Валериана доривор усимлиги буйича утказиладиган дала тажрибасида фенологик кузатишлар ва хисобга олиш ишлари

МАВЗУ: Валериана доривор усимлиги буйича 
утказиладиган дала тажрибасида фенологик 
кузатишлар ва хисобга олиш ишлари                  
  Режа:

1) Валериана усимлиги ва унинг 
дориворлик хусусияти

2)Дала тажрибаларини утказиш

3)Фенологик кузатишлар                 Валериана – валерианадошлар оиласига мансуб куп йиллик ут усимлик 
илдизпояси киска ва купгина майда илдизчалар билан копланган булиб ер 
остида тик жойлашган                                                                    
Тажрибани  ўйиш, эр учаткасини такрорлаш ва вариқ а нтларга бўлиш. 
Тажриба майдонида агротехник тадбирларни ўтказиш тартиби. Дала 
ишларини бир ва тда сифатли ўтказиш. Ў итларни солишга  ўйиладиган 	
қ ғ қ
талаблар. Тупро а ишлов бериш, экинларни экиш ва уларни парвариш 
қ қ
илишга  ўйиладиган талаблар.  осилни  исобга олиш усуллари. Тад и од 	
қ қ Ҳ ҳ қ қ
натижаларига бирламчи ишлов бериш.                 
 

Маълумки,  ар бир илмий тад и отларни олиб бориш учун илмий ра бар ёки ҳ қ қ ҳ
лойи а ра бари томонидан берилган топшири ларни амалга ошириш керак бўлади. Яъни 	
ҳ ҳ қ
улар томонидан илк бор,  шу йўналишга оид илмий манбаларни  идириш ва шу со ага оид 	
қ ҳ
маълумотларни топиш жоиздир.

Илмий тад и отчи илмий манбалар асосида иш олиб бораётганида албатта 	
қ қ
картотекалар тузади.Картотекаларда илмий маба номи,  айси йили нашр этилган,муаллиф 	
қ
номи,илмий манба  аерда нашр этилганлиги ва ва китобнинг  айси бетида.	
қ қ

Навбатдаги вазифа ўсимлик, яъни, ишнинг объектини  ар томонлама ўрганиб чи иш 	
ҳ қ
кераклиги  исобланади. Илмий тад и отлар  объектини келиб чи иш ватани,  андай 	
ҳ қ қ қ қ
и лим ва тупро  шароитида ўсаяпти,  анча намлик олади, агар бош а жойда плантация 	
қ қ қ қ
олида экилаётган бўлса  андай агротехник тадбирлар  ўлланилади.	
ҳ қ қ

Илмий ишнинг объекти интродукция  илиниши керак бўлса, интродукция шароити, 	
қ
андай и лим ва  андай тупро  шароити.Ўсимликлар дунёси  андай.Тажриба 	
қ қ қ қ қ
ўтказилаётган жойнинг релъефи,  андай контурда жойлашганлиги, я ин жойларда  андай 	
қ қ қ
ўсимликлар экилиши тўлалигича ўрганилади.  ам табиий томондан ва  ам административ 	
Ҳ ҳ
томондан ўрганилиб, илмий ишнинг паспорти ёзилади.
       Илмий иш бошланишидан олдин, ишнинг давомияти ани ланиб ерлик ра барият билан 	
қ ҳ
келишилади ва            акт(далолатнома) имзоланади.Ушбу далолатнома  ар йил имзоланиб 	
ҳ
борилади, иложи борича мавсум бошида ва мавсум бошида.                 
Илмий тажрибаларнинг бошланишида тупро дан агрохимик та лиллар учун тупро  намуналари қ ҳ қ
олинади.Бу тупро  намуналари тажриба майдонидан диоганал ёки пакет кўринишида олинса 	
қ
майдондаги тупро нинг барча  олатини англатади. Ўсимликни экишдан олдин майдон текисланади, 	
қ ҳ
экиш учун шудгорланади,чизель ва барона  илинади.Ўсимликни экиш учун,  атор оралари  ( 60х60 	
қ қ
см,70х70 см ,90х90 см) тарзида   аторлар тортилади. аторлар агар тажриба майдони кенг  ажмда 	
қ Қ ҳ
бўлса культивация  илиш учун  улай шароит яратади.Тажриба майдонида су ориш ишлари ўз ва тида 	
қ қ ғ қ
ва бир хил ўтишини таъминлаш учун  аторлар текис ва бир чизи да бўлса ма садга мувофи  бўлади. 	
қ қ қ қ
Ўсимлик экилади.                 
Агар вариантлар муддат асосида бўлса унга жой  ўйилади ва кейинга муддатда  олган жой қ қ
тўлдирилади. Ўсимликни экиш уру нинг чу урлиги асосида бўлса, белгиланган 	
ғ қ
ваприантларда ўсимлик уру лари ёки  аламча ёки кўчатлар бир хилда экилади. Мазкур 	
ғ қ
вариантларда ўсимлик экилса,  ар бир вариантда  имоя чизи и торро  бўлади. Агар 	
ҳ ҳ ғ қ
тажриба вариантлари су ориш асосида  ўйилса вариантлар  имоя чизи и кенгро  	
ғ қ ҳ ғ қ
ўйилишини ташкил этади.Умуман олганда биз тажриба майдонини  ўйиб бўлганимиздан 	
қ қ
кейин биринчи чи артирувчи сув беришни амалга оширамиз.Агар тажрибаларимиз ў итлаш 	
қ ғ
асосида бўлса режада келтирилган ў итлаш тадбирларини норма асосида амлга 	
ғ
оширамиз.Вариантларда ва  айтари ларда ўсимликлар ўсиши бдилан уларнинг 	
қ қ
фенологияси ва биометрик кузатишларини амалга ошира борамиз. Вегетациянинг якунида 
ўсимликлар генератив бос ични ўтаган бўлса  осилни ўлчаб,  осилдорликни топамиз. 	
қ ҳ ҳ
осилдорлик доривор ўсимлик ишнинг объекти бўлса ер устки  исм, гул,  унча бўлиши 	
Ҳ қ ғ
мумкин. осилни  уритиш, маълум бир  t 	
Ҳ қ o
 с остида амалга оширилади.Кейин кимёвий 
та лиллар амалга оширилади. Умуман айтганда тажрибани ўтказиш техникаси аввалдан 	
ҳ
режа  илинади ва олиб борилади. Тажриба олиб бориш давомида баъзи бир ўзгариш, 	
қ
тўлдирувчи  илинган ишлар дафтарга  айд этиб борилади. ар ойда и лим ўзгаришларини 	
қ қ Ҳ қ
об- аво станцияларидан доимий равиўда олиниб  ай этиб борилади.	
ҳ қ                 
Дала тажрибалари ўсимликлар ривожини кузатиш учун вегетация даврида бир неча марта 
ва таш и сифат кўрсаткичларини ани лаш учун кузатувчиларини олиб боришни та озо қ қ қ
илади. Бундан таш ари тажрибада нафа ат ўсимлик ривожини балки таш и мумий 	
қ қ қ қ
омиллари ва бош а кутилмаган таъсирларни ўрганиш  ам бўлиши мумкин. Тажриба ўз 	
қ ҳ
ма садидан келиб чи ан  олда ўсимликнинг таш и омиллар таъсирида ўзгаришини 	
қ қ қ ҳ қ
ўрганиш лаборатория дала ёки бош а шароитларда олиб борилиши мумкин.	
қ                 
 
   Ёш тад и отчилар томонидан ўз имкониятини  исобга олмай ма садсиз ва орти ча кузатув ва  исоб-қ қ ҳ қ қ ҳ
китобларни олиб борилиши тез-тез учраб турадиган хатолардандир. Албатта имконият бўлса, кузатувлар 
ўсимликларда кўпро  бўлгани яхши, лекин асосийси кенгро  ўрганиши керак бўлган белгиларга кўпро  	
қ қ қ
эътибор бериш ва улар ўлчаш белгиланган ўз муддатларида амалга оширилиши ани  натижалар олиш 	
қ
гаровидир. Шунинг учун  ам дала тажрибаси амалиётида «ма садли интилиш»  ар  андай ма садли ва 	
ҳ қ ҳ қ қ
режали кузатувнинг энг му им талабидан биридир. Кузатув  айси шароитда бўлишидан  атъий назар 	
ҳ қ қ
тад и отчи ўз олди  уйидаги муаммоларни ечишни режалаштириши зарур:  	
қ қ қ

андай тад и отлар, кузатувлар,  исоб-китобларни олиб бориш;
Қ қ қ ҳ

Кузатувларни  айси муддатларда ўт азиш.	
қ қ

Танловларни оптимал ми дорини  ани лаш.	
қ қ

Танлов ўсимликларини доимо намунавий ривожини таъминлаш                 
Тажрибада кўзда тутилган ма саддан келиб чи ан  олда, ўсимлик қ ққ ҳ
ривожланиши фазаларини  исобга олиб кузатув ва унинг 	
ҳ
муддатлари белгиланади. Шу тартибда тажриба вариантлари  
орасидаги ривожланиш фар ларини ани ро  кузатиш мумкин. Бу 	
қ қ қ
албатта тад и отчининг услубий ёндошишини кучайтириб олинган 	
қ қ
натижаларга манти ий ба о бериш имкониятини оширади. Тажриба 	
қ ҳ
ўсимлик тури ўзгариши билан кузатув орали и  ам ўзгариб бориши 	
ғ ҳ
мумкин. Ўрмон ўсимликларида турнинг ривожланиши унинг 
биологияси билан бо ланиб вегетация даврида ками билан 3-5 	
ғ
кузатувни ташкил этади.(4).

Кузатув ва  исоб-китобларни режлаштиришда энг  ийин 	
ҳ қ
масалалардан бири танламаларнинг энг  улай ми дорини 	
қ қ
ўрганишдир. Статистик  кузатув ну таи назардан дала 	
қ
тажрибаларида икки ва уч стадияли танламлар тавсия этилади.                 Эътиборингиз учун рахмат

Валериана доривор усимлиги буйича утказиладиган дала тажрибасида фенологик кузатишлар ва хисобга олиш ишлари