Ҳусусиятҳои ба худ хоси чараёни тарбия - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	30.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Ҳусусиятҳои ба худ хоси чараёни тарбия

Купить

Мавз ъ:ӯ Ҳусусиятҳои ба худ хоси чараёни тарбия
Нақша:
1) Мафҳуми тарбия
2) Хелҳои тарбия
3) Ҳусусиятҳои чараёни тарбия

Тарбия – раванди амалии педагог ӣ , ки ба ташаккули сифатҳои
муайяни исмон
ҷ ӣ , равон ӣ , ахлоқ ӣ ва маънав ӣ дар шахс нигаронида шудааст ;
мачмуи тадбирхое ,
ки барои таъмини он , ки шахс дорои хислатхои барои
зиндаги дар чамъият зарур аст .
Тарбия қадимтарин ва овидонатаринҷ
арзишест,
ки инсонд стии инсонро таъмин мекунад. На фард ва на омеаи ӯ ҷ
башар
бидуни таълим ву уд дошта наметавонад. Зеро арзишҳое, ки ӣ ҷ
мав удияти
инсон ва омеаро таъмин мекунанд, танҳо ба шарофати тарбия аз ҷ ҷ
насл
ба насл мегузарад.
Дар
адабиёти педагог истилоҳи «Маориф» ба маънои васеъ ва танг ӣ
истифода
мешавад. Тарбия ба маънои васеъ мачмуи тамоми таъсирот,
фаъолият,
амал ва саъю кушиши ташаккули шахсияти инсон, таъмини
иштироки
фаъолонаи у дар истехсолоти чамъият ва хаёти чамъияти,
фарханги,
тарбиявиро ифода мекунад. Дар ин фаҳмиш тарбия на танҳо
корҳои
тарбиявие, ки дар оила, мактаб, ташкилотҳои к дакон ва авонон ӯ ҷ
ан ом
дода мешавад, балки тамоми системаи и тимо , ғояҳои пешбарандаи ҷ ҷ ӣ
он,
адабиёт, санъат, кино, радио, телевизион ва ғ. Инчунин, мафҳуми таълим
ба
маънои васеъ таълим ва гирифтани иттилоотро дар бар
мегирад.Фаъолияти
хаётии студентон барои чамъият то чй андоза мухим аст
То
даме, ки к фоиданок, мувофик ва муносибати онхо окилона ташкил карда
шуда
бошад, процесси таълим самараноктар ба рох монда мешавад.

Одам бо воситаҳои атрофаш: оила, падару модар, мактаб, д стон, муҳити ӯ
зист,
воситаҳои ахбори омма, санъат, адабиёт, табиат ва ғайра тарбия меёбад.
Вай
бояд ба процесси инкишоф ва ташаккули шахе рохбарй кунад.
Инсондустй
дар муносибатхои байни шахсон, эхтироми хамдигарии педагогу
талабагон,
диккат додан ба фикру мулохизахои бачагон, муомилаи нек ба
онхо.

Бояд тазаккур дод, ки дар амал раванди таълим бояд кори умумимиллї ва
муттасил
бошад, он бояд кўдакони синну соли гуногунро фаро гирад ва
бамаврид
мебуд, ки саъю кўшиши муассисаву муассисањои гуногуни

иљтимої, љамъиятї ва давлатї барои ташаккули рушди шахсият. Тачассум
ёфтааст.

Дар таълим шахсияти инсонро ҳамчун арзиши баланди и тимо эътироф ҷ ӣ
кардан,
ба вижагиҳо ва вижагиҳои ҳар як к дак эҳтиром гузоштан, ҳуқуқу ӯ
озодиҳои
и тимоии ро ба назар гирифтан зарур аст. Тарбия кори пай дар пай ҷ ӯ
аст,
ки бо максади муайян мувофики план ба амал бароварда мешавад. Насли
наврас
аз руи усули хоси истехсолй ва муносибатхои чамъиятии чамъияти хар
як
давраи таърихй тарбия карда мешавад.   Ин конуни асосии тарбия аст.

Маориф ба ҳаёти љомеа алоќаманд аст, баробари таѓйир ёфтани љомеа,
маориф
низ таѓйир ва инкишоф меёбад. Процесси таълим бояд хусусияти
хаётй,
амалй пайдо кунад.   Ҳамаи иштирокчиёни раванди таълим;   педагогхо,
падару
модарон, ахли чамъият, ташкилотхои чавонон ва иттифокхои касаба
—
хама бояд тайёрии касбию педагогй дошта бошанд. Дар назарияи тарбия,
чун
дар илми педагогика, байни акидахои нав ва кухна мубориза мебурд.
Масъалахои
асосии назарияи тарбияро бе мачмуаи танкидии самтхои мухими
назария
ва амалияи тарбия дарк кардан душвор аст.   Яке аз маъмултарин
назарияи
тарбияи худкома (итоати кур-курона ба дигарон) буд.   Таълими
авторитар
дар асри 16 пайдо шуда, ҳоло дар Испания ва баъзе кишварҳои ӣ
Амрикои
Лотин мушоҳида мешавад.   Педагоги олмон Фридрих Герберт ӣ ӣ
(1771-1841),
ки тарбияи авторитариро аз иҳати илм асоснок кардан буд, ҷ ӣ ӣ
чунин
ақидаро ба миён гузошт, ки к дак ҳангоми таваллуд «шоҳи ваҳш » аст. ӯ ӣ
Бо
ин, пешниҳод мекунад, ки барои дониш ёне, ки қоидаҳоро вайрон ӯ ҷӯ
мекунанд,
як журнали хуб таъсис дода шавад.   Вай му озоте, аз қабили бе ҷ
ғизо
мондани дониш ён, дар г шае истодани онҳо, ба зиндон андохтан ва ҷӯ ӯ
арима
андохтанро ор мекунад. . .Руссо аввалин касе буд, ки маорифи ҷ ҷ ӣ Ҷ Ҷ
авторитариро
интиқод кард ва назарияи таълими озодро ба миён гузошт.

Таълим дар мактабхои узбек аз хамдигар чудонашаванда хисоб меёбад.
Ҳама
гуна кор дар синф ҳамеша тарбияв аст, аммо кори тарбиявиро бо ӣ
таълим
маҳдуд кардан мумкин нест. Тарбия ин раванди тарбияи насли

наврасро бо ҳар роҳ ба с и ҳадафи мушаххас, ташаккули тафаккур ва ӯ
рафтори
онҳо медонад.Тарбия муколамаи амалию назариявии байни
муаллиму
шогирд аст, ки ба максади мушаххас нигаронида шуда, захирахои
маънавй
ва талаботу эхтиёчоти замони хозира ба назар гирифта шудааст.

Тарбия ин аст, ки ба рўњияи хонанда ба таври муайян, ба маќсади муайян
нигаронидашуда
ва мунтазам таъсир расонида, дар талаба сифатњои матлуби
омўзгорро
љорї намояд.   Ин гуна тариф хамаи он чиро, ки ба мафхуми тарбия
дохил
мешавад, дар бар мегирад, масалан: чорй намудани чахонбинии
муайян,
ахлок, коидахои рафтори чамъиятй, ба вучуд овардани характер ва
ирода,
одату ахлок. Тарбия раванди педагогиест, ки бо максади такмили
максадноки
шахсият ташкил карда шудааст, ки имкон медихад ба шахсияти
хонанда
мунтазам ва мунтазам таъсир расонад.
Тарбия
ба маънои танг фаъолияти педагогиро ифода мекунад, ки ба тарбияи
чисмонии
инсон, чахонбини, симои маънавию ахлоки ва завки эстетики
нигаронида
шудааст. Ба ин кор оила, муассисахои таълимй ва ташкилотхои
чамъиятй
машгул мешаванд. Ом зиш ва гирифтани маълумот ба маънои танг ӯ
узъи
таълим нест. Аммо ҳама гуна тарбия танҳо дар робитаи зич бо таълим ҷ
ву уд
дорад. Зеро дар чараёни тарбия ва азхудкунии ахбор на танхо дониши ҷ
инсон
зиёд мешавад, балки муайян кардани сифатхои ахлоки ва маънавй низ
суръат
мегирад.
Раванди
таълим ду фаъолияти ба њам алоќаманд – фаъолияти омўзгор ва
хонандаро
дар бар мегирад.   Дар процесси таълим шуури студент ташаккул
ёфта,
хиссиёту эхсосоти у инкишоф ёфта, муносибатхои чамъиятии барои
хаёти
чамъиятй зарурй ташаккул меёбанд.Одатҳои рафтор, ки хизмат
мекунанд
Дар процесси таълим аз чихати педагогй дуруст ташкил кардани
хаёт
ва фаъолияти бачагон ахамияти нихоят калон дорад.Ҳангоми фаъолият
к дак
ба таъсири тарбияв , ки аз берун меояд, муносибати муайян дорад.   Ин ӯ ӣ
муносибат
ниёзҳо ва хоҳишҳои ботинии шахсро ифода мекунад.Тадкикоти
равоншиносону
педагогхо нишон медихад, ки таъсири омилхои беруна (хам

мусбат ва хам манфй) ба одам аз муносибати кудак ба онхо вобаста аст.
Талаботи
таљрибаи шахсии кўдак муносибати ўро ба таъсири беруна муайян
намуда,
дар рафтори ў ифода меёбад.   Аз ин ру, ташкили фаъолияти бачагон
кифоя
нест.   Барои дуруст тарбия кардан, донистан лозим аст, ки муносибати
хонандаро
ба ин фаъолият чи гуна фахмидан, бахо додан, эхсос кардан, чи
гуна
фахмидан, бахо додан, эхсос кардан ва аз онхо чиро максад карданро
дорад.
  Хаминро хам ба назар гирифтан лозим аст, ки хамаи ин дар асоси
муошират
бо одамони гуногун, муносибатхо дар коллектив ба амал меояд.
Дар
баробари ба воя расидани к дак ин гуна муошират ва муносибатҳо ӯ
печидатар
шуда, ба рушди к дак таъсири мусбат ё манф мерасонад.   Ин аст, ӯ ӣ
ки
маориф таъсири мунтазами максаднокро таъмин менамояд, зеро бо хамин
та-лаботи
чомеа нисбат ба фард ба эхтиёчоти дохилие табдил меёбад, ки
рафтори
шахси сохибмаълумотро идора мекунад.Дар процесси таълим на
танхо
тафаккури талаба, балки хиссиёти уро инкишоф дода, дар у малакаю
одатхои
ахлокиро ташаккул додан лозим аст, ки ба талаботи ахлокии чамъият
мувофик
бошад.   Барои ноил шудан ба ин ба шуури талаба (дар асоси
раванди
таълим), эҳсосот (дар дарс ва корҳои беруназсинф ) ва ирода (дар ӣ
раванди
ташкили фаъолият ва назорати рафтор) мунтазам таъсир мерасонанд.
Агар
њангоми таълиму тарбияи шогирд яке аз инњо (шуур, эњсосот, ирода)
сарфи
назар карда шавад, расидан ба маќсад мушкил мегардад.   Аз ин р ,ӯ
раванди
таълим бисёр анба ва мураккаб аст.   Раванди таълиму тарбия дар ҷ
мактаб
раванди муттасил буда, ба он муаллим ва мурабби рохбари карда,
максади
зарурии таълимро барои давраи муайян ва фаъолиятхое, ки барои
халли
ин максад хизмат мекунанд, муайян менамояд. Иштироки
донишљўёнро
дар ин чорабинињо таъмин намуда, барои муносибатњои
и тимои
амъиятї ва шарикї ва муносибатњои байни онњо шароит фароњам ҷ ҷ
меорад.

Тавассути иштироки хонандагон дар машгулиятхо мустакилият ва ташаббуси
эчодии
онхо ба даст меояд.   Маҳз дар ҳамин раванд ақида, эътиқод ва

дидгоҳи к дак ба ҳодисаҳо ташаккул ва мустаҳкам мегардад.   Инҳо муайян ӯ
мекунанд,
ки к дак ба таъсири муҳити зист ч гуна муносибат мекунад. ӯ ӣ

Ҳамин тариќ, тахсилоти мактабї аз раванди ташаккул ва камолоти
шахсияти
инсон иборат буда, мазмуни он на дар фанњои алоњида мисли
таълим,
балки дар фаъолияти њаётї ва муоширати байни хонандагон љойгир
аст.
  Хусусиятхои ба худ хоси процесси таълим инхо мебошанд.

Қоидаҳои таълим ма м и қоидаҳое мебошанд, ки ом згорон ва ом згоронро ҷ ӯ ӯ ӯ
роҳнамо
мекунанд. Онро вазифахо ва максадхои ташаккули одами ӣ
баркамол,
хаматарафа му-айян мекунад.   Онро ба таври фахмотар ифода
кардан
мумкин аст.
Зарур
аст, ки хар як коидаи тарбия максади мустакили педагогиро дар назар
дошта,
дар алокамандй бо коидахои дигар максади ягонаи педагогиро амалй
гардонад,
яъне одами хаматарафа, баркамолро ташаккул дихад.   Дар ичрои ин
вазифа
хусусиятхои тарбияро ба назар гирифта, конунхоро риоя кардан лозим
аст.
  Дар процесси таълим чунин аст

Риояи дастурхо самараи онро зиёд мекунад.   Мазмун, ташкил, усул ва
талаботи
асосии таълим дар конунхои тарбия инъикос ёфтаанд.Коидаи
тарбия
нуктаи ибтидой, асоси рохбарй мебошад, ки педагог барои бехтар
ташкил
намудани процесси таълим аз он истифода мебарад.   Коидахои
тарбия
ба акидахои файласуфони Шарку Миёна ва комьёбихои педагогикаи
халкй
асос ёфтаанд.   Коидахои тарбия характери мустакил дошта, хусусиятхо
ва
конуниятхои ба худ хоси тарбияро инъикос мекунанд. Риояи ин
принципхо
дар процесси таълим самараи онро афзун намуда, натичахои хуб
мебахшад.

Дар ин коидахо мазмун, ташкил, усул ва талаботи таълим кам ифода
ёфтааст.Мохият,
мазмун ва коидахои таълим ба туфайли тагьир ёфтани
шароити
нави иктисодии мамлакати мо васеъ мешавад.Барои такмил додани
процесси
таълиму тарбия, ба талаботи замон мувофик гардон-дани он бояд

кариб тамоми коидахо, усулхо, акидахоро аз нав дида бароем, ба шахсияти
кудак
диккат дихем, аз тачрибаи мусбати дар давоми сол ба даст овардашуда
дуруст
истифода барем. Сол. Ба коидахои тарбия мо метавонем инхоро дохил
кунем:
таълим ба максади муайян нигаронида шудааст, тарбия ба инсондустй
ва
демократия, хаёт ва мехнат алокаманд аст, афзалияти арзишхои илмй,
фархангй
ва умумибашарй дар таълим бо назардошти хусусиятхои синну сол
ва
шахсии талабагон дар таълим, муттасилй, муназзамй, коидахои таъминоти
таълимй
ягонагй ва муттасилии асрор ва гайра.

Моҳият, мазмун ва қоидаҳои таълим аз талаботи Қонуни умҳурииҶ
збекистон
«Дар бораи маориф» ва «Барномаи миллии тайёркунии кадрҳо» Ӯ
бармеоянд.
Он ба ташаккули сифат, маҳорат, сифатҳои милл ва ӣ
умумибашарии
ин кадрҳо нигаронида шудааст. 4.3. Хусусиятҳои раванди
таълим.Барои
амал намудани мақсаду вазифаҳои тарбияи и тимо ӣ ҷ ӣ
фаҳмидани
хусусиятҳои раванди таълим муҳим аст.   Тарбия хусусиятхои
худро
дорад.   Хусусияти муҳими он дар он аст, ки он ба ҳадафи мушаххас
нигаронида
шудааст.   Дар тафсири муосир раванди тарбия маънои раванди
ҳамкории
самарабахши ом згор ва дониш (педагог ва дониш ) ва ба ӯ ҷӯ ҷӯ
ҳадафи
мушаххас равонашударо дорад.   Охир, дар рафти таълим фаъолияти
муаллимону
хонандагон ташкил, идора ва назорат карда мешавад.

Раванди тарбия раванди бисёр анба буда, дар асоси омилҳои дохил ва ҷ ӣ
берун
(субъектив ва объектив ) ташкил карда мешавад, ки барои равшан ӣ ӣ ӣ
кардани
моҳияти тарбия хизмат мекунанд.   Омилҳои субъектив талаботҳои ӣ
дохил ,
манфиатҳо ва муносибатҳои ҳаётии инсонро ифода намуда, омилҳои ӣ
объектив
барои зиндаг , ташаккул ва ҳалли мусбати масъалаҳои ҳаёт ӣ ӣ ӣ
шароит
фароҳам меоранд.   Њар ќадар маќсади таълим ба мазмун, самт, шакл
ва
шароити объективии фаъолияти педагогї мутаносиб бошад, дар ташаккули
шахсият
њамон ќадар муваффаќият ба даст меояд. Дар ташкил ва
идоракунии
раванди таълим на танњо фаъолияти муаллим, балки

хусусиятњои синну солї ва психологии талаба, фикру андеша ва нигоњи
зиндагї
наќши муњим дорад.

Раванди тарбия маљмўи ќоидањоест, ки талаботро нисбат ба мўњтаво, шакл
ва
усулњои таълим нисбат ба омўзгор ва хонанда барои ташаккули сифатњои
муфид
дар замони муосир муайян мекунанд. Конунхои тарбия ба акидахои
файласуфону
хирадмандони Шарк, Гарб, Осиёи Миёна ва дигар халкхо,
инчунин
комьёбихои онхо дар педагогикаи халкй асос ёфтаанд.
Бояд
дар назар дошт, ки таълиму тарбия як раванди ягона мебошанд. Аммо
шумо
наметавонед онҳоро ҳамчун як раванд фикр кунед.Зеро хар як одам
хислату
аломатхои ба худ хос дорад. Ба акидаи А.С.Макренко мантики тарбия
мантики
тарбияро такрор намекунад.Кори тарбияи фарзандон (мухити
ичтимой,
оила, одамони гуногуне, ки кудакон хамеша бо онхо дучор меоянд,
дар
ташкилотхои бачагонаю наврасон кор мекунанд, радио, телевизион,
адабиёт
ва санъат) бо хамин гуна таъсирхо пайвастаанд. Аз ин р , тарбияро ӯ
метавон
раванди бисёр анба номид. Дар маориф касе ба муаллим мухолиф ҷ
нест.
Хусусияти якуми процесси тарбия дар он аст, ки вай процесси серчабха
мебошад.
Хусусияти дуюми процесси тарбия давомнокии он аст. Барои ин
моххо
ва солхо мехнат кардан лозим меояд.Масъалаи таълим масъалаи
мураккабу
душвор буда, на танхо дар мактаб, балки барои тарбияи фарзандон
хама
масъул аст. Дар он к дакон пайваста таълим мегиранд. Хусусияти ӯ
дигари
Таълим, ки онро аз таълим фарќ мекунад, дар он аст, ки он ба таври
куллї
ва дар асоси консентрї сурат мегирад. анбаҳои гуногуни таълим бо Ҷ
ҳам
зич алоқаманданд. Дар таълим дониш дар бораи ин ё он фан ба бахшҳо,
мавз ъҳо,
барномаҳо тақсим шуда, дар вақти муайян дода мешавад. Ва дар ӯ
раванди
тарбия мо ҳамеша ба такрор дучор мешавем. Дар синфҳои ибтидо , ӣ
миёна
ва болоии мактаб тарбия намудани: омеа, д ст , рафоқат, муносибати ҷ ӯ ӣ
мусб
ба меҳнат ва муҳити и тимо ва дигар сифатҳо ба ҳисоб меравад. ӣ ҷ ӣ
Аммо
мазмуни онхо мувофики синну сол ва тачрибаи хаётии бачагон васеъ ва
чукуртар
мегардад. Хусусияти дигари тарбия дар он аст, ки ин раванд

хусусияти дутарафа дорад , ки дар он к дак низ фаъолона иштирок мекунад. ӯ
Дониш
на танҳо объекти таълим, балки субъекте мебошад, ки ба ҳодисаҳои ҷӯ
гирду
атроф таъсир мерасонад. Аз ин рў, тарбиятгар бояд ќобилият, хоњиш ва
хоњиши
кўдак, саъю кўшиш, таъсироти дигарро ба ў ва манбаи иттилооти
беруна
ба назар гирад. Агар инҳо фаром ш шаванд, таълим мушкил мешавад. ӯ
Дар
байни инхо хусусияти дигари асосии процесси таълим зиддиятхо дар
таълим
мебошад бисьёрии он аз. Ин зиддиятхо дар муборизаи байни
хислатхое,
ки аз руи фахмиши худи онхо дар байни бачахо бори аввал пайдо
мешаванд
ва сифатхое, ки тарбиятгар ташаккул медихад, яъне байни талабот
ва
имкониятхои ичрои онхо зохир мегардад. Илова бар ин, чунин
муноқишаҳо
аксар вақт рух медиҳанд, ки тафаккур ва рафтори к дак бо ӯ
ҳамдигар
мувофиқат намекунад, муаллим синну сол ва хусусиятҳои фардии
к дакон,
рафтор, шавқу рағбат ва орзуҳои бонуи онҳоро намедонад Аммо, ӯ
агар
талаба танбал ва ё бефаъол бошад, самараи ягон машгулият суст
мешавад,
чидду чахди муаллимон ба кадри кифоя самара намебахшад.
Хусусияти
дигари процесси таълим дароз будани он аст.   Натичаи таълим дам
дида
намешавад.   Барои ба воя расондани одаме, ки хислатхои инсониро дар
худ
нишон дода тавонад, вакти зиёде лозим аст.   Дар ташаккули шуур ва
чахонбинии
инсон таълими мактаб роли калон мебозад.   Зеро низоми одобу
ахлоқи
инсон дар айёми авон хеле таъсиргузор ва ноустувор аст.   Аз ин р , ҷ ӣ ӯ
муваффақияти
таълиму тарбия тақозо мекунад, ки шахс дар солҳои таҳсил
дуруст
тарбия ёбад.   Хусусияти дигари мухими процесси таълим пайвастагии
он
мебошад.   Раванди таълим раванди амали муттасили муттасил ва
мунтазами
хонандагон ва муаллим мебошад.   Дар муайян кардани сифатҳои
мусбати
хонандагон ташкили таълими ҳамдигарро пурракунанда,
ғанигардонанда
ва такмилдиҳандаи ба ҳадафи ягона нигаронидашуда
аҳамияти
махсус дорад.   Аз ин р , ба татбиқи пайвастаи чорабиниҳои ӯ
тарбияв ,
ки дар ҳамкор бо оила, муассисаҳои таълим ва омеа ташкил ӣ ӣ ӣ ҷ
карда
мешаванд, бамаврид аст.   Зеро бачаҳо як муддати муайян дар зери
таъсири
тарбиявии мактабу ом згор қарор гирифта, вақти боқимондаро дар ӯ

оила, к чаву маҳалла мегузаронанд.   Дар р зҳои таътили тирамоҳу зимистон, ӯ ӯ
баҳор
ва махсусан тобистон хонандагон аз таъсири мактабу ом згорон дар ӯ
канор
мемонанд.   Аз ин рў, таълими кўдакон дар мактаб аз љињати замон
мањдуд
буда, дар њоле, ки онњо аз фаъолиятњои тарбиявии берун аз синф ва
мактаб
сурат мегиранд, аз таъсири тарбиявї ва назорати омўзгор ё мураббї
дур
мемонанд.

Бо максади суст накардани таъсири мактаб (муассисаи таълимй) ба
талабагон
ба корхои тарбиявй берун аз синф ва дар давраи таътил ва дар айни
замон
аз муассисахои таълимии мактабхо чудо нашудани хонандагон диккати
махсус
дода мешавад муассисахои таълимии иловагии республика амал
мекунанд.
  Дар муассисаҳои таълимии иловаг дониш ён метавонанд ӣ ҷӯ
фанҳои
хусус ва фанҳои хори иро мукаммал ом занд, дар самтҳои техник ӣ ҷ ӯ ӣ
ва
баде дониш гиранд ва малакаҳои амал пайдо кунанд.   Дар муассисаҳои ӣ ӣ
таълимии
иловаг вох р , намоишгоҳҳо, сан ишҳо ва суҳбатҳо оид ба ӣ ӯ ӣ ҷ
мавз ъҳо
ва мавз ъҳои гуногун дар ған гардонидани аҳони тафаккури ӯ ӯ ӣ ҷ
хонандагон,
ташаккули хислат ва иродаи қав дар онҳо нақши муҳим ӣ
мебозанд
роҳи ҳама ониба.   Якдилй максад, мазмун, вазифаи процесси ҷ
таълим
мебошад

Ягонагии усулу усулхо барои амалй гардондани идеяи ташаккули шахсият
хизмат
мекунад.   Мо медонем, ки сифатхои шахсй на як ба як, балки ба таври
куллй
такмил меёбанд.   Аз ин р , таъсири педагог ҳам яктарафа буда, ӯ ӣ
метавонад
характери систематик дошта бошад.   Якдилй ва мураттаб будани ӣ
процесси
таълим кабули дакикии хамкории муаллим ва хонандагонро талаб
мекунад.

Муоширати дутарафа дар ду самт, яъне таъсири муаллим ба талаба
(муоширати
бевосита) ва муносибати талаба нисбат ба муаллим (фикр)
ташкил
карда мешавад талаба на танхо объекти процесси таълим, балки
хамчун
субъект хам баромад мекунад.   Аз ин р , ом згорро зарур аст, ки ӯ ӯ
имкониятҳои
дохилии хонанда, таъсири берун ба , манбаъҳои иттилоотро ӣ ӯ

ба назар гирад. Агар ин талабот фаро-муш карда шавад, тарбияи одам
душвор
мешавад ва ё тамоми кушишхо бетаъсир мемонанд, ин боз як
хусусияти
мухими процесси тарбия — мавчуд будани зиддиятхо мебошад.
Хусусияти
дигари таълим – яъне нати аи он нишон медиҳад, ки он ба оянда ҷ
нигаронида
шудааст. Аз ин ру, дарачаи тарбияи бачагонро зуд муайян кардан
душвор
аст. Ом згор бояд бо назардошти ҳадафҳои оянда кор кунад. Дар ӯ
процесси
таълим бо максадхои оянда мувофик кунондани талаботи имруза
муваффакияти
кори моро таъмин менамояд. «Шахсе, ки кухнаро азхуд карда,
навро
дарк карда тавонад, муаллим шуда метавонад», — гуфта буд Конфуций
хитой
.Ягонаг ва вобастагии мутақобилаи таълим бо рушди шахсият ӣ
принсипи
муҳими он мебошад.Ташаккули шахсият аз сифати таълим вобаста
аст.
Дар баробари ин мазмун, шакл ва усулхои тарбия ба дарачаи инкишофи
шахсият
вобаста аст. Процесси тарбия мураккаб аст. Аз ин рў, ў аз тарбиятгар
талаб
мекунад, ки њолати рўњї, ќобилиятњои рўњї ва љисмонии кўдакро ба
назар
гирифта, ба онњо бо мењрубонї муносибат намояд. Муаллим бояд
шахсияти
шогирдро бодиккат омузад, онхоро фахмад ва эхтиром кунад.То он
даме,
ки фаъолияти хаётии талабагон барои чамъият фоиданок буда,
муносибатхои
онхо окилона ба рох монда шуда бошад , процесси таълиму
тарбия
босамар ба рох монда мешавад.Одам бо воситаҳои атрофаш: оила,
падару
модар, мактаб, д стон, муҳити зист, воситаҳои ахбори омма, санъат, ӯ
адабиёт,
табиат ва ғайра тарбия меёбад. Процесси инкишоф ва ташаккули
шахе
бояд идора карда шавад. Инсондустй дар муносибатхои байни шахсон,
эхтироми
хамдигарии педагогхо ва талабагон, диккат додан ба фикри бачахо,
муомилаи
нек ба онхо.Бояд таъкид кард, ки дар амал раванди таълим бояд
ҳама ониба
ва муттасил бошад, он бояд к дакони синну соли гуногунро фаро ҷ ӯ
гирад
ва бамаврид мебуд, ки к шиши муассисаю муассисаҳои гуногуни ӯ
и тимо ,
амъият ва давлат дар ташаккули инкишофи шахсият дохил карда ҷ ӣ ҷ ӣ ӣ
шуданд.Дар
таълим шахсияти инсонро ҳамчун арзиши бузурги и тимоҷ ӣ
эътироф
кардан, ба вижагиҳо ва вижагиҳои ҳар як к дак эҳтиром гузоштан, ӯ
ҳуқуқу
озодиҳои и тимоии ро ба назар гирифтан зарур аст.Тарбия кори ҷ ӯ

муттасилест, ки бо максади муайян мунтазам ба амал бароварда
мешавад.Насли
наврас аз руи усули ба худ хоси истехсолй ва муносибатхои
чамъиятии
чамъияти хар як давраи таърихй тарбия карда мешавад. Ин конуни
асосии
тарбия аст. Маориф ба ҳаёти љомеа алоќаманд аст, баробари таѓйир
ёфтани
љомеа, маориф низ таѓйир ва инкишоф меёбад. Процесси таълим
бояд
хусусияти хаётй, амалй пайдо кунад. Ҳамаи иштирокчиёни раванди
таълим;
педагогхо, падару модарон, ахли чамъият, ташкилотхои чавонон ва
иттифокхои
касаба — хама бояд тайёрии касбй-педагогй дошта бошанд. Дар
назарияи
тарбия мисли илми педагогика байни акидахои нав пайдошуда ва
акидахои
кухна мубориза мебурд. Бе аз нуктаи назари танкидй омухтани
тамоюлхои
мухимми назария ва амалияи таълим масъалахои асосии назарияи
тарбияро
дарк кардан душвор аст. Яке аз маъмултарин назарияи тарбияи
авторитар
(к рона ба дигарон итоат кардан) буд. Маорифи авторитар дар ӣ ӯ ӣ
асри
16 пайдо шуда, ҳоло дар Испания ва баъзе кишварҳои Амрикои Лотин ӣ
равшан
ифода ёфтааст. Педагоги олмон Фридрих Гербарт (1771-1841), ки ӣ
к шиш
кард, ки маорифи авторитариро аз иҳати илм асоснок кунад, ғояи ӯ ҷ ӣ
таваллудро
бо «ҳаваси ваҳш » ба миён овард. ӣ Бо ин вай таклиф мекунад, ки
барои
хонандагоне, ки коидаро вайрон мекунанд, журнали хуб ташкил карда
шавад.
Дар он навъхои чазо, аз кабили бе хурок мондани талабагоне, ки
тартиботро
вайрон мекунанд, дар гуша истодан, картсерга пушидан, чарима
андохтан
пешбинй шудааст. . .Руссо аввалин шуда маорифи авторитариро Ҷ Ҷ
интиқод
карда, назарияи таълими озодро ба миён гузошт. Таълим дар
мактабҳои
узбак аз ҳам удонашаванда ҳисобида мешавад. Ҳама гуна кор ӣ ҷ
дар
синф ҳамеша кори тарбияв аст, аммо кори тарбиявиро бо таълим маҳдуд ӣ
кардан
мумкин нест. Тарбия раванди ҳама ониба ба с и ҳадафи мушаххас ҷ ӯ
тарбия
намудани насли наврас, ташаккули тафаккур ва рафтори он мебошад.
Тарбия
муколамаи амалию назариявии байни омўзгор ва шогирд аст, ки ба
маќсади
мушаххас нигаронида шуда, бо назардошти захирањои маънавї ва
талаботу
ниёзњои замони муосир нигаронида шудааст. Тарбия ин аст, ки ба
тафаккури
талаба ба таври муайян ба суи максади муайян таъсир расонида,

сифатхои аз тарафи тарбиятгиранда дилхохшуда дар шогирд чойгир карда
шавад.
Ин гуна таъриф ҳама чизеро дар бар мегирад, ки ба мафҳуми тарбия
дохил
мешаванд, аз қабили: таҳкими аҳонбинии муайян, ахлоқ ва қоидаҳои ҷ
рафтори
и тимо ., офаридани хислату ирода, расму одобу ахлоки муайянро ҷ ӣ
дарбар
мегирад.Тарбия раванди педагогиест, ки бо максади такмили
максадноки
шахсият ташкил карда шудааст, ки имкон медихад ба шахсияти
хонанда
мунтазам ва мунтазам таъсир расонад.Раванди таълим ду фаъолияти
ба
њам алоќаманд – фаъолияти омўзгор ва хонандаро дар бар мегирад. Дар
процесси
таълим шуури талаба ташаккул ёфта, хиссиёту эхсосоти у инкишоф
ёфта,
одатхои рафтори барои хаёти чамъиятй зарур ва ба муносибатхои
чамъиятй
хизматкунанда ташаккул меёбанд.Дар процесси таълим аз чихати
педагогй
дуруст ташкил кардани хаёт ва фаъолияти бачагон ахамияти калон
дорад.Дар
раванди фаъолият к дак ба таъсири тарбияв , ки аз берун меояд, ӯ ӣ
муносибати
муайян дорад. Ин муносибат талаботи ботинии шахсро ифода
мекунад.Тадкикоти
равоншиносону педагогхо нишон медихад, ки таъсири
омилхои
беруна (хам мусбат ва хам манфй) ба инсон аз муносибати кудак ба
онхо
вобаста аст. Талаботи таљрибаи шахсии кўдак муносибати ўро ба
таъсири
беруна муайян намуда, дар рафтори ў ифода меёбад. Аз ин ру, фаъ-
олияти
болаёкатро ташкил кардан кифоя нест. Барои дуруст тарбия додан
зарур
аст, ки муносибати талаба ба ин фаъолият, фахмидан, бахо додан ва
эхсос
кардани тачрибахои гуногун ва аз онхо чиро максади худ дошта бошад,
донистан
лозим аст. Инчунин, бояд ба назар гирифт, ки хамаи ин дар асоси
муошират
бо одамони гуногун, муносибатхо дар коллектив ба амал меояд.
Дар
баробари калон шудани к дак ин навъи муошират ва муносибатҳо ӯ
печидатар
шуда, ба рушди к дак таъсири мусбат ё манф мерасонад. Аз ин ӯ ӣ
рў,
таълим мувофиќи маќсад таъсири мунтазамро пешбинї менамояд, зеро бо
њамин
тарз талаботи љомеа нисбат ба фард ба талаботи ботинї мубаддал
мегардад,
ки рафтори хонандаро танзим мекунад.Дар раванди таълим на
танњо
зењни хонанда, балки њисси ўро инкишоф дода, малакаю одатњои
ахлоќиро
ташаккул додан лозим аст, ки ба талаботи ахлоќии љомеа мувофиќ

бошанд. Барои ноил шудан ба ин ба тафаккури талаба (дар асоси раванди
таълим),
ҳиссиёти (дар дарс ва корҳои беруназсинф ) ва иродаи (дар ӯ ӣ ӯ
раванди
ташкили фаъолият ва назорати рафтор) мунтазам таъсир мерасонанд.
Агар
яке аз инҳо (акл, эҳсос, идора) беэътиной карда мешавад, расидан ба
максад
душвор мегардад. Аз ин р , раванди таълим бисёр анба ва мураккаб ӯ ҷ
аст.
Раванди таълиму тарбия дар мактаб раванди муттасил буда, ба он
муаллим
ва тарбиятгар рохбарй карда, дар як вакт максади зарурии тарбияро
муайян
намуда, фаъолиятхоеро, ки барои расидан ба ин максад хизмат
мекунанд,
муайян мекунанд. Иштироки хонандагонро дар ин чорабинињо
таъмин
намуда, барои муносибатњои иљтимої, љамъиятї ва дўстї ва
муносибатњои
байни онњо шароит фароњам меорад.Тавассути иштироки
хонандагон
дар фаъолият, мустакилият ва ташаббуси эчодии онхо ба даст
меояд.
Дар ин раванд модар фикру ақида, эътиқод ва нигоҳи шахсии к дакроӯ
нисбат
ба воқеаҳо инкишоф медиҳад ва мустаҳкам мекунад. Инҳо муайян
мекунанд,
ки к дак ба таъсири муҳити зист ч гуна муносибат ӯ ӣ
мекунад.ҳамин
тариќ, таълим дар мактаб аз раванди ташаккул ва такмили
шахсияти
инсон иборат буда, мазмуни он на дар фанњои алоњида мисли
таълим,
балки дар фаъолияти њаётї ва муоширати байни хонандагон људо
мешавад.
Хусусиятҳои беназири раванди таълим аз ҳаминҳо
бармеоянд.Қоидаҳои
таълим ма м и қоидаҳое мебошанд, ки ом згорон ва ҷ ӯ ӯ
ом згоронро
роҳнамо мекунанд. Онро вазифахо ва максадхои ташаккули ӯ ӣ
одами
баркамол, хаматарафа му-айян мекунад. Онро ба таври фахмотар
ифода
кардан мумкин аст.Раванди тарбия маљмўи ќоидањоест, ки талаботро
нисбат
ба мазмун, шакл ва усулњои таълим, ташаккул додани сифатњои
муфиди
омўзгор ва хонанда дар замони муосир муайян мекунанд. Конунхои
тарбия
ба акидахои файласуфону хирадмандони Шарку Гарб, Осиёи Миёна
ва
дигар халххо ва дастовардхои педагогикаи халк асос ёфтаанд. Њар як
ќоидаи
тарбия маќсади мустаќили педагогиро дар назар дошта, дар њамкорї
бо
ќоидањои дигар бояд як маќсади умумии педагогї амалї карда шавад , яъне
ташаккули
инсони њаматарафа ва баркамол. Дар ичрои ин вазифа

хусусиятхои тарбияро ба назар гирифта, коидахоро риоя кардан лозим аст.
Риояи
ин қоидаҳо дар раванди таълим самаранокии онро зиёд мекунад.
Мундари а,
ташкил, усулҳо ва талаботи асосии таълим дар қонунҳои маориф ҷ
инъикос
ёфтаанд.Коидаи тарбия нуктаи ибтидой, асоси рохбарй мебошад, ки
педагог
барои бехтар ташкил намудани процесси таълиму тарбия аз он
истифода
мебарад Коидахои тарбия ба акидахои файласуфони Шарку Миёна
ва
комьёбихои педагогикаи халкй асос ёфтаанд. Коидахои тарбия характери
мустакил
дошта, хусусиятхо ва конуниятхои хоси тарбияро инъикос
мекунанд.
Риояи ин принципхо дар процесси таълим самараи онро афзун
намуда,
натичахои хуб мебахшад.Мазмун, ташкил, усул ва талаботи таълим
дар
хамин коидахо ифода ёфтааст.Мохият, мазмун ва коидахои таълим
вобаста
ба тагьир ёфтани шароити иктисодии мамлакатамон васеъ шуда
истодаанд.Барои
такмил додани процесси таълим, мувофики талаби замон
гардондани
он бояд кариб тамоми коидахо, усулхо, фикру мулохизахоро аз
нав
дида бароем , ба шахе диккат дихем, тачрибаи мусбати дар солхо
гункардаро
истифода барем.Ба коидахои тарбия мо метавонем инхоро дохил
кунем:
ба максади муайян равона кардани таълим, алокаи тарбия бо
инсондустй
ва демократия, бо хаёт, бо мехнат, афзалияти арзишхои илмй,
фархангй
ва умумибашарй дар таълим, гирифтани ба инобат гирифтани
хусусиятхои
синну сол ва шахсии талабагон дар таълим, пайгирона,
муназзам,
коидахои ягонагй ва муттасили таъсири тарбиявй ва гайра.Моҳият,
мазмун
ва қоидаҳои таълим аз талаботи Қонуни умҳурии збекистон «Дар Ҷ Ӯ
бораи
маориф» ва «Барномаи миллии тайёр намудани кадрҳо» бармеояд. Ана
шу
ба ташаккули сифат, махорат , хислатхои миллй ва умумибашарии кадрхо
нигаронида
шудааст.

Истифода бурдаги адабиётҳо.
1.Усманов Р. Одобнома. – “Укитувчи” нашриёти, 1985.
2.
Хайруллаев М.М. Фаробий. — Т.: “Узбекистон” нашриёти, 1991.
3.
Юсупов Э. Маънавий камолот омиллари. — Самарқанд: СамДУ. 1995.
4.
Юсуф Хос Хожиб. Кутадгу билиг. — Т.: “Фан” нашриёти, 1990.
5.
Райбуллаев Н.Р. Таълим-тарбиянинг амалий йуналиши. — Т.: “Ук,итувчи”
нашриёти,
1986.
6.
Курбонов. Одобнома. – Т.: “ қитувчи” нашриёти. Ӯ

7. “Маънавият ва маърифат” ижтимоий марказларнинг ишларини
такомиллаштириш
хақидаги Президент фармони. — Т.: 1996, 9 сентябр.

8. Абдурахмони Чоми. Панду хикматхо. — Душанб.

Ҳусусиятҳои ба худ хоси чараёни тарбия

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish