Tukuston geniral gubernatrligida qabul qilinga nizomlar va ularninig moxiyati - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	116.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Tukuston geniral gubernatrligida qabul qilinga nizomlar va ularninig moxiyati

Купить

Tukuston geniral
gubernatrligida qabul qilinga
nizomlar va ularninig moxiyati

1965
"Nizom" Oʻlka Rossiya imperiyasi tomonidan egallanganidan
soʻng, bosib olingan hududlarda 1867yilda tashkil
etilgan Turkiston General Gubernatorligi tarkibidagi
viloyatlarda eski xonlikdan qolganboshqaruv tizimi
bekor qilinadi va yangisiga almashtirildi. Lekin,
Podsho hukumati vakillari quyiboshqaruv organlarini
oʻz holicha qoldiradi. Albatta, bu oʻrinli edi.
Chunonchi, ular hali hududni toʻliq b ilmas va
dastlabki vaqtda aholining ichki ishlariga keskin
aralashishi salbiy oqibatlar keltirib chiqarishi mumkin
edi.

1865-yil
"Nizom" Natijada, 1867-1886 yillarda qabul qilib borilgan nizomlar
asosida oʻlkada ikki xil; umumsaltanat rus sudlari va xalq
sudlari, ya’ni shariat asosida ish koʻruvchi qozi sudlari
faoliyat
koʻrsatadi. Bu oʻrinda sud boʻyicha tashkil etilgan maxsus
kamissiyalar rus sudlariga shikoyatlar kam tushganligi
haqida tez-tez hisobot berib turganlar. Ular bunga
aholining savodsizligini sabab sifatida k oʻrsatishgan.
Aslida esa bunga asosiy sabab mahalliy aholi orasida rus
sudlariga ishonchsizlikning kuchli boʻlganligi boʻlgan. Shu
sababli aholi koʻproq xalq sudlariga murojat qilgan.7
Masalaning ushbu tomoni ham Podsho Rossiyasi davrida
aholining ijtimoiy hayotini yoritishda ushbu turdagi
hujjatlarning a hamiyati kattaligini koʻrsatadi

1965-yil
"Nizom" 1865-yil 6-avgustda “Turkiston viloyatini
boshqarish to’g’risidagi
Muvaqqat Nizom” qabul qilinib, unga
muvofiq harbiy va fuqarolik hokimiyati
harbiy
gubernator qo’lida bo’limlarga bo’linib,
ularni bo’lim boshliqlari boshqargan.
Bo’lim
boshlig’i bir vaqtning o’zida bo’lim harbiy
komendanti ham hisoblangan. Bo’lim
boshliqlariga mahalliy aholi ustidan
nazorat qiluvchi va rus amaldorlaridan
tayinlanadigan boshqaruvchilar
bo’ysungan.

1965-yil
"Nizom" 1865-yil 6-avgustda “Turkiston viloyatini
boshqarish to’g’risidagi Muvaqqat Nizom”
qabul qilinib, unga muvofiq harbiy va
fuqarolik hokimiyati harbiy gubernator
qo’lida bo’limlarga bo’linib, ularni bo’lim
boshliqlari boshqargan. Bo’lim boshlig’i bir
vaqtning o’zida bo’lim harbiy komendanti
ham hisoblangan. Bo’lim boshliqlariga
mahalliy aholi ustidan nazorat qiluvchi va
rus amaldorlaridan t ayinlanadigan
boshqaruvchilar bo’ysungan.

1965-yil
"Nizom" Shuningdek, bu “Nizom”ga ko’ra, Turkiston viloyati
gubernatori, “biy, oqsoqol, rais va qozi
lavozimidagi tub joy aholi vakillarini egallab turgan
lavozimiga tasdiqlash, bo’shatish, almashtirish
vakolatiga ega bo’lgan”. Turkiston hududida
dastlabki hisob-kitoblarga ko’ra, 453 ming kishi
istiqomat qilar edi. Turkiston viloyatining ichki
ma’muriy-hududiy bo’linish tizimi sof harbiy
vazifalarni hal qilishga qaratilgan bo’lib, uning
asosini harbiy-hududiy birliklar tashkil qilar edi.

1867 yilgi
“Nizom”
loyihasi 1867 yilgi “Nizom” loyihasida Turkiston o’lkasining
Rossiya harbiy vazirligi t arkibida bo’lishi, o’lka
harbiy hokimiyat orqali boshqarilishi, General-
gubernator o’lkada joylashgan qo’shinga
qo’mondonlik qilishi, boshqaruvning quyi
bo’g’iniga yerlik aholi vakillari saylov orqali
saylanishi, o’lka boshkaruvini Rossiya
imperiyasidagi mavjud boshqaruv tizimiga
yaqinlashtirib, keyinchalik o’lkani imperiyaning
ajralmas bir qismiga aylantirish, o’lkaning
ma’muriy-hududiy bo’linishida esa imperiyaning
siyosiy, iqtisodiy va strategik maqsadlaridan kelib
chiqib ish tutilishi ko’rsatib o’tilgan

1967- yilgi
"Nizom"
loyihasi 1867 yilda Peterburgda Turkiston
boshqaruvi bo’yicha tayyorlangan
“Nizom” loyihasi maxsus
komissiya tomonidan muhokama
qilinib, unda Orenburg general
gubernatorligidan alohida
bo’lgan Turkiston general-
gubernatorligini tashkil qilish
to’g’risidagi qaror qabul qilingan.

1967-yilgi
"Nizom"
loyihasi 1867-yil 11-aprelda Aleksandr II tomonidan
komissiya taklifi ma’qullanib, 11-iyulda Janubiy
Qozog’iston va O’rta Osiyoning bosib olingan
hududlarida Turkiston general-gubernatorligi
tashkil etilganligi to’g’risida farmon e’lon
qilingan. Birinchi general-gubernator qilib K. P.
Kaufman (1818 – 1882) tayinlangan. K.P.
Kaufman o’ziga berilgan “Turkiston o’lkasida
tartib o’rnatuvchi” nomini oqlab 15 yil
davomida imperiyaga o’lkadagi
mustamlakachilik siyosatini mustahkamlashga
sadoqat bilan xizmat qilgan

1967- yil
Nizom
loyihasi Yangi tashkil etilgan ushbu ma’muriy birlik
dastavval 2 ta – Sirdaryo va Yettisuv viloyatlarini
o’z ichiga olgan edi. Manbalarining ma’lumot
berishicha, im periya hukumatining 1867-yilgi
manifestiga ko’ra, Kaufmanga “o’lkani
boshqarish u chun kerakli va zarur deb
hisoblangan barcha tadbirlarni
1867-yilgi «Nizom» loyihasi bo‘yicha o‘lkada
qozilar va biy sudlari, uyezd sudlari,
muvaqqatharbiy-sudlov komissiyalari, viloyat
boshqaruvining sud bo‘limlari vageneral-
gubernatorlik Devonining sudlov bo‘limi tashkil
qilindi.

1867- yil
Nizom
loyihasi 
Imperiya mustamlakachilari qishloqlarni boshqarishda
1867-yilgi Turkiston general-gubernatorligining
viloyatlarni boshqarish haqidagi “Vaqtli nizom loyihasi”
deb atalgan hujjatlar majmuasiga amal qilganlar. Unga
ko’ra ko’chmanchi aholiga ikki bosqichli (volost va
ovullar), o’troq aholiga esa bir bosqichli (oqsoqollar)
boshqaruv tizimi joriy etilgan. Turkiston viloyatining
ko’chmanchi aholisi urug’lar, bo’limlar va guruhlarga
bo’lingan. Urug’larni urug’boshilar – manaplar, sultonlar
va katta biylar; bo’limlarni – biylar; guruhlarni –
to’g’ochlar boshqarganlar. Sulton, manap va biy
unvonlari asosan otadan bolaga meros bo’lib o’tgan54.
Shunga qaramay, sulton, manap va biylarning o’rniga
saylangan yangi shaxslar mahalliy aholi boshqaruvchisi,
imperiya harbiy amaldorining tasdig’idan o’tishlari
lozim bo’lgan.

1967-yil
Nizom
loyihasi 1867-yil 11-iyulda imperator Aleksand II Turkiston harbiy
okrugini ta’sis etdi va O’rta Osiyoda bosib olingan va
saltanat tarkibiga kiritilgan hududlar hisobodan Turkiston
general-gubernatorligini tashkil qilish to’g’risida farmon
e’lon qildi. 1867 yilgi “Nizom” loyihasida Turkiston
o’lkasining Rossiya harbiy vazirligi tarkibida bo’lishi, o’lka
harbiy hokimiyat orqali boshqarilishi, General-gubernator
o’lkada joylashgan qo’shinga qo’mondonlik qilishi,
boshqaruvning quyi bo’g’iniga yerlik aholi vakillari saylov
orqali saylanishi, o’lka boshkaruvini Rossiya
imperiyasidagi mavjud boshqaruv tizimiga yaqinlashtirib,
keyinchalik o’lkani imperiyaning ajralmas bir qismiga
aylantirish, o’lkaning ma’muriy-hududiy bo’linishida esa
imperiyaning siyosiy, iqtisodiy va strategik maqsadlaridan
kelib chiqib ish tutilishi ko’rsatib o’tilgan.

1886-yil 12-
iyuldagi
Nizom 
1886-yil 12-iyulda Aleksandr III tomonidan
qabul qilingan yangi “Turkiston o’lkasini
idora qilish to’g’risidagi Nizom” tasdiqlandi.
Mazkur Nizomning asosiy maqsadi o‘lkada
ma’muriy boshqaruvni mustahkamlash va
yerdan foydalanish tartiblarini
o‘zgartirishdan iborat bo‘lgan. Nizomga
muvofiq Zarafshon okrugi Samarqand
viloyatiga aylantirildi. Xo‘jand, Jizzax,
Kattaqo‘rg‘on, Samarqand uyezdlari uning
tarkibiga kiritildi. Qurama uyezdining nomi
Toshkent uyezdi deb o‘zgartirildi.

1877-yil
"Shaxar
nizomiA h o li o ‘s is h i v a s h a h a r h u d u d i k e n g a y is h i
m u n o s a b a ti b ila n 1 8 7 0 y il 1 6 i y u n d a g i
U m u m ro s s iy a s h a h a r n iz o m ig a k o ‘r a D u m a n i
ta s h k il e ti s h z a r u riy a ti y u z a g a k e ld i. B irin c h i
m a rt a b u m a s a la 1 8 7 2 y ild a k o ‘t a r ib c h iq ild i,
b ir o q b u m a s a la n i 1 8 7 7 y ild a g in a h a l e tis h g a
m u v a ff a q b o ‘l in d i. S h u y ili S ird a ry o h a r b iy
g u b e rn a to ri b o s h c h ili g id a m a x s u s h a y ’a t
tu z il ib , u n g a T o s h k e n t s h a h r in in g “e s k i” v a
“y a n g i” q is m la r i u c h u n y a g o n a b o s h q a r u v n i
ta s h k il e ti s h b o ‘y ic h a l o y ih a ta y y o r la s h
to p s h ir il g a n d i.
H a y ’a t s a y lo v c h il a r r o ‘y x a tin i tu z is h , s h a h a r
ja m o a tc h il ik b o s h q a ru v ig a s a y lo v o ‘t q a z is h
b o ‘y ic h a i s h o li b b o rd i.

1877-yil
"Shaxar
nizomi" 
Saylovda 25 yoshga to‘lgan, shaharda
qo‘zg‘olmas mulki bo‘lgan, rus fuqarosi
bo‘lgan, savdo va kosibchilik guvohnomalari
bo‘yicha shahar solig‘ini to‘laydigan, qarzlari
bo‘lmagan va sudlanmagan shaxslar ishtirok
etishi mumkin edi. Dumada ovoz beruvchilar
miqdori 72 odamdan oshmasligi kerak edi.
Shulardan Toshkentni xristian bo‘lmagan,
faqat mahalliy aholining 1/3 qismidan ortiq
bo‘lmagan tub aholi vakillaridan a’zolar,
qolgan 2/3 qismi shaharning “yangi”
qismidagi aholi vakillaridan tashkil topishi
shart edi.

1877-yil
"shaxar
nizomi" 
Saylovlarda asosan savdogarlar, yirik sanoat
korxonalari va uy egalari ishtirok etgan. Yangi
tashkil etilgan Duma birinchidan shaharni
mustamlakachilar qo‘lida saqlab turishni,
ikkinchidan Dumaga saylangan tub aholi
vakillarini xokimiyat tayanchiga aylantirishni
maqsad qilib qo‘ygandi. Shahar boshlig‘i general-
gubernator tomonidan tayinlangan.Shu tariqa
chor hukumati mahalliy aholi mehnati evaziga
kun ko‘ruvchi quyi ma’muriyat barpo qildi.
Dumaga saylov 4 yilda 1 marta bo‘lib o‘tgan.
Ammo saylov yig‘ilishi “a’zolarga hech qanaqangi
instruksiya berish xuquqiga ega emasdi”.

1877-yil
"Shaxar
nizomi 
Shahar saylovlarida “eski” shahardagi qo‘zg‘olmas
mulkka ega bo‘lgan masjidlar, madrasalar va
boshqa muassasalar ham vakillari orqali ovoz
berish xuquqiga ega edilar. 1870 yildagi shahar
nizomini tatbiq etilishi bir muncha mahalliy
xususiyatlarga ega ekanini ko‘rish mumkin.
Jumladan, shahar jamoatchiligi boshqaruvi
funksiyasiga shaharni uzluksiz suv bilan ta’minlash
maqsadida irrigatsiya inshootlarini qurish va
saqlash ham kiritilgandi.

1877 yil 9 avgustda general-gubernator polkovnik
Ye.T. Pukalovni shahar xokimi etib tayinladi.
Shundan bir hafta o‘tib Toshkent shahar dumasiga
a’zolarni saylash boshlandi. O‘sha yilning 30
avgustida Toshkent shahar Dumasining ochilishi
bo‘lib o‘tdi.

1877-yil
"Shaxad
nizomi" 
Fuqaro sudlari ishi bundan mustasno edi, ular shahar ishlari
bo‘yicha maxsus viloyat idorasi (prisustviye) ixtiyoriga
topshirilgandi. Shahar Dumasi xuquqlari quyidagilardan iborat
bo‘lgan:

1) jamoatchilik boshqaruvi bo‘yicha shahar mahkamasi tarkibiga
mansabdor shaxslarni tayinlash;

2) bu shaxslarga maosh tayinlash;

3) shahar yig‘im va soliqlari miqdorlarini belgilash va o‘zgartirish;

4) shahar xarajatlarini aniqlash va shahar smetasini tasdiqlash;

5) shahar mablag‘ini to‘plash va sarf qilish haqidagi, shahar mol-
mulki holati haqidagi va umuman mahkama olib borayotgan
ishlar xaqidagi hisobotlarni ko‘rib chiqish va tasdiqlash;

6) shahar mol-mulki va umuman boshqaruv faoliyatini yurgizish
qoidalarini belgilash;

7) mahkamaning umumiy tartibini aniqlash va x.k.

1877-yil
"Shaxar
nizomi Jinoyat sodir etilgan holda shahar
xokimi va shahar mahkamasi
a’zolari Sirdaryo viloyat sudi
tomonidan javobgarlikka
tortilganlar.
Shahar boshlig‘i bir vaqtning o‘zida
shahar hokimi va duma raisi
vazifalarini bajargan. Bu bilan chor
hukumati shahar ijtimoiy
boshqarmasi xuquqlarini cheklab
qo‘ygan edi.

E'TIBORINGIZ
UCHUN
RAXMAT

Tukuston geniral gubernatrligida qabul qilinga nizomlar va ularninig moxiyati

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish