Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 397.2KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Turkiygo‘y qabilalarning ilk vatani va oriylar muammosi

Купить
Turk iygo` y qabilalarning ilk vat ani va oriylar muammosi 1. Avesto. Aryanam Veychax tur qabilalarining yurti. Turon turlar yurti kanligi, Xitoy manbalariga ko`ra, turkiygo`y qabilalar dastlab «Xu», «Xu-rung». «Di», «Di-rung», «Xunnu», «Turo», «Tukyu» haqidagi xitoy yozma manba’lari, Arxeologik va antropologik manba’lar, ularning tipologik tafsili va taxlili. 2.Bu tipdagi etnik guruhlarning O`rta Osiyo hududlariga birinchi bor kirib kelishi, Andronova madaniyati va unga tegishli arxeologik yodgorliklarning tarqalgan hududlari. 3. Andronova qabililarining Miloddan avvalgi II ming yillik oxirgi choragida Baqtriya o‘lkasiga kirib kelishi, Andronova qabililarining Sopolli madaniyati bilan qorishib ketishi. Reja Dars maqsadi Turkiy qabilalarning ilk Vatani va Oriylar muammosi, O‘zbek etnosining antropolgik tipi, So‘g‘diyona, Farg’ona va Ustrushona, Janubiy Orol bo‘yi va Shimoliy Baqtriyaning qadimgi aholisining antropolgik tipini o’rganish Xitoy manbalarida mil.avv. 1764 – yilda tilga olinadi deydi. Prof. A.Xo‘jaev Xitoyning 24 jildlik tarixi “Ersi shi” da turk atamasi bundan kamida 4- ming yil oldin tilga olinadi deydi. A.Xo‘jaev mil.avv. 3- ming yillikning oxiridan “Shi” deb atalgan yilnomachilar tomonidan Xitoy tarixi yozila boshlagan deydi. Ular Xitoyning shimoliy, shimoliy- g‘arbiy va shimoliy-sharqiy chegaralarida turkiy qabilalar yashaganliklari to‘g‘risida ma’lumot berishadi. Er Si Shi ning birinchi jildi Sima Syanning “Tarixiy xotiralar” bo‘lsa, oxirgisi Ming sulolasi (1368-1644) ya’ni 3,5 mingyillik davr tarixini o‘z ichiga oladi A.Asqarov fikricha Xitoy manbalarida tilga olingan “xu”, “di”, “Guyfang”, “Tufang”, “Rung”, “Xunn” va boshqa saxroyilar qadimgi turkiyda so‘zlashuvchi Andronov madaniyati sohiblari bo‘lishganlar. Bichirun Xitoy manbalari tarjimasida Anronov qabilalari turkiy tilda so‘zlashadi degan ishoralar bor edi. Respublikamiz mustaqilligi sharofati bilan arxeologik, antropologik ma’lumotlar Xitoy manbalari bilan solishtirilib Urolning etaklari, uning sharqiy hududlarida bronza davridan boshlab turkiy etnos bo‘lganligi, Janubiy Sibir aholisi qadimgi va o‘rta asrlar davrida turkiy tilli xalqlar bo‘lganligini dadil aytish imkoni bo‘ldi  A.Xo‘jaevning aytishicha , “xu” va “xulu” turkiycha “xir” atamasining xitoycha talaffuzi. “Xur” turkiycha ozod, ko‘chmanchi xalq. “Xur”, “Avesto”dagi “arya” so‘ziga to‘g‘ri keladi. Eronida “arya”, turkiyda “xur” bir xil mazmunga ega. Axuramazda birinchi bo‘lib keng yaylovli, chorvaga qulay Aryanam Vaychaxni yaratib unga oriylarni joylashtirdi. (oriylar mamlakati). A.Asqarov fikricha Aryanam Vaychax – Eron, Qadimgi Baqtriya, Qadimgi Xorazm, Xilmend vohasi, Eron Ozorboyjonidan ko‘proq Evroosiyo cho‘l, dasht mintaqalariga to‘g‘ri keladi Or iyl Or iylar o‘zi kimlar ? “Avesto”ga ko‘ra ular ijtimoiy hayotda jamoaning erkin, ozod, jangovor mulkdorlar tabaqasi bo‘lib, mana shu tabaqa o‘z urug‘- aymoqlaridan farqli o‘laroq “Avesto”da “ozodlar” ya’ni “Oriylar” deb uyritilgan. Oriylar Vatani “Arriana Vaychax” deb atalgan. Ko‘chmanchi chorvador qabilalar ichidan chaqqon chavondoz, suvoriy oriylar tarkib topib ular o‘zlarini ozod va erkin sezardi.Ular tom ma’noda dastlabki sinfiy jamiyatning aslzodalar tabaqasi edi . A.Asqarov oriylar masalasida quyidagi xulosaga kelgan: ular Evroosiyo cho‘l va dasht mintaqalari chorvador qabilalarining iqtisodiy yuksalishidagi ko‘chmanchilik hayot bosqichining ijtimoiy mahsuli, ularning jangovor qatlami, sinfiy jamiyatning aslzodalar tabaqasidir. Ular turkiyda so‘zlashgan. Mil.avv. 2 mingyillikning o‘rtalaridan O‘rta Osiyo mintaqasiga ommaviy kirib kelgan va shu tariqa ilk o‘rta asrda turkiy- so‘g‘diy ijtimoiy etnomadaniy maydon tarkib topgach, keyinchalik o‘zbek va tojik xalqlari shakllangan.( Hindiston Xarappa madaniyati haloqatini oriylar bosqini bilan bog‘laydi Keyingi yillarda, shu paytgacha oriylar deb atab kelingan Evroosiyoning bepoyon dashtlarida yashagan ko‘chmanchi chorvador xalqlarning aslida turkiy xalqlar ajdodlari ekanligi ko‘plab aniq ilmiy dalillar asosida ko‘rsatib berilmoqda. A. Asqarov, A.Xo‘jaev, M. Is’hoqov, A. Aytboev kabi olimlar ham arxeologik, ham xitoy va mahalliy yozuvlarni tahlil qilish mobaynida ushbu masalada ishonchli ilmiy dalillar keltirishmoqda. Bu olimlarning ta’kidlashicha, xitoyliklar bundan 2,5 - 3 ming yilar muqaddam Xitoyning shimoliy va g‘arbiy tomonida yashagan xalqlarni “xu”, “xulu”, “xude”, “rung”, “rungdi”,”sirung”, “shanrung”, “chyuanrang”, “dingling”, “di”,”dili”, deb atashgan Insoniyat biologik tuzilish jihatdan umumiylikka ega va er sharidagi barcha insonlar bir biologik turga mansubdir. Lekin dunyoning mavjud etnik manzarasi turli mintaqalarda yashayotgan insonlar tana tuzilishi, ranggi, soch turi, yuz-qiyofasiga ko‘ra rang-barang, ya’niki antropologik tuzilishiga ko‘ra turli-tuman ko‘rinishga ega. Insonlar orasidagi o‘zaro farqli xususiyatlar irqiy tasniflash orqali tahlil qilinadi. Irqiy tasniflashda insonning sochi shakli, uchlamchi soch qoplami, teri tuzilishi, sochning rangi, ko‘z rangi, bo‘yi, tananing proporsiyasi, tananing bosh qismining tuzilish shakliga ko‘ra farqlanadi. Hozirgi kunda O‘rta Osiyoda yashab turgan mahalliy aholining tadqiqotlarda antropolgik tiplari aniqlangan. Ular asosan 3 ta tipni tashkil etadi Qozoq, Qirg‘iz va Qaroqolpoqlar - “Janubiy Sibir ” tipiga kiradi Tog’‘li tojiklar, Turkmanlar - “Zakaspiy” tipining vakllari O‘zbeklar va voha tojiklari – “ O‘rta Osiyo ikki daryo oralig‘i” tipiga kiradi.

Turkiygo‘y qabilalarning ilk vatani va oriylar muammosi

Купить