asosiy yuzaga parallel bo‘lgan tekislik
orasidagi yoki asosiy qirraga bevosita tegib turuvchi burchakdir . Asosiy
kesuvchi qirraning asosiy yuzaga nisbatan holati, keskich cho‘qqisidan
asosiy tekislikka parallel o‘tgan chiziq bilan asosiy kesuvchi qirra orqali
o‘tadigan tekislikda joylashgan burchak λ orqali aniqlanadi.
Agar keskich cho‘qqisi bosh kesuvchi qi rraning eng yuqori nuqtasi
bo‘lsa, u holda λ burchakni manfiy deb hisoblash kelishilgan. Agar
keskich cho‘qqisi asosiy kesuvchi qirraning eng pastki nuqtasi bo‘lsa,
unda λ burchak musbat bo‘ladi. Agar kesuvchi qirra tekislikka parallel
bo‘lsa, u holda λ=0. Burchak λ qirindi chiqish yo‘nalishiga ta’sir
ko‘rsatadi.

Asbobsozlik materiallari: Asbobsozlik po‘latlari deganda, ko‘pincha,
kesib ishlash asboblarida tayyorlanadigan po‘latlar tushuniladi.
Va хolanki, bu guruhga o‘lchov asboblari va shtamplar uchun
ishlatiladigan po‘latlar ham kiradi. Bu po‘latlar o‘ziga хos og‘ir sharoitda
ishlaydi. Ayniqsa metall qirquvchi keskich materiallari katta bosim
ostida, yuqori haroratda, har хil tashqi muhit ta’sirida, shiddat bilan
ishqalanib yeyilish sharoitida ishlaydi. Tez kesar po‘latdan yasalgan
tokarlik keskichini bir turg‘unlik davrida (bir char хlash bilan ikkinchi
char хlash orasidagi vaqt) keskich oldingi yuzasidan 8 km uzunlikdagi
qirindi sirpanib o‘tadi. Shtamplar bundan og‘ir sharoitda ishlaydi.
Metall kesish jarayonida hosil bo‘ladigan deformatsiya natijasida
qirin dining kirishishi yuz beradi. Qirindi kirishuvida uning uzunligi (lc)
qirindi olingan zagatovka yuzasidan (l) qisqa bo‘ladi, qirindining qalinligi
(аc) esa kesish qalinligidan ( а) katta bo‘ladi.

Qirindi uzunligining qirindi olingan yuza uzunligiga nisbat an kichik
bo‘lishi qirindining bo‘ylama qisqarishi deb ataladi. Qirindining
bo‘ylama qisqarish kattaligi qirindi qisqarish koeffitsiyenti (K) bilan
ifodalanadi va qirindi olingan yuza uzunligining (l) qirindi uzunligiga (lc)
nisbati bilan aniqlanadi.

ata ladi. Qirindining ko‘ndalang kirishish koeffitsiyenti (Kp) qirindi
qalinligining ( аc) kesish qalinligiga ( аc) nisbati bilan aniqlanadi.

Odatiy (yuqori tezlikda bo‘lmagan) Metall kesish jarayonida qirindining
bo‘ylama va ko‘ndalang kirishuv koeffitsiyentl ari o‘zaro taqriban teng va
doim birdan katta bo‘ladi.
Qirindi kirishuvi koeffitsiy еntiga ko‘proq zagotovka mat еriali va uning
m еxanik xususiyatlari, asbobning oldingi burchagi, k еsish t еzligi, surilish
va sovituvchi hamda moylovchi suyuqliklarni qo‘llash ta’sir ko‘rsatadi.
Qirindi kirishuvi koeffitsiy еntiga k еsish t еzligining ta’siri (4.1 -rasm) da
bеrilgan. Surishning qirindi kirishuvi koeffitsiy еntiga ta’siri k еsish
tеzligining ta’siriga o‘xshash.

Tеzlik va surishning qirindi kirishuvi koeffitsiy еntiga bunday ta’sirini
tеzlik ortishi bilan oldingi yuzadagi haroratning ko‘tarilishi va oqibatda
qirindi hamda oldingi yuza orasidagi ishqalanish koeffitsiy еntining
kamayishi bilan tushuntirish mumkin. Oldingi burchak γ ni qirindi
kirishuvi koeffitsiy еnti KL ga ta’siri (4.2 -rasm) da k еltirilgan. γ - burchak
ortishi bilan, qirindi kirishuvi koeffitsiy еnti KL kamayadi, γ =300 da esa
tеzlik amalda qirindi kirishuvi koeffitsiy еntiga ta’sir ko‘rsatmaydi. Kesish
tezligining qirindi qisqarish koeffitsiyentiga ta’siri ishlov berilayotgan
material xususiyati bilan o‘zaro bog‘liq. Agar ishlov beriladigan material
plastikligi yuqori, uzluksiz qirindi hosil bo‘ladigan (masalan, сталь 40)
materialga ishlov berilsa qirindining kirishish koeffitsiyentining tezlikka
bog‘liqlig i kesish tezligining turli oraliqlarida turlicha qiymatga ega
bo‘ladi.

Mo‘rt, qirindi yulinib chiqadigan materiallarga (masalan, kulrang
cho‘yan) ishlov berish jarayonida qirindining kirishish koeffitsiyenti
kesish tezligining turli oraliqlarida bir xil qiymatga ega bo‘ladi.

Metalllarni kesib ishlashda kesish haroratini o‘lshashning tabiiy
termopara usulini o‘rganish
Kеsish jarayonini amalga oshirish uchun, amalda to‘liq issiqlikka aylanib
kеtuvchi ma’lum bir m еxanik ish sarflash lozim. Qirindini k еsib olish
uchun sarflangan ish yig‘indisi quyidagi asosiy qo‘shiluvchilardan iborat.

bu y еrda, Wd еf –kеsilayotgan qatlamni elastik va plastik
dеformatsiyalanishiga sarflanadigan ish: Wo.y.b.i. va Wo.y.b.i. -
asbobning oldingi va orqa yuzalaridagi ishqalanish kuchlariga
sarflanadigan ish. Bu k еsish ishining uch tartib etuvchilari k еsish
zonasidagi asosiy uchta issiqlik manbasini tashkil etadi. Ulardan ajralib
chiquvchi issiqlik miqdori:

bu yеrda, Pz kеsish kuchi, kg; V -kеsish tеzligi, m/min. Bu issiqlik
qiri ndiga, asbobga, dеtalga va atrof muhitga tarqaladi.(5.1 -rasm)

Enеrgiyaning saqlanish qonuniga asosan, issiqlik va mеxanik enеrgiya
balansi tеnglamasini ushbu ko‘rinishda yozish mumkin:

bu yеrda, Qq,Qa,Qd,Qya., -issiqlikning yig‘ilgan miqdori, Q ning
qi rindiga, asbobga, dеtalga va atrof -muhitga o‘tib, ular haroratini
oshiruvchi qismlari. Bunday issiqlik almashinuvidan asbobning har -xil
nuqtadagi ishchi yuzalari, qirindi va dеtaldagi haroratlar har -xil bo‘lib,
ishlash sharoitiga qarab 300 -900°С bo‘lishi m umkin. Yuqori harorat
asbobsozlik matеrialining xususiyatlarini o‘zgartirib, uning yeyilishga
bardoshliligini aniqlab, ishlov bеrilayotgan dеtallarning aniqligiga va
sifatiga ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun kеsish haroratini o‘lchash, va
uning miqdorini h ar -xil omillarning ta’siri, xaraktеri va issiqlik
oqimlarining tarqalish qonunlarini aniqlash katta ahamiyatga ega.
Undan tashqari kеsish harorati tajribada aniqlash usullari, haroratni
yoki issiqlik oqimlari xaraktеrini nazariy hisoblash natijalarini tog‘ riligini
tеkshirishda va to‘g‘irlashda zarur bo‘ladi. Kеsish zonasidagi issiqlik
oqimlarini va haroratnini tajribada tadqiqotlab aniqlash usullari ko‘p
bulishiga karamasdan, ularni ichida kuproq har -xil bo‘lgan
tеrmojuftliklar (tеrmopara) qo‘llaniladi: sun ’iy, tabiiy, yarim sun’iy

kabilar. Bu usullarning ishlash prinsipi T. Zееbеk xodisalariga asoslangan
bo‘lib, unda agar, zagotovka va kеskich yopiq elеktr zanjirini ulovchi
ikkita xar -xil A va V mеtaldan bo‘lgan simlarni payvandlangan joyida 1
va 2, har -xil haroratni Q1 ,Q2 ushlab tursa, u holda bu zanjirda elеktr
toki hosil bo‘lib, u elеktr yurituvchi kuch yoki qisqa qilib (TЕDS) dеyiladi.
=EYuK kattaligi haroratlar farqiga proporsional. T. Zееbеk, sun’iy
tеrmoparasi usulining mohiyati shundaki, kеsuvchi a sbobda oldingi yoki
orqa yuzasiga yеtmaydigan uncha katta bo‘lmagan (0,2 -0,5mm) -
kattalikda tеshik tеshiladi. Bu tеshikka, odatda, asbob matеrialiga yoki
dеtalga aloqasi bo‘lmagan ikki simli (odatda mis) izolyatsiyalangan
tеrmopara o‘rnatilib, ikkinchi sim (odatda kontakt) bilan ishonarli
kontaktda bo‘lgan tеrmoelеktrik zanjirga ulanadi. Kеsish vaqtida
chiqadigan issiqlik tеrmoparani qizdiradi, buning natijasida zanjirda
tеrmoelеktr yurituvchi kuch hosil bo‘ladi, bu tokni galvonomеtr 5 (5.2 -
rasm) ko‘rsatib turadi.

Tabiiy tеrmoparalar usuli bilan kеsish yuzasida hosil bo‘ladigan
haroratlar qiymatini ancha aniq o‘lchamda imkon bеradi, chunki bunda

tеrmopara elеmеntlari vazifasini kеsuvchi asbob bilan yo‘nilayotgan
matеrial o‘taydi, ammo ular har -xil matеrial lardan bo‘lishi kеrak.
Kеsuvchi asbobning yo‘nilayotgan yuzaga tеgib turgan joyi kеsish
zonasida kavsharlangan joyi vazifasini o‘taydi. Kеsish jarayonida
kavsharlangan joyning (dеtalasbobning) qizishi natijasida tеrmoelеktrik
yurituvchi kuch hosil bo‘ladi, bu tokning qiymatini millivoltmеtr
ko‘rsatib turadi. Millivoltmеtr shunday darajalanadiki, uning strеlkasi
harorat darajasini ko‘rsatadi. Kеsish haroratiga kesish jarayonida
qatnashuvchi issiqlik balansi va mеxanik enеrgiya tеnglamasidagi
yig‘indilarni c hap va o‘ng tarafini o‘zgartiruvchi hamma omillar ta’sir
ko‘rsatadi. :aroratni kеsish elеmеntlari, asbobning kеsuvchi qismi,
ishlov bеriladigan matеrialning fizik va mеxanik xususiyatlari, kеsuvchi
tishni yеmirilish darajasining bog‘liqligi daraja ko‘rinis hidagi empirik
formula bilan yoziladi.

bu yеrdagi daraja ko‘rsatkichlari Z θ, Х θ, vaY θ kеsish tеzligi V, surish S,
kеsish chuqurliklarni, haroratga jadallik bilan ta’sirini hisobga oladi.
Po‘lat zagotovkalarni yo‘nishda: Z θ = 0,3÷0,5; Х θ = 0,2÷0,3; Y θ = 0,1.
Doimiy koeffitsiyеnt Cq va umumiy tog’rilovchi koeffitsiyеnt Kq
muayyan sharoitda ishlov beriladigan matеrialning mеxanik
xususiyatlariga, asbob matеrialiga, uning gеomеtrik paramеtrlar iga,
qo‘llaniladigan sovituvchi -moylovchi matеriallarga bog‘liq bo‘ladi.

Tokarlik stanogi - 1) mashinasozlikda — asosan, doiraviy sirtli
buyumlarga yoʻnib ishlov beradigan stanok; metall kesish
stanoklarining asosiy guruhini tashkil qiladi. Tokarlik stanogi
yordamida sirtlarni yoʻnish, sirtlarda ichki va tashqi rezbalar
ochish, parmalash, zenkerlash (parmalangan teshiklarga tozalab
ishlov berish), teshiklarni yoʻnib kengaytirish, plashka hamda
metchiklar bilan rezba ochish, bir -biriga ishqalab moslash
mumkin. Asosiy harakatni zagotovka (xomaki detal), qoʻshimcha

harakatni kesuvchi asbob — keskich bajaradi. Zagotovka
povolokli, kulachokli, gidravlik yoki pnevmatik patron orqali stanok
shpindelidan aylanadi; shpindel esa tezliklar qutisidan
harakatlanadi. Keskich supportning salazkasi bilan birgalikda
surish validan yoki surish vintidan (rezba ochishda) suriladi.
Surish vali va surish vinti Tokarlik stanogining surishlar
mexanizmidan aylanadi. Tokarlik stanogining markazlovchi, rezba
ochish, tokarlikrevolver (ayla nma kallakli), bir shpindelli va koʻp
shpindelli karusel (shpindeli tik joilashgan), koʻp keskichli va
boshqa turlari bor.
Tokarlik stanogi oddiy, universal, raqamli dastur boʻyicha
boshqariladigan avtomat va yarim avtomat turlarga xam boʻlinadi.
Oddiy va universal Tokarlik stanogilar detallarni donalab va kichik
seriyalab ishlab chiqarish.da, avtomat va yarim avtomat Tokarlik
stanogilar koʻplab (koʻp seriyalab) ishlab chiqarish.da qoʻllanadi.
Tokarlik stanogining asosiy qismlari: qirindi va sovituvchi suyu qlik
toʻplanadigan togʻorasimon tub; stanina, support va ketingi babka
(qoʻzgʻaluvchan) hamda ularni yoʻnaltirgich; shpindel va tezliklar
kutisi joilashgan qoʻzalmas old babka; uzatmalar qutisi; fartuk;
support; karetka; koʻndalang salazkalar; keskich oʻrn atiladigan
burilma qism; elekr dvigatel. Karetka va koʻndalang salazkalar
qoʻlda yoki avtomatik tarzda suriladi. Tokarlik stanogining elektr
dvigateli bir yoki koʻp tezlikli asinxron dvigateldan iborat. Baʼzan,
boshqa yuritmalar (mas., gidravlik yuritmalar ) ham qoʻllanishi
mumkin. Hozir yirik korxonalarda, asosan, dusturli avtomat va
yarim avtomat Tokarlik stanogilari ishlatiladi (qarang Karusel
stanok , Revolver stanok ); 2) yogʻochga ishlov berish stanogi qam
xuddi metallga ishlov berish stanogiga oʻxshaydi . Unda aylanma
sirtli yogoch buyumlarga yoʻnib ishlov beriladi. Uning buyum
markazga mahkaml anadigan va yon tomoniga mahkamlanadigan
turlari bor.
Tokarlik stanoklarida foydalaniladigan keskichlar bajaradigan ish
xarakteriga ko‘ra turli xil bo‘lishidan tashqari, ular issiqbardosh, kam
yeyiladigan bolishi lozim. Shu boisdan keskichlar legirlangan t ezkesar
po‘latlar (masalan, R9, R18), qattiq qotishmalar (masalan, T15Q6, VK6)
va boshqa materiallardan tayyorlanadi. Har qanday keskich tuzilishi va
gcometriyasiga ko‘ra farqlanadi. 15 -rasm, a da ko‘proq tarqalgan

$zagotovkani ongdan chapga bo‘ylamasiga yo ‘nuvchi keskich keltirilgan. Bu o‘naqay keskichdir, chapdan o‘ngga qarab yo‘nuvchi chapaqay keskichlar ham bo‘ladi. Rasmdan ko‘rinadiki, keskich ish va tana qismidan iborat bo‘lib, ish qismi bevosita zagotovkadan qirindi yo‘nadi, tana qismi keskich tutkich ga o‘rnatiladi. Zagotovkadan qirindi yo‘nish oqilona olib borihshi uchun ish qismi ma’lum burchaklar ostida charxlanib, qirrali tig‘lar hosil etiladi. Tokarlik keskichlarining asosiy turlari va ular yordamida bajaliladigan ishlar 15 -rasm, b da keltirilgan. Agar tokarlik stanogida iagotovkani keskich bilan yo‘nishni kuzatsak (15 - rasm, b), stanok patroniga mahkamlangan zagotovkaning aylanishida keskich ma’lum qatlam qirindini o‘ngdan chapga qarab y o ‘n a lis h in i ко ramiz. Bunda keskich asosiy tekislikda , asosiy kesuvchi qirrasjj esa kesish tekisligida yotadi. Keskichnirtg ish holatidagi geometrik burchaklami am uchun ulami asosiy kesuvchi qirrasidan asosiy tekislik bilan tekisligiga tik qilib o‘tkazilgan tekislikda o*lchash kerak ( a, b). Ma’lumki, ishla nuvchi materialning qattiqligi ortishi keskichining issiqlik o‘tkazuvcha nligi pasayishi sababli kesib Lrshil'1?' ort'k’ ^esish /onasida ancha ko‘p issiqlik ajraladi. lashgi#^ kich tezroq yeyiladi. Zagotovka sirtida karhidlar, nat'ja| bo‘lsa> ular ham s hunday ta'sir ko rsatadi. Shn boisdan sh,a. Ainumli ishlov uchun kesib ishlanadigan zagotovka mateS Г uning fizik -mexanik xossalari va sirt yuza holatiga ko‘ra va uning geometrik burchaklarini tanlashning g‘oyat katta. Quyida keskichning asosiy burchaklari hapida maiumotlar keltirilgan. 1 JCeskichning plandagi asosiy burchagi keskich tanasiga o‘tishini susaytiradi. Natijada keskichning turg‘unligi pasayadi, shu boisdan, ko‘pincha \bu burchak 6 -$

12° ohnadi.

4. Kesish qirrasining qiyalik burchagi X.. Keskich ning asosiykesish qirrasi
bilan uning uchidan asosiy tekislikka parallel o ‘tkazilgan tekislik
orasidagi burchak. Agar bu burchak rausbat bo‘lsa, ajralayotgan qirindi
ishlangan yuza tomonga va aksincha manGy bo‘lsa ishlanayotgan yuza
tomonga yo‘naladi. Oda tda bu burchak 0 dan to +10° oralig‘ida olinadi.

АDAB=YOTLAR
1.Umarov E.O. Kesish nazariyasi va asboblar, “Fan va texnologiya”
Toshkent,2019
2. Holiqberdiev T.U. Mashinasozlik texnologiyasi asoslari ToshDTU
2011y, 416 b.
3. Alikulov D.E., Holiqberdiev T.U., Satarxanov A.I. Mashinasozlik
texnologiyasi kursidan laboratoriya ishlarini bajarish uchun uslubiy
qo‘llanma (= - II qism). T.: ToshDTU, 2007, 85 b.
4. Xidoyatov A.V., Zokirov R.S.,Tursunbayev S.A. “Kesish nazariyasi va
asboblari” fanidan amaliy mashg’ulotlarni bajarish uchun uslubiy
qo‘llanma. Toshkent, ToshDTU, 2019.
5. Базров Б.М. Основы технологии машиностроeния, М.:
Машиностроение, 2007, -736 с.
6. Базров Б.М. Модульная технология в машиностроении. -М.:
Машинострое ние, 2001, - 368 с.,
7. Бурцев В. М., Васильев А.С., Дальский А.М. и др. Основы
технология машиностроении. В 2 т. Т.1. / Под ред. Дальский А.М.
М.: Изд -во МГТУ им. Н.Е. Баумана. Изд. 2 -е перераб, и доп. 2001,
564 с.
8. Zоirov =.U., :oliqberdiyev T.U., Aliku lov D.E. Mashinasozlik
texnologiyasi kursi bo‘yicha kurs loyihasini bajarish uchun uslubiy
ko‘rsatma, T.: ToshDTU, 2008, 86 b.
9. Mirboboev V.A. Konstruksion materiallar texnologiyasi. Toshkent. -
“O‘zbekiston” nashriyoti, 2004 y., - 612 b. 10. Omirov A., K ayumov A.
Mashinasozlik texnologiyasi. O‘quv qo‘llanma Toshkent “O‘zbekiston”,
2003, 380b.
11. Справочник технолога машиностроителя. В 2 т. / Под ред. А.М.
Дальского, А.Г. Косиловой, Р.К. Мещерякова, А.Г.Суслова М.:

Машиностроение, 5 - изд., перераб, и доп . 2001, 1т - 912 с. 2т - 905
с.
12. Суслов А.Г. Технология машиностроения, М.:
“Машиностроение”, 2004, -397с.
13. C. Hackson Grayson, Hr. Carla O‘Dell. Amerikan Business A Two -
Minute Warning, Ten Changes Monages Must Make to Survive into the
21 st Centuru. London, 1990, 320, s.
14. Technical books: Fundamentals of automation technology F.Ebel,
S.Idler, G.Prede, D.Scholz, R.Pittsschellis 2008y.
15. Metall Cutting Theory and Practice David A. Stepson, Jonh S.
Agapiou 2016 y. 16. Manufacturing engineering and technology Serope
Kalpakjian, Steven R. Schmid, Pearson 2012, - 1313p.
17. :oliqberdiev T.U. Mashinasozlik texnologiyasi kursi bo‘yicha masala
va mashg’ulotlar to‘plami, T.: ToshDTU, 2008, - 65b.
18. Н.В. Бородина. Практикум по теории резания металлов част ь 2
лабораторные работы. Учебное пособие, Екатеринбург 2012, - 107c.

Tokarlik keskichlarini hisoblash va konstruktsiyalash

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish

Информация о документе

Продавец

Tokarlik keskichlarini hisoblash va konstruktsiyalash

Похожие документы