Uskunaviy dasturiyta’minotlar - Информатика и ИТ - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	418.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Информатика и ИТ

Uskunaviy dasturiyta’minotlar

Купить

Uskunaviy dasturiy
ta’minotlar
Tekshirdi:Jabbarov J.
Bajardi:Berdiqulov D.

Reja:1)Kirish.
2)Asosiy qism:
-Dasturiy ta’minot tushunchasi va vazifalari.
-Tizimli dasruriy ta’minot.
-Amaliy dasturiy ta’minot.
3)Xulosa.

Dasturiy taminot tushinchasi va vazifalari. Dasturiy ta`min о t k о mpyuterning
ikkinchi qismi bolib, u ma`lum о tlarga ishl о v beruvchi dasturlar majmuasini va
k о mpyuterni ishlatish uchun zarur bolgan xujjatlar to’plamidir. K о mpyuterning
turli texnik qismlari о rasidagi o’z о ra b о g’lanish bu apparat interfeysi, dasturlar
о rasidagi ozar о b о g’lanish esa-dasturiy interfeys, apparat qismlari va dasturlar
о rasidagi ozar о b о g’lanish- apparat-dasturiy interfeys deyiladi. Insonning dastur
bilan va dasturning inson bilan ozaro muloqoto foydalanuvchi interfeysi
deyiladi.Dasturiy taminot bajaradigan funksiyalariga kora ikki guruhga ajratiladi.
1.Tizimli dasturiy taminot(System software). Bu-kompyuterning va kompyuter
tarmoqlarining ishini taminlovchi dasturlar majmuasidir. 2.Amaliy dasturiy
taminot(Aplication program paskage). Bu-aniq bir predmed sohasi boyicha
malum bir masala- lar sinfini yechishga moljallangan dasturlar majmuasidir.
Asosiy dasturiy taminotni qo’shimcha ravishda o’rnatiladigan xizmat korsatuvchi
dasturlar to’plami utilitlar deyildi.Kompyuterning dasturiy taminoti orasida eng
ko’p qollaniladigani amaliy dasturiy taminot (ADT)dir. Asosiy sababi shudaki
inson faoliyatining barcha sohalarida keng foydalanishidir.

Dastur siz bilan, siz foydalanadigan apparat va boshqa joyda mavjud bo'lgan qurilmalar
bilan o'zaro muloqot qilish uchun mavjud. Masalan, kompyuteringizda yoki
telefoningizda rasm almashish dasturlari siz va sizning apparatingiz bilan suratga
tushirish uchun ishlaydi va so'ngra do'stingiz qurilmalaridagi fotosuratni ko'rsatish uchun
Internetdagi serverlar va boshqa qurilmalarbilanbog'lanadi.Dastur juda ham
moslashuvchan bo'lib, uni doimiy yangilash va o'zgartirishga imkon beradi. Simsiz
routeringiz boshqa antenden yoki smartfoningizdan sizning televizoringizga to'langandan
ko'ra ko'proq ekranni olish uchun "o'sishi" ni kutmaganda ham, dasturiy ta'minot
muntazam ravishda xususiyatlarga ega bo'lishini va yangilanganligi uchun hajmini
oshirishni kutadi.Dasturiy ta'minotga oid yana bir ajoyib narsa, uning abadiy davom
ettirish potentsialidir. Dasturiy ta'minot joriy qurilma bajarilmasdan oldin yangi
apparatga nusxa ko'chirilsa, axborot o'zi ham koinotda mavjud bo'lishi mumkin.
Ajablanarlisi, dasturiy ta'minotni yo'q qilish mumkin. Agarda nusxa bo'lmasa va dastur
o'chirilsa, u abadiy turadi. Dastur muammolarini bartaraf etish, odatda, qo'shimcha
qurilmalar bilan ishlashdan ko'ra ancha murakkab. Uskuna muammolari ko'p hollarda
aniq bo'ladi - bir narsa buziladi yoki yo'q va o'zgartirilishi mumkin. Dasturiy
muammolarni hal qilish uchun zarur bo'lgan qadamlar sizga ushbu masala bo'yicha
qanday ma'lumot berilganligiga, qaysi dasturiy ta'minot ishlayotganligiga, dasturiy
ta'minotning qaysi uskuna ustida ishlayotganiga va boshqalarga bog'liq.

Dastur buyruqlarning tartiblangan ketma-ketligi bo’lib konkret masalaning
yechim algoritmini tasviridir yoki boshqacha qilib aytganda dastur dasturlash
tilining konstruksiyalari ketmaketligidir. Har bir dastur hisoblash tizimi
muhitida bajariladi.Dasturlash – bu ma’lumotlarni qayta ishlashni tashkil
qilish jarayoni bo’lib dastur tuzish, u bilan bog’liq bo’lgan ma’lumotlar
strukturasini tasvirlash kodlashtirishni o’z ichiga oladi.Tizimli dastur - bu
kompyuterlar tizimining tarkibiy qismlarini boshqaruvchi, ya'ni protsessor,
operativ xotira, kirishchiqarish qurilmalari, tarmoq uskunalari, va bir
tomonida apparat, ikkinchisida foydalanuvchi dasturlari qatlamlari orasidagi
interfeys vazifasini bajaruvchi dasturlar kompleksidir. Amaliy dasturlardan
farqli o'laroq, tizim dasturiy ta'minoti aniq amaliy muammolarni hal qilmaydi,
balki faqat boshqa dasturlarning ishlashini ta'minlaydi, ularga xizmat
ko'rsatish funktsiyalarini beradi va hisoblash tizimining apparat resurslarini
boshqaradi.Tizimli dasturlash (yoki tizim dasturlash) - bu tizimli dasturiy
ta'minotini dasturlash faoliyati. Tizimli dasturlashning oddiy yoki amaliy
dasturiy ta'minotga nisbatan asosiy farq qiluvchi xususiyati shundan iboratki,
amaliy dasturlash foydalanuvchiga xizmat ko'rsatuvchi dasturiy ta'minotni
yaratishga qaratilgan (masalan, matn protsessori), tizimli dasturlash
kompyuter texnikasi uchun xizmat ko'rsatadigan dastur yaratishga qaratilgan
(masalan, diskni birlashtiruvchi). Bunda qo'shimcha ravishda qurilmalar
xaqida yanada xabardorlik yuqori bo'lishi kerak.

Dasturiy ta'minotning klassifikatsiyalarini ishlab chiqishda hisoblash texnikasi
uchun yaratilgan barcha dastiriy ta'minotlarda vaqt o'tishi bilan eskirish yuz
berishini ta'kidlash kerak. Avvalgi dasturiy ta'minotlar - operatsion tizim,
translyatorlar, amaliy dasturlar paketIari hozirgi kunga kelib ma'lum miqdorda
o'zgardi. DT avlodlari, operatsion tizim yangilanib borilmoqda, hatto mayda
dasturlaming ham bir qancha turlari yaratildi. Ular ko'payib borishi bilan
dastuming imkoniyatlari, hajmi, qulayliklari oshirilib borildi. Dasturlarga bo'lgan
talablar tez va jadal oshib bormoqda. Kecha o'rnatilgan dastur ertasiga bir oz
qulaylik bilan yangi ko'rinish olmoqda. Hattoki operatsion tizimlar ham yildan-
yilga o'z ichiga chuqurroq manoga ega bo'lgan funksiyalarni olgan holda ishlab
chiqarilmoqda. Bu borada texnika inson aql-zakovati va ftkrlash darajasiga
yaqinlashib bormoqda.

Dasturiy ta’minot deganda, hisoblash texnikasi vositalari bilan ma’lumotlarni qayta
ishlash tizimini yaratish va ulardan foydalanish uchun dasturiy va hujjatli vositalarni
jamlash tushuniladi.Dasturiy ta’minot tomonidan bajariladigan funktsiyalarga bog‘liq
holda, uni ikki guruh -tizimli dasturiy ta’minot va amaliy dasturiy ta’minotga bo‘lish
mumkin.Tizimli dasturiy ta'minot (Sistem software) — kompyut е rning va kompyut е r
tarmoklarining ishini ta'minlovchi dasturlar majmuasidir. Tizimli dasturlar ta'minoti
deganda avvalo operatsion tizim tushuniladi. Operatsion tizim maxsus dastur,
aniqrog’i dasturlar umumiy tizimda jamlashgan bo’lib, u kompyuter qurilmalarining
ishini boshqaradi, turli qurilmalarining boshqa dasturlar tomonidan ishlatilishini
tashkillashtiradi, bir necha dasturlarning birgalikda ishlashini xotira qurilmalarida
ma’lumotlarni saqlanishi, ularning xafvsizligi va butunligi ta’minlaydi. Tizimli DT
apparat vositalari bilan shu qadar yaqin aloqadaki, uni ba’zida kompyuterning bir
qismi deb ham hisoblashadi. Amaliy DT foydalanuvchining aniq vazifalarini hal etish
va umuman axborot tizimining hisoblash jarayonini tashkil etish uchun
mo‘ljallangan.

Tizimli dasturiy ta'minot bu dasturlar to'plami bo'lib (mikroprotsessor, bir-biri
bilan aloqada bo'lgan va periferiyali qurilmalar), ishga layoqatli va
funksiyalashtirishni ta'minlovchi, butun tizimga tegishli bo'lgan hisoblash
tizimining barcha komponentlarini boshqaradi. Ularning ko'pchiligi bevosita
nazoratni ta'minlashi va hisoblash tizimini turli xiI apparat qurilmalarini bir-biri
bilan butun qilib bog'lab beradi. Tizimli dasturiy ta'minot amaliy dasturiy ta'minot
bilan taqqoslanadi, chunki uning asosiy tomoni foydalanuvchi muammolarini
to'g'ridan - to'g'ri hal etadi. TDT ikkita komponentni o'zida mujassam etgan:
a) operatsion tizimlar;
b) tizimli dasturlar;
DT tizimlari - markaziy protsessor, xotiralar kirish - chiqishida kompyuter
resurslarini boshqarish uchun xizmat qiladi. Bu dasturlar foydalanuvchilar uchun
umumiy tarzda ishlab chiqilgan. Tizimli dasturlar amaliy dasturlarni samarali
bajarilishi uchun xizmat qiladi.

Amaliy dasturiy ta'minot (Aplication program paskage) — bu aniq bir pr е dm е t soxasi
bo’yicha ma'lum bir masalalar sinfini е chishga muljallangan dasturlar majmuasidir.
Kompyuterdan amaliy maqsadda foydalanishimkonini beruvchi, masalan matn
tayyorlash, elektron jadvallar bilan ishlash, Ma’lumotlar bazasini yaratish va yuritish,
biror fan bo’yicha o’rgatish va sinov ishlarini amalga oshiruvchi dasturlar, grafik va
video axborotlarni qayta ishlash, internetdagi Web saydlarni ko’rish uchun
mo’ljallangan brauzerlar va shunga o’xshash maqsadlarda ishlatiluvchi dasturlar
amaliy dasturlardir. Kompyuterlar dasturiy ta’minotining aksariyat qismini amaliy
dasturlar tashkil etadi. Amaliy dasturiy ta’minot foydalanuvchi aniq bir vazifalari
(ilovalari)ni ishlab chikish va bajarish uchun mo'ljallangan. Amaliy dasturiy ta’minot
tizimli DT, xususan, operasion tizimlar boshqariluvi ostida ishlaydi. Amaliy DT
tarkibiga quyidagilar kiradi: turli vazifalardagi amaliy dasturlar
paketlari,foydalanuvchi va AT umumiy ish dasturlari,amaliy dasturlar paket (ADP)lari
sinfiga quyidagilar oiddir,matnli (matnli prosessorlar) va grafik muharrirlar,elektron
jadvallar,ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (MBBT),integratsiyalangan
paketlar,CASE-texnologiyalar,eksport tizimlar kobiklari va sun’iy intellekt tizimlari.

Tizimli va dasturiy ta'minotni kompyuterda ishlab chiqish uchun uskunaviy muhit
yordami bilan yuzaga keladi:

yuqori darajali translyatorlar tilli;

tahrirlash muhiti, yuklovchi va komponovka dasturlari;

assemblerlar va makroassemblerlar (mashinaga mo'ljallangan tillar) ;

otladchik mashina dasturlari;

dasturlash tizimlari;

Translyatorlar- mashina tili dasturlarida, dasturlarni qaytadan o'zgartirish uchun
oldindan belgilangan dasturlash tillarida yozilgan. Dasturlar, chiquvchi modullar
deb nomlanuvchi dasturlash tillarida tayyorlanadi. Sifat jihatidan kiruvchi
ma'lumotlami translyatorlar chiquvchi modullarni o'zgartiradi va ob'ektlar moduli
ishini o'z natijasi bilan takomillashtiradi, muharrir aloqalari uchun kiruvchi
ma'iumotlarga ega bo'ladi. Ob'ektlar moduli mashina tilidagi dasturlar matnini va
qO'shimcha ma'lumotlami o'z ichiga oladi. Boshqa mustaqil modullarni uning
yuklovchi joyidagi modul sozlovini ta'minlashda va bu modul bilan boshqa
translyatsiyalangan yagona dasturlar modulini birlashtirtadi. Dasturlar yagona
yoki bir nechta chiquvchi modullarga ega bo'ladi. Yani bir yoki bir nechta
dasturlash tillarida yozilgan bo'ladi. Translyatorlar ikkita sinfga bo'linadi:
komilyatorlar va interpretatorlar. Kompilyatorlar barcha chiquvchi modulni
mashina tiliga o'tkazadi. Interpretator ketma-ket mashina tiliga o'tkazadi va
chiquvchi operatorlarni bajaradi.

Aloqa muharrirlari tizimni qayta ishlovchi dastur bo'lib, dasturlar moduli
bajarilishiga tayyor, yagona yuklovchi, translyator ishlarining olingan natijalari
asosida ob'ektlar modulini bog'laydi va tahrirlaydi. Yuklovchi modul operatsion
tizim asosiy xotirasida joylashadi va bajariladi. Yuklovchi modul bitta yoki bir
necha dasturiy seksiyalarda birlashadi - dasturlaming qismlarini boshqa joyga
o'zgartiradi. Muharrir aloqalari oqimiga kiruvchi har-bir ob'ektlar moduli, boshqa
modullarda dasturlar seksiyalarida ko'rsatkichlarga ega bo'ishlari mumkin.
Bunday ko'rsatkichlar tashqi deb nomlanadi. Tashqi kO'rsatkichlarga ega
ko'rsatkich belgilari tashqi nomli deb ataladi. Muharrirga o'matilgan mos keluvchi
aloqalar tashqi aloqalar va tashqi nomlar, ruxsat etuvchi ko'rsatkichlar deb
nomlanadi .

Kompilyator - inglizcha so'z bo'lib, (komponovshik, sostavitel) so'zidan olingan
bo'lib, boshlang'ich dasturlar asosida ob'yektning dasturlarini tashkil qiladi, ya'ni
boshlang'ich dastumi unga ekvivalent bo'lgan ob'yekt dasturini mashina tiliga
tatjima qiladi. Kompilyatoming translyatordan farqi shundaki, kompilyatordagi
dastuming natijasi doimo mashina kodida bo'lishi kerak. Translyatorda esa
dastuming natijasi umumiy hollarda turli tillarda yozilgan bo'lishi kerak. Masalan,
Paskal tilidagi translyator dasturi Si tilida. Demak, har qanday kompilyator
translyator bo'lishi mumkin, lekin har qanday translyator kompilyator bo'la
olmaydi. Kompilyator boshlang'ich dasturlar asosida dastur ob'yektlaridan iborat
bo'lishi mumkin. Kompilyator dasturining natijasi "dasturiy ob'yekt" yoki
"ob'yekt kodi" deyiladi. Natijaviy dastur yozilgan fayl "ob'yekt faylidir."
Dastuming natijasi, mash ina buyruqlari tilida yozilgan bo'lishiga qaramay ob'yekt
fayli va bajariluvchi (.exe), (.com) fayl o'rtasida ma'lum farq bor. Kompilyator
tuzgan ob'yekt fayli (dasturi) o'zo'zidan bajarilmaydi, chunki bu dastuming kodi
va ma'lumotlari xotiraning aniq bir sohasiga bog'lanmagan bo'ladi.

Yuklovchi - tizimni qayta ishlovchi dastur bo'lib, aloqaJi muharrir funksiyalari
asoslarini bog'laydi va dasturlami yagona topshiriq punktiga joylaydi.
Otladchik dasturlar bajarilishi jarayonini boshqaradi. Dasturlardagi xatolami
qidiradi va bartaraf etish ishlarini bajaradi. Otladchiklaming umumiy
funksiyasiga: dastuming qadamba-qadam bajarilishi, aniqlangan nuqtada tasodifiy
to'xtashi, ba'zi shartlar bajarilishida dasturiaming turli joylarida to'xtab qolishi,
tasvir va o'zgarishlar birligining o'zgaruvchiligi kiradi.

Dasturlash tizimi - bu tizim aniq dasturlash tillaridagi yangi dasturlar uchun ish lab
chiqilgan. Zamonaviy dasturlash tizimlari foydalanuvchi uchun aniq va qulay dasturlash
muhitini ishlab chiqadi. Ularga:
- kompilyator yoki interpretatorlar;
- integratsiyalashtirilgan ishlab chiqarish muhiti;
- dastur matnlarini muharrirlash va muhitni yaratish;
-standart dasturlarning keng ko'lamli kutubhonasi va funksiyalari;
-dialog muhitida foydalanuvchi bilan "do'stlashish";
-ko'p oynali ishlash tizimi; kuchli grafik kutubhona; -
-kutubhona bilan ishlash uchun utilitalar; -
-o'zgannas assembler; -
-o'zgarmas ma'lumot birlashmasi;
Asosiy dasturlash tizimlariga - Turbo Basic, Quick Basic, Turbo Pascal, Turbo C tillarini
kiritish mumkin .

E’tiboringiz uchun tashakkur.

Uskunaviy dasturiyta’minotlar

Купить

Похожие документы
3d-max dasturida obektlarni yaratish
Algoritm va ma’lumotlar strukturasi
3D-MAX dasturi haqida
3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha
Adobe photoshop dasturida tasvirlarda ishlov berish,taqdimot yaratish