Vallar va o‘qlar - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	673.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pdf
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Vallar va o‘qlar

Купить

9-mavzu. VALLAR VA O’QLAR

Reja :
1. Vazifasi, turlari, umumiy va xos konstruktiv xususiyatlari.
2. Vallar va o’qlarga ta’sir qiluvchi yuklanishlar.

Tayanch iboralar :
Val, o’q, sapfa, ship, bo’yin, tovon, vallar va o’qlarning loyiha va tekshirish
hisobi

1. Vazifasi, turlari, umumiy va xos konstruktiv xususiyatlari
Vallar va o’qlar - tishli g’ildirak, shkiv va shu kabi aylanuvchi qismlarni
o’rnatish uchun ishlatiladigan asosiy detallardir (10.1 -rasm). Ko’pincha ular
silindrik sterjenga o’xshash bo’ladi. Tuzi lishi jihatidan olganda o’q bilan valning
deyarli hech qanday farqi bo’lmaydi. Lekin bajariladigan vazifasiga qarab, ular bir -
biridan katta farq qiladi. O’qlarning asosiy vazifasi detallarning mo’ljaldagi joyda
aylanishiga sharoit yaratib berishdir. Bunda o’qning o’zi detal bilan birga aylanishi
ham, aylanmasligi ham mumkin (10.1 -rasm). Masalan, temir yo’l vagonlarining
g’ildiraklari o’q bilan birga aylanadi, yuk ko’taruvchi mashinalar tarkibidagi blok
o’qlari esa qo’zg’almas bo’ladi.
Vallarning vazifasi u ndagi detallarning aylanishini ta’minlash bilan birga,
burovchi moment uzatishdan ham iborat.

10.1 -rasm.
Demak, o’q bilan valning tuzilishi bir xil bo’lsada, ishlash sharoiti har xil:
o’q faqat eguvchi kuchlanish bilan bir vaqtda burovchi momentdan hos il
bo’ladigan kuchlanish ta’sirida ishlaydi.

10.2 -rasm.

O’qlar doim to’g’ri bo’lgan holda vallar tirsakli yoki egiluvchan qilib
tayyorlanadi (10.1 -rasm, d,ye). Val va o’qlarning tayanchlarga mo’ljallangan qismi
sapfa deyiladi. Val va o’qning uchida joylashgan sapfa ship deb, o’rtasida
joylashgani bo’yin deb ataladi (10.3 -rasm.).

10.3 -rasm.

Agar val yoki o’qning sapfasi ularning uzunligiga tik tekislikda joylashgan
bo’lsa, bunday sapfa tovon deyiladi. Qaysi shakldagi ship yoki tovon ishlati lishi
valning ishlash sharoitiga bog’liq.
Vallarning ichida boshqa detal o’tishi uchun yoki vallarning og’irligini
kamaytirish maqsadida ular ichi kovak qilib tayyorlanadi.
To’g’ri val va o’qlar, ko’pincha, uglerodli yoki legirlangan po’latlardan
tayyo rlanadi: termik ishlanmaydiganlari St.5 markali po’latdan, termik
ishlanadiganlari 45 yoki 40X markali po’latdan, tez aylanadigan va sirpanish
podshipniklarida ishlaydigani esa 20 yoki 20X markali po’latdan tayyorlanadi.
Vallarni hisoblash asoslari .
Vallar va o’qlarga ta’sir qiluvchi yuklanishlar.
Vallarning loyiha hisobida odatda burovchi moment T yoki quvvat P va
aylanishlar chastotasi n, valda joylashgan asosiy detallarning yuklanishi va
o’lchamlari ma’lum bo’ladi (masalan, tishli g’ildiraklar). Valning o’lchamlari va
materialini aniqlash talab etiladi.
Vallar chidamlilikka, bikrlikka va vibrabardoshlikka hisoblanadi. Asosiy
hisobiy yuklanish, eguvchi M va burovchi T momentlar hisoblanadi. O’qlarni
hisoblash vallarni hisoblashning T=0 bo’lgandagi xususiy holidir.
Odatda, vallarning mustahkamligini hisoblash asosida loyihalash ishi
quyidagi tartibda bajariladi:
1. Ma ’lum aylanish chastotasi hamda quvvat asosida valning taxminiy
diametri aniqlanadi. Buning uchun faqat burovchi momen t ta’siridagi valning
mustahkamlik shartidan foydalaniladi:

T = W r []

bu yerda T=9550N/n, N·m, N - quvvat, kVt; W r =0,2 d3 - val ko’ndalang
kesimining polyar (qutb) qarshilik momenti; [ ] - burovchi moment ta’siridan hosil
bo’ladigan kuchlanishning ruxsat etilgan qiymati. Yuqoridagilarga binoan
kuyidagilarni yozish mumkin:
mm

[τ]=15 -25 MPa.
2. Topilgan taxminiy diametrga asoslanib, valning tuzilishi chama bilan chizib
olinadi. Bunda valning istalgan kesimidagi kuchlanishning iloji boricha bir xil
bo’lishiga harakat qilish lozim. Buning uchun valning aylanuvi detal o’rnatilgan
o’rta qismi yo’g’onroq qilib, tayanchlarga yaqinlashgan sa ri ingichkalashtirib borish
tavsiya etiladi.
3. Valning tuzilishi qo’yilgan talabga to’la javob berishga ishonch hosil
qilingach, uning mustahkamligi tekshirib ko’riladi. Buni ikki xil usul bilan amalga
oshirish mumkin:
a) ruxsat etilgan kuchlanishlar hamd a keltirilgan moment bo’yicha tekshirish
usuli (taqribiy usul);
b) xavfli kesimdagi kuchlanishlar konsentrasiyasini topish asosida tekshirish
usuli (aniqlashtirilgan usul).
Agar valning mustahkamligini tekshirish qoniqarli natijani bermasa, uning
tuzilishi ga zarur o’zgartirishlar kiritilib, mustahkamligi qayta hisoblanadi.
Vallar va o’qlarning loyiha va tekshirish hisobi
Vallarni hisoblanishning tekshirish usuli.
Bu usulga ko’ra keltirilgan moment ta’siridan valning xavfli kesimida hosil
bo’ladigan kuchlan ish aniqlanib, ruxsat etilgan kuchlanish qiymati bilan
solishtiriladi.
Agar valga ta’sir etuvchi kuchlar har xil tekislikda yotsa, ularni o’zaro
perpendikulyar bo’lgan gorizontal hamda vertikal ikkita tekislik bo’yicha ta’sir
etadigan qilib olish, so’ngr a, ma’lum usullar bilan tayanchlardagi reaksiyalarni
topish va ulardan foydalanib eguvchi moment epyuralarini qurish lozim. Bu holda
har bir kesimga umumiy ta’sir etadigan eguvchi moment ikki tekislik bo’yicha
tuzilgan momentlarning geometrik yig’indisi si fatida aniqlanadi.
Hisoblashni quyidagi 10.4 -rasmda tasvirlangan val misolida ko’rib
chiqamiz.
10.5 -rasmda valga Ft, Fa i Fr kuchlar hamda yarimmuftaga ta’sir qiluvchi
moment T ko’rsatilgan. Mufta valni qo’shimcha FM kuch bilan yuklaydi. Taxminiy
hisoblashda FM =(0,2 -0,5) FtM qilib olinadi, bu yerda F tM - muftaga ta’sir etuvchi
aylanma kuch. F M ulanadigan val uchlarining o’qdoshligini aniq ta’minlashning iloji
bo’lmaganligi tufayli muftada hosil bo’ladigan qo’shimcha k uch; uning qiymati har
xil muftalar uchun har xil bo’ladi; bu kuchning yo’nalishi valda F t dan hosil
bo’ladigan deformasiyani oshiradigan qilib olinadi; F t - g’ildirakdagi aylana kuch;
Fa - o’q bo’ylab yo’nalgan kuch; F r - valga tik yo’nalgan kuch. , 2,0
10 3
3

 = T d ] [ 2,0 9550 3 d n
P T  =

His oblashda FM qiymatini bir pog’onali standart yopiq uzatma yetaklovi va
yetaklanuvchi vallari uchun , ko’p pog’onali uzatmalar uchun
deb olish tavsiya etiladi. Rasmda valga ta’sir qiluvchi kuchlar
gorizontal hamda vertikal tekisliklarda tasvirlangan. Bunda quyidagi juft kuchlar
vujudga kelgan: T= 0,5 Ftd1 va M a=0,5 Fad1, bu yerda d1 – shesternyaning bo’lish
diametri.
Hisobiy sxemaga barc ha ta’sir etuvchi yuklanishlarning vertikal va gorizontal
tekisliklardagi eguvchi va burovchi momentlar epyuralari qurilgan. Bu epyuralar
yordamida valnig istalgan kesimidagi umumiy eguvchi momentni aniqlash mumkin.
Masalan, I -I kesim uchun eguvchi moment quyidagi formuladan aniqlanadi.

10.4 -rasm.
T FM 125= T FM 250=

10.5 -rasm.

.

Nazorat savol va topshiriqlar :

1. Val bilan o’qning farqi nimada?
2. Vallarning turlari va tuzilishi.
3. Vallar diametri qanday hisoblanadi?
4. Vallar loyiha hisobi qaysi tartibda bajariladi?
5. Vallarni hisoblashning tekshirish usuli qanaday bajariladi?
6. Val bilan o’qning farqi nimada?
7. Vallarning turlari va tuzilishi. 2 2

 
 + + 
 
 + = l
ca F l
ab F l
a M l
ab F M M t a r

8. Vallar diametri qanday hisoblanadi?
9. Vallar loyiha hisobi qaysi tartibda bajarilad i?
10. Vallarni hisoblashning tekshirish usuli qanaday bajariladi?

Foydalanilgan adabiyotlar
1. R. N. Tojiboyev, A. Jo’rayev. «Mashina detallari». – T.: O’qituvchi, 2002. 6 -
12 b.
2. I.Sulaymonov. Mashina detallari. – T.: O’qituvchi, 1981. – 7-15 b.
3. J.Botirmuxamedov. Mashina detallari, ko’tarish -tashish mashinalari. –T.:
O’qituvchi, 1994. – 5-17 b.

Vallar va o‘qlar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish