Vizantiyaning Kiyev rusi bilan aloqalari - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	105.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Vizantiyaning Kiyev rusi bilan aloqalari

Купить

Vizantiyaning Kiyev rusi bilan aloqalari
MUNDARIJA
KIRISH
I. BOB. SHARQIY RIM IMPERIYASI FEODOSIYLAR SULOLASI
HUKMRONLIGI DAVRIDA .
1.1. Feodosiy II Kichik
1.2. Vizantiyada Levrlar sulolasi hukmronligining o‘rnatilishi
II.BOB.VIZANTIYANING KIYEV RUSI BILAN ALOQALARI
2.1. Rusda nasroniylikning qabul qilinishi Vizantiya
2.2. Vizantiya va Kiev o'rtasidagi savdo Rossiya
III.BOB. “ VIZANTIYANING KIYEV RUSI BILAN ALOQALAR”
MAVZUSINI O’TISHDA ZAMONAVIY PEDAGOGIK METODLARDAN
3.1. « Uchta to’g’ri Bitta notog’ri » metodi
3.2. Klasster metodi
XULOSA
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1

KIRISH
Vizantiya imperiyasi qachon paydo bo‘lgan degan savolga olimlar turlicha
javob beradi, biroq ularning ko‘pchiligi imperiyaning paydo bo‘lishi IV asr
boshlaridan toki VII asr o‘rtalarigacha bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi degan
to‘xtamga kelishgan. Tarixchilar Vizantiya tarixini rasmiy boshlanishini
bildiruvchi biror bir voqeani ajratib ko‘rsatishga harakat qilishgan. Ko‘pchilik
uchun bu kabi voqea Vizantiya davlatining poytaxti, so‘nggi antik davr va o‘rta
asrlarning siyosiy, diniy, madaniy va iqtisodiy markaziga aylangan, ikkinchi Rim
deb atalgan Konstantinopolning paydo bo‘lishi edi. Bu 330-yil 11 mayda sodir
bo‘ldi. Imperator Konstantin Buyukning xoxishiga ko’ra, qadimgi Vizantiya yangi
nom-Konstantinopolis deb atala boshladi va yunon tilidan tarjima qilganda
“Konstantin shahri” degan ma’noni anglatadi. Xristian shahri sifatida Vizantiya
poytaxtining tarixi oradan 1123-yil o‘tib, 1453-yil 29 mayda Konstantinopolga
Usmonli turklar bostirib kelgan vaqtda o‘z nihoyasiga yetdi.
Imperiyaning nomi-Vizantiya so‘zini tarixchilar yangi davrga kelib
Konstantinopol shahrining o‘tmishdoshi nomidan olib ishlata boshladilar.
Vizantiyaliklarning o‘zlari ularning davlatida yunon tili hukmron bo‘lishiga
qaramay imperiyaning so‘nggi kunigacha o‘zlarini rimliklar yoki xristianlar deb
atadilar. Shunisi qiziqki, chet elliklar ularni yunonlar deb atashi Vizantiyaliklarga
yoqmagan. Biroq, Paleologlar davrida vaziyat bir oz o‘zgara boshladi. “Ellin” so‘zi
“majusiy” ma’nosini yo‘qotdi va vizantiyaliklar o‘zlarining yunoncha o‘tmishi
bilan faxrlana boshladilar. Biroq vizant etnosi xech qachon mavjud bo‘lmagan va
Konstantinopol imperatoriga itoat etganlar aralash xalqlardan iborat bo‘lgan.
Ming-yildan ortiq tarixga ega bo‘lgan Vizantiya davlati sarhadlari bir necha
marotaba o‘zgardi. VI asrda, imperiya o‘z qudratining cho‘qqisiga ko‘tarilgan
vaqtda uning chegaralari uch qit’a: Yevropa, Osiyo va Afrikada yerlarni o‘z ichiga
olardi. Vizantiya inqirozi arafasida uning tarkibiga faqatgina Konstantinopol,
Peloponesning bir qismi va Egey dengizidagi bir qancha orollar kirardi.
Davlat tepasida vizantiyaliklar Xudo bilan alohida munosabatlarga ega deb
hisoblagan imperator turardi. U o‘z qo‘li ostidagi barchani avf etilishi uchun
2

javobgar hisoblangan. Shuning uchun ham hukmdorning nafaqat dunyoviy, balki,
diniy ahamiyati ham katta bo‘lgan. Imperatorlar adolatliligi, jasurligi, donoligi,
mulohazaliligi, atrofdagilarga nisbatan g‘amxo‘rligi va ixlosliligi bilan ajralib
turishi lozim edi. Dastlabki bir necha yuz yilliklarda Vizantiya imperatorlari rim
unvoni Imperator Augustos deb atalgan. 629-yil Eron ustidan qozonilgan
g‘alabadan keyin Irakliy kelib chiqishiga ko’ra, yunoncha bo‘lgan-vasilevs
unvonidan foydalana boshladi. 800-yilda Karl Buyukka imperatorlik toji
kiydirilishi natijasida Vizantiya hukmdorlari rim imperatorlarining merosxo‘ri
ekanligini e’tirof etish maqsadida Basileus ton Romaion-rimlik imperatorlar
unvonini oladigan bo‘lishdi. Paleologlar davrida quyidagi aqidadan ko‘p
foydalanildi: “Xudo va Xristosga sadoqatli imperator va yakka hukmron rimlik”.
Biz buni dastlab XV asrda Manuil II Paleolog, uning rafiqasi Yelena Dragash va
ularning uch farzandi (Ioann, Andronik va Feodor) tasvirlangan miniatyurada
ko’ra,miz. Bu yerda hukmdor “Manuil Xudo va Xristosga sadoqatli imperator va
yakkahukmron rimlik, Paleolog va Avgustning maslakdoshi” sifatida gavdalangan.
Shu bilan birga imperatorni boshqa oliy hukmdorlar orasidan ajratib ko‘rsatish
uchun “yakka hukmdor” va “buyuk vasilevs” unvonlaridan ham foydalanilgan.
Vizantiyaliklar xristian dunyosida o‘z davlatlarining ustunligiga to‘liq
ishonardi. Ularning vasilevslari yetti hukmdor deb atalganlarning boshlig‘i bo‘lishi
lozim edi. Boshqa barcha hukmdorlar ular boshqarayotgan davlatining nufuzidan
qat’iy nazar imperatorning yaqin qarindoshlari nomini bo‘lib olishar
(imperatorning o‘g‘li yoki ukasi unvonini eng kuchli monarxlar qo‘lga kiritgan)
yoki ularga saroy unvonlari (masalan, patritsiy yoki magistr) berilgan. Vizantiya
imperiyasi va uning siyosati ta’sirida bo‘lgan xalqlar va davlatlarning bu o‘ziga
xos tuzilishiga mashhur vizantshunos olim Dmitriy Obolenskiy “Vizantiya
millatlar hamdo‘stligi” deb nom bergan. “Hamdo‘stlik”ning amalda bo‘lish
masalasi Komninlar sulolasi davrida (1081-1185) juda ham muhim edi. Paleologlar
hukmronligi davrida, imperiya 1204 yilgacha mavjud bo‘lgan xududning soyasida
qolib ketgan vaqtda ham u o‘z pozisiyasini himoya qilgan.
3

I. BOB. SHARQIY RIM IMPERIYASI FEODOSIYLAR SULOLASI
HUKMRONLIGI DAVRIDA .
1.1. Feodosiy II Kichik
395-yilda Rim imperiyasining hukmdori Feodosiy vafot etdi. U o‘limidan
oldin imperiyani ikki o‘g‘liga bo‘lib berib, imperiyaning g‘arbiy qismi o‘n bir
yoshli Gonoriyga, sharqiy tomon o‘n sakkiz yoshli Arkadiyga tegadi. Gonoriyga
regent 
sifatida Stilixon, Arkadiyga prefekt 
Rufin belgilanadi.
395-yil imperiyaning amalda ikki qismga bo‘linish yili hisoblanib, shu
vaqtdan boshlab davlat farmonlari ikkala imperator nomidan chiqarilgan. Aka –
ukalarning hukmronligi davrida imperiyaning birligi rasmiy jihatdan saqlanib
tursa-da, ular o‘rtasidagi dushmanlik kayfiyati kuchayib borgan. Aka – ukalarning
o‘zaro munosabatlari hatto G‘arb va Sharq o‘rtasidagi savdo - sotiqning to‘liq
to‘xtatilishi darajasiga olib kelgan. Davlatlar o‘rtasidagi savdo-sotiq faqatgina 408-
yilga kelib qayta tiklangan.
Arkadiy (395-408) davlat boshqaruvi borasida uquvi bo‘lmaganligi sababli
hokimiyat amaldorlar qo‘lida bo‘lgan. Dastlabki regent Rufin o‘ldirilgandan keyin
Arkadiyga amaldor (yevnux  )
Yevtropiyning ta’siri kuchli bo‘lgan. U hattoki o‘z
manfaati yo‘lida 395-yil 27 aprel kuni Arkadiyning frank harbiysining qizi
Yevdoksiya bilan nikoh marosimini uyushtirgan edi.
Arkadiy hokimiyatga kelgan vaqtda Bolqon yarim orolining shimolidagi
Alarix boshchiligidagi vestgotlar Meziya, Frakiya va Makedoniyaga hujum
uyushtirib, poytaxtga xavf sola boshlagan. Rufinning diplomatik faoliyati
natijasida Alarix Konstantinopolga hujum qilish rejasidan voz kechib, g‘arbga,
ya’ni Yunonistonga qo‘shin tortadi.
Tashqi siyosatda gotlar xavfi bartaraf etilgan bo‘lsada, ichki siyosatda
imperiyaning harbiy va ma’muriy boshqaruvidagi yuqori lavozimlar ham
 
Regent – boshqaruvchi, voyaga yetmagan, betob yoki mamlakatda bo‘lmagan hukmdor o‘rniga davlatni vaqtincha
boshqargan.

Prefekt - Rim imperiyasidagi eng yuqori lavozimlaridan bo‘lib, Konstantinopolda bu lavozim XIII asrga qadar
saqlanib qolgan. Prefektlar dastlab qo’shinga qo‘mondonlik qilgan bo‘lsa, keyinchalik ular ma’muriy va huquq
sohalardagi imtiyozlari ham ko‘payib, imperatorlarning yaqin yordamchilariga aylangan.

Vizantiyadagi yevnuxlarning asosiy vazifasi saroyda imperator va malikalarga xizmat qilish bo‘lgan. To‘g‘ridan
to‘g‘ri imperator bilan muloqat qilish imtiyoziga ega bo‘lishi natijasida davlat boshqaruvini ham nazorat qilgan.
4

germanlar qo‘lida edi. Ayniqsa imperator qo‘shini qo‘mondoni, kelib chiqishi got
bo‘lgan Gayna rahbarligidagi german guruhining ta’siri kuchli bo‘lgan. Mazkur
guruhdan tashqari amaldor Yevtropiy va prefekt Avrelian boshchiligidagi guruhlar
ham faoliyat olib borgan. Guruhlar o‘rtasida doimiy ravishda siyosiy kurash
borgan va unda germanlar ustunlikka ega bo‘lgan. Hukumat va xalq germanlar
tomonidan bo‘lgan x avfni borgan sayin ko‘proq his etar edi.
Arkadiy taxtga o‘tirgandan so‘ng hokimiyatni boshqarayotgan Yevtropiyga
qarshi Gayna fitna uyushtirdi. Bir vaqtning o‘zida Feodosiy Buyuk davrida
Frigiyaga 
ko‘chirilgan gotlar ham Tribigild rahbarligida qo‘zg‘olon ko‘tarib,
mamlakatni xonavayron qilgan. Qo‘zg‘olonchilarga qarshi yuborilgan Gayna
ularning rahbari bilan yashirin ittifoq tuzdi va ular Yevtropiyni hokimiyatdan
chetlatishga muvaffaq bo‘ldilar. 399-yilda Arkadiy Yevtropiyni mamlakatdan
surgun qilgan, ammo gotlar uni poytaxtga qaytarishni va sud orqali o‘lim jazosini
berishni talab qildilar.
Poytaxtda qolgan gotlar davlat ishlarida faol ishtirok eta boshlaydilar. Ammo
Gayna erishgan g‘alabasiga qaramay Konstantinopolda uzoq vaqt qola olmaydi,
sababi, poytaxtda ko‘tarilgan qo‘zg‘olon natijasida gotlarning ko’pchiligi
o‘ldiriladi. Vaziyatdan foydalangan Arkadiy gotlarga qarshi majusiy got Fravittani
yuboradi. U Gaynaning qo‘shinini Kichik Osiyoga qochayotgan paytida yakson
qildi. Gaynaning o‘zi Frakiyaga qochayotgan vaqtida xunnlarga asir tushadi.
Xunnlar tomonidan uning boshi tanasidan judo qilinib, Arkadiyga tuhfa sifatida
yuboriladi. Shu tariqa V asrning boshiga kelib mamlakatdagi gotlar xavfi bartaraf
etildi. Keyingi gotlarning hokimiyatni egallash borasidagi harakatlari hech qanday
natija bermaydi.
403-yilda Kichik Osiyoning janubiy qirg‘oqlarida yashovchi isavrlar qabilasi
qo‘zg‘olon ko‘tardi. Ular yashayotgan hududlarning tog‘lardan iborat ekanligi va
qirg‘oqlardagi o‘tkir qoyalar imperiya kemalariga noqulaylik tug‘dirganligi sabab
mahalliy aholining yunonlashtirish siyosatidan chetda qolgan. Tog‘lar orasida
yashagan aholi Rim qo‘shinlar i ga tutqich bermas edi. Isavrlar qo’zg’olonchi

Frigiya- Kichik Osiyo g’arbida joylashgan tarixiy Frigiya- Kichik Osiyo g’arbida joylashgan tarixiy viloyat.
5

otryadlari janubdan Suriyaga, g‘arbdan Kappadokiyaga 
hujum qilib, Qora dengiz
qirg‘oqlarigacha yetib borgan. Imperator ushbu qo‘zg‘olonni bostirishiga juda ko‘p
vaqt va kuch sarf qilgan. Arkadiyning 408-yildagi qaroriga ko’ra, bayram kunlari
ham ushbu qo’zg’olon ishtirokchilarini qatl ettirish va jazolash to‘xtatilmagan
ekan.
403-404-yillarda poytaxtda imperator hokimiyati va Konstantinopol
yepiskopi  ,
notiq, tariqatchi Ioann Zlatoust o‘rtasida to‘qnashuv bo‘lib o‘tadi. Ioann
Zlatoust amaldorlarning va cherkov ruhoniylarining buzuq hayot tarziga qarshi
chiqqan. Cherkov sobori xalq orasida mashhur bo‘lgan Ioanni sud qilib,
mamlakatdan quvg‘in qilishga muvaffaq bo‘ldi.
Arkadiy 408-yil 1 may kuni 31 yoshida vafot etadi, bu paytda uning o‘g‘li va
merosxo‘ri bo‘lgan Feodosiy bor yo‘g‘i 7 yoshda edi.
Feodosiy II Kichik (408-450). Manbalarda ma’lumot berilishicha, Arkadiy
o‘g‘li Feodosiyning yoshligidan foydalanib, saroy amaldorlari uni taxtdan
chetlashtirishlaridan xavfsiragan, shu sababli vasiy qilib sosoniylar shahanshohi
Yezdigerdni tayinlashni vasiyat qilgan ekan. Sosoniylar hukmdori ham o‘z
navbatida Arkadiy tomonidan unga yuklatilgan vazifani vijdonan ato etib, o‘z
noiblari yordamida Feodosiyni saroy fitnalaridan himoya qila olgan.
Davlat boshqaruvi borasida iste’dodga ega bo‘lmagan Feodosiy yolg‘izlikni
yoqtirib, saroy monastrida yashagan. Monastirda u o‘z vaqtini kalligrafiya  ga
bag‘ishlagan va qadimgi qo‘lyozmalarni qayta yozish bilan band bo‘lgan. Ammo
Feodosiy istedodli va kuchli odamlar qurshovida bo‘lganligi sababli uning
hukmronligi davrida mamlakat ichki hayoti muhim voqealarga boy bo‘ldi. Shuning
uchun bo‘lsa kerak, tarixchilar Feodosiyga irodasiz va istedodsiz hukmdor sifatida
baho bermaydilar. Ma’lumotlarga ko’ra, uning hukmronligi davrida sosoniylar
Eroni bilan manfaatli kelishuv imzolangan. Dunayda flot tuzilishi natijasida bu
 Kappadokiya- Turkiyaning markaziy qismida joylashgan yarim sahro hudud.

Yepiskop – uchinchi pog‘onadagi oliy xristianlik mansabi. Rim papasi, arxiepiskop lavozimlaridan keyingi
mavqeida turgan.

Yepiskop – uchinchi pog‘onadagi oliy xristianlik mansabi. Rim papasi, arxiepiskop lavozimlaridan keyingi
mavqeida turgan.

Kalligrafiya - Tasviriy san’at turi. Kalligrafiyani chiroyli husnixat san’ati deb ham atashadi.
6

hududga bo‘lgan dushman bosqini to‘xtatilgan. Konstantinopolni Misr orqali
uzluksiz ravishda non bilan ta’minlash yo‘lga qo‘yilgan.
Feodosiy hayotida singlisi Pulxeriyaning o‘rni katta bo‘lib, u akasi va
afinalik faylasufning qizi Yevdokiya o‘rtasidagi nikohga sababchi bo‘lgan.
Afinada tahsil olgan Pulxeriya bizning davrimizgacha yetib kelgan va muhim
ma’lumotlarga boy bir nechta asar muallifidir. Uning ta’siri ostida imperator saroyi
monastrga o‘xshab borgan. 416-yilda majusiylarni davlat xizmatlariga olinishi man
etilgan, ularni provinsiya hukmdorlari etib tayinlash ham ta’qiqlangan. 418-yildagi
buyruqga ko’ra, sharqdagi ko‘p sonli yahudiylar uchun davlat xizmati bekor
qilingandan keyin harbiy va fuqarolik xizmatida bo‘lgan yahudiylar o‘z xizmat
vazifalaridan ozod etilganlar.
Cherkov tarixchilari tomonidan Feodosiy II ning onasi avliyo darajasiga
ko‘tarilsada, majusiy tarixchi Yevnapiy uning hukmronligi davridagi adolatsiz
sudlar, amaldorlarning poraxo‘rligi avj olganligi haqida ma’lumotlar beradi. Davlat
lavozimlari sotilib, provinsiyalarga hokim bo‘lish bahosi bu yerlarning
hosildorligiga bog‘liq bo‘lgan.
Feodosiy hukmronligi davrida Sharqiy Rim imperiyasi tashqi siyosatida
imperiyaning g‘arbiy qismidagi singari muhim voqealar bo‘lib o‘tmagan. Bu
davrda Alarix boshchiligidagi vestgotlar Rimni egallaydi. 431-yilda vandallar
Afrikani egallagan vaqtda g‘arbning hukmdori iltimosiga ko’ra, Feodosiy II
Afrikaga Aspar boshchiligidagi imperiya qo‘shinini yubordi. Ammo uning
qo‘shini mag‘lubiyatga uchraydi va vandallarning boshlig‘i Geyzerix Karfagenni
egallaydi. Feodosiy II yangi flot tuzib, xujumga tayyorgarlik ko’ra,yotgan vaqtda
xunnlar sharqiy imperiya hududiga bostirib kelgan. Natijada Vizantiya imperatori
Geyzerix bilan 442-yilda tinchlik sulhini tuzib, qo‘shinini qaytarishga majbur
bo‘ldi.
V asrga kelib G‘arbiy Yevropa va Shimoliy Afrikada varvar davlatlari paydo
bo‘ldi. Feodosiy davlatining sharqiy chegaralarida yashovchi aholiga ham xunnlar
xavf sola boshlaydi. Xunnlarni yengishiga ko‘zi yetmagan imperator ularga katta
miqdordagi pulni (14 ming funt oltin) va Dunaydan janubda joylashgan yerlarni
7

berishga majbur bo‘ldi. 448-yilda shu masala yuzasidan Feodosiy Prisk
boshchiligidagi elchilarni Pannoniyaga  ,
xunnlar rahbari Atillaning oldiga yubordi.
Elchilik davomida kuzatilgan xunnlarning urf-odatlari haqidagi qiziqarli
ma’lumotlar Konstantin Porfirorodniyning to‘plamida saqlanib qolib, ushbu kitob
V asr Yevropa xunnlari tarixi bo‘yicha asosiy manba bo‘lib hisoblanadi.
Diniy masala. V asrning 30-40-yillarda Suriyada Arastuning rasmiy
provoslav oqimiga qarshi bo‘lgan falsafasi asosidagi yangi diniy oqim paydo
bo‘lib, uning markazi avval Antioxiyada, so‘ngra Edessada bo‘lgan. Sharqiy
“dahriylar”ning rahbari Konstantinopol patriarxi Nestoriy bo‘lib, ular Iso
payg‘ambarni tabiatan inson deb hisoblaganlar. Bu oqim nafaqat ellinlashgan
sharqiy cherkovlarda,, balki, suriyalik savdogarlar orasida ham ommalashib
borgan.
431-yilda Efisdagi cherkov sobori  da
Aleksandriya patriarxi Kirill tomonidan
Nestoriy cherkovdan chetlashtirildi va izdoshlari bilan birga quvg‘in etildi. Shu
yo‘l bilan hukmron doiralar nestorianlikdan nisbatan oson qutilgan bo‘lsalarda,
ammo ular uchun xavfliroq bo‘lgan dahriylik harakati – monofizitlik kuchayib
borgan.
Monofizitlar ta’limotiga ko’ra, Iso payg‘ambar tabiatan inson emas,, balki,,
xudodir. Monofizitlik oqimining markazlari Misr va Suriya monastrlari
hisoblangan. Monofizitlar dunyoviy boylik, ushbu boylikka ega bo‘lgan cherkovga
qarshi chiqqanlar. Bu oqim tarafdorlarining soni Aleksandriya yepiskopi Dioskor
va Konstantinopol saroyi amaldori Yevtixiya davrida ko‘payib borgan.
Konstantinopol patriarxi va papa Lev I Buyuk ushbu ta’limotga qarshi chiqadilar.
Yepiskop Dioskorning talabi bilan imperator 449-yilda Efesda sobor chaqirib, u
cherkov tarixida “qaroqchilar sobori” deb nom oladi. Unda monofizitlik ta’limoti
hukumat tomonidan tan olinib, unga qarshi chiqqanlar ta’qib ostiga olingan. Diniy

Yepiskop – uchinchi pog‘onadagi oliy xristianlik mansabi. Rim papasi, arxiepiskop lavozimlaridan keyingi
mavqeida turgan.

Sobor - cherkov yig‘ilishi. Unga patriarxlar raislik qilgan.

Pannoniya- hozirgi
sharqiy Vengriya, sharqiy Avstriya, janubiy-g’arbiy Slovakiya, shimoliy Sloveniya, Xorvatiya,
Bosniya, Gersegovina, shimoliy-sharqiy Serbiya yerlari.
8

qarama-qarshilik davom etayotgan davrda Feodosiy vafot etib, monofizitlik oqimi
borasidagi muammolar navbatdagi hukmdorga meros sifatida o‘tdi.
Vizantiyaning madaniy taraqqiyotida Feodosiy Kichik tomonidan
Konstantinopolda tashkil etilgan oliy maktab hamda Feodosiy kodeksining joriy
etilishi katta ahamiyat kasb etgan.
V asrga qadar Rim imperiyasidagi majusiy fanlar markazi Afina hisoblanib, u
yerda mashhur falsafa maktabi joylashgan edi. Maktabga olimlar, jumladan ritorika
va falsafadan ta’lim bergan yunon o‘qituvchilari har tomondan yig‘ilar ekan,
ularning ba’zilari maktabda o‘z bilimi va nutq san’atini namoyish etsa, boshqal’ari
professor-o‘qituvchi sifatida ta’lim berish uchun shu yerda qolishga harakat
qilganlar. Maktabdagi o‘qituvchilarga imperator xazinasidan alohida maosh
to‘lanib, xususiy darslar va ma’ruzalar to‘lanadigan haq boshqa hududlarnikiga
nisbatan yuqoriroq edi.
IV asr oxiriga kelib xristianlikning keng tarqalishi Afina maktabining
ahamiyatiga putur yetkazadi. Feodosiy II davrida Konstantinopolda oliy xristian
maktabining joriy etilishi Afina majusiylik maktabiga kuchli zarba bo‘ldi.
425-yilda Feodosiy II poytaxtda oliy maktabni tashkil etish to‘g‘risida farmon
chiqardi. Maktabdagi olimlar soni 31 kishi bo‘lib, ular grammatika, ritorika  ,
huquq
va falsafadan dars berganlar. Ta’lim lotin va yunon tillarida olib borilgan. Davlat
tili lotin tili bo‘lishiga qaramay, imperiyaning sharqiy qismi aholisi uchun yunon
tili tushunarliroq bo‘lgani uchun imperator tomonidan yunon tilida faoliyat olib
boradigan bo’limlar ham joriy etilgan. Aytish joizki, oliy maktabda yunon tili
bo‘yicha besh nafar notiq, lotin tili bo‘yicha uch nafar olim faoliyat yuritgan.
Olimlar tomonidan “universitet” deb qayd etilgan oliy maktab uchun ma’ruzalarga
moslashtirilgan katta auditoriyalari bo‘lgan maxsus binolar ajratilgan. Olimlar o‘z
uylarida o‘qitish huquqiga ega bo‘lmay, diqqat e’tiborini to‘liq maktabga
qaratishlari lozim edi.
Olimlar davlat qaramog‘ida bo‘lib, ular yuqori lavozimlarga ham tayinlangan.
Masalan, 425-yil 15-martdagi imperator farmoyishiga ko’ra, shunday yuqori

Ritorika - notiqlik san’ati ma’nosini bildirib, chiroyli, aniq va ravon so‘zlashishni o‘rgatuvi fan.
9

lavozimlarga Gelladiy Sirian, Feofil, Martin, Maksim va Leoontiylar tayinlangan.
Konstantinopoldagi mazkur ta’lim markazi Afina majusiylik maktabi uchun kuchli
raqobatchiga aylandi. Vizantiyaning keyingi tarixida Feodosiy II ning oliy maktabi
imperiya olimlarini birlashtiruvchi markazga aylanib bordi.
Feodosiy II davrida bizgacha yetib kelgan Rim imperatorlarining farmonlari
to‘plami ham yaratilgan. To‘plamning yaratilishiga sabab, vaqt o‘tishi bilan
ko‘plab farmonlar yoddan chiqqan yoki yo‘qolib ketgan, bu huquqshunoslarning
ishini og‘irlashtirar edi. Feodosiy II davriga qadar ikkita qonunlar to‘plami ma’lum
bo‘lib, ular tuzuvchilarining nomi bilan Grigoriy va Germogen kodekslari deb
nomlangan. Birinchi kodeks Diokletian davriga oid bo‘lib, unda imperatorlar
Adriandan Diokletian hukmronligiga qadar chiqarilgan qonunlar to‘plangan.
Ikkinchi kodeks Diokletianning merosxo‘rlari hukmronligi davrida, ya’ni IV asrda
tuzilib, to‘plam III asr oxiridan IV asrning 60-yillariga qadar bo‘lgan qonunlarni
o‘z ichiga olgan. Ikkala qonunlar to‘plami ham bizgacha yetib kelmagan.
Feodosiy II mazkur qonunlar to‘plami namunasida Konstantin Buyuk
davridan o‘z zamonasiga qadar bo‘lgan farmonlar jamlanmasini o‘z ichiga olgan
kodeksni nashr etishga qaror qiladi.
429-yil 29-martda tuzilgan imperator komissiyaning sakkiz yillik ish faoliyati
natijasida “Feodosiy kodekslari” tayyor bo‘ldi. Kodeks lotin tilida 438-yil 15-
fevralida nashr etildi va 23-fevral kuni G‘arbiy Rim imperiyasida ham tasdiqlandi.
“Feodosiy kodeksi” 16 ta kitobdan iborat bo‘lib, ular o‘z navbatida boblarga
bo‘lingan. Har bir kitob davlat boshqaruvining ma’lum jabhasini o‘z ichiga olgan,
masalan lavozimlar to‘g‘risida, harbiy ish, diniy soha va boshqal’ar. Boblarda
farmonlar xronologik tartibda keltirilgan. Kodeks nashr etilgandan keyingi
farmonlar “novellalar” deb aytila boshlangan.
Feodosiy kodeksi Vizantiya imperiyasi tarixida muhim ahamiyatga ega.
Birinchi navbatda u Vizantiyaning IV va V asr tarixi bo‘yicha muhim manba
bo‘lib, ushbu hujjat asosida xristian dini qabul qilingandan keyingi qonunchilikda
bo‘lgan o‘zgarishlarni kuzatishimiz mumkin. Feodosiy kodeksi keyinchalik
Yustinian kodeksi uchun asos bo‘lib xizmat qilgan va mazkur qonunlar to‘plami
10

boshqa Rim imperatorlari kodekslari qatorida varvarlar qonunchiligiga ham o‘z
ta’sirini o‘tkazgan.
1.2. Vizantiyada Levrlar sulolasi hukmronligining o‘rnatilishi
Feodosiy II ning opasi Pulxeriyaning turmush o‘rtog‘i bo‘lgan Markian
vafotidan so‘ng Feodosiy sulolasi hukmronligi davri nihoyasiga yetdi. Taxt vorisi
sifatida “patrikiy  lar
ichida “birinchi”si hisoblangan harbiy qo‘mondon Asparning
nomzodi turar edi. Ammo uning taxtga o‘tirishiga xalaqit beruvchi ikkita sabab
bo‘lgan, birinchisi, u kelib chiqishi alan* bo‘lsa, ikkinchidan, hamma varvar –
xristianlar singari u ham arian bo‘lgan. Shu sababli taxtga pravoslav bo‘lgan Lev
(457-474) ni o‘tirg‘izishga qaror qilindi. Asparga xizmat qilgan legionlar 
Levni
imperator etib saylaydilar va an’anaga ko’ra, yangi hukmdor qalqonga o‘tirg‘izildi.
457-yil 7 fevral kuni Avliyo Sofiya ibodatxonasida toj kiydirish marosimi bo‘lib
o‘tgan.
Aspar Vizantiya taxtiga Levni o‘tqazib, “qo‘g‘irchoq hukmdor”ga ega
bo‘lishni rejalashtirgan edi. Asparning yordami bilan hokimiyatga ega bo‘lgan Lev
o‘z navbatida hukmronligining dastlabki kunlaridanoq unga qarshi turish uchun
kuch izlay boshlaydi. Aspar va gotlarga qarshi kurashda imperator isavrlarga
tayandi. Feodosiy hukmronligi davrida ham isavrlar Atillaga qarshi kurashda
yordam bergan edi.
Lev hokimiyatga kelgandan keyin poytaxtda isavrlar soni ancha ko‘payib,
ular yuqori lavozimlarni egallay boshlaganlar. Lev isavrlardan alohida saroy
otryadini tashkil etib, bu otryad “ekuvitlar” nomini olgan. Lev isavrlarning
Tarasikodis nomli rahbariga katta qizi Ariadnani turmushga beradi, shundan so‘ng
u yunoncha Zenon nomini olgan. 448-yilda u Sharqdagi armiyaning magistri 
darajasiga ko‘tarilgan edi.

Patrikiy – so‘nggi Rim imperiyasi davrida Konstantin Buyuk tomonidan joriy qilingan unvon. Rim Respublikasi
davridagi patritsiylarga o‘xshatilgan.

Legion – Rim imperiyasi qo‘shini. 5-6 ming kishidan iborat bo‘lib, har bir legion o‘z nomi va shaxsiy raqamiga
ega bo‘lgan. Legionlar soni 50 tagacha yetgan.

Magistr – Rimdagi mansabdor shaxs. Dastlab armiya magistri, keyinchalik dunyoviy va diniy tashkilotlar
boshliqlariga nisbatan qo‘llanilgan.
11

Asparni imperator turmush o‘rtog‘ining akasi Vasilik qo‘llab-quvvatlagan.
Aspar bilan Vasilik diniy dunyoqarashlari va madaniyati borasida farq qilsalarda,
ularni isavrlarga qarshi bo‘lgan nafrat birlashtirgan.
Lev I ning 468-yilda Geyzerix boshchiligidagi vandallarga qarshi bo‘lgan
urushi muvaffaqiyatsizlik bilan tugaydi.
Vizantiya bilan Eron sosoniylari o‘rtasida tinchlik munosabatlari barqaror
saqlanib turgan.
Diniy masala yuzasidan imperator provoslavlarni qo‘llagan holda Misr va
Suriyadagi monofizitlarga qarshi kurash olib borgan. 468-yildagi farmonga ko’ra,
faqatgina provoslav dinidagi kishilar ma’muriy va sud sohasidagi davlat
lavozimlarini egallashi mumkin edi.
Lev I hukmronligi davrida kuchli zilzila bo‘lib, uning natijasida 458-yil 14
sentabr kuni Antioxiya xonavayron bo‘ldi. Imperator shahar aholisiga soliqlar
borasida imtiyozlar berib, shaharni qayta qurish uchun katta mablag‘ ajratgan.
Yilnomachilar tomonidan 463-yilda non narx i ning oshib ketishi va 465-yil 2
sentabr kunidan boshlanib, to‘rt kun davom etgan kuchli yong‘in haqidagi
ma’lumotlar qayd etilgan. Yong‘in tufayli Konstantinopolning 14 regionidan 8 tasi
talofat ko‘rdi.
Lev 474-yil 3 fevral kuni 73 yoshda vafot etdi. Uning o‘g‘il merosxo‘ri
bo‘lmagan. Katta qizi Ariadnaning Zenon bilan nikohidan o‘g‘il farzand Lev
tug‘ilgan. Kichik qizi Leontiyaning uchta qizi bo‘lgan. 473-yil 18 noyabr kuni Lev
I nabirasini merosxo‘r deb e’lon qilganda, u endigina 6 yoshga to‘lgan edi. 474-yil
9 fevral kuni yosh imperator Lev II taxtni otasi Zenonga (474-491) topshirgandan
keyin ko‘p vaqt o‘tmay o‘zi vafot etgan.
Zenonning taxtga chiqishi bilan saroydagi yuqori lavozimlarni egallagan
germanlar isavrlar bilan almashtirildi. Zenon o‘z qabiladoshlari orasida unga
qarshi qo‘zg‘olon ko‘targanlarning Isavriyadagi ko‘plab qal’alarini vayronaga
aylantirdi.
476-yilda varvar qabilalari rahbarlaridan biri bo‘lgan Odoakr G‘arbiy Rim
imperiyasining so‘nggi imperatori Romul Avgustni taxtdan ag‘darib, Italiyaning
12

hukmdoriga aylandi. U Zenonga Rim senati nomidan elchi yuborib, o‘ziga Rim
patritsiy  i
unvonini va Italiyani boshqarish vakolatini so‘raydi. Rasmiy jihatdan
Odoakr Zenonga bo’ysunishi kerak bo‘lsada, u mustaqil siyosat olib borgan. Zenon
unga qarshi kurash olib borishga kuchi yetmaganligi sababli, Pannoniyada
yashayotgan ostgotlar qabilasidan ittifoqchi sifatida foydalanishga qaror qildi.
Teodorix boshchiligidagi ostgotlar Bolqon yarim oroliga bosqinchilik yurishlarini
olib borib, vaqti vaqti bilan Konstantinopolga ham xavf solib turgan. Zenon
ostgotlarning diqqatini Italiyaga jalb etib, xavfli qo‘shnisidan qutulishni
rejalashtirdi va natijada Teodorix Odoakrni yengib, Ravennani egallaydi. Teodorix
o‘zining egallagan hududida ostgotlar qirolligiga asos soldi.
Imperator Zenon uchun yechimini kutayotgan muhim masalalardan yana biri
bu diniy masala edi. Imperiyaning asosiy qismi provoslav bo‘lsa, Misr, Suriya,
Falastin aholisining bir qismi va Kichik Osiyo xalqi monofizitlikga sig‘ingan.
Konstantinopol patriarxi Akakiy imperatorga o‘zaro yon berish evaziga kelishuv
taklif etdi. Patriarxning taklifiga rozi bo‘lgan Zenon 482-yilda “Birlashuv Ahdi”
(yoki “Enotikon”)ni e’lon qildi. Hujjatning asosiy maqsadi monofizitlar va
provoslavlarni birlashtirish edi. Ammo ikkala ta’limot tarafdorlari orasida ham
ko‘pchilik yon berishga rozi bo‘lmagan. Rim papasi ham enotikonga qarshi chiqib,
Konstantinopol patriarxi Akakiyga anafema 
yubordi. Akakiy javoban papa
nomini cherkov diptix  idan
chiqargan. Shu voqeadan so‘ng sharqiy va g‘arbiy
cherkovlaridagi birinchi bo‘linish 518 yilga qadar, ya’ni taxtga Yustin chiqguniga
qadar davom etgan. Siyosiy vaziyat V asrga kelib varvar qirolliklarining tashkil
topishi va diniy qarama-qarshiliklar tufayli yanada og‘irlashgan.
II.BOB.VIZANTIYANING KIYEV RUSI BILAN ALOQALARI

Patritsiy – Qadimgi Rimda aslzodalarga tegishli bo‘lgan, hukmron doiraga xos kishilar, yirik yer egalariga
nisbatan ishlatilgan.

Anafema – cherkov lanati.

Diptix – diniy ibodatlar vaqti aytilishi kerak bo‘lgan ismlar ro‘yxati.
13

2.1. Rusda nasroniylikning qabul qilinishi Vizantiya
I X - X asrlarda . Sharqiy slavyanlar hayotida jiddiy o'zgarishlar ro'y
bermoqda. IN Sharqiy Yevropa kelayotgan intensiv jarayon feodal
munosabatlarining shakllanishi. Rossiya davlati uning markazi bilan paydo bo'ladi
Kiev. Rus knyazlari va ularning jangchilari ko'plab slavyanlarni bo'ysundiradilar
va Sharqiy Evropada yashovchi slavyan bo'lmagan xalqlar aniq, ularga soliq
yuklang. Ular Vizantiyaga qarshi yurishlar va mag'rur Vizantiyaliklarni ularga
tovon to'lashga majburlash, shuningdek, ularni qo'llab-quvvatlash uchun Vizantiya
shaharlariga kelayotgan rus savdogarlarining hisobingiz savdo operatsiyalari.
Rossiya va arablar o'rtasida barqaror savdo o'rnatildi mamlakatlar, Volga bo'yi va
Kavkaz xalqlari, G'arbiy davlatlar bilan va Markaziy Yevropa.
1 - asrda glades va shimolliklar Xazar xoqonligining bo'yinturug'ini
tashladilar va ichkariga kirishdi 10-asrda knyaz Svyatoslav qo'shinlari nihoyat
davlatni mag'lub etishdi. sharqdan Rossiyaga doimiy tahdid solib turgan xazarlar.
Unda davrida Rus ko'chmanchi pecheneglarga qarshi muvaffaqiyatli kurashdi. rus
zodagonlar boyib ketdi. Shahzodalar, boyarlar va jangchilar keng aholi punktlari
va aholi gavjum shaharlarning egalariga aylandilar. Ularning hovlilar xizmatkorlar
bilan to‘lgan, feodallarning xazinalari to‘plangan. g'alabali kampaniyalar
davomida olingan kuboklar. Bu tepada ko'rinadi Rossiya jamiyatida ularni
ulug'lashdan boshqa iloji yo'q edi Butparast xudolar, "kimning yordami bilan"
Ruslar eng kattasi bilan teng edilar mamlakatlar
Yevropa. Biroq, buning o'rniga, rus zodagonlari intensiv boshlanadi
yangisini qidirish din.
I asr o'rtalari Rossiya tarixida burilish nuqtasi bo'ldi. Aynan da bu murakkab
va uzoq jarayon tugallanadigan vaqt Sharqiy slavyanlar va qadimgi ruslar o'rtasida
feodalizmning shakllanishi davlatlar
14

Qadimgi rus feodalizmining kelib chiqishi muammosiga bag'ishlangan katta
miqdordagi tadqiqotlar. Yigirmanchi asrning 30-yillari o'rtalarigacha. Kiev
davlatida feodal munosabatlarining hukmronligi ko'rib chiqildi muammoli. Ayrim
tadqiqotchilar (Smirnov I.I. Tixomirov B.N. va h.k.) asl rusni quldorlik jamiyati
deb hisoblagan. 30-yillardan keyin yillar Bu fikr edi rad etdi Garchi Va yoqilgan
bugungi kun uning tarafdorlari bor (Goremykina V.I. Froyanov I.Ya.). Bu
munosabatlar Kiev Rusida feodal xarakterga ega edi. Ishonchli tarzda isbotlangan
B. D. Grekov, S. V. Baxrushin va asarlari va boshqalar.
Juda muhim savol: u qachon Rossiya hududiga kirgan? Xristianlik?
Rossiyada nasroniylikni qabul qilish muammosi murakkab va ko'p jihatdan
emas oldin aniqlangan oxiri: Uchun Bormoq, uchun eng ob'ektiv ravishda
tanishtirish o'zimga bu hodisaning mohiyati (ko'pincha burilish nuqtasi sifatida
talqin etiladi). uy sharoitida hikoyalar).
Bu haqda mashhur rus tarixchisi V. A. Parxomenko yozgan Xristianlik
allaqachon IV - V asrlar kirib kelgan Bilan janub yoqilgan hudud, Qayerda
yashagan slavyanlar V qadimiy buyumlar. U Konstantin Porfirogenitning
guvohligiga ishora qildi: " Dnestr daryosining narigi tomonida, Bolgariyaga
qaragan tomonda, qirg'oqda daryolar bo'm-bo'sh shaharlar ... Ushbu qadimiy
shaharlarning xarobalari mavjud va ohaktoshga o'yilgan cherkov va xochlarning
ba'zi izlari qoyalar, buning natijasida ba'zilar rimliklar bir vaqtlar u erda
yashaganligi haqidagi afsonani bilishadi. . Parkxomenkoning fikricha, bu hududda
aholining nasroniylashuvi izlari xalqlarning katta ko'chishi bilan "yuvilib ketgan".
Suyangan holda Rapov O.M Vizantiya imperatorining guvohligiga asoslanib,
shuni ta'kidlaymiz Konstantin Porfirogenitus slavyanlar haqida emas, balki Rim
shaharlari haqida gapiradi. Slavlar uning xabarlarida tilga olinmagan umuman.
Qadimgi rus davlatining paydo bo'lishi edi feodal munosabatlarining
g'alabasi bilan bevosita bog'liq. Bu jarayonning xronologiyasi feodalizmning
shakllanish davriga juda to'g'ri keladi Sharqiy slavyanlar orasida: u deyarli butun
eramizning 1- ming yilliklarini qamrab oladi. va tugaydi 1- asrning o'rtalariga
15

kelib . Askoldning hukmronligi 860 yilga to'g'ri keladi ( 882 yilda vafot etgan,
ehtimol, oldinroq), yosh davlat dunyoga kirgan erta Rossiya tarixidagi chinakam
yorqin sahifadir. arena umumjahon e'tirofiga sazovor bo'ldi va o'zini ajralmas
maydon sifatida ko'rsatdi O'rta asr ekumenining bir qismi. Kogon unvoni qabul
qilindi Askold qirollik bilan tenglashtirilgan va ishonchli guvohlik bergan
Kiyevning siyosiy da'volari hukmdor
860 yilda imperator Mixail III davrida Rossiya hujum qildi Konstantinopol.
Manbalar o'sha yili shartnoma tuzilishi haqida hech narsa demaydi, lekin
qandaydir kelishuvga erishildi. (Biz ushbu sayohat haqida gaplashdik avvalroq.)
Kelishuv 60-lar yillar I X V. kiritilgan, yoqilgan bizning ko'rish, Qanaqasiga
muhim siyosiy vaziyat "dunyo Va Sevgi", xarakterli Uchun shunday turi
shartnomalar , Shunday qilib va Rossiyaning suvga cho'mishi uchun o'ziga xos
shartlar va, ehtimol, to'lash uchun ruslarga yillik o'lpon, ularga Vizantiya
armiyasiga qo'shilish imkonini beradi; imperiya hududida savdo qilish,
Vizantiyaga diplomatik vakolatxonalar yuborish. Gap shundaki, ushbu
shartnomaning barcha mumkin bo'lgan sanab o'tilgan shartlari Vizantiyada
manbalar depozitga qo'yilgan faqat ikki nuqta O dunyo Va Sevgi Rossiya bilan
ikki davlat o rtasida tinch munosabatlar o rnatish to g risida,ʻ ʻ ʻ ʻ va Rusning suvga
cho'mish sharti tasodifiy emas. Aynan shular sharoitlar Vizantiya siyosati uchun
ma'lum foyda bilan talqin qilinishi mumkin edi , ammo ular qadimgi rus tili uchun
butunlay boshqacha ma'noga ega edi davlatlar. Imperiya bilan "tinchlik va sevgi"
shartnomasining tuzilishi, shu jumladan Rossiyaning suvga cho'mishi, aniqrog'i,
ruxsat berishga tayyorligi to'g'risida kelishuv Rossiya hududi pravoslav missiyasi
Rossiyaga katta ta'sir ko'rsatdi. siyosiy ahamiyati, misli ko'rilmagan darajada Eski
Rossiya davlatining obro'sini ko'tardi va o‘ziga xos “diplomatik” degan ma’noni
bildirgan tan olish".
Ushbu shartnomaning sanasi muhim ahamiyatga ega. Ko'rinadi, Patriarx
Fotiy bu savolga aniq javob berdi - tez orada 860 yil bosqinidan keyin. Lekin
Vasiliy I tarjimai holida , u shartnoma va Rossiya suvga cho'mish tashabbuskori
16

e'lon qilingan edi. Shunga ko'ra sifatida ajratiladi Biz ko'rgan Va fikrlar
tadqiqotchilar : yolg'iz ishongan Nima ruslar muzokaralar olib borildi Bilan
Mixail III Va Photius Va dan ular oldi suvga cho'mish; boshqalar, aksincha,
voqealarni 867 yildan keyin, Vasiliy bilan bog'lashdi Men makedoniyalik, Mixail
III ni o'ldirib , Vizantiya taxtini egallab oldim va tez orada Fotiyni patriarxatdan
olib tashladi; boshqalar ham shunday deb ishonishgan Maykl III - Photius davrida
boshlangan va Vasiliy davrida davom etgan I
Tarixshunoslikda Askoldning suvga cho'mishi. Bu fakt tarixshunoslikda
unchalik mashhur emas, u xristianlashtirishni 988 yilga nisbat berishga odatlangan.
To'g'ri, voqeaning haqiqiyligiga shubha yo'q edi va inkor etilmadi adabiyotda.
Ammo uning Rossiyaning rivojlanishi uchun ahamiyati juda kamaytirildi va
xiralashgan edi. Bu masala bo'yicha ikkita faraz paydo bo'ldi, ulardan biri
inqilobdan oldingi tarixshunoslikda keng e'tirof etilgan, ikkinchisi esa - yilda
Sovet.
IN eski fan bildirildi Nima V 60-lar yillar I X V. suvga cho'mdi Yo'q
10-asr oxiridagi rus. Vladimir Muqaddas ma'rifatli, ya'ni Kiev emas, balki Qora
dengiz, Azov yoki Tmutarakanskaya.
Bu gipoteza sovet fani tomonidan rad etildi. Ensiklik Fotiusda ( bizning
ixtiyorimizdagi asosiy manba) qayd etilishicha, 60-yillarda I X asr Aynan suvga
cho'mgan Rossiya tahdid qilgan Konstantinopol.
Sovet tarixshunosligida " sinfiy " nuqtai nazar mashhur bo'ldi. Uning ma'nosi
shundaki, 60-yillarda I X V. suvga cho'mdi Yo'q hammasi Kiev rus, Yo'q
odamlar, Yo'q davlat Va Yo'q bir mamlakat, faqat "Kiyev kogani"
boshchiligidagi ijtimoiy elitaning ma'lum bir qismi.
Rossiyaning xristianlashtirish jarayoni murakkab va uzoq davom etdi.
Askoldning suvga cho'mishi barcha ruslarning suvga cho'mishini ta'minladi - har
birida ish rasmiy. Ikki narsadan biri: yoki "Kiyev kogani" yangi dinni mamlakatda
hukmronlik qilish uchun etarlicha kuchli va obro'li edi, yoki u siyosatni tark
17

etishga majbur bo'ldi. arena, chunki aholining butparast qismi yunon e'tiqodi
tarafdoriga taxtga chidashga zo'rg'a rozi bo'ladi. Oldinga qarab, shuni ta'kidlaymiz
Askold Kiyevda hali ham borligi sababli vafot etgan kuchli anti-xristian qarama-
qarshilik.
Lekin nima uchun birinchisi rus yilnomalarida aks ettirilmagan? ruslarning
suvga cho'mishi. Nima bo'ldi? Tsvetkov S.V. rus yilnomasi muallifi rus
kampaniyasi haqida bilgani va, ehtimol, u bilan tanish bo'lganini ta'kidlaydi.
Vizantiya asarlari tomonidan mualliflar Va Yo'q mumkin Yo'q bilish O keyingi
orqasida yurish 860 suvga cho'mish. Biroq, u bu muhim ma'lumotni o'tkazib
yubordi. Xronikani tuzuvchining sabablari nima edi? Tezroq hamma narsa,
siyosiy. Asl nasroniylik bilan, ehtimol, Qadimgi Rus shimolida hokimiyat tepasiga
kelgan yangi Ruriklar sulolasi tugatildi. 862 yilda
Ko'rinishidan, Askold va Dirni bashoratli Oleg tomonidan o'ldirilganidan
keyin qizg'in butparast edi , nasroniylarni ta'qib qilish boshlandi . 1- asrning 60-
yillarida Rossiyaning nasroniylashuvini aks ettirgan yunon manbalariga kelsak ,
asosiysi patriarxning yozuvlari. Bu harakatni o'zi amalga oshirgan Photius.
Sharqqa murojaat qilish Konstantinopol Patriarxiyasiga bo'ysunadigan
cherkovlarga, deb yozgan Fotiy: muvaffaqiyatlarni ta'kidlash pravoslavlik : " Yo'q
faqat bolgarlar aloqaga chiqdi Kimga Xristianlik , Lekin va ular haqida ko'p va
tez-tez aytilgan va qaysi biri oshib ketadigan odamlar boshqalar qo'pollik va
shafqatsizlik bilan, ya'ni Rus deb ataladi. Qullik qilish qo'shni xalqlar va shuning
uchun haddan tashqari mag'rur bo'lib, qo'llarini ko'tardilar Rim imperiyasiga.
Ammo endi ular ham ellin tilini o'zgartirdilar va xudosiz e'tiqod, ular ilgari tutilgan
bo'lib, sof nasroniylikka ta'lim berish. Bizning sodiq va do'stlarimizdan biriga
aylandi. Garchi bundan biroz oldin Ular bizni talon-taroj qilishdi va cheksiz
takabburlik qilishdi. Va bu ularda yonib ketdi juda ochko'z imon Va hasad, Nima
Ular qabul qilingan cho'pon Va Bilan ajoyib Masihiyni diqqat bilan bajaring
marosimlar.
18

1- asrda Sharqiy slavyanlar orasida nasroniylikning tarqalishi asrlar
musulmon manbalarida ham tasdiqlangan. Mana bizda u va bu haqida guvohlik
beruvchi bunday erta sharq manbasi Shuningdek, rus va slavyanlarni aniqlagan va
860 yilgi yurishdan oldin yaratilgan, masalan, Ibn Xordadbehning (820 yilda
tug'ilgan) "Yo'llar va mamlakatlar kitobi". Mana, unda nima bor haqida gapirdi
rusax : "Agar gapirish O savdogarlar ar-rus, Bu Bu bitta dan navlar (jinsi
shimlar) slavyanlar Ular yetkazib berish quyon terilar, terilar qora tulkilar va
eng chekka (mamlakat chekkasi) slavyanlardan Rum dengizigacha qilichlar , ar-
Rum hukmdori (sohib) ulardan ushr (ushr) yig'adi. Agar ular Tanis bo'ylab -
slavyanlar daryosi bo'ylab yo'lga chiqishadi, keyin Hamlijdan o'tishadi , xazarlar
shahri. Ularning hukmdori (sohib) ham ulardan ushr yig'adi. Keyin ular Jurjan
dengizi bo'ylab sayohat qilishadi va istalgan joyga qo'nishadi qirg'oq. Bu
dengizning aylanasi 500 farsang. Ba'zan ular o'z mollarini olib ketishadi Jurjondan
Bag‘dodgacha tuyalarda. Tarjimonlar (ular uchun). slavyanlardir xizmatkorlar -
amaldorlar (xadam). Ular Talab Nima Ular xristianlar va jon boshiga soliq
to'lash (jizya).
Shunday qilib, Ibn Xordodbehning guvohligini tushunish kerak tom
ma'noda: ruslar o'zlarini nasroniy deb hisoblashadi, ya'ni haqiqatan ham bu
e'tiqodga tegishli. Bunday holda, barcha rus savdogarlari nasroniy bo'lib chiqadi,
biz nafaqat nasroniy qatlamining mavjudligi haqida gapiramiz Qadimgi ruslar
orasida aholi , Lekin Va O diniy bir xillik oxirgi . Aks holda, muallif
Bag‘doddagi ba’zi ruslar qo‘ng‘iroq qilishini ta’kidlagan bo‘lardi biz
nasroniylarmiz.
Boshqa ma'lumotlarni arab tarixchisi, geograf Al-Masudiy keltirgan va
sayohatchi. O'zining "Oltin konlari va qimmatbaho toshlar" kitobida buni o'qiymiz
"...keyin shoh Dira qo'lga olindi kuch podshoh Alauange (Oleg), U keng
shaharlar va katta qo'shinga ega bo'lib, rimliklarga qarshi kurashdi ... "
Uning
tafsilotlari tegishli Ko'proq kech vaqt, dan dalil Ibn Xordodbeha , Lekin
19

Ko'proq erta , Qanaqasiga davr Vladimir. IN uning Asarda slavyanlarning bir
qismi nasroniylar, ikkinchisi esa - butparastlar.
Rus, yunon va arab manbalari qanday aytganini ko'rdik Xristianlikning rus
tomonidan qabul qilinishi haqida. Birinchi yirik harbiy mojarodan keyin 860 yilda
xristianlashtirishga birinchi qadamlar qo'yilgan bo'lishi mumkin rus.
882 yilda, "O'tgan yillar haqidagi ertak" ga ko'ra, Kievda yer yuzida inqilob
bo'ldi. Shahar Novgorod knyazi Oleg tomonidan bosib olingan. Biz bilamizki,
Rurik 879 yilda vafot etib, taxtni kichik o'g'li Igorga qoldirdi. va haqiqiy
boshqaruv - o'qituvchisi Olegga, u U erda hukmronlik qilgan knyazlar - Askold va
Dirni yo'q qilib, o'zi Igor bilan birga shahzoda bo'ldi. Kievda. Olegning
nasroniylikka nisbatan pozitsiyasi va Kievlik nasroniylar boshqacha baholandi
tarixchilar.
V.I.Lamanskiy bu butparast knyaz xristianlarga yaxshi munosabatda
bo'lganiga ishongan, chunki ular uning ishlarini yozib olishgan va shunday qilib
Olegni ulug'lashga eng ko'p hissa qo'shgan. Xristianlar, bo'lish savodli odamlar
ishtirok etdi Va V yaratish shartnomalar rus tili Bilan Vizantiya, bu ikkisi
o'rtasidagi munosabatlarda muhim rol o'ynagan davlatlar.
Lamanskiy shuningdek, Sankt-Peterburg cherkovini taklif qildi. 944-yilda
Igorning Vizantiya bilan shartnomasida tilga olingan Ilya Kievda 1944 yilda paydo
bo'lgan. Oleg davri va u bilan birga cherkov ruhoniylari paydo bo'ldi.
A.V.Kartashevning yozishicha, Oleg Rossiyaga kirib kelgan va hatto
yepiskoplikka uyushgan yunon xristianligining faol dushmani edi. Xristianlik ketdi
“V yer osti" V shakllari xarakterli bu vaqt va o'sha muhit.
1- asr o rtalarida . xristian dini,ʻ asta-sekin qadimgi diniy g'oyalarni siqib
chiqargan, Rossiyaga kirib kelgan. turli tomonlardan. Bu, birinchi navbatda, shu
bilan izohlandi Sharqdagi slavyan qabilalarining umumiy tarixiy rivojlanish
jarayoni Yevropada ijtimoiy shart-sharoit shakllantirildi, bu esa talab qilinadi
yangi mafkura. Biroq, bu jarayon notekis edi. Unga qarshi chiqqan o'sha ijtimoiy
20

kuchlar hali ham yo'qolgani yo'q uchun yetarli darajada qulay ijtimoiy-iqtisodiy
sharoitlar yaratilgan xristianlikning mustahkamlanishi. Kievliklar tomonidan 860
yildan keyin qabul qilingan suvga cho'mish mumkin ularning shahzodasi Askold
boshchiligida keng tarqalmagan. 882 yilda Kiyev Varangiya rahbari tomonidan
bosib olinganida Oleg, eski e'tiqodlar g'alaba qozondi. Kiev Rusining qaytishi eski
e'tiqodlar Olegning shartnomalarida bilvosita tasdiqlanadi Vizantiya bilan 907 va
911 Xristianlik haqida hech narsa aytilmagan Yo'q".
Biroq, bu vaqtda Rossiyada nasroniylik yo'qolmadi. C h e r k o v 1- asrning
ikkinchi yarmida qabul qilingan . yoki 10-asr boshlarida. tashkiliy dizayn. U
Konstantinopol Patriarxining metropolisi hisoblangan va cherkov nizomida Leo
VI (886-912) 61-o'rinda qayd etilgan. Biroz vaqt o'tgach, Konstantin
Porfirogenitus davridagi ro'yxatlarda, Rus 60-metropolitanatni tashkil qildi
patriarx.
882 yilgi Kiev voqealari butunlay boshqacha edi, emas shaxsiy xarakter.
Asosiy mazmuni to'ntarish edi V hajmi, Nima Kimga hokimiyat o'z dasturi bilan
yangi ijtimoiy kuchlar bilan keldi, boshqaruv usullari va mamlakat kelajagini
tushunish. Shunung uchun yangi zarb qilingan hukmdor, o'z xohishi va dididan
qat'i nazar, kerak bu kuchlarning irodasini amalga oshirish edi. Olegni
hokimiyatga qo'ygan Kiyev muxolifati anti-xristian, yangi bo'lib qoldi hukmdor
shunga ko'ra nasroniylikka qarshi siyosat olib bordi. rus tilida butparastlik
reaktsiyasi boshlandi. Shunday qilib, 882 yilda Kiyevni egallab, butparast
slavyanlar olib kelishdi Bilan o'zingiz Va yo'qolgan Kiev aholisi tomonidan
keyin suvga cho'mish e'tiqodlar, Bundan tashqari, qadimgi butparastlik e'tiqodi
to'liq emas edi yo'q qilingan.
Kiyevda hokimiyatning o'zgarishi sabab bo'lgan bo'lishi mumkin Kievning
diniy siyosati aholisi tomonidan qo'llab- quvvatlanmasligi hukmdorlar. Kievning
qo'lga olinishi xristianlikning butunlay yo'q qilinishini anglatadimi? Kievliklarmi?
Rus yilnomasida ommaviy ma'lumotlar yo'q repressiv harakatlar.
21

Olegning shartnomalarida Xristian Rusining aniq yo'qligiga qaramay
Vizantiya bilan xristianlar Kievda yashashni davom ettirganga o'xshaydi. Aziz
cherkovi. Nikolay Yo'q edi vayron qilingan na V oxiri I X V., na V
boshlanishi X V. U saqlanib qolgan oldin oxiri 60-lar - boshlandi 70-yillar yillar
X V. A Bu anglatadi Nima Bizga ma'lum bo'lgan bu birinchi xristian ma'badiga
kimdir g'amxo'rlik qildi Rus, uni qo'llab-quvvatladi, uning xarobaga aylanishiga
yo'l qo'ymadi. Odamlar, nasroniy ma'badini himoya qilgan faqat bo'lishi mumkin
edi xristianlar.
2.2. Vizantiya va Kiev o'rtasidagi savdo Rossiya
Vizantiya va o'rtasidagi siyosiy va diniy munosabatlar Kievan Rus faol
iqtisodiy aloqalar fonida rivojlandi. ayniqsa savdo.
Kiev Rusi G'arbiy Evropa, sharqiy mamlakatlar va Vizantiya bilan tashqi
savdoga katta qiziqish ko'rsatdi. Lekin bilan savdo aloqalari muhim ahamiyatga
ega edi joy.
Qadimgi rus knyazliklarining tashqi savdosi bilan chambarchas bog'liq edi
uchta savdo yo'llari.
Sharqiy slavyanlarning asosiy savdo yo'li Varangiyaliklardan mashhur suv
yo'li edi yunonlar."
U Finlyandiya ko'rfazidan Neva, Ladoga ko'li bo'ylab oqib o'tgan. Volxov,
Ilmen ko'li, Lovat daryosi, G'arbiy Dvinaga, so'ngra Dneprga port, A keyin
tomonidan Dnepr oldin Qora dengizlar Va Vizantiya. Yo'l "dan Varangian
yunonlarga" yoqilgan davomida bir nechta asrlar edi tayoq Sharqiy
slavyanlarning iqtisodiy, siyosiy va keyin madaniy hayoti X I - X II davr asrlar.
Dnepr Sharqiy slavyanlarning asosiy iqtisodiy arteriyasiga aylandi. Dnepr
irmoqlari Dnepr mintaqasini, bir tomondan, Karpatga yaqinlashtirdi. Dnestr
havzalari Va Vistula, Bilan boshqa - Kimga suzish havzalari Volga Va Don,
Bu Mavjud Kaspiy va Azovga dengizlar.
22

"Varangiyaliklardan tortib to yo'l bo'ylab jonli savdo harakati natijasida
Yu no nl ar " eng qadimgi VIII - I X asrlarda paydo bo'lgan Sharqiy slavyan savdo
shaharlari. Dnepr, Don, Volga, Volxov va boshqa daryolar bo'yida, shuningdek,
Kiev, Chernigov, Novgorod, Pereslavl, ko'llar paydo bo'ldi. Smolensk, Rostov,
Ladoga, Pskov va Polotsk. Ularning aksariyati asosiy suv yo'li bo'ylab, Dnepr-
Volxov liniyasi bo'ylab yoki uzun zanjir bo'ylab cho'zilgan. yon tomonlariga,
undan unchalik uzoq emas. Shaharlar atrofdagilarga xizmat qilgan savdo
markaziga aylangan va keyinchalik aylangan harbiy-iqtisodiy istehkomlar. Har bir
shaharning markazida bozor bor edi, bu erda hunarmandchilik va qishloq xo'jaligi
mahsulotlari sotilgan. Savdo alohida qatorlarga bo'lingan. Sharqiy slavyanlar bor
edi nisbatan rivojlangan hunarmandchilik. Kievning ba'zi shahar hunarmandlari,
Smolensk, Novgorod faqat ishlagan bozor.
Vizantiya va Skandinaviyaga yo'l ("Varangiyaliklardan yunonlarga"),
bundan tashqari Asosiysi, Rossiya erlarini bog'laydigan G'arbiy Dvina orqali filiali
bor edi Litva va Boltiq dengizi bilan. G'arbga ikki yo'nalish bor edi: Kievdan
Markaziyga Yevropa - Moraviya, Chex Respublikasi, Polsha, Janubiy
Germaniya Va Novgorod va Polotskdan Boltiq dengizi orqali Skandinaviya va
boshqa Yevropa davlatlari. Sharqiy slavyanlar ham Dunaydan foydalanganlar
Markaziy bilan iqtisodiy munosabatlarning an'anaviy arteriyasi sifatida Yevropa.
"Yo'l dan Varangian V yunonlar" Uchun slavyanlar bor edi ulkan
ma'nosi. Savdoga rahmat yoqilgan bu yo'llari, slavyanlar bor edi kirish Kimga
bozorlar sotish O'z hududida juda keng tarqalgan mahsulot. Savdo yo'li ham
bog'langan ikkita eng muhim siyosiy va iqtisodiy markaz Qadimgi Rossiya davlati
- Novgorod va Kiev sizga tezda harakatlanishga imkon berdi Rus, o'z yo'lidagi
boshqa shaharlarning rivojlanishiga hissa qo'shdi. Asta-sekin Rossiyaning
Vizantiya bilan aloqalari o'rnatildi (qayerdan slavyan erlarigacha). pravoslav
e'tiqodi keldi va u bilan birga texnik yangiliklar) va boshqa xorijiy davlatlar.
Savdo "Varangiyaliklardan yunonlarga yo'l" nafaqat bor edi turli vaqtlarda
Rossiya uchun katta iqtisodiy, ammo harbiy ahamiyatga ega edi uning hikoyalari.
23

Ajoyib Voljskiy yo'l ("yo'l dan Varangian V arablar"), yurish dan
Ladoga shahridan Kaspiy dengiziga va undan keyin Xorazm va Markaziy Osiyoga,
Fors va Zaqafqaziya.
Kozlovskiy I.P.ning so'zlariga ko'ra, Volga eng qadimgi rus yo'li edi
shimoldan yoqilgan janub Va faqat keyinroq tan oldi sizniki ma'nosi Dnepr (
ichida 10-asrning ikkinchi yarmi). va u asossiz ravishda Volga yo'lini chaqiradi,
Bu birinchi navbatda qadimgi rus hayotiy arteriyasi edi, "Arab-Skandinaviya".
Hikoya yo'llari "dan Varangian V arablar" yoritilgan V ishlaydi Ribakova
B. Rossiyaning tashqi aloqalari tarixidagi burilish nuqtasi I X deb hisoblagan A v.,
arablarning savdo faoliyati kuchayganida. Ga binoan olim, ruslar G'arb va Sharq
o'rtasida vositachiga aylanmoqda savdogar jangchilar.
III.BOB. “ VIZANTIYANING KIYEV RUSI BILAN ALOQALAR”
MAVZUSINI O’TISHDA ZAMONAVIY PEDAGOGIK METODLARDAN
3.1. « Uchta to’g’ri Bitta notog’ri » metodi
1. To’g’ri – Vizantiya qadimgi rus uchun knyazlarning - qul o’tkazib sotadigan
va oltin ip bilan to’q’ilgan gazlama zeb-ziynatlar olib qaytadigan bozor
hisoblangan.
2. To’g’ri – Vizantiya birinchidan ipmeriya atrofidagi havfni bartaraf etish
uchun ikkinchidan o’z manfatlari yo’lida qadimgi rusdan foydalanish maqsadini
o’ylagan.
3. To’g’ri – Cho’qintirish Vizantiya imperatorlari va siyosatchilar nazarida
rusning imperiyaga qaramligi belgisi sifatida qaralgan.
4. Noto’g’ri – 946-yilda Knyaz Igor Vizatniya bilan Shartnoma imzoladi.
24

3.2. Klasster metodi
Ta’rifi
“ Klaster” lotincha –tarmoqlash- degan ma’noni anglatadi. Bunda biz
o’quvchilarning o’tilgan mavzularini takrorlash uchun foydalanamiz. Yaniki har
bir tarmoq haqida qisqacha o’zlari bilgan ma’lumot aytadilar.
Foydalanish doiralari
Uy ishini tekshirish vaqtida, tabiiy va aniq fanlarda mavzuni
mustahkamlashda foydalanish mumkin.
Afzalliklari
Kuzatuvchanlikni rivojlantiradi, yillarni eslab qolish ko`nikmasini ishlab
chiqadi, bolalarga xronologiya bo’yicha bilimlarini mustahkamlashni o`rgatadi,
o`qituvchiga o`quvchilarning bilimlarini tekshirishga imkon beradi.
Qiyinchiliklari
Materialni o`zlashtirib ololmagan bolalar topshiriqni uddalay olmasliklari
xavfi bor. O`qituvchiga fikrlar aniqligi va to`g`riligini kuzatish, mashqni o`tkazish
uchun vaqtni mo`ljallab olish qiyin, chunki o`quvchilarda ko`pincha fikrlarni aniq
ifodalash ko`nikmasi mavjud bo`lmaydi.
25

26Vizantiya Arkadiy
Kozlovski I.P.Yustinyan I
buyuk Yustin IITibery II
Feodosi II
kichik
Mavrixi

XULOSA
Manbalarni tahlil qilib, ilmiy adabiyotlarni o'rganib chiqdi Vizantiya va
Rossiya muammosi (xalqaro munosabatlar tarixidan ikkinchi yarim I X-X I asrlar).
Feodal davlat o'z taraqqiyoti jarayonida shakllanadi tartibga solish uchun
zarur bo'lgan o'z diplomatiyasi davlatlararo munosabatlar. Va bu erda
Vizantiyaning ta'siri shubhasizdir. Uning texnikasi va urf-odatlar o'rta asrlarning
turli mamlakatlarida, shu jumladan, amaliyotga o'tdi Kiev rus.
Vizantiya butun tarixi davomida bo'lgan xalqaro kurash markazi, butun
savdo arsenalidan foydalangan holda, diniy va madaniy ulanishlar imperiyalar
Bilan har xil mamlakatlar Va xalqlar. Uning haqida elchilar, savdogarlar va
missionerlar tinmay turli ma'lumotlarni to'plashdi ular borgan barcha davlatlar,
siyosiy haqida ularning hukmdorlari sudlarida hukmronlik qilgan muhit, harbiy
ishlar, savdo, axloq haqida va urf-odatlar. Siyosiy, tijorat va diniy manfaatlar
Vizantiya diplomatiya faoliyatini boshqargan. Chet elda asosiy rol siyosat
cherkovga tegishli edi. Xristianlikning tarqalishi butparastlar imperiyaning eng
muhim diplomatik quroli edi bir necha asrlar davomida, va suvga cho'mish eng
samarali biri edi mablag'lar.
Kievan Rusi bilan yaqin aloqada bo'lgan kuchli Vizantiya imperiyasi. Rus-
Vizantiya munosabatlari IX - XI asrlar. - Bu nafaqat keskin harbiy to'qnashuvlar,
balki tinch ham iqtisodiy, siyosiy va madaniy kommunikatsiyalar.
Bir tomondan, Vizantiya bitmas-tuganmas manba edi urush o'ljalari Uchun
slavyan shahzodalar Va ularning hushyorlar. BILAN boshqa, Vizantiya
diplomatiyasi rus ta'sirining tarqalishini oldini olishga harakat qildi Q o r a d e n g i z
mintaqasida , keyin esa Rossiyani Vizantiyaning vassaliga aylantirishga harakat
qiladi. Vizantiya, Kiev Rusiga qarshi yurishlardagi mag'lubiyatlarga qaramay
bilan siyosiy va iqtisodiy manfaatlarga erishdi ikki davlat o rtasida shartnomalarʻ
tuzish. Bular birinchi edi Qadimgi mashhur xalqaro shartnomalar rus.
27

Kiev Rusining Vizantiyadan nasroniylikni qabul qilishi o‘zaro
munosabatlarni yangi bosqichga olib chiqdi. Shuni ta'kidlash kerakki, suvga
cho'mishdan ancha oldin Rossiyada xristian jamoalari mavjud bo'lgan. turli
yo'nalishlar. Xristianlikning davlat dini sifatida o'rnatilishi Buyuk Gertsog
hokimiyatining mustahkamlanishiga yordam berdi va ijtimoiy va ma'naviy
hayotning turli sohalariga katta ta'sir ko'rsatdi mamlakatlar. Individuallikdagi
mahalliy, qabilaviy farqlarni bartaraf etish mintaqalar va qadimgi rus xalqining
yagona tilda shakllanishi, madaniyat, etnik o'ziga xoslik; iqtisodiy, siyosiy va
madaniy aloqalar; diplomatik aloqalar kengaydi; yangi ijtimoiy tuzum shakllandi,
bu oldinga katta qadam bo'ldi ga qaraganda oldingi bosqich ommaviy
rivojlanish. Suvga cho'mish rus tili madaniyati taraqqiyotida muhim bosqich
bo‘ldi. Ko'pchilikda munosabatlari, qadimgi rus madaniyati tubdan yangi
xususiyatlarga ega bo'ldi va o'ziga xos xususiyatlar. Xuddi Rossiyaning
nasroniylashuvi omil bo'lganidek yagona qadimgi rus millatining shakllanishini
sezilarli darajada tezlashtirdi Sharqiy slavyan qabilalaridan o'zlarining turli kultlari
bilan, Xristianlik qadimgi rus ongini - etnik va etnik ongni mustahkamlashga ham
hissa qo'shgan davlat
Vizantiya savdo aloqalarining kengayishidan foydalandi diplomatiyaning
eng kuchli qurollaridan biri. Savdo shaharlari, joylashuvi Imperiyaning
chekkasida, uning siyosiy ta'sirining postlari edi. BILAN 9- asrning ikkinchi yarmi
. Vizantiya tashqi savdoning asosiy hamkoriga aylandi Kiev Rusining aloqalari.
Vizantiya bilan savdo almashinuvi tasdiqlangan hududida topilgan ko'plab
Vizantiya ob'ektlarida rus.
Dastlabki bosqichda ikki davlat o'rtasida tinch iqtisodiy aloqalar yo'q edi
marta harbiylar soyasida qoldi ziddiyatlar.
Vizantiya va boshqa davlatlar bilan savdo-sotiq ishlari olib borildi Rossiya
uchun doimiy e'tibor mavzusi va rus tilining rivojlanishiga hissa qo'shgan
hunarmandchilik. Qadimgi shaharlar xalqaro miqyosda faol ishtirok etgan savdo.
28

X-X I asrlarda. Kiev Rusi, xuddi Vizantiya kabi, allaqachon savdo orqali
uning o'zi ham siyosiy, ham ta'sirini yoyishga harakat qildi madaniy.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
29

1. Агафий Миринейский. О царствовании Юстиниана. – М., 1996. – 256 с.
2. Аммиан Марцеллин. Римская история. – СПб., 2000. – 576 с.
3. Анна Комнина. Алексиада / Перевод Я.Н.Любарского. – СПб., 1996. – 704
с.
4. Византийские историки о падении Константинополя в 1453 году / Под ред.
Я.Н.Любарского, Т.И.Соболь. – СПб., 2006. – 192 с.
5. Византийские легенды / Пер. С.В.Поляковой. – СПб., 2004. – 304 с.
6. Византийские сочинения об исламе (тексты переводов и комментарии) /
Под редакцией Ю.В.Максимова. – М., 2006. – 230 с.
7. Византийский земледельческий закон / Пер. и коммент. Е.Э.Липшиц,
И.П.Медведева, Е.К.Пиотровской; Под ред. И.П.Медведева. – Л., 1984. – 280
с.
7. Византийский медицинский трактат XI – XIV вв. / Пер., вступ. статья,
коммент. и указатели Г.Г.Литаврина. – СПб., 1997. – 158 с.
8. Византийский сатирический диалог / Пер. С.В.Поляковой и
И.В.Феленковской, статья и прим. С.В.Поляковой. – Л., 1986. – 192 с.
9. Георгий Акрополит. История / Пер., вступ. ст., коммент. и прил.
П.И.Жаворонкова; отв. ред. Г.Г.Литаврин. – СПб., 2005. – 415 с.
10. Дигесты Юстиниана / Избранные фрагменты в переводе и с
примечаниями И.С.Перетерского. – М., 1984. – 456 с.
11. Евагрий Схоласти. Церковная история. – СПб., 2006. – 672 c.
12. Евмафий Макремволит. Повесть об Исминии и Исмине: Мемориальное
издание перевода и исследования С.В.Поляковой. – СПб., 2008. – 304 с.
13. Евсевий Памфил. Жизнь блаженного василевса Константина. – 2-е изд. –
М., 1998. – 351 с.
30

Vizantiyaning Kiyev rusi bilan aloqalari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish