Turkiy tillarda kelishik, egalik va ko‘plik kategoriyalari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	91.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Turkiy tillarda kelishik, egalik va ko‘plik kategoriyalari

Купить

MAVZU: TURKIY TILLARDA KELISHIK,
EGALIK VA KO’PLIK
KATEGORIYALARI.
BAHRIDDINOVA OQILA

◦
RE J A :
◦
1. KO’PLI K SHA KKLA RI.
◦
2. KELI SHI K SHA KLLARI
◦
3. EGA LI K KATEGORI YA SI ..

◦
Ot so’z turkumi qadimgi turkey tilda bu turkumga
kiruvchi so’zlar ko’p so’zlar bo’lgan. Qadimgi turkey
tilde ot turkumiga mansub so’zlar kishi nomlari –
antraponim, zooniym , jism nomlari, qavm-qarindosh
nomlarini ifodalaydi.
◦
Ot egalik, ko’plik, kelishik affikslarini oladi, boshqa
turkumdagi so’zlardan morfologik va sintaktik usul
bilan ot turkumidagi so’zlarni yasaydi.

◦
Ko’plik kategoriyasi – qadimgi turkey tilde ham otlar
ko’plik va birlik shakllarida qo’llangan . Otlar birlikda
qo’llanganda maxsus ko’rsatkich bo’lmaydi. Otlarda
ko’plikni ifodalashning morfologik usuli sermahsuldir.
◦
-lar affiksi : ag”iliqlar “ boyliklar va xazinalar.
◦
Bu shaklda runic yodnomalarida faqat otlarga qo’shilgan
bo’lsa , keying davrlarda fe’llarga ham qo’shilib kelgan.

◦
Egalik kategoriyasi. Qadimgi turkey tillardaham ot
turkumiga oid so’zlar egalik affiksini olib narsa
predmetning uch shaxsdan biriga tegishligi
ekanligini bildrgan. Egalikni ifodalashning eng
sermahsul usuli morfologik usuldir.
◦
Egalik qo’shimchalari quyidagi ko’rinishlarga ega:

1shaxs birlik
-m, -im –um: bashim, kozum.
◦
2 shaxs birlik:
◦
-n, -in, -un:
◦
Bag’dan, bag’in
3 shaxs birlik:
-I, -si
Bilig , susi, yag’isi

1 shaxs ko’plik:
-miz, -muz, -imiz, -umuz.
Unumuz- ovozimiz.
2 shaxs ko’plik:
-niz, -nuz, -iniz, -unuz.
3shaxs ko’plik:
-lari, -si
Baglari, qancuylari.

◦
Kelishik shak llari:
◦
Bosh k elishik : asosan gapda ega bo’lib keladi.
Qo’shimchasi yo’q.
◦
Qarat qich k elishigi: -nin, -nun, -in, -un.
◦
Tushum k elishigi: -g’, -g, -ig,ug’, -I, - ni kabilar;
◦
J o’nalish k elishigi: -ga, -qa, -ka , -ra, -garu, -karu, - qaru
◦
Kabilar;

◦
O’rin-pay t k elishigi: -da, -ta, variantlariga ega;
◦
Chiqish k elishigi: -dan, -din, -tan, -tin qo’shimchalari bilan
hosil qilingan .
◦
Vosit a k elishigi: -n, -in, -un, -an kabi qoshimchalardan
tarkib topgan lekin hozirgi kunda ishlatilmaydi.
◦
Qadimgi t urk ey t ilde ot , fe’l , ot lashgan so’zlar,
sifat dan ot y asov chi qo’shimchalar bo’lgan.

Ot yasovchi
qo’shimchalar:
-qan, -kan, -gan
Yetkan, qadirqan.
-qu, -gu, -ku
Isangu, incku.

Ko’plik yasovchi
qo’shimchalar:
-lar, -ler kabilardan
tashqari
-nar, -gar, kabi
qoshimchalar ham
bo’lgan:
Odamnar.

Turkiy tillarda kelishik, egalik va ko‘plik kategoriyalari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish