Visual Studio muhitida ASP.NET Core MVC loyihasini ishlab chiqish
![1. css :
o Bu papkada loyihaning Cascading Style Sheets (CSS) fayllari
saqlanadi. Ular veb-sahifalarning ko‘rinishini boshqaradi.
2. img :
o Bu papkada veb-saytda ishlatiladigan rasm fayllari joylashadi.
Masalan, logotiplar, fon rasmlari va boshqa tasvirlar.
3. js :
o Bu papka JavaScript fayllari uchun. Bu kodlar veb-sahifaning
dinamik harakatini va funksiyalarini ta’minlaydi.
4. lib :
o Odatda bu papka kutubxonalar (libraries) uchun ishlatiladi. Masalan,
Bootstrap, jQuery kabi tashqi kutubxonalar bu yerda saqlanadi.
5. scss :
o Bu papkada Sass/SCSS fayllari saqlanadi. Ular CSS-dan yanada
murakkabroq dizayn yaratishda ishlatiladigan CSS preprocessori
hisoblanadi.
Ushbu struktura veb-loyihalarni tartibli saqlash uchun ishlatiladi va turli
resurslarni tez topishni osonlashtiradi.
5-rasm. Models papkasi.
MVC (Model-View-Controller) — bu dasturlarni yaratishda keng
qo‘llaniladigan dizayn arxitekturasi. U dasturiy ta’minotni uchta asosiy
komponentga ajratadi: Model , View va Controller . Bu arxitektura dastur kodining
tartibini saqlashga, samarali ishlashga va kengaytirish imkoniyatlarini oshirishga
yordam beradi. [1]
Models nomli yangi papka yaratamiz. Uning ichiga kerakli classlarni ochib
olamiz. Bular:
- AddDbContext.
- Contacts.
- Kurs.
- Oqituvchi.
- Talaba.
- TalabaKurs.
7](https://docx.uz/documents/115b6518-a907-45b8-83b2-57913bafe80d/page_7.png?v=1)
![6-rasm. AppDbContext classi.
Yuqoridagi rasm Entity Framework Core dan foydalanib, kontekst (context)
yaratish jarayonini ko‘rsatadi.
1. Namespace va Kutubxonalar
using Microsoft.EntityFrameworkCore;
Bu kod Entity Framework Core kutubxonasidan foydalanayotganingizni
bildiradi. Bu ORM (Object-Relational Mapping) vositasi yordamida ma’lumotlar
bazasi bilan ishlash osonlashtiriladi. [5]
2. AppDbContext klassi
public class AppDbContext : DbContext
AppDbContext - ma’lumotlar bazasi bilan ishlash uchun foydalaniladigan
kontekst klassi. Bu DbContext dan meros qilib olingan. [2]
Bu klass orqali ma’lumotlar bazasidagi jadval va ular bilan ishlash
imkoniyati yaratiladi.
3. Konstruktor
public AppDbContext(DbContextOptions<AppDbContext> options)
: base(options)
Bu konstruktor AppDbContext ni sozlash uchun ishlatiladi.
options - konfiguratsiyalarni ( connection string va boshqa sozlamalarni)
uzatish uchun ishlatiladi. [2]
4. DbSet-lar
public DbSet<Talaba> Talabalar { get; set; }
public DbSet<TalabaKurs> TalabaKurslar { get; set; }
public DbSet<Oqituvchi> Oqituvchilar { get; set; }
public DbSet<Kurs> Kurslar { get; set; }
public DbSet<Contact> Contacts { get; set; }
8](https://docx.uz/documents/115b6518-a907-45b8-83b2-57913bafe80d/page_8.png?v=1)
![ Har bir DbSet ma’lumotlar bazasidagi bitta jadvalga mos keladi.
DbSet<T> generik turi orqali jadvalda saqlanadigan ma’lumotlarning klassi
belgilanadi. [2]
Masalan:
o DbSet<Talaba> - Talaba klassiga mos keladi va ma’lumotlar
bazasidagi "Talabalar" jadvaliga ishlov beradi.
o DbSet<Contact> - "Contacts" jadvalini ifodalaydi.
5. Modeldagi jadvallar
Talaba , TalabaKurs , Oqituvchi , Kurs , va Contact klasslari mos ravishda
ma ’ lumotlar bazasidagi jadvallarni ifodalaydi .
Ushbu jadvallar uchun DbContext orqali CRUD (Create, Read, Update,
Delete) operatsiyalar bajarilishi mumkin.
6. Foydasi
Ushbu AppDbContext klassi orqali ma’lumotlar bazasi bilan ishlash ancha
qulay bo‘ladi. Har bir jadval DbSet orqali ishlatiladi va LINQ so‘rovlari
yordamida ma’lumot olish yoki o‘zgartirish mumkin bo‘ladi.
7-rasm. Contact classi.
Bu klass odatda Entity Framework Core bilan ishlaganda ma’lumotlar
bazasidagi jadvalga mos keladigan model sifatida ishlatiladi.
1. Klass e'lon qilish
public class Contact
Contact - bu ma’lumotlar bazasida "Contacts" jadvali sifatida yaratilishi
mumkin bo‘lgan model.
public - ushbu klass boshqa fayllardan foydalanish uchun ochiq ekanligini
bildiradi.
2. Property (xususiyatlar)
Quyidagi xususiyatlar "Contact" jadvali ustunlariga mos keladi:
a. Id
public int Id { get; set; }
9](https://docx.uz/documents/115b6518-a907-45b8-83b2-57913bafe80d/page_9.png?v=1)
![Loyiha kontroller va ko‘rinishlarini yaratish
Kontroller model va ko‘rinish (view) o‘rtasidagi muloqotni boshqaradi. U
foydalanuvchi so‘rovlarini qabul qiladi, kerakli ma’lumotlarni modeldan oladi va
tegishli ko‘rinishni (view) qaytaradi.
12-rasm. HomeController classi.
Asosiy tushunchalar:
AppDbContext : Bu ma’lumotlar bazasi bilan ishlash uchun ishlatiladigan
DbContext sinfidan meros olgan konteyner sinfi bo‘lishi mumkin.
Oqituvchilar : Bu ma’lumotlar bazasida mavjud bo‘lgan jadval bo‘lib,
ehtimol o‘qituvchilarni ifodalaydi.
View : Har bir action metodi View() metodini qaytaradi, bu esa tegishli
Razor ko‘rinishiga (masalan, Home.cshtml , About.cshtml va hokazo) mos
keladi. Ko‘rinishlar foydalanuvchiga HTML shaklida chiqariladi. [4]
Umumiy funksionallik:
Ushbu kontroller veb-saytning turli sahifalarini boshqaradi ( Home , About ,
Courses , OurTeam , Contact , Testimonial , va ErrorPage ).
Ma’lumotlar faqat OurTeam() metodida olinadi, bu yerda o‘qituvchilar
ro‘yxati ma’lumotlar bazasidan olinib, ko‘rinishga uzatiladi.
18](https://docx.uz/documents/115b6518-a907-45b8-83b2-57913bafe80d/page_18.png?v=1)
![13-rasm. Ko‘rinishlar yaratish.
Views nomli papka yaratib, uning ichiga yana Home va Shared nomli papka
yaratamiz. Home papkasining ichiga o‘zimizning mavzuyimizga mos yuklab olgan
shablonimizdagi cshtml fayl yaratamiz va uning ichiga shablondagi html teglari va
c# kodlarini kochirib qoyamiz.
1. Views papkasi :
o Bu papka barcha sahifalar (ko‘rinishlar) joylashgan joy. Har bir
kontroller uchun alohida papka yaratiladi.
2. Home papkasi :
o Bu papka HomeController uchun mo‘ljallangan. Uning ichida
kontrollerdagi metodlarga mos keladigan sahifalar (.cshtml fayllar)
joylashgan:
About.cshtml : About() metodi uchun ko‘rinish.
Contact.cshtml : Contact() metodi uchun ko‘rinish.
Courses.cshtml : Courses() metodi uchun ko‘rinish.
ErrorPage.cshtml : ErrorPage() metodi uchun ko‘rinish.
Home.cshtml : Home() metodi uchun asosiy sahifa ko‘rinishi.
OurTeam.cshtml : OurTeam() metodi uchun sahifa, bunda
o‘qituvchilar ro‘yxati ko‘rsatiladi.
Testimonial.cshtml : Testimonial() metodi uchun sahifa.
3. Shared papkasi :
o Bu papkada umumiy ko‘rinishlar va konfiguratsiyalar saqlanadi:
_ViewImports.cshtml : Umumiy konfiguratsiya fayli. Bu
faylda fayllar uchun qo‘shimcha namespace va helper'lar
import qilinadi.
_ViewStart.cshtml : Har bir sahifa yuklanganda ishlaydigan
boshlang‘ich konfiguratsiya fayli. Ko‘pincha layout fayli shu
yerda belgilanadi. [4]
19](https://docx.uz/documents/115b6518-a907-45b8-83b2-57913bafe80d/page_19.png?v=1)
![Umumiy ma’nosi :
Har bir kontroller uchun alohida papka bo‘ladi (bu yerda Home papkasi).
Har bir metodga mos .cshtml fayl tayyorlanadi, ular foydalanuvchiga
ko‘rsatiladi.
Shared papkasi umumiy va qayta foydalaniladigan kodlar uchun ishlatiladi.
Loyihani ishlatish va tekshirish
1. Migration va bazani yaratish: Agar hali bazani yaratmagan bo‘lsangiz:
2. dotnet ef migrations add InitialCreate
3. dotnet ef database update
4. Ilovani ishga tushirish:
o Visual Studio yoki terminal orqali ilovani ishga tushiring:
o dotnet run [2]
5. Talabalar ro‘yxatini ko‘rish:
o Brauzerda /Talaba URL-manziliga o‘ting.
o Talabalar ro‘yxatini va yangi talaba qo‘shish funksiyasini tekshiring.
Bu kod ASP.NET MVC ilovalarida keng tarqalgan bir tuzilma bo‘lib,
kontroller foydalanuvchi so‘rovlarini boshqaradi, ma’lumotlarni ma’lumotlar
bazasidan oladi va o‘sha ma’lumotlarni ko‘rinishga uzatadi. [3]
20](https://docx.uz/documents/115b6518-a907-45b8-83b2-57913bafe80d/page_20.png?v=1)
![Loyihadan foydalanish bo‘yicha ko‘rsatma
Bu reja Project12 ASP.NET Core MVC ilovasi bilan ishlash uchun qo‘llanma
sifatida ishlab chiqilgan. Quyida loyiha tuzilmasi, asosiy imkoniyatlar va ishlatish
tartibi keltirilgan.
1. Loyihani ishga tushirish
1. Tizim talablarini tekshirish :
o .NET SDK : Loyihani ishga tushirish uchun tizimingizda .NET 6 yoki
undan yuqori versiyasi o‘rnatilgan bo‘lishi kerak. [ 1]
o Ma’lumotlar bazasi : AppDbContext ma’lumotlar bazasiga ulanadi,
shuning uchun ma’lumotlar bazasi to‘g‘ri sozlanganligiga ishonch
hosil qiling. [1]
2. Loyihani yuklash :
o Loyihaning manba kodini yuklang va o‘zingizning ishchi papkangizga
oching.
3. Ishga tushirish :
o Terminal yoki Visual Studio orqali loyiha papkasiga o‘ting.
o Buyruq qatorida quyidagi komandalardan birini ishga tushiring:
o dotnet build # Loyihani yig‘ish
dotnet run # Loyihani ishga tushirish
Brauzerda http://localhost: 7055 yoki shunga o‘xshash manzil orqali
ilovani oching.
2. Loyiha tuzilmasi
Loyihaning asosiy tuzilmasi quyidagicha:
Controllers :
o HomeController kontrolleri barcha sahifalarni boshqaradi.
o Metodlar va ularga mos bo‘lgan sahifalar:
Home() – Home sahifasi.
About() – About sahifasi.
Courses() – Kurslar haqida ma’lumot sahifasi.
OurTeam() – Jamoa sahifasi (ma’lumotlar bazasidan
o‘qituvchilar ro‘yxatini ko‘rsatadi).
Contact() – Kontakt sahifasi.
21](https://docx.uz/documents/115b6518-a907-45b8-83b2-57913bafe80d/page_21.png?v=1)
![ Testimonial() – Fikr-mulohazalar sahifasi.
ErrorPage() – Xato sahifasi. [3]
Views :
o Views/Home : Sahifalarning .cshtml fayllari shu yerda saqlanadi.
Masalan: Home.cshtml , About.cshtml va boshqalar. [ 1]
o Views/Shared : Umumiy fayllar:
_ViewImports.cshtml : Namespace va helper’lar import qilinadi.
_ViewStart.cshtml : Layout fayli belgilash uchun ishlatiladi. [ 1]
Models :
o AppDbContext : Ma’lumotlar bazasiga ulanish va ishlash uchun.
o Oqituvchilar : O‘qituvchilar ro‘yxatini saqlash uchun model. [7]
4. Funktsional imkoniyatlar
14 -rasm. Home oynasining ko‘ rinishi .
1. Bosh sahifa (Home) :
o http://localhost: 7055 /Home
o Bu sahifa foydalanuvchini kutib oladi va asosiy ma’lumotlarni
ko‘rsatadi.
22](https://docx.uz/documents/115b6518-a907-45b8-83b2-57913bafe80d/page_22.png?v=1)
![19-rasm. Testimonial oynas ning ko‘ rinishi.
6. Fikr-mulohazalar (Testimonial) :
o http://localhost: 7055 /Home/Testimonial
o Foydalanuvchilarning fikrlari va tajribalarini ko‘rsatadi.
20-rasm. Error Page oynas ning ko‘ rinishi.
7. Xato sahifasi (Error Page) :
o http://localhost: 7055 /Home/ErrorPage
o Xato yoki noto‘g‘ri manzilga o‘tilganda ko‘rsatiladigan sahifa. [6]
4. Ma’lumotlar bazasi bilan ishlash
1. Ma’lumotlarni sozlash :
25](https://docx.uz/documents/115b6518-a907-45b8-83b2-57913bafe80d/page_25.png?v=1)
![o AppDbContext faylida ma’lumotlar bazasiga ulanish uchun
sozlamalar mavjud. Uni appsettings.json fayliga mos ravishda
sozlang.
2. Ma’lumotlarni yaratish :
o Ma’lumotlar bazasida o‘qituvchilar jadvalini yaratish uchun EF Core
migration’laridan foydalaning:
o dotnet ef migrations add InitialCreate
dotnet ef database update [5]
3. Ma’lumotlar bilan ishlash :
o O‘qituvchilar ro‘yxatini yangilash yoki qo‘shish uchun Oqituvchilar
jadvalini to‘ldiring.
5. Loyihani moslashtirish
1. Dizaynni o‘zgartirish :
o Sahifalarning dizaynini o‘zgartirish uchun Views papkasidagi .cshtml
fayllarni tahrir qiling.
2. Yangi sahifa qo‘shish :
o Kontrollerga yangi metod qo‘shing.
o Views papkasida yangi .cshtml fayl yarating.
o URL yo‘lini mos ravishda sozlang. [4]
3. Layout faylini sozlash :
o Views/Shared/_Layout.cshtml faylini tahrir qilib, barcha sahifalarga
umumiy qism (header, footer va boshqalar) qo‘shishingiz mumkin.
6. Test qilish
1. Brauzer orqali sahifalarni birma-bir ochib, ularning to‘g‘ri ishlashini
tekshiring.
2. OurTeam sahifasida o‘qituvchilar ro‘yxati ko‘rinayotganiga ishonch hosil
qiling.
3. Xato sahifasi noto‘g‘ri URL manzilda ishlayotganini sinab ko‘ring. [8]
26](https://docx.uz/documents/115b6518-a907-45b8-83b2-57913bafe80d/page_26.png?v=1)
MUNDARIJA
Kirish
Loyiha modelni shakllantirish
Loyiha kontroller va ko‘rinishlarini yaratish
Loyihadan foydalanish bo‘yicha ko‘rsatma
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar