Unli tovushlar - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	956.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Unli tovushlar

Купить

Unli
t ovushlar


Faqat un (ov oz) dan iborat bo‘lgan va bo‘g‘in hosil qila oladigan
fonemalarga unli fonema lar deyiladi. Hozirgi o‘zbek adabiy tilida 6
t a unli fonema mavjud: u, a, o‘, o, e, i.

UN LILARDA:

ohangdorlik yuqori;

faqat ovoz bo‘ladi;

o‘zbek tilida yonma-yon kelmaydi. Masalan, soat, mutolaa, tabiiy,
manfaat, taajjub – o‘zbekcha so‘z emas;

xohlagancha cho‘zib talaffuz qilish mumkin. Masalan, Y-u-u-u-u-u-u-
u-r, muhabbat, ketdik bu yerdan. (Qo‘shiqdan);

urg‘u oladi. Masalan, òlma, rúchka va h.k.;

bo‘g‘in hosil qila oladi. Hatto bir unli ham. Masalan, o-ta, o-na, o-pa,
a-ka va h.k. UNLI LA R

Unlilar
da
bo‘linis
hTilning gorizontal
(yotiq) holatiga
ko‘ra
Tilning vertikal
(tik) harakatiga
ko‘raLablarning
ishtirokiga
ko‘ra Unli larda k l assifi k at siy a (bo‘l inish)


1. TILN IN G GORIZON TA L (YOTIQ) HOLATIGA KO‘RA :

t il oldi unlilar: a, i, e

t il orqa unlilar: u, o‘, o


2. TILN IN G V ERTIKA L (TIK) HARAKATIGA KO‘RA:

y uqori t or unlilar: i, u (tor oraliq
saqlanadi)

o‘rt a k eng unlilar: e, o‘ (o‘rtacha oraliq
saqlanadi)

quy i k eng unlilar: a, o (keng oraliq
saqlanadi)



3. LABLA RN IN G HA RA KATIGA KO‘RA :

lablangan unlilar: u, o‘, o

lablanmagan unlilar: i, e, a

Topshiriq.Dialogni o‘qing. Int ernet v a uning
imk oniy at lari haqida y ana qanday qo‘shimcha
ma’lumot lar bilasiz?
– Donoxon, internet
nimaligini bilasizmi?

Topshiriq.Dialogni o‘qing. Int ernet v a uning
imk oniy at lari haqida y ana qanday qo‘shimcha
ma’lumot lar bilasiz?
– Bilishimcha, Komiljon, bu –
kompyuter tarmoqlari
majmuyi. Bu so‘z inglizcha
“o‘rgimchak to‘ri” degan
ma’noni bildiradi.

Topshiriq.Dialogni o‘qing. Int ernet v a uning
imk oniy at lari haqida y ana qanday qo‘shimcha
ma’lumot lar bilasiz?
– Uning qanday
imkoniyatlari bor?

Topshiriq.Dialogni o‘qing. Int ernet v a uning
imk oniy at lari haqida y ana qanday qo‘shimcha
ma’lumot lar bilasiz?
– Axborotni o‘qish va tarqatish,
ma’lumotni nomiga qarab tezda
topish, ma’lumot nusxasini ko‘chirib
olish.
Bundan tashqari, xat almashish;
muzokara va muloqot olib borish
imkoniyati ham mavjud.

Topshiriq.Dialogni o‘qing. Int ernet v a uning
imk oniy at lari haqida y ana qanday qo‘shimcha
ma’lumot lar bilasiz?
– Ha, Donoxon, butun
dunyo axborot tizimi
internetda o‘rgimchak
to‘ri kabi bir-biriga
bog‘langan.

Munosabat bildiring.
1. A ziz o‘quvchi, shu
imk oniy at lardan
f oydalanganmisiz?
2. I nt e rne t ning y ana qanday
imk oniy at lari bor de b o‘y laysiz?

Qoida
Tovushlar o‘pkadan chiqayotgan
havoning og‘iz bo‘shlig‘ida to‘siqqa
uchrashi yoki uchramasligiga ko‘ra ikki
xil bo‘ladi: unli tovushlar va undosh
tovushlar.
O‘pkadan chiqayotgan havo og‘iz
bo‘shlig‘ida hech qanday to‘siqqa
uchramasa, unli tovushlar hosil bo‘ladi.
Tilimizda oltita unli tovush bor: a, o, e,
o‘, u, i.

49-mashq.Maqollarni k o‘chiring, bilinar-bilinmas
t alaff uz qilinay ot gan unlilarga diqqat qiling. Har bir
maqolni og‘zak i sharhlang.
1. Yoshlik da bilgani – t oshga
y ozgani, Qarilik da bilgani – muzga
y ozgani. 2. Bilmaslik ay b emas,
bilishga t irishmaslik – ay b. 3.
Dehqon bo‘lsang, shudgor qil, olim
bo‘lsang, t ak ror qil. 4. Bilimli k ishi
o‘zar, bilimsiz k ishi t o‘zar. 5. Ilm-u
hik mat suv ni y ondirar. (“ O‘zbek
xalq maqollari” )

51-mashq. Uy ga v azifa
“ I nt e rne t ning f oy dalari”
mavzusida 10–12 t a gapdan
iborat mat n y arat ing.

Foy dalanilgan adabiy ot :
N . Mahmudov, A . Sobirov, Sh. Sat t orov, Sh.
Toshmirzay ev a, D. Mannopov a. Ona t ili.
Umumiy o‘rt a t a’lim mak t ablarining 5-sinfi
uchun darslik . G‘afur G‘ulom nomidagi
nashriy ot -mat baa ijodiy uy i. Toshk ent – 2020

Unli tovushlar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish