Turkiy xalqlar va ular foydalangan yozuvlar - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Turkiy xalqlar va ular foydalangan yozuvlar

Купить

Mavzu : Turkiy xalqlar va ular
foydalangan yozuvlar

Reja:
1.Yozuv tarixi haqida qisqacha .
2.O'rxun-Enasoy yozuvlari.
3. Uyg'ur yozuvi.

Turkiy xalqlarning
yozuv madaniyati
ko‘hna tarixga ega.
Arab xatini qabul
qilmaslaridan burun
ham
ajdodlarimizning bir
qancha mukammal
alifboli yozuvlari
bo‘lgan.

Uyg'ur yozuvi
Ana shulardan biri hozir fanda «uyg‘ur yozuvi» deb
yuritiladi. Mazkur yozuvga nisbatan qo‘llanilgan bu nom
shartli bo‘lib, o‘zini to‘liq oqlamaydi. Chunki, eski yozma
manbalarda u turlicha nomlar bilan tilga olingan.
Mahmud Koshg‘ariy o‘zining «Devonu lug‘atit turk»ida uni
«turkcha yozuv», «turk xati» deb ataydi. Alisher Navoiy
ham uni «turk xati» nomi bilan tilga oladi. Arab-fors
manbalarida «uyg‘ur xati», «mo‘g‘ul xati» degan
atamalarga duch kelamiz. «Uyg‘ur xati» nomining kelib
chiqishi XIX asrda Sharqiy Turkistondan ana shu yozuvda
bitilgan turkiy yodgorliklarning ko‘proq topilishi bilan
bog‘liq.

Uyg‘ur xatidagi yodgorliklarning
eng qadimgilari VI-X asrlarga
mansub. Bu davrga oid budda,
moniy, xristian diniy-falsafiy
asarlari, yuridik hujjatlar va boshqa
turdagi bitiklar bizgacha yetib
kelgan. Buddizm afsona va
rivoyatlaridan tashkil topgan «Oltin
yorug‘» sutrasi, qadimgi turkiy
adabiyotning dramatik namunasi
bo‘lgan salkam 600 sahifaga yaqin
«Maytri sitim» asari, moniylik
mazhabining muqaddas kitobi
«Xuastuanift» asari shular
jumlasidandir.

Uyg‘ur xatida harflar
o‘rxun-enisey yozuvidagi
kabi alohida-alohida emas,
balki bir-biriga ulab
yozilgan. Shuningdek,
yozuvning turli xil shakllari
bo‘lgan. Yozuvning bu
xususiyati kitobatchilik
ishida juda qo‘l kelgan.
Ma’lumki, XIV-XVasrlar
O‘rta Osiyo kitobat
san’atining gullab-
yashnagan davri
hisoblanadi.

O'rxun -Enasoy yozuvlari
O‘rxun-Enasoy yozuvi haqidagi dastlabki xabarlar N.K.Vidzen, S.U.
Remezov, I.Tabit,
D.G. Messershmidi, M.A.Kastren kabi tadqiqotchilar tomonidan e'lon
qilingan. 1889-yil
N.M.Ya drinsev Mo‘g‘ulistondagi Qoraqum shahristoni xarobalaridan
ikkita katta bitiktosh
topib oldi. Keyinchalik ma'lum bo‘lishicha , bu toshlar Kultigen va Bilga
xoqon sharafiga qo‘yilgan bitiktoshlar ekan. V.V.Radlov,V.Tomsen ,
P.M.Mileoranskiy kabi olimlar bu sirli
yozuv ni o‘qishga qattiq kirishganlar. 1893 -yil 25- noyabr kuni
V.Tomsen birinchi bo‘li b bitiktoshlar sirini ochganligini e'lon qildi. Bu
vaqtda V.V.Radlov o‘nta harfni o‘qib ulgurgandi.
Mazkur sirli yozuvlar turk xalqiga tegishli ekan. Enasoy hamda O‘rxun
daryolari havzalaridan
topilgani uchun ular O‘rxun-Enasoy yozuvlari deb atala boshlandi.
Hozirda ularning 700 ga
yaqin na munalari fanga ma'lum .

E'tiboringiz uchun
rahmat!

Turkiy xalqlar va ular foydalangan yozuvlar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish