Tuproq bonitirovkasi faninig maqsadi va vazifalari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	26.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Tuproq bonitirovkasi faninig maqsadi va vazifalari

Купить

TUPROQ BONITIROVKASI FANINIG MAQSADI VA VAZIFALARI
Reja :
1. Fanning qishloq xo’jligidagi ahamiyati
2. Tuproq bonitirovkasining maqsadi va vazifalari
3. Tuproq bonitirovkasining boshqa fanlar bilan aloqasi

Respublikamiz sug‘ori1adigan yerlarning meliorativ holatini yanada
yaxshilash, melioratsiya va irrigatsiya obyektlari tarmoqlarini rivojlantirish,
qishloq xo‘ja1igi ishlab chiqarish sohasiga intensiv usullarni joriy etish
masalalari respublikamiz qishloq xo’jaligini rivijlantirishning asosiy
vazifalardan biri etib belgilangan.
Mamlakatimizda umumxalq mulki bo‘1gan Yerni muhofazalash va undan
foydalanish Konstitutsion ahamiyatga ega bo‘lib, O‘zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasining 55-moddasida “Yer, yer osti boyliklari, suv, o‘simliklar va
hayvonot dunyosi hamda boshqa tabiiy zahiralar umummilliy boylikdir, undan
oqilona foydalanish zarur, ular davlat muhofazasidir”, - deb belgilab qo‘yilgan.
Hukumatimiz tomonidan qabul qilingan qaror va farmoyishlarda Yer
resusrlaridan oqilona foydalanish, sug'oriladigan yerlarning unumdorligini
saqlash va oshirish masalalariga katta e'tibor qaratilmoqda. Mamlakatimizda Yer
resusrlaridan yanada samarali va oqilona foydalanishning huquqiy poydevori
yaratilgan. Bunga misol qilib O‘zbekistan Respublikasining 1998 yilda qabul
qilingan“Yer kodeksi”, “Davlat Yer kadastri to‘g‘risida”gi, “Fermer xo‘ja1igi
to‘g‘risida”gi, “Dehqon xo‘jaligi to‘g‘risida”gi, qonunlarni keltirish mumkin.
O‘zbekiston Respublikasi “Yer kodeksi” yerga bo‘1gan mulkchilik
shaklining o‘zgarishi va yerdan foydalanuvchilar toifasining ortishi munosabati
tuzatish va o‘zgartirish1ar kiritilmoqda (O‘zbekiston Respublikasi Oliy
Majlisining Axborotnomasi 2011 y., 1-2-son, 1-modda; 2014 y., 4-son, 45-
modda, 36-son, 452-modda; 2015 y., 33-son, 439-modda).
O‘zbekiston Respublikasi Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat
kadastri davlat qo‘mitasining 2013 yil 30 oktabrdagi 21-sonli qarori asosida
“tuproq bonitirovkasi ishlarini o‘tkazish va hujjatlarini tasdiqlash tartibi
to‘risida”gi Nizomni tasdiqladi. Ushbu Nizomda tuproq bonitirovkasi ishlarini
tashkil etish, tuproq bonitirovkasi ishlarini o‘tkazishga tayyorgarlik ko‘rish,
o‘tkazish, tuproq bonitirovkasi ishlarini ko‘rib chiqish va tasdiqlash,
ma'1umotlarini taqdim etish kabi masalalar batafsil yoritilgan.

O‘zbekiston Respublikasi ma'muriy chegarasidagi Yer maydoni 44896,9
ming gektarni tashkil qiladi. O‘zbekiston Respublikasi korxona, tashkilot,
muassasa va fuqarolari foydalanishida jami 44410,3 ming gektarni tashkil etadi.
Respublika bo‘yicha sug‘oriladigan yerlar 4295,3 ming gektarni yoki umumiy
maydonining 9,7 foizini tashkil qiladi. Ushbu maydonda qishloq xo‘jaligi
mahsulotlarining 90 foizdan ko‘prog‘i yetishtiriladi. Yuqoridagi raqamlardan
ko‘rinib turibdiki, sugoriladigan yerlar O‘zbekistonning oltin fondi hisoblanadi.
Shu tufayli, aholi sonining muntazam o‘sib borishi bilan bu yerlardan oqilona va
unumli foydalanish, ularni muhofaza qilish, unumdorligini oshirish masalalariga
alohida e'tibor qaratilmoqda.
Hozirgi vaqtda respublika qishloq xo‘jaligini yanada takomillashtirish,
fermer xo‘ja1iklarini rivojlantirish, Yer fondidan samarali foydalanishni tashkil
etish maqsadida respublika masshtabida tuproq bonitirovka ishlarini 1:5000
masshtabli, zarur hollarda esa 1:2000 yoki 1:1000 masshtabli tuproq xaritalari
asosida yagona tizimda o‘tkazilmoqda. Bunday yirik ishlarni amalga oshirishda
malakali mutaxassislarga ehtiyoj seziladi. Shu bois, o‘quv yurtlarida ta'lim
olayotgan talabalari tuproq bonitirovkasi fanidan nazariy va amaliy tomonlarini
har tamonlama chuqur o‘rganishlari muhim ahamiyat kasb etadi.
Bonitirovka so‘zi lotincha bonitas - saxiylik, yuqori sifatli degan manoni
anglatib, tuproqlarni ishlab chiqarish qobiliyatiga ko‘ra nisbiy baholash
demakdir.
Fanning maqsadi - tuproqlarning tabiiy jism va ishlab chiqarish vositasi
sifatidagi sifatini baholash hamda tuproqni xaritalash uslub va tamoyillarini
o‘rgatishdir. Tuproqlarning unumdorligiga qarab taqqoslash, tuproqqa baho
berishning genetik va ishlab chiqarish ko‘rsatkichlari asosida o‘rgatishdan
iborat.
Fanning vazifasi - Yer resurslaridan oqilona foydalanish, tuproqlarni
xossa va xususiyatlarini har tomonlama o‘rganib, sifat jihatidan aniq baholash,

bonitirovkalash, tuproqni dalada o‘rganish, yerni eng muhim agronomik
xususiyatlariga ko‘ra ball bilan solishtirma baho qo‘yish va ularni xaritalarda aks
ettirishdir.
Tuproq bonitirovkasi quyidagi vazifalardan tashkil topgan: tuproqlarning
sifat bahosini aniqlash, sug‘oriladigan yerlarda qishloq xo‘jalik ekinlarini to‘g‘ri
va rejali tashkil etish, agrotexnik va meliorativ tadbirlarni ilmiy asoslash, yerdan
foydalanishning yangi shakllarini (dehqon, fermer xo‘jaliklari) vujudga kelishi,
ekin turlarining tarkibini o‘zgarishini nazarda tutgan holda yer sifatini baholash
usullarini takomillashtirish, sug‘ori1adigan va lalmikor tuproqlarni
bonitirovkalashni
yangi uslublarini va ishlab chiqarishga tavsiya etish, tuproq bonitirovkasi
to‘g‘risidagi barcha ma'lumotlarni yig‘ishni kompyuter yordamida
avtomatlashtirish ishlarini yo‘lga qo‘yish, yer solig‘ini hisoblash va to‘lashni
ilmiy asoslash. Mamlakatimizda agrar sohada islohotlarni huquqiy jihatdan
ta'minlash maqsadida bir qancha qonunlar qabul qilindi.
Shu jumladan, O‘zbekiston Respublikasi “Yer kodeksi”, “Davlat Yer
kadastri” qonunlari, Vazirlar Mahkamasining 2000 yildagi O‘zbekiston
Respublikasi “Yer monitoringi to‘g‘risida”gi nizomi va boshqa hujjatlarda yer
munosabatlarini huquqiy asosida rivojlantirish va tartibga solish, yerlardan
oqilona foydalanish, unumdorligini saqlash, oshirish, yer tuzish ishlarini olib
borish, yerning sifat bahosi, qiymat bahosini aniqlash, xo‘jalik faoliyatiga baho
berishga va hokazolarga qaratilgan.
Respublikamizning Yer resurslaridan oqilona va samarali foydalanish,
shuningdek, qishloq xo‘jaligi ekinlari hosilini aniqroq rejalashtirish, yerlarni har
tomonlama sifatini baholashni taqazo etadi. Tuproq bonitirovkasining asosiy
maqsadi ham tuproq unumdorligini belgilovchi xususiyatlarga qarab Yerni sifat
jihatdan aniq baholash, bonitirovka qilish, ya'ni yerning eng muhim agronomik
xususiyatlariga ko‘ra unga ball bilan solishtirma baho qo‘yishdir.
Tuproq bonitirovkasi fani -tuproqshunoslik va agrokimyo fanlari bilan

besota bog'liq va ushbu fanlarning negizida rivojlanadi. Tuproqlarni baholash
ishlaruda tuproqlarning xossa va xususiyatlari albatta hisobga olinadi.
Tuproqdagi gumus miqdori, ozuqa elementlari bilan ta'minlanganlik darajasi
kabi ko‘rsatkichlar tuproq unumdorligini belgilashda muhim ma'lumotlardan biri
hisoblanadi.
Tuproq bonitirovkasi o‘tkazish uchun qishloq xo‘jaligi ekinlarining
agrotexnikasi ham hisobga olinadi. Bonitet ballarini hisoblashda o‘rtacha
agrotexnik sharoit uchun hisob-kitob qilinadi. Demak, tuproq bonitirovkasi fani
dehqonchilik fani bilan uzviy aloqadadir.
Tuproq bonitirovkasi o‘tkazishda o‘sim1iklarning biologik xossalari
hisobga olinadi, turli ekinlarning tuproq unumdorligiga bo‘1gan talabi
turlichadir. Shu bois tuproq bonitirovkasi fani o‘simlikshunoslik fani bilan
bevosita bog'langan. Ko‘pgina mamlakatlarda turli ekinlar uchun bonitirovka
shkalalari ishlab chiqilgan va bonitet ballari hisoblangan. O‘zbekistonda yetakchi
ekin bo‘lgan —go‘za ekini uchun ishlab chiqilgan bo‘lib, almashlab ekish
tizimidagi boshqa ekinlar uchun ham tatbiq etilgan.
Tuproq bonitirovkasi agroekologiya fani bilan aloqadordir. Hozirgi vaqtda
sug‘oriladigan yerlarning xossa va xususiyatlari kuchli o‘zgarmoqda. Bu narsa
kuchli kimyoviy ta'sir (o‘g‘itlar, texnogen qoldiqlarni qo‘llash) hamda sug‘orish
natijasida ro‘y bermoqda. Tirik organizmlar hayoti, barcha jarayonlar tuproq
bilan bog‘liq. Shu bois tuproqlarning ekologik holatini bilish, yaxshilash,
tavsifini bilishni taqazo etadi. Tuproqlarni yer yuzida tarqalish qonuniyatini, tip,
tipchalar, xossalarini bilgan holda dehqonchilik ishlarini yuritish, agrotexnikaviy
tadbirlar qo‘llash, tuproq iqlim sharoitiga mos ekin turlari, navlari ekish,
sug‘oriladigan ekin maydonlaridan samarali foydalanishda takroriy ekinlarini
ekish va ulardan mo‘l va sifatli hosil yetishtirish hamda tuproq unumdorlik
holatini, ya'ni sifat bahosini bilgan holda amalga oshirilishidir.
Tuproq bonitirovkasi yer kadastrining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi.

Kadastr so‘zi fransuz tilida “cadastre”- ya'ni ro‘yxat degan ma'noni bildiradi. Yer
kadastri deb, mahsuldorligi bo‘yicha ro‘yxatga olish va baho berish kategoriya,
sinflariga bo‘lish tushuniladi.
Mamlakat Yer resurslarining miqdori va sifatini hisobga olish, shuningdek,
bir viloyat, tuman, xo‘ja1ik yerlarini boshqa viloyat, tuman xo‘ja1ik yerlariga
taqqoslash - Davlat kadastrining asosiy vazifasi hisoblanadi.
Yerlarni baholash ikki turi bo‘yicha farqlanadi: xususiy va umumiy.
Xususiy baholashda ayrim ekinlar uchun tuproq bonitirovkasi o‘tkazi1adi.
Chunki ba'zi ekinlar uchun unumdor bo‘lgan tuproqlar boshqa ekinlar uchun
yaroqsiz hisoblanadi. Masalan, sholi va kartoshka ekinini ko‘ray1ik, sholi uchun
mexanik tarkibi o‘gir bo‘1gan, suvni sekin o‘tkazadigan tuproqlarni yoqtirsa,
kartoshka uchun esa mexanik tarkibi yengil bo‘lgan, aeratsiyasi yaxshi bo‘lgan
tuproqlar ma'qul hisoblanadi. Umumiy baholashda esa umumiy ekin strukturasi
uchun yerlar baholanadi.
V.V.Dokuchayev tuproqlarni bonitirovka qilishda eng avvalo shu
tuproqning o‘zidagi tabiiy xususiyatlarini har tomonlama o‘rganish kerak,
shundan so‘nggina ularning nisbiy bahosini ishlab chiqish, ya'ni bonitirovka
o‘tkazish kerak deb hisoblagan. Bu ma'lumotlar tuproqshunoslik, tuproq
geografiyasi, meliorativ tuproqshunoslik, tuproqni xaritalash fanlari bilan
aloqadadir.
Tuproqlar bonitirovkasining asosiy maqsadlaridan biri tuproq
unumdorligini ballar bilan o‘lchash, tuproqlar genetik ishlab chiqarish tasnifini
tuzishdan iborat. Bunday maxsus tasniflar tuproqlarning o‘z tabiiy unumdorlik
qobiliyati bo‘yicha boshqa tuproqlardan yaxshi yoki yomonligini, ya'ni
tuproqlarning sifatiga qarab taqqoslash imkonini beradi. Tuproqlar bonitirovkasi
vazifalari quyidagilardan iborat:
1. Respublika , viloyat , tuman , fermer va dehqon xo ‘ jaligi tuproqlariningunumdorligi
( mahsuldorligi ) bo ‘ yicha taqqoslash va guruhlash ;

2. Har xi 1 qishloq xo ‘ jalik ekinlari uchun ko ‘ proq , qulayroq tuproq va yerlarni
aniqlash , ( ya ' ni paxta , g ‘ alla , kartoshka , kanop va boshqa ekinlar uchun ) maxsus
tuproqlar bonitirovkasini o ‘ tkazish ;
3. Viloyat , tuman , xo ‘ jalik , alohida olingan brigada , maydon va hakazo tuproq
qoplami uchun ishlab chiqarish bahosini berish ;
4. Tabiiy sharoitni hisobga olib , har xi 1 viloyat , tuman , xo ‘ jalik 1 arni , brigadalarni
tuproq iqlim sharoitini hisobga olgan holda xo ‘ ja 1 ik faoliyatini obyektiv
baholash va foydalanilmagan resurslarni aniqlash ;
5. Tabiiy sharoitni hisobga olib , qishloq xo ‘ jaligini yuritishni ( yo ‘1 ga qo ‘ yishni )
oqilona tizimlarini to ‘ g ‘ ri joriy qilishga yordam berish . Ekinlarni joylashtirish ,
xo ‘ jalikni ixtisoslashtirish va boshqalar xo ‘ jalik ichida Yer tuzishni amalga
oshirishga yordam berish ;
6. Har xi1 tuproqlarda hosildorlikni ko‘tarish bo‘yicha to‘g‘ri tadbirlarni belgilash
va ishlab chiqarish rejalarini tuzishga yordam berish.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘zbekiston Respublikasining 2017-2021 yillarda O‘zbekistonni
rivojlantirishning beshta ustivor yo‘na1ishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasini
tasdiqlash bo‘yicha Farmoni. Xalq so‘zi. 2017 yil 8 fevral.
2. Mirziyoyev Sh. Milliy taraqqiyot yo‘limizni qat'iyat bilan davom ettirib, yangi
bosqichga ko‘taramiz. T. O‘zbekiston. 2017.
3. Mirziyoyev Sh. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan quramiz. T.
O‘zbekiston. 2017.
4. Abdulayev S., Namozov X. Tuproq melioratsiyasi. O‘ZME. T. 2011.
5. Aparin B.F, Rusakov A.V., Bulgakov D.S. Bonitirovka pocv i osnovi
gosudarstvennogo zemelnogo kadastra. Sankt-Petrburg. Izd. S-Peterb. Universitet.
2002.
6. Boboxo'jayev I.P., UzoqovP.U. Tuproqshunoslik. T., Mehnat nashriyoti. 1995.
7. Gavrilyuk N.F. Bonitirovka pochv. M., Visshaya shkola, 1982.
8. Gribov. S.I. Pochvennaya kartografiya. M-vo se1. xoz-va Ros. Federatsii, Alt. gos.
agrar. un-t. - Barnaul Izd-vo AGAU, 2005.
Informatsionnoe
obespechenie upravleniya
zemelnimi
resursami:

Tuproq bonitirovkasi faninig maqsadi va vazifalari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish