Tuproqni edafik omil sifatida baholash - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	982.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Tuproqni edafik omil sifatida baholash

Купить

TUPROQNI EDAFIK
OMIL SIFATIDA
BAHOLASH.

• Tuproq (qum) — litosfera yuza qavatlarining suv , havo va tirik
organizmlar taʼsirida oʻzgarishidan shakllanadigan va genetik
jihatdan oʻzaro bogʻliq gorizontlardan tashkil topgan tabiiy tuzilma ;
Yer poʻstining yuza va unumdor qatlami . Tuproqning nuragan tog
jinslaridan farq qiladigan eng muhim xususiyati — unumdorligidir
(qarang Tuproq unumdorligi ). Tuproqni oʻrganish va uning tasnifini
tuzish, tarkibini yaxshilash hamda unumdorligini oshirish usullarini
ishlab chiqish singari masalalar bilan tuproqshunoslik fani
shugʻullanadi. Tuproq hosil qiluvchi asosiy omillar: iqlim, tuproq ona
jinsi, oʻsimliklar va hayvonot olami, hududning relyefi va geologik
yoshi hamda odamning xoʻjalik faoliyati.

•
Yer yuzasiga chiqib turgan togʻ jinslari yogʻinsochin, karbonat
angidrid, kislorod, havo harorati, mexanik kuchlar, suv va unda
erigan moddalar, havo, mikroorganizmlar va tuban oʻsimliklar
(yoʻsin, lishayniklar) taʼsirida yemiriladi (nuraydi). Nuragan
jinslar maydalanib, gʻovak qatlam hosil qiladi. Bu qatlam vaqt
o'tishi bilan yangi xususiyat — nam sigʻimi va oʻsimliklar
oʻzlashtira oladigan bir oz miqdordagi oziq moddalarga ega
boʻladi. Vujudga kelgan yangi muhitdagi mikroorganizmlar oʻz
hayot faoliyati tufayli oʻsimliklarning oʻsishi uchun sharoit
yaratadi, oʻsimliklar tuproqdan oʻz hayoti uchun zarur oziq
moddalarni oʻzlashtiradi va oʻzida toʻplaydi.

•
Nobud boʻlgan oʻsimlikning bir qismi mikroorganizmlar taʼsirida
parchalanib, mineral moddalarga, qolgan qismi esa murakkab biokimyoviy
jarayonlar natijasida chirindi (gumus) ga aylanadi. Bu jarayonlarning
barchasi uzluksiz davom etadigan nurash sharoitida sodir boʻlib, oʻsimlik
ildizlari ajratgan nordon moddalar hamda organik qoldiqlar taʼsirida
yanada tezlashadi. Natijada Yer poʻstlogʻining sirtida unumdor gʻovak
qatlam — T. paydo boʻladi. Iqlim, tuproq ona jinsi, oʻsimlik hamda hayvonot
olami, hudud relyefi kabi omillarning T. hosil boʻlish jarayoniga taʼsiri
turlicha boʻlganligi tufayli har xil tabiiy zonalarda oʻziga xos T. tiplari
vujudga keladi. Mas., tayga zonasida chimli podzol T., dashtlarda qora va
kashtan T., choʻllarda esa sur tusli qoʻngʻir T.lar va b (qarang Tuproq zonasi ).

•
T. qattiq, suyuq, gaz holatidagi va tirik tarkibiy qismlardan tashkil
topgan. Ularning bir-biriga nisbati turli T.lardagina emas, balki bir T.
tipining har xil qatlamlarida ham turlicha. T. qattiq qismini mineral
moddalar tashkil qiladi. Tabiiy joylanishda qattiq zarralar T.
massasining maʼlum qismini egallaydi, qolgan qismini esa zarralar va
ularning agregatlari oraligʻidagi har xil kattalik hamda shaklga ega
boʻlgan kovaklar (gʻovaklik) tashkil qiladi. Bu boʻshliqlarning umumiy
yigʻindisi T. gʻovakligi deyiladi. T. gʻovakligi kapillyar va nokapillyar
boʻladi. Kapillyar gʻovakli T.ning mayda zarralari kapillyar oraligʻidagi
hajmga, nokapillyar gʻovaklik esa makrostruktura elementlari
oraligʻidagi yirik kovaklar hajmiga teng.

•
T.ning tirik tarkibiy qismi tuproq
mikroorganizmlari (qarang Mikroflora ),
umurtqasiz hayvonlarning koʻpgina guruhlari —
eng sodda hayvonlar, chuvalchanglar,
mollyuskalar, hasharotlar vakillaridan hamda
yerni oʻyuvchi umurtqalilar (yumronqoziq,
sichqon, kalamush) va hokazodan tashkil topgan.

•
Moddalarning tabiatda aylanishi hamda qayta joylanishi
asosida T. morfologiyasi, tarkibi va xususiyatlari profil
boʻylab yuqoridan pastga tomon maʼlum qonuniyatga
binoan oʻzgarib boradi va tuproq gorizontlarining navbat
bilan almashinishida namoyon boʻladi. Shuning uchun bu
jarayonlarni bilmay turib insonning hayot kechirish muhitini
tashkil etuvchi omillardan biri boʻlgan T. qoplamidan
notoʻgʻri foydalanish tuproq eroziyasiga, uning shoʻrlanishi
va botqoqlanishiga olib keladi. T.ning ifloslanishini
kamaytirish uchun qishloq xoʻjaligi.da pestitsidlardan
foydalanish qoidalari joriy qilingan (yana qarang
Tuproq tasnifi , Tu proq , unumdorligi ).

Tuproqni edafik omil sifatida baholash

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish