Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 454.4KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Turkistonda 1917 yilgi ijtimoiy- siyosiy o‘zgarishlar, Turkistonda sovet hokimiyatining o‘rnatilishi

Купить
Mavzu:Turk ist onda 1917 y ilgi ijt imoiy - siy osiy o’zgarishlar, Turk ist onda sov et hok imiy at ining o’rnat ilishi • 1917 – 1991-yillar O‘zbekiston tarixida sovet davrini tashkil qiladi. Mazkur davrni quyidagi katta 2 ta bosqichga ajratish mumkin: • 1) birinchi bosqich – 1917 – 1924-yillar; • 2) ikkinchi bosqich – 1925 – 1991-yillar. • Birinchi bosqich- da mintaqada Turkiston, Buxoro, Xorazm respublikalari tashkil qilingan bo‘lsa, ikkinchi davr 1925-yil fevralda O‘zbekiston SSRning tuzilishi bilan boshlanadi hamda 1991-yilda sovet davlatining parchalanishi bilan tugaydi. Turk ist on o‘lk asi 1917-y il fev ral-ok t y abr oralig‘ida Turkiston jadidlari islohotlarni bosqichma-bosqich amalga oshi- rishni, taraqqiyot va rivojlanishga faqat tinchlik yo‘li bilan, parlament orqali erishishni mo‘ljallagan edilar. Biroq 1917-yildagi voqealar jarayoni, jadidchilik harakatining yirik nazariyotchisi Abdurauf Fitrat o‘sha paytda yozganidek, “Rusiyada bosh ko‘targan yangi bir balo – bolshevik balosi” kuchlar nisbatini butunlay o‘zgar- tirib yubordi. O‘zbek xalqining boshqa bir fidoyi farzandi Mahmudxo‘ja Beh- budiy tomonidan o‘rtaga tashlangan “Haq olinur, berilmas!” shiori butun millatning jangovar chaqirig‘iga aylandi. Turk ist on o‘lk asi 1917-y il fev ral- ok t y abr oralig‘ida • Mustaqillik – Turkiston xalqlarining asriy orzusi. Tarixiy tajriba shuni ko‘rsatadiki, bizning ota-bobolarimiz asrlar davomida o‘z oilalari, muqaddas tuproqlari, diniy e’tiqodlari, urf-odatlari va an’analariga sodiq qolishni ulug‘ ish deb hisoblashgan. Bu daxlsiz urf-odatlarning buzilmasligi uchun o‘zbek xalqining ming-minglab sodiq o‘g‘lonlari o‘z hayotlarini qurbon qilganlar, yurt mustaqilligi uchun bo‘lgan janglarda shahid ketganlar. Turkiston min- taqasi Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olingan vaqtdan beri to‘xtamagan milliy ozodlik harakati xalqning milliy o‘zligini anglashida, o‘z Vatani va mil- latining ozodligi va mustaqilligi uchun uning vatanparvarlik intilishlarini mus- tahkamlashda ulkan ta’sir ko‘rsatdi. 1917 y il Turk ist on o’lk asidagi siy osiy o’zgarishlar • Fevral inqilobi Turkiston o‘lkasi musulmon aholisini siyosiy jihatdan uyg‘otishda, demokratik o‘zgarishlarga boshchilik qilmoqchi bo‘lgan yangi kuchlarning siyosat maydoniga chiqishida muhim ahamiyat kasb etdi. Jadid- lar vujudga kelayotgan milliy demokratik kuchlarning o‘zagi bo‘lishdi. 1917 y il Turk ist on o’lk asidagi siy osiy o’zgarishlar • Turkistonda milodiy sananing o‘zida yangi va eski yil hisobi mavjud bo‘lib, darslikda tarixiy sanalar  1918-yil 31-yanvargacha eski hisob bilan, 1918-yil 14-fevraldan boshlab yangi hisob bilan beriladi. • Xalq Komissarlari Soveti raisining 1918-yil 26- yanvardagi maxsus dekreti bilan Rossiya hududida  grigorian kalendari joriy qilinib, amalda mavjud bo‘lgan 13 kunlik farq tuzatildi. Xullas, 1918-yil  31-yanvardan keyin 1-fevralga emas, balki 14- fevralga o‘tildi. Bu kalendar Turkiston o‘lkasiga ham tatbiq etildi. Tarixda ilk marta Butunturkiston miqyosida musulmonlar qurultoyi chaqi- rilib, unda tub xalqlarning muxtoriyat tomon qat’iy intilishi, o‘z an’analari, urf-odatlari va turmush tarzini izchil himoya qilishi aytildi. Unda Turkiston musulmonlarining Milliy Markazi – Turkiston o‘lka musulmonlar kengashi (Kraymussovet) tashkil qilindi. Mustafo Cho‘qay unga rais, Munavvarqori Abdurashidxonov va Ahmad Zaki Validiy kotiblar bo‘lishdi. Qurultoyda qabul qi- lingan tashkilot dasturida o‘lka musulmonlari orasida islohotlar o‘tkazish g‘oyalarini tarqatish, mintaqadagi barcha musulmonlarni yagona maslak va fikr asosida birlashtirib, Turkistonga muxtoriyat maqomini berish uchun kurash vazifasi qo‘yilgan. 1917-yil aprel oyidayoq tashkilotning Samarqand, Qo‘qon, Namangan,Andijon, Marg‘ilon, Skobelev (Farg‘ona), Marv, Turiston, Oqmachit (Qizilo‘rda), O‘sh va boshqa shaharlarda shu’balari tuzilgan. Toshkentda “Sho‘roi islom” nomli gazeta ham chiqarilgan. Biroq taraqqiyparvar ziyolilar (jadidlar) bilan eskilik tarafdorlari bo‘lgan ayrim ulamolar (qadimchilar) o‘rtasidagi kelishmovchiliklar “Sho‘roi Islo- miya” tashkiloti safida bo‘linish yuz berishiga olib keldi. 1917-yil iyunda tashkilotdan bir guruh ulamolar ajralib chiqib, Qo‘qon va Toshkentda yangi jamiyat – “Sho‘roi Ulamo” ga asos solishdi. Jamiyatning Toshkent, Qo‘qon, Samarqand, Namangan shaharlaridagi shu’balari faol ish olib borgan. Tosh- kent shu’basiga Sherali Lapin rahbarlik qilgan. Jamiyatning eng yirik Qo‘qon shu’basiga Mulla Muhiddinxon, Mulla Ulug‘xon To‘rayev rais bo‘lishgan. Jamiyat dasturi va nizomiga ko‘ra, ichki siyosiy tuzilmada shariat qonunlariga qat’iy rioya qilish, milliy-diniy qadriyatlarni yuksaltirishga da’vat etilgan va madrasalarni iqtisodiy qo‘llab-quvvatlash aytilgan. “Sho‘roi Ulamo” tomoni- dan “al-Izoh” va “al-Isloh” jurnallari nashr qilingan. Ulamochilar tashabbusi bilan 1917-yil sentyabrda Toshkentda Turkiston va Qozog‘iston musulmon- lari qurultoyi o‘tkazilgan. Unda ulamochilar va sho‘roi islomchilar o‘zaro bir- lashib, “Ittifoqi muslimin” siyosiy partiyasini tuzdilar (1918-yil may oyida bolsheviklar tomonidan “Sho‘roi Islomiya” va “Sho‘roi Ulamo” tashkilotlari tugatildi). Butunturkiston musulmonl ar qurultoyi • O‘zingizni sinang! • Mahmudxo‘ja Behbudiy shiori ... • Fevral inqilobi – bu ... • Muvaqqat komitet – bu ... Y o d d a t u t i n g ! • Shu tariqa, Turkistonda Rossiyadagi kabi ikki hokimiyatchilik emas, balki quyidagi uch hokimiyatchilik paydo bo‘ldi: • Birinchisi, Rossiya Muvaqqat hukumatning vaqtli Turkiston komiteti; • Ikkinchisi, Turkistondagi ishchi va askar deputatlarining mahalliy va markaziy Sovetlari; • Uchinchisi, jadidlarning “Sho‘roi islomiya” tashkiloti (jamiyati) va • uning joylardagi shu’balari, Toshkentda Turkiston o‘lka musulmonlari soveti (Kraymussovet) – Milliy Markaz A t amalar izohi! • Muxtoriyat – biron-bir hududning davlat hokimiyatini mustaqil amalga oshirish huquqi. • Kadetlar – “konstitutsion demokratlar” birikmasining bosh harflaridan olingan. Rossiyada 1905-yilda tashkil topgan, konstitutsion-demokratik partiya deb ataluvchi partiyaning a’zolari. • Eserlar – S (es) – sotsial, R (er) – revolyutsion (inqilobiy), ya’ni, sotsial revolyutsionerlar nomidan olingan bo‘lib, ular sovetlar ichida dehqonlar manfaatini hamoya qiluvchi guruh bo‘lgan. • Bolshevik – (ruscha bolshoy, bolshe – katta; ko‘p) Rossiya sotsial- demokratik ishchi partiyasining 1903-yil II syezdida partiya a’zolarining ko‘pchiligi asosida tashkil topgan guruhi bolsheviklar, kamchiligi esa mensheviklarga ajraldi. • Shu’ba – qism, tarmoq. Savol va t opshiriqlar • 1917-yilgi fevral o‘zgarishidan so‘ng Turkistonda qanday o‘zga- rishlar yuzaga keldi? • Yangi tarixiy sharoitda Turkiston jadidlari oldida qanday dolzarb vazifalar turardi? • Butunturkiston musulmonlari I qurultoyi qanday masalalarga bag‘ishlangan edi?

Turkistonda 1917 yilgi ijtimoiy- siyosiy o‘zgarishlar, Turkistonda sovet hokimiyatining o‘rnatilishi

Купить