Информация о документе

Цена 12000UZS
Размер 637.3KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Дипломные работы
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Uyali aloqa kompaniyalari ma’lumotlar bazasini loyihalashtirish va ishlab chiqish

Купить
Uyali aloqa kompaniyalari ma’lumotlar bazasini loyihalashtirish va ishlab chiqish Reja: Kirish Nazariy qism: 1.1. Ma’lumotlar bazasi asosiy tushunchalari 1.2. Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari Asosiy qism: 2.1. “Uyali aloqa kompaniyalari” ma’lumotlar bazasining mantiqiy strukturasi va uni shakllantirish 2.2. Ma’lumotlarni manipulyatsiya qilish operatorlarini qo’llash 2.3. Ma’lumotlar bazasida turli so’rovlar yaratish Xulosa 1 Kirish Insonning kundalik m е hnat faoliyati tashqi muhit to`g`risidagi axborotlarni qabul qilish va to`plash, turli masalalarni е chish uchun zarur bo`lgan ma'lumotlarni aniqlash, qayta ishlash kabi amallarni bajarish bilan bog`liq bo`ladi. Shu sababli, ham yuqoridagi amallar majmuasi, ularni tatbiq etish usullarini vositalari axborot tizimlarini (AT) yaratish uchun asos bo`lib xizmat qiladi. Axborotga bo`lgan talablarning turli-tumanligi, masalalar ko`lamining tobora ortib borishi va boshqalar zamonaviy Atlari oldiga bir qator talablar qo`ymoqda. Bunday talablar jumlasidan quyidagilar kiradi: Ma'lumotlarning aniqligi. Ma'lumki, ma'lumotlar bazasi tеgishli sohaning axborat modеlini tashkil qiladi. Shu sababli ham MB da saqlanayotgan axboratlar ob'еktlarning holati, xususiyati va ular o`rtasida alaqalarni to`liq va aniq ifodalash lozim. Aks holda tashkil qilingan MB xatarli bo`lishi va zarar kеltirishi mumkin. Tеzkorlik va unumdorlik. Tizimning tеzkorligi qo`yilgan talabga javob bеrish vaqti bilan aniqlanadi. Bunda nafaqat EHM ning tеzkorligini, balki malumotlarning joylanishi, izlash usullari, talabning qiyinligini va boshqa olimllarni ham hisobga olish zarur. Tizimning umumdorligi esa vaqt birligi ichida bajarilgan talablarning miqdori orqali aniqlanadi. MBdan foydalanishning odiyligi va qulayligi. Bu talab tizimdan foydalanuvchi barcha im'tеmolchilar tomonidan qo`yiladi. Shu sababli ham MB dan foydalanishning oson, sodda va qulay usullarini yaratish muhim ahamiyatga ega. Ma'lumotlarni himoyalash. Tizim ma'lumotlar bazasida saqlanilayotgan axborat va dasturlarni tashqi ta'sirlardan, bеgona foydalanuvchilardan himoyalashni ta'minlash lozim. Tizimning rivojlanishi. Tizim tarkibi doimo yangi elеmеntlar, dasturlar bilan taxminlanishi, axborot massivlari o`zgartirilishi, yangilanib borishi zarur. 2 Yuqorida kеltirilgan talablarga javob bеradigan MB quydagi tamoyillarga asoslangan holda tashkil qilinishi mumkin: NAZARIY QISM 1.1. Ma’lumotlar bazasi va uning asosiy tushunchalari Ma’lumotlar bazasi tarixi tor ma’noda ma’lumotlar bazalarini an’anaviy (zamonaviy) ma’noda ko’rib chiqadi. Ushbu tushuncha paydo bo’lishiga 1955-yilda dasturlashtiriladigan yozuv uskunalari paydo bo’lgani bilan bog’lash mumkin. Bu vaqtda dasturiy ta’minot fayllarga asoslangan yozuvlarni qayta ishlash modelini qo’llab-quvvatlar edi. Ma’lumotlarni saqlash uchun perfokartalardan foydalanilgan. Internet tarmog’ining ma’lumotlar bazasi 1960-yillarning o’rtalarida paydo bo’ldi. Eng muhim qadam Edgar Koddning ishi tufayli 1970-yillarning boshlarida relyatsion ma’lumotlar modelining paydo bo’lishi bilan bog’liq. Ma’lumotlar bazasi – tegishli ma’lumotlar to’plamini o’z ichiga olgan umumiy, birlashgan kompyuter tuzilmasi Axborot tizimining turiga va masalaning qo’yilishiga qarab, bu ma’lumotlar bir yoki ikki mavzudagi bir necha megabaytdan biznesning ichki va tashqi muhitidagi yuzlab mavzularni qamrab oladigan terabaytgacha o’zgarishi mumkin. Ma’lumotlar bazalari, kompyuterlarga asoslangan tizimlarga ma’lumotlarni tezda saqlash, boshqarish va olish imkonini beradigan ixtisoslashgan tuzilmalardir. Ma’lumotlar bazasi tushunchasi maydon, yozuv, fayl atamalari bilan bog’liq Maydon – bu saqlanadigan ma’lumotlarning eng kichik birligi. Masalan, OTMlar haqida ma’lumot mavjud bo’lgan ma’lumotlar bazasida "OTM raqami" nomi bilan saqlanadigan maydon turini o’z ichiga olishi mumkin va ma’lumotlar bazasida tavsiflangan OTMlarning har bir turi uchun (fakultetlar, yo’nalishlar, guruhlar, talabalar va boshqalar) ushbu saqlanadigan maydonning alohida nusxasi mavjud bo’ladi. 3 Yozuv – bu tegishli saqlanadigan maydonlar to’plamidir. Bunday holda, saqlangan yozuvning nusxasi saqlanadigan maydonlarning tegishli nusxalari guruhidan iborat. Fayl - bu bir xil turdagi saqlangan yozuvlarning barcha mavjud nusxalari to’plami. Oddiylik uchun har qanday berilgan fayl faqat bitta turdagi saqlanadigan yozuvlarni o’z ichiga olishi mumkin deb qabul qilinadi Ma’lumotlarni boshqarish - bu ma’lumotlarning to’g’ri yaratilishi, saqlanishi va olinishiga qaratilgan qoidalar. Ma’lumotlar muhim rol o’ynashini hisobga olib, ma’lumotni boshqarish har qanday biznes, davlat idorasi, xizmat ko’rsatish tashkiloti yoki xayriya faoliyatining asosiy yo’nalishi ekanligi biz to’liq anglashimi lozim. Ma’lumotni samarali boshqarish odatda kompyuter ma’lumotlar bazasidan foydalanishni talab qiladi. Ma’lumotlar bazasi bu quyidagilar to’plamini saqlaydigan umumiy, birlashtirilgan kompyuter tuzilmasi: Tashqi foydalanuvchi ma’lumotlari, ya’ni oxirgi foydalanuvchini qiziqtirgan muhim faktlar; Metadata (ma’lumotlar haqidagi ma’lumotlar), ular orqali oxirgi foydalanuvchi ma’lumotlari birlashtiriladi va boshqariladi. Ma’lumotlar bazasining turlari Foydalanuvchilar soni ma’lumotlar bazasi bitta foydalanuvchi yoki ko’p foydalanuvchi sifatida tasniflanganligini aniqlaydi. Bitta foydalanuvchi ma’lumotlar bazasi bir vaqtning o’zida faqat bitta foydalanuvchini qo’llab-quvvatlaydi. Bunga javoban, ko’p foydalanuvchi ma’lumotlar bazasi bir vaqtning o’zida bir nechta foydalanuvchilarni qo’llab-quvvatlaydi. Ko’p foydalanuvchi ma’lumotlar bazasi nisbatan kam miqdordagi foydalanuvchilarni (odatda 50 dan kam) qo’llab- quvvatlasa, tashkilotning ishchi guruhi ma’lumotlar bazasi deb ataladi. Markazlashtirilgan va markazlashtirilmagan (tarqatilgan) ma’lumotlar bazasi ma’lumotlar bazasini amalga oshirish va boshqarish uchun aniq belgilangan 4 infratuzilma (apparat, operatsion tizimlar, tarmoq texnologiyalari va boshqalar)ni talab qiladi. Odatda, infratuzilmaga ma’lumotlar bazasini yaratadigan va ishlaydigan tashkilot egalik qiladi va xizmat qiladi. Ammo so’nggi yillarda bulutli ma’lumotlar bazalaridan foydalanish tobora ommalashib bormoqda. Bulutli ma’lumotlar bazasi - bu Microsoft Azure yoki Amazon AWS kabi bulutli ma’lumotlar xizmatlaridan foydalanib yaratilgan va saqlanadigan ma’lumotlar bazasi. Ma’lumotlar bazasini loyihalash deganda ma’lumotlar bazasi tuzilishini loyihalashtirishga qaratilgan, tashqi foydalanuvchi ma’lumotlarini saqlash va boshqarish uchun ishlatiladigan harakatlar tushuniladi. Ma’lumotlar bazasini loyihalash - bu ma’lumotlarni boshqarish tizimini loyihalashtirish, ishlab chiqish, amalga oshirish va xizmat ko’rsatishni osonlashtiradigan jarayonlar to’plami. To’g’ri ishlab chiqilgan ma’lumotlar bazasini saqlash oson, ma’lumotlarning izchilligini yaxshilaydi va diskni saqlash joyi nuqtai nazaridan iqtisodiy jihatdan samarali. Ma’lumotlar bazasini loyihalashning asosiy vazifalari taklif etilayotgan ma’lumotlar bazasi tizimining mantiqiy va fizik loyihalash modellarini ishlab chiqarishdir. Mantiqiy model ma’lumotlar talablariga va fizik mulohazalardan mustaqil ravishda saqlanadigan ma’lumotlarga e’tiborni qaratadi. Ma’lumot qanday saqlanishi yoki qayerda saqlanishi, qay tarzda, bu bilan bog’liq emas. Ma’lumotlarning fizik loyihasi modeli ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (MBBT) kabi apparat vositalari va dasturiy ta’minot tizimlaridan foydalangan holda ma’lumotlar bazasining mantiqiy loyihasini fizik muhitga tarjima qilishni o’z ichiga oladi. Ma’lumotlar bazasini ishlab chiqish davrida bir qator bosqichlar mavjud bo’lib, ular ma’lumotlar bazasi tizimini ishlab chiqishda kuzatiladi 5 1.2. Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari Ma’lumotlar bazasini yaratish va uni dolzarb holatda saqlab turishni amalga oshiradigan, shuningdek, turli foydalanuvchilarning ma’lumotlar bazasida saqlanayotgan axborotlardan o’z maqsadlari uchun foydalanish imkoniyatlarini ta’minlaydigan dasturlar majmui ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (MBBT) deb ataladi. Ma’lumotlar bazasi tizimi bu kompyuterlashtirilgan yozuvlarni saqlash tizimidir. Ma’lumotlar bazasining o’zi elektron fayl (jadval)lar kabinetining bir turi sifatida ko’rib chiqilishi mumkin. Ushbu tizimning foydalanuvchilariga bunday fayllarda turli xil operatsiyalarni bajarish imkoniyati beriladi, masalan: ma’lumotlar bazasiga yangi bo’sh fayllarni qo’shish, mavjud fayllarga yangi ma’lumotlarni kiritish, ma’lumotlarni olish, ma’lumotlarni o’zgartirish, ma’lumotlarni o’chirish, ma’lumotlar bazasini o’chirish. Odatda, zamonaviy MBBT quyidagi komponentlar mavjud: 1) Tashqi va tasodifiy kirish xotirasi va jurnallaridagi ma’lumotlarni boshqarish uchun javob beradigan yadro; 2) ma’lumotlar olish va o’zgartirish uchun so’rovlarni optimallashtirish va, odatda, mashinadan mustaqil bajariladigan ichki kodni yaratishni ta’minlaydigan ma’lumotlar bazasi tilidagi protsessor; 3) ma’lumotlar bazasini boshqarish bilan foydalanuvchi interfeysini yaratadigan ma’lumotlarni boshqarish dasturlarini sharhlaydigan ishlaydigan qo’llab-quvvatlash quyi tizimi; 6 4) axborot tizimiga xizmat ko’rsatishda bir qator qo’shimcha funksiyalarni ta’minlovchi xizmat dasturlari (tashqi yordam dasturlari). MBBT ma’lumotlar modeliga ko’ra, iyerarxik , tarmoq , relyatsion , obyektga - yo’naltirilgan, grafik, ER model kabi turlarga ajratish mumkin. Iyerarxik MB - ma’lumotlar bazasining ushbu turida ma’lumotlar ajdod va avlod o ’rtasidagi munosabatlarning tugunlarida saqlanadi. Shuningdek, yozuvlarda nafaqat bu ma’lumotlar, balki ularning ajdodi va avlodlari to’g’risida ham ma’lumotlar mavjud. Nomidan ko’rinib turibdiki, “iyerarxiya”, bu daraxtga o’xshash tuzilishdir. Har bir yozuv orasida ajdod-avlod munosabatlari sifatida bog’langan aloqalar mavjud. Ma’lumotni olish uchun biz kerakli ma’lumotlarni olguncha har bir daraxtni kesib o’tishimiz kerak. Ular asosan bank va telekommunikatsiya sohalarida yuqori samaradorlik va ilovalarni boshqarish uchun ishlatiladi. Tarmoq ma’lumotlar bazalari – tarmoq ma’lumotlar bazasining tuzilishi Charlz Baxman tomonidan ixtiro qilingan. Tarmoq ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (Network MBBT) subyektlar o’rtasidagi munosabatlarni yaratish uchun tarmoq tuzilishidan foydalanadi. Tarmoq ma’lumotlar bazalari asosan katta kompyuterlar tarmog’ida qo’llaniladi. Tarmoq ma’lumotlar bazalarida ajdod egalik qiluvchi , avlod esa a’zo deb ataladi. Tarmoq ma’lumotlar bazasidagi ma’lumotlar ko’pga-ko’p munosabatlar kabi tashkil etilgan. Masalan, Integrated Data Store (IDS), IDMS (Integrated Database Management System), Raima MBBT, TurboIMAGE va Univac DMS-1100 kabilar MBBT unga misol bo’ladi. Relyatsion MBBT – barcha ma’lumotlar bazalari orasida eng mashhuridir. Ushbu turdagi ma’lumotlar bazasida ma’lumotlar o’rtasida o’zaro bog’liqlik mavjud bo’lib, ular satrlar va ustunlar jadvali shaklida saqlanadi, shu qator yozuvni va ustun 7 esa atributni anglatadi. Har bir alohida maydon ma’lumotlar qiymatini ifodalaydi. Relyatsion ma’lumotlar bazasini so’rovlar hosil qilish uchun yozuvlarni kiritish, o’chirish, boshqarish va qidirishni o’z ichiga olgan strukturalangan so’rovlar tili (SQL) qo’llaniladi. Relyatsion ma’lumotlar bazasi ikki yoki undan ortiq jadvallar o’rtasidagi munosabatni tasvirlaydi, bu kalit maydon orqali amalga oshiriladi. Har bir satrda o’ziga xos kalit maydon mavjud va bu kalit maydonlar bitta jadvalni boshqasiga ulash uchun ishlatiladi. Oracle, SQL Server, MySQL, SQLite va IBM DB2 kabi MBBT unga misol bo’ladi. Obyektga yo’naltirilgan ma’lumotlar bazasi – Obyektga yo’naltirilgan ma’lumotlar bazasi 1980-yillarning boshlarida yaratilgan. Obyektga yo’naltirilgan ma’lumotlar bazasi obyektga yo’naltirilgan dasturlash funksiyasi bilan shug’ullanadi va C ++ va Java semantikasini oshiradi. Obyektni ishlab chiquvchilar to’liq ma’lumotlar bazasi dasturlarini kamroq harakat va kamroq vaqt sarflab yozishlari mumkin. Obyektga yo’naltirilgan ma’lumotlar bazalari obyektlar deb nomlangan kichik dasturlardan foydalanadi. Grafik ma’lumotlar bazalari – bu NoSQL ma’lumotlar bazasi bo’lib, semantik so’rovlar uchun grafik tuzilmani qo’llaydi. Ma’lumotlar tugun, qirralar va xususiyatlar ko’rinishida saqlanadi, unda tugun yozuvga teng, qirrasi ikkita tugun o’rtasidagi bog’liqlik va xususiyatlar tugunlarga qo’shilgan qo’shimcha ma’lumotlardir. Masalan, Neo4j, Azure Cosmos DB, SAP HANA, Sparksee, Oracle Spatial and Graph, OrientDB, ArrangoDB and MarkLogic kabilar unga misol bo’ladi. MBBTning ma’lumotlar bazasiga kirish usuli bo’yicha esa fayl-server , mijoz- server , o’rnatilgan tamoyillariga ajratish mumkin. Fayl-server – MBBT fayl-serverida ma’lumotlar fayllari markaziy ravishda fayl serverida joylashgan. Ma’lumotlar bazasi har bir mijozning kompyuterida (ish 8 stansiyasida) joylashgan. MBBT kirish mahalliy tarmoq orqali amalga oshiriladi. O’qishlar va yangilanishlar fayl blokirovkalari orqali sinxronlashtiriladi. Ushbu arxitekturaning afzalligi fayl-serveri protsessoriga yuklamaning pastligi. Kamchiligi sifatida esa lokal tarmoqdagi potensial yuqori yuk; markazlashtirilgan boshqaruvning qiyinligi yoki umuman mumkin emasligi; yuqori ishonchlilik, yuqori darajadagi foydalanish va yuqori darajadagi xavfsizlik kabi muhim xususiyatlarni ta’minlash qiyinligi yoki yetishmasligini ko’rsatishimiz mumkin. Hozirgi vaqtda fayl-server texnologiyalari eskirgan deb hisoblanadi va katta axborot tizimlarida undan foydalanish kamchilik hisoblanadi[7] .Bu texnologiya asosidagi MBBTga Microsoft Access, Paradox, dBase, FoxPro, Visual FoxPro kabilarni misol qilish mumkin. Mijoz-server – MBBT mijoz-serveri ma’lumotlar bazasi bilan birga serverda joylashgan va ma’lumotlar bazasiga monopol rejimda kirish huquqiga ega. Ma’lumotlarga ishlov berish bo’yicha mijozlarning barcha so’rovlari ma’lumotlar bazasi mijoz-serveri tomonidan markazlashtirilgan holda qayta ishlanadi. MBBT mijoz-serverining kamchiliklari serverga bo’lgan talabning oshishi hisoblanadi. Uning afzal jihatlari esa lokal tarmoqdagi potensial kam yuk; markazlashtirilgan boshqaruvning qulayligi; yuqori ishonchlilik, yuqori darajadagi foydalanish va yuqori xavfsizlik kabi muhim xususiyatlarni taqdim etish qulayligidir. Oracle DataBase, Firebird, Interbase, IBM DB2, Informix, MS SQL Server, Sybase Adaptive Server Enterprise, PostgreSQL, MySQL, Cache, ЛИНТЕР kabilarni mijoz- server texnologiyasiga misol qilishimiz mumkin. 9 Asosiy qism: 2.1 “Uyali aloqa kompaniyalari” ma’lumotlar bazasining mantiqiy strukturasi va uni shakllantirish “Uyali aloqa kompaniyalari” jadvali: “Aksiyalar” jadvali: “Aloqa kompaniyalar ro’yxati” jadvali: 10 “Callsentr” jadvali: “Filliallar” jadvali: “Kompaniya platformasi” jadvali: “Kompaniya xodimlari” jadvali: 11 “Mijozlar” jadvali: 12 “Mijozlar haqida” jadvali: “Tariflar” jadvali: “Web saytlar” jadvali: 13 2.2 Ma’lumotlarni manipulyatsiya qilish operatorlarini qo’llash SQLDA MA’LUMOTLARNI MANIPULYATSIYA CREATE TABLE Callsentr ID INT(3) NOT NULL PRIMARY KEY, Mijozlarga yordam int(3) NOT NULL Aloqa hizmati varchar(45) NOT NULL Telefon raqamlar varchar(45) NOT NULL Sms hizmatlar varchar(45) NOT NULL CREATE TABLE Aksiyalar ID INT(3) NOT NULL PRIMARY KEY, Id aksiya int(45) NOT NULL Aksiya nomi varchar (34) NOT NULL Aksiya turi varchar(45) NOT NULL Akksiya muddati(45) NOT NULL CREATE TABLE Filallar ID INT(3) NOT NULL PRIMARY KEY, Mijozlarga qulayliklar int(23) NOT NULL Bosh o’fis bilan aloqa varchar(45) NOT NULL Ofis bilan hamkorlik varchar(45) NOT NULL Viloyatlar kesmida telefon raqamlar varchar(34) NOT NULL 14 CREATE TABLE Mijozlar ID INT(3) NOT NULL PRIMARY KEY, F.I.SH varchar (56) NOT NULL Shaxsni tasdiqlovchi hujjat varchar(45) NOT NULL Kompaniya nomi varchar(45) NOT NULL Ikki tamonlama hujjat varchar(46) NOT NULL CREATE TABLE Mijozlar haqida ID INT(3) NOT NULL PRIMARY KEY, Mijoz F.I.SH varchar(34) NOT NULL Shaxsni tasdiqlovchi hujjat varchar(56) NOT NULL Kompaniya nomi varchar(34) NOT NULL Mijoz manzili varchar(44) NOT NUL CREATE TABLE Web saytlar ID INT(3) NOT NULL PRIMARY KEY, Sayt nomi varchar(23) NOT NULL Kompaniya haqida malumot varchar(44) NOT NULL To’lov turi int (44) NOT NULL Tariflar haqida malumot varchar(66) NOT NULL CREATE TABLE Kompaniya platformalari ID INT(3) NOT NULL PRIMARY KEY, Platforma nomi varchar(45) NOT NULL Hisob kiritish turlari varchar(66) NOT NULL 15 Hisobni to’ldirish int(5) NOT NULL Kompaniya haqida varchar(55) NOT NULL Tariflar haqida varchar(77) NOT NULL CREATE TABLE Kompaniya xodimlari ID INT(3) NOT NULL PRIMARY KEY, Xodim F.I.SH varchar(33) Lavozimi varchar(43) NOT NULL Operatorlar int (23) NOT NULL Ish haqlari int (200) NOT NULL Ish soatlari int (12) NOT NULL CREATE TABLE Tariflar ID INT(3) NOT NULL PRIMARY KEY, Oylik to’lov int(34) NOT NULL Tarif bo’yicha sms daqiqa va mb lar varchar(56) NOT NULL Oylik to’lovdan tashqari trafik int(65) NOT NULL Ijtimoiy tarmoq uchun trafik int (234) NOT NULL SQL tili orqali jadvallarga yangi ma’lumot qo’shish. “Aksiyalar” jadvali INSERT INTO aksiyalar(idAksiya, aksiyanomi, aksiyamuddati,aksiyaturi) VALUES(1,"yangi yil",3,"vaqtincha"); INSERT INTO aksiyalar(idAksiya, aksiyanomi, aksiyamuddati,aksiyaturi) VALUES(2,"vatan himoyachisi",1,"vaqtincha"); INSERT INTO aksiyalar(idAksiya, aksiyanomi, aksiyamuddati,aksiyaturi) VALUES(3,"qish mavsumi",2,"vaqtincha"); 16 INSERT INTO aksiyalar(idAksiya, aksiyanomi, aksiyamuddati,aksiyaturi) VALUES(4,"baxor aksiyasi",3,"vaqtincha"); INSERT INTO aksiyalar(idAksiya, aksiyanomi, aksiyamuddati,aksiyaturi) VALUES(5,"navroz",2,"vaqtincha"); INSERT INTO aksiyalar(idAksiya, aksiyanomi, aksiyamuddati,aksiyaturi) VALUES(6,"yangi oy",2,"vaqtincha"); INSERT INTO aksiyalar(idAksiya, aksiyanomi, aksiyamuddati,aksiyaturi) VALUES(7,"yoz keldi soz",2,"vaqtincha"); INSERT INTO aksiyalar(idAksiya, aksiyanomi, aksiyamuddati,aksiyaturi) VALUES(8,"bolalar kuni",1,"vaqtincha"); INSERT INTO aksiyalar(idAksiya, aksiyanomi, aksiyamuddati,aksiyaturi) VALUES(9,"yoshlar kuni",2,"vaqtincha"); INSERT INTO aksiyalar(idAksiya, aksiyanomi, aksiyamuddati,aksiyaturi) VALUES(10,"kuz keldi",1,"vaqtincha"); INSERT INTO aksiyalar(idAksiya, aksiyanomi, aksiyamuddati,aksiyaturi) VALUES(11,"mustaqillik",2,"vaqtincha"); INSERT INTO aksiyalar(idAksiya, aksiyanomi, aksiyamuddati,aksiyaturi) VALUES(12,"o’qituvchilar kuni",1,"vaqtincha"); INSERT INTO aksiyalar(idAksiya, aksiyanomi, aksiyamuddati,aksiyaturi) VALUES(13,"hayit",3,"vaqtincha"); INSERT INTO aksiyalar(idAksiya, aksiyanomi, aksiyamuddati,aksiyaturi) VALUES(14,"ramozon",2,"vaqtincha"); INSERT INTO aksiyalar(idAksiya, aksiyanomi, aksiyamuddati,aksiyaturi) VALUES(15,"tug’ilgan kun",1,"vaqtincha"); 17 “Filallar” jadvali: INSERT INTO `filallar`(`mijozlargaqulaylik`, `boshofisbilanaloqa`, `ofisbilanhamkorlik`, `viloyatlarkesmidatelefonraqamlar`) VALUES ("qulayliklari","dam olishdan tashqari",har doimo,14); INSERT INTO `filallar`(`mijozlargaqulaylik`, `boshofisbilanaloqa`, `ofisbilanhamkorlik`, `viloyatlarkesmidatelefonraqamlar`) VALUES ("xizmat turlari","dam olishdan tashqari",har doimo,14); INSERT INTO `filallar`(`mijozlargaqulaylik`, `boshofisbilanaloqa`, `ofisbilanhamkorlik`, `viloyatlarkesmidatelefonraqamlar`) VALUES ("navbat kamligi","dam olishdan tashqari",har doimo,14); INSERT INTO `filallar`(`mijozlargaqulaylik`, `boshofisbilanaloqa`, `ofisbilanhamkorlik`, `viloyatlarkesmidatelefonraqamlar`) VALUES ("shaxarga yaqinligi","dam olishdan tashqari",har doimo,14); INSERT INTO `filallar`(`mijozlargaqulaylik`, `boshofisbilanaloqa`, `ofisbilanhamkorlik`, `viloyatlarkesmidatelefonraqamlar`) VALUES ("aniq malumotlar","dam olishdan tashqari","har doimo",14); INSERT INTO `filallar`(`mijozlargaqulaylik`, `boshofisbilanaloqa`, `ofisbilanhamkorlik`, `viloyatlarkesmidatelefonraqamlar`) VALUES ("qulayliklari","dam olishdan tashqari",har doimo,14); INSERT INTO `filallar`(`mijozlargaqulaylik`, `boshofisbilanaloqa`, `ofisbilanhamkorlik`, `viloyatlarkesmidatelefonraqamlar`) VALUES ("xizmat turlari","dam olishdan tashqari",har doimo,14); INSERT INTO `filallar`(`mijozlargaqulaylik`, `boshofisbilanaloqa`, `ofisbilanhamkorlik`, `viloyatlarkesmidatelefonraqamlar`) 18 VALUES ("navbat kamligi","dam olishdan tashqari",har doimo,14); INSERT INTO `filallar`(`mijozlargaqulaylik`, `boshofisbilanaloqa`, `ofisbilanhamkorlik`, `viloyatlarkesmidatelefonraqamlar`) VALUES ("shaxarga yaqinligi","dam olishdan tashqari",har doimo,14); INSERT INTO `filallar`(`mijozlargaqulaylik`, `boshofisbilanaloqa`, `ofisbilanhamkorlik`, `viloyatlarkesmidatelefonraqamlar`) VALUES ("aniq malumotlar","dam olishdan tashqari","har doimo",14); “Web saytlar” jadvali INSERT INTO `web saytlar`(`saytnomi`, `kompaniyahaqida`, `to'lovturlari`, `tariflarhaqidamalumot`) VALUES ("usel.uz","yaxshi",2,"bor"); INSERT INTO `web saytlar`(`saytnomi`, `kompaniyahaqida`, `to'lovturlari`, `tariflarhaqidamalumot`) VALUES ("belayn","zur",3,"bor"); INSERT INTO `web saytlar`(`saytnomi`, `kompaniyahaqida`, `to'lovturlari`, `tariflarhaqidamalumot`) VALUES ("uzmabayl","alo",5,"bor"); INSERT INTO `web saytlar`(`saytnomi`, `kompaniyahaqida`, `to'lovturlari`, `tariflarhaqidamalumot`) VALUES ("humans","zur",2,"bor"); INSERT INTO `web saytlar`(`saytnomi`, `kompaniyahaqida`, `to'lovturlari`, `tariflarhaqidamalumot`) VALUES ("perfektom","yaxshi",4,"bor"); 19 INSERT INTO `web saytlar`(`saytnomi`, `kompaniyahaqida`, `to'lovturlari`, `tariflarhaqidamalumot`) VALUES ("mobil.uz","alo",1,"bor"); INSERT INTO `web saytlar`(`saytnomi`, `kompaniyahaqida`, `to'lovturlari`, `tariflarhaqidamalumot`) VALUES ("ums","yaxshi",2,"bor"); INSERT INTO `web saytlar`(`saytnomi`, `kompaniyahaqida`, `to'lovturlari`, `tariflarhaqidamalumot`) VALUES ("mts","zur",2,"bor"); INSERT INTO `web saytlar`(`saytnomi`, `kompaniyahaqida`, `to'lovturlari`, `tariflarhaqidamalumot`) VALUES ("mobilni","yaxshi",3,"bor"); INSERT INTO `web saytlar`(`saytnomi`, `kompaniyahaqida`, `to'lovturlari`, `tariflarhaqidamalumot`) VALUES ("humans","yaxshi",2,"bor"); INSERT INTO `web saytlar`(`saytnomi`, `kompaniyahaqida`, `to'lovturlari`, `tariflarhaqidamalumot`) VALUES ("uztelecom","yaxshi",2,"bor"); “Tariflar” jadvali INSERT INTO `tariflar`(`oylikto'lov`, `tarifbo'yichasmsdaqiqavamb`, `oylikto'lovdantashqarilimitlar`, `ijtimoiytarmoqlaruchuntrafik`) VALUES (30000,7000,"bor",890); INSERT INTO `tariflar`(`oylikto'lov`, `tarifbo'yichasmsdaqiqavamb`, 20 `oylikto'lovdantashqarilimitlar`, `ijtimoiytarmoqlaruchuntrafik`) VALUES (32000,6000,"bor",590); INSERT INTO `tariflar`(`oylikto'lov`, `tarifbo'yichasmsdaqiqavamb`, `oylikto'lovdantashqarilimitlar`, `ijtimoiytarmoqlaruchuntrafik`) VALUES (20000,2000,"bor",590); INSERT INTO `tariflar`(`oylikto'lov`, `tarifbo'yichasmsdaqiqavamb`, `oylikto'lovdantashqarilimitlar`, `ijtimoiytarmoqlaruchuntrafik`) VALUES (23000,4000,"bor",240); INSERT INTO `tariflar`(`oylikto'lov`, `tarifbo'yichasmsdaqiqavamb`, `oylikto'lovdantashqarilimitlar`, `ijtimoiytarmoqlaruchuntrafik`) VALUES (34000,5000,"bor",300); INSERT INTO `tariflar`(`oylikto'lov`, `tarifbo'yichasmsdaqiqavamb`, `oylikto'lovdantashqarilimitlar`, `ijtimoiytarmoqlaruchuntrafik`) VALUES (40000,5000,"bor",700); INSERT INTO `tariflar`(`oylikto'lov`, `tarifbo'yichasmsdaqiqavamb`, `oylikto'lovdantashqarilimitlar`, `ijtimoiytarmoqlaruchuntrafik`) VALUES (16000,2300,"bor",340); INSERT INTO `tariflar`(`oylikto'lov`, `tarifbo'yichasmsdaqiqavamb`, `oylikto'lovdantashqarilimitlar`, `ijtimoiytarmoqlaruchuntrafik`) VALUES (24000,3000,"bor",500); INSERT INTO `tariflar`(`oylikto'lov`, `tarifbo'yichasmsdaqiqavamb`, `oylikto'lovdantashqarilimitlar`, `ijtimoiytarmoqlaruchuntrafik`) VALUES (32000,6000,"bor",1000); 21 INSERT INTO `tariflar`(`oylikto'lov`, `tarifbo'yichasmsdaqiqavamb`, `oylikto'lovdantashqarilimitlar`, `ijtimoiytarmoqlaruchuntrafik`) VALUES (35000,5000,"bor",750); INSERT INTO `tariflar`(`oylikto'lov`, `tarifbo'yichasmsdaqiqavamb`, `oylikto'lovdantashqarilimitlar`, `ijtimoiytarmoqlaruchuntrafik`) VALUES (15000,1000,"bor",100); INSERT INTO `tariflar`(`oylikto'lov`, `tarifbo'yichasmsdaqiqavamb`, `oylikto'lovdantashqarilimitlar`, `ijtimoiytarmoqlaruchuntrafik`) VALUES (10000,500,"bor",85); INSERT INTO `tariflar`(`oylikto'lov`, `tarifbo'yichasmsdaqiqavamb`, `oylikto'lovdantashqarilimitlar`, `ijtimoiytarmoqlaruchuntrafik`) VALUES (7000,7000,"bor",0); “Mijozlar haqida” jadvali INSERT INTO `mijozlarhaqida`(`mijozmanzili`, `kompaniyanomi`, `mijozFISH`, `pasportmalumotlar`) VALUES("Bulung'ur","humans","Javohir Achilov",16); INSERT INTO `mijozlarhaqida`(`mijozmanzili`, `kompaniyanomi`, `mijozFISH`, `pasportmalumotlar`) VALUES("ishtixon","belayn","Alisher Xudoyberdiyev",16); INSERT INTO `mijozlarhaqida`(`mijozmanzili`, `kompaniyanomi`, `mijozFISH`, `pasportmalumotlar`) VALUES("baxmal","ucell","Diyor Berdiyev", 16); INSERT INTO `mijozlarhaqida`(`mijozmanzili`, `kompaniyanomi`, `mijozFISH`, `pasportmalumotlar`) VALUES("Bulung'ur","humans","KamolUnmarov",16); INSERT INTO `mijozlarhaqida`(`mijozmanzili`, `kompaniyanomi`, `mijozFISH`, `pasportmalumotlar`) VALUES("jomboy","uzmabil","Odil Qurbonov",16); 22 INSERT INTO `mijozlarhaqida`(`mijozmanzili`, `kompaniyanomi`, `mijozFISH`, `pasportmalumotlar`) VALUES("zomin","ucell","Sarvar HUrramov",16); INSERT INTO `mijozlarhaqida`(`mijozmanzili`, `kompaniyanomi`, `mijozFISH`, `pasportmalumotlar`) VALUES("narpay","humans","Alimqul Zulpanov",16); INSERT INTO `mijozlarhaqida`(`mijozmanzili`, `kompaniyanomi`, `mijozFISH`, `pasportmalumotlar`) VALUES("nurobod","perfektom","Turdi Berdiyev",16); INSERT INTO `mijozlarhaqida`(`mijozmanzili`, `kompaniyanomi`, `mijozFISH`, `pasportmalumotlar`) VALUES("Bulung'ur","humans","Karim Nurilayev",16); INSERT INTO `mijozlarhaqida`(`mijozmanzili`, `kompaniyanomi`, `mijozFISH`, `pasportmalumotlar`) VALUES("jomboy","uzmabil","Baxrom Rustamov",16); INSERT INTO `mijozlarhaqida`(`mijozmanzili`, `kompaniyanomi`, `mijozFISH`, `pasportmalumotlar`) VALUES("ishtixon","ucell","Asror Qobulov",16); INSERT INTO `mijozlarhaqida`(`mijozmanzili`, `kompaniyanomi`, `mijozFISH`, `pasportmalumotlar`) VALUES("narpay","humans","Vasila Baratova",16); INSERT INTO `mijozlarhaqida`(`mijozmanzili`, `kompaniyanomi`, `mijozFISH`, `pasportmalumotlar`) VALUES("jomboy","uzmabil","Eshboyev Nodir",16); INSERT INTO `mijozlarhaqida`(`mijozmanzili`, `kompaniyanomi`, `mijozFISH`, `pasportmalumotlar`) VALUES("Bulung'ur","humans","Orif Ergashev",16); INSERT INTO `mijozlarhaqida`(`mijozmanzili`, `kompaniyanomi`, `mijozFISH`, `pasportmalumotlar`) VALUES("nurobod","ucell","Sardor Dourov",16); “ Mijozlar” INSERT INTO `mijozlar`(`FISH`, `pasportmalumotlari`, `kompaniyanomi`, `ikkitomonlamahujjat`) VALUES("Javohir Achilov",16,"uzmabil","bor"); INSERT INTO `mijozlar`(`FISH`, `pasportmalumotlari`, `kompaniyanomi`, `ikkitomonlamahujjat`) VALUES("alisher xudoyberdiyev",16,"ucell","bor"); INSERT INTO `mijozlar`(`FISH`, `pasportmalumotlari`, `kompaniyanomi`, 23 `ikkitomonlamahujjat`) VALUES("Qobulov Asror",16,"humans","bor"); INSERT INTO `mijozlar`(`FISH`, `pasportmalumotlari`, `kompaniyanomi`, `ikkitomonlamahujjat`) VALUES("eshboyev Nodirbek",16,"ucell","bor"); INSERT INTO `mijozlar`(`FISH`, `pasportmalumotlari`, `kompaniyanomi`, `ikkitomonlamahujjat`) VALUES("Zulpanov Alimqul",16,"perfektom","bor"); INSERT INTO `mijozlar`(`FISH`, `pasportmalumotlari`, `kompaniyanomi`, `ikkitomonlamahujjat`) VALUES("Sardor Hurramov",16,"humans","bor"); INSERT INTO `mijozlar`(`FISH`, `pasportmalumotlari`, `kompaniyanomi`, `ikkitomonlamahujjat`) VALUES("Kamol Xatamov",16,"ucell","bor"); INSERT INTO `mijozlar`(`FISH`, `pasportmalumotlari`, `kompaniyanomi`, `ikkitomonlamahujjat`) VALUES("Ergash Alimov",16,"ucell","bor"); INSERT INTO `mijozlar`(`FISH`, `pasportmalumotlari`, `kompaniyanomi`, `ikkitomonlamahujjat`) VALUES("Nurbek Baratov",16,"ucell","bor"); INSERT INTO `mijozlar`(`FISH`, `pasportmalumotlari`, `kompaniyanomi`, `ikkitomonlamahujjat`) VALUES("Nodir Ko'chimov",16,"uzmabil","bor"); INSERT INTO `mijozlar`(`FISH`, `pasportmalumotlari`, `kompaniyanomi`, `ikkitomonlamahujjat`) VALUES("Daler Davranov",16,"humans","bor"); INSERT INTO `mijozlar`(`FISH`, `pasportmalumotlari`, `kompaniyanomi`, `ikkitomonlamahujjat`) VALUES("Farida Hurramova",16,"ucell","bor"); INSERT INTO `mijozlar`(`FISH`, `pasportmalumotlari`, `kompaniyanomi`, `ikkitomonlamahujjat`) VALUES("Madina Davurova",16,"belayn","bor"); INSERT INTO `mijozlar`(`FISH`, `pasportmalumotlari`, `kompaniyanomi`, `ikkitomonlamahujjat`) VALUES("Ilyos Yusupov",16,"ucell","bor"); INSERT INTO `mijozlar`(`FISH`, `pasportmalumotlari`, `kompaniyanomi`, `ikkitomonlamahujjat`) VALUES("Sardor Oblaqulov",16,"ucell","bor"); 24 “Aloqa kompaniya ruyxati” INSERT INTO `aloqa_kampaniyalar _ruyxati`(`kompaniya id`, `kompaniyamanzili`, `telefonraqamlar`, `kompaniya`, `kompaniyasayti`) VALUES(1,"bulvar",94,"ucell""ucell.uz"); INSERT INTO `aloqa_kampaniyalar _ruyxati`(`kompaniya id`, `kompaniyamanzili`, `telefonraqamlar`, `kompaniya`, `kompaniyasayti`) VALUES(2,"bogishamol",99,"uzmobile""uzmaobile.uz"); INSERT INTO `aloqa_kampaniyalar _ruyxati`(`kompaniya id`, `kompaniyamanzili`, `telefonraqamlar`, `kompaniya`, `kompaniyasayti`) VALUES(3,"eski belayn ",94,"humans""humans.uz"); INSERT INTO `aloqa_kampaniyalar _ruyxati`(`kompaniya id`, `kompaniyamanzili`, `telefonraqamlar`, `kompaniya`, `kompaniyasayti`) VALUES(4,"samarqand ",66,"perfektom","perfektom.uz"); INSERT INTO `aloqa_kampaniyalar _ruyxati`(`kompaniya id`, `kompaniyamanzili`, `telefonraqamlar`, `kompaniya`, `kompaniyasayti`) VALUES(5,"bulvar",88,"mobil""uzmobil.uz"); INSERT INTO `aloqa_kampaniyalar _ruyxati`(`kompaniya id`, `kompaniyamanzili`, `telefonraqamlar`, `kompaniya`, `kompaniyasayti`) VALUES(6,"bogshamol",90,"belayn""belayn.uz"); “Kompaniya platformasi” INSERT INTO `kompaniyaplatformasi` (`platformanomi`, `hisobkiritishturlari`, `hisobnito'ldirish`, `kompaniyahaqida`, `tariflarhaqida`) VALUES 25 ('ucell', 'naqt', 23, 'juda zur', 'alo'), INSERT INTO `kompaniyaplatformasi` (`platformanomi`, `hisobkiritishturlari`, `hisobnito'ldirish`, `kompaniyahaqida`, `tariflarhaqida`) VALUES ('uzmabil', 'onlay', 40, 'zur', 'stred'), INSERT INTO `kompaniyaplatformasi` (`platformanomi`, `hisobkiritishturlari`, `hisobnito'ldirish`, `kompaniyahaqida`, `tariflarhaqida`) VALUES ('my belayn', 'naqt', 35, 'juda zur', 'zur kayfyat'), INSERT INTO `kompaniyaplatformasi` (`platformanomi`, `hisobkiritishturlari`, `hisobnito'ldirish`, `kompaniyahaqida`, `tariflarhaqida`) VALUES ('al chiroq', 'naqt', 10, 'zur', 'yaxshi'), INSERT INTO `kompaniyaplatformasi` (`platformanomi`, `hisobkiritishturlari`, `hisobnito'ldirish`, `kompaniyahaqida`, `tariflarhaqida`) VALUES ('my uztelecom', 'naqt', 4, 'juda zur', 'milliy'), INSERT INTO `kompaniyaplatformasi` (`platformanomi`, `hisobkiritishturlari`, `hisobnito'ldirish`, `kompaniyahaqida`, `tariflarhaqida`) VALUES ('perfektom', 'onlay', 34, 'juda zur', 'cheksiz'), INSERT INTO `kompaniyaplatformasi` (`platformanomi`, `hisobkiritishturlari`, `hisobnito'ldirish`, `kompaniyahaqida`, `tariflarhaqida`) VALUES ('humans', 'naqt', 50, 'juda zur', 'cheksiz'), INSERT INTO `kompaniyaplatformasi` (`platformanomi`, `hisobkiritishturlari`, `hisobnito'ldirish`, `kompaniyahaqida`, `tariflarhaqida`) VALUES ('mobilni', 'plast', 35, 'juda zur', 'alo'), 26 INSERT INTO `kompaniyaplatformasi` (`platformanomi`, `hisobkiritishturlari`, `hisobnito'ldirish`, `kompaniyahaqida`, `tariflarhaqida`) VALUES ('uz uzmobil', 'naqt', 34, 'juda zur', 'stred'); “Kompaniya xodimlari” INSERT INTO `kompaniy_axodimlari` (`xodimFISH`, `lavozim`, `ish_haqlari`, `operatorlar`, `ish_vaqtlari`) VALUES ('Javohir A', 'Boshliq', 200, 3, 8), INSERT INTO `kompaniy_axodimlari` (`xodimFISH`, `lavozim`, `ish_haqlari`, `operatorlar`, `ish_vaqtlari`) VALUES ('javlon .h', 'orinbosar', 150, 2, 8), INSERT INTO `kompaniy_axodimlari` (`xodimFISH`, `lavozim`, `ish_haqlari`, `operatorlar`, `ish_vaqtlari`) VALUES ('Sardor A', 'ishchi', 50, 3, 12), INSERT INTO `kompaniy_axodimlari` (`xodimFISH`, `lavozim`, `ish_haqlari`, `operatorlar`, `ish_vaqtlari`) VALUES ('Hasan A', 'ishchi', 50, 3, 12), INSERT INTO `kompaniy_axodimlari` (`xodimFISH`, `lavozim`, `ish_haqlari`, `operatorlar`, `ish_vaqtlari`) VALUES ('Turg\'un A', 'ishchi', 50, 3, 12), INSERT INTO `kompaniy_axodimlari` (`xodimFISH`, `lavozim`, `ish_haqlari`, `operatorlar`, `ish_vaqtlari`) VALUES 27 ('Sevara A', 'ishchi', 50, 3, 12), INSERT INTO `kompaniy_axodimlari` (`xodimFISH`, `lavozim`, `ish_haqlari`, `operatorlar`, `ish_vaqtlari`) VALUES ('Davron A', 'ishchi', 50, 3, 12), INSERT INTO `kompaniy_axodimlari` (`xodimFISH`, `lavozim`, `ish_haqlari`, `operatorlar`, `ish_vaqtlari`) VALUES ('Farida A', 'ishchi', 50, 3, 12) “Uyali aloqa kompaniyalari” ma’lumotlar bazasining jadvallaridagi ma’lumotlarni tahrirlash. UPDATE aksiyalar SET aksiyanomi="yangi yil" WHERE idAksiya=4 UPDATE aloqa_kampaniyalar _ruyxati SET kompaniya="ucell" WHERE kompaniya id=2 UPDATE callsentr SET ID=3 WHERE telefonraqamlar=997773243 UPDATE `filallar` SET mijozlargaqulaylik="bor" WHERE ofisbilanhamkorlik="doimo" UPDATE `kompaniyaplatformasi` SET `platformanomi`="alchiroq" WHERE kompaniyahaqida="daxshat" UPDATE `kompaniy_axodimlari` SET `xodimFISH`="Javohir A" WHERE operatorlar=5 UPDATE `mijozlar` SET `FISH`="Javohir Achilov" WHERE "ikkitomonlamahujjat"="bor" UPDATE `mijozlarhaqida` SET `mijozmanzili`="Bulungur" WHERE pasportmalumotlar=12 UPDATE `tariflar` SET `oylikto'lov`=30000 WHERE ijtimoiytarmoqlaruchuntrafik=100 28 2.3 Ma’lumotlar bazasida turli so’rovlar yaratish ELECT * FROM “Aksiyalar” – Aksiyalar jadvalidan barcha ustunlarni olish SELECT * FROM `kompaniy_axodimlari` – kompaniya xodimlari jadvalidan barcha ustunlarni olish. 29 Noyob satrlarni olish SELECT DISTINCT `mijozmanzili`, `pasportmalumotlar` FROM `mijozlarhaqida` Mijozlar haqida jadvalidan passport malumotlari va mijoz manzili ustunlaridan noyob satrlarni olish. SELECT DISTINCT `saytnomi`, `tariflarhaqidamalumot` FROM `web saytlar` Web saytlar jadvalidan sayt nomi va tariflar haqida ustunlaridan noyoblarini olish So’rov natijalarini cheklash SELECT `idAksiya`, `aksiyanomi`FROM `aksiyalar` LIMIT 3 aksiyalar jadvalidan id aksiya va aksiya nomi ustunlaridan daslabki 3 satrni oladi 30 SELECT `platformanomi`, `tariflarhaqida` FROM `kompaniyaplatformasi` LIMIT 5 Kompaniya platformasi jadvalidan platforma nomi va tariflar haqida ustunidan daslabki 5 ta ustunni oladi SELECT `mijozmanzili`, `pasportmalumotlar` FROM `mijozlarhaqida` LIMIT 2 OFFSET 2 Mijozlarhaqida jadvalidan mijoz manzili va passport malumotlari ustunidan 3 satrdan boshlab 2 tasini olish SELECT `oylikto'lov`, `ijtimoiytarmoqlaruchuntrafik` FROM `tariflar` LIMIT 3 OFFSET 3 Tariflar jadvalidan oylik to’lov va ijtimoiytarmoqlaruchuntrafik ustunidan 4 satrdan boshlab 3 tasini olish Maydonlarni birlashtirish. SELECT Concat(mijozmanzili," ",kompaniyanomi) FROM mijozlarhaqida 31 Mijozlar haqida ustunidagi kompaniya nomi ,mijozmanzili ustunlarini birlashtirish. 4.2 Maydonlarni birlashtirish va qo’shimcha matn kiritish . SELECT Concat(lavozim," ishlaydi ",operatorlar) FROM `kompaniy_axodimlari` kompaniy_axodimlari jadvalidagi lavozimi va operatorlar ustunlarini qoshimcha matnlar bilan birlashtirish SELECT Concat(mijozFISH,"ishlatadi",kompaniyanomi) FROM mijozlarhaqida 32 Mijozlar haqida jadvalidagi mijozfish va kompaniya nomini qoshimcha gaplar bilann birlashtirish Jami hisob funksiyalari SELECT COUNT(`mijozlargaqulaylik`) FROM filallar WHERE `mijozlargaqulaylik`="yaqinligi" Mijozlargaqulayliklar ustunidan yaqinligi sozlari sonini olish. Callsentr jadvalidan nechta hodim ishlashi va u hodimlar ortacha necha kishiga hizmat o’rsatishini aniqlash SELECT COUNT(`ID`),AVG(`mijozlargayordam`) FROM callsentr 33 SELECT MAX(`tarifbo'yichasmsdaqiqavamb`) FROM `tariflar` Tariflar jadvalidan tarifbo'yichasmsdaqiqavamb eng kattasini olish SELECT SUM(`to'lovturlari`) AS "umumiy tolovlar" FROM `web saytlar` Web saytlar jadvalidan to’lov turlari ustunidagi barcha to’lov turlarini qo’shish va ularga vaqtincha umumiy to’lov turi deb nom berish 34 Xulosa Xulosa qilib aytishim mumkinki: Ma'lumotlar bazasi – bu bir yoki bir nechta sohalar da ishlatiladigan, ma'lumotlarning xususiyatlarini va ular o'rtasidagi o'zaro munosabatlarni tavsiflovchi kontseptual tuzilishga muvofiq tashkil etilgan ma'lumotlar to'plamidir. Biror bir sohaning Mbni tuzishda eng avval shu sohani o’rganishimiz kerak. Uning infologik model, R-modole, relatsion modellarini tuzishimiz kerak. Shundan so’ng relatsion model asosida Mbning fizik qismini SQL tilida tuzishimiz kerak. Men Bug’alteriya predmet sohasi MB ni tuzishda MySQL tilidan foydalanib Open server ishchi muhitida yaratdim. MySQLdan tashqari yana . Oracle Database, Microsoft SQL Server, PostgreSQL, IBM DB2, MongoDB kabi tillar orqli ham MBsini shakillantirsa bo’ladi. MBdan foydalanishning odiyligi va qulayligi. Bu talab tizimdan foydalanuvchi barcha im'tеmolchilar tomonidan qo`yiladi. Shu sababli ham MB dan foydalanishning oson, sodda va qulay usullarini yaratish muhim ahamiyatga ega. Ma'lumotlarni himoyalash. Tizim ma'lumotlar bazasida saqlanilayotgan axborat va dasturlarni tashqi ta'sirlardan, bеgona foydalanuvchilardan himoyalashni ta'minlash lozim. Tizimning rivojlanishi. Tizim tarkibi doimo yangi elеmеntlar, dasturlar bilan taxminlanishi, axborot massivlari o`zgartirilishi, yangilanib borishi zarur. Yuqorida kеltirilgan talablarga javob bеradigan MB quydagi tamoyillarga asoslangan holda tashkil qilinishi mumkin: 35 Foydalanilgan adabiyotlar 1. Karimov I.A. “Bizning bosh maqsadimiz – jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir”. – T.,”Xalq so‘zi”, 2005- yil 29-yanvar. 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Kompyuterlashtirishni yanada rivojlantirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish to‘g‘risida”gi Farmoni (№PF-3080 30.05.2002 y.). 3. O‘zbekiston Respublikasining “Axborotlashtirish to‘g‘risida”gi Qonuni. (№563- 11. № 560-II 11.12.2003 y.). 5. “Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlar” fani bo’yicha elektron o’quv qo’llanma, TATU FF. 4. Ayupov R.X., Ismoilov S.I., Azlarov A.X., “MS Access 2002 - ma’lumotlar majmuasini boshqarish tizimi”(o’quv qo’llanma) Toshkent.: Toshkent Moliya instituti, 2004. 5. Кодд Э.Ф., “Реляционная модель данных для больших совместно используемых банков данных”. СУБД . 1995 г . Internet saytlari 1. www.ictcouncil.gov.uz-Kompyuterlashtirishni rivojlantirish bo`yicha Vazirlar Maxkamasi muvofiqlashtiruvchi Kengashining sayti. 2. www.ecsoman.edu.ru–Rossiya Federatsiyasi Oliy o`quv yurtlarida o`qitilayotgan fanlar bo`yicha o`quv-uslubiy komplekslar. 3. http://www.voydod.uz/ - qidiruv tizimi. 4. ziyonet.uz–O`zbekistonning axborotlarni izlab topish tizimi. 5. http://ITPortal sayti. 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48

Uyali aloqa kompaniyalari ma’lumotlar bazasini loyihalashtirish va ishlab chiqish

Купить