Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 3.2MB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Информатика и ИТ

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Windows operatsion tizimida lokal tarmoq kompyuterlarini boshqarish

Купить
KURS ISHI Mavzu: WINDOWS OPERATSION TIZIMIDA LOKAL TARMOQ KOMPYUTERLARINI BOSHQARISH Mundarija : Kirish .....................................................................................................................3 I-bob. Windows operatsion tizimi .......................................................................5 1.1 Windows opeatsion tizimi tarixi ...................................................................5 1.2 Windows operatsion tizimining maqsadi, imkoniyatlari va vazifalari ..........9 II-bob. Lokal tarmoq ..........................................................................................12 2.1 Lokal tarmoqning paydo bo’lishi .......................... ……………………….12 2.2 Lokal tarmoq qurish ...................................................................................17 Ilovalar ................................................................................................................23 Xulosa ................................................................................................................. 28 Foydalanilgan adabiyotlar ................................................................................ 29 Kirish Inson turmush tarzining rivojlanishi yangi yangi kashfiyotlarning yartilishiga sabab bo`lmoqda. Inson yangilik yaratilish jarayonida har xil to`siqlarga duch keladi va shu to`siqlarni yengish jarayonida yangi ixtirolar vujudgal kelaveradi. Lekin hayot tajribalardan ma'lumki, ko`pinch yangi kashfiyot ma'lum bir muommoni hal qilish jarayonida yuzaga keladi. O'zbekiston mustaqillikka erishgandan so'ng uning oldida iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanish uchun, madaniy va ma'naviy yangilanish uchun keng yo'llar ochildi. Mustaqillikning birinchi kunidan boshlab bozor iqtisodiyoti, ishlab chiqarish, zamonaviy texnalogiyani tadbiq etish va jahon iqtisodiy aloqalari tizimiga kirishning eng maqbul yo'llarini qidirish bilan bog'liq bo'lgan muammolarni mustaqil yechishga to'g'ri keladi. Zamonaviy ishlab chiqarish jarayonlari ma'lumotlarni katta tezlik bilan ishlab chiqarishni, uni qulay usullarda saqlashni va uzatishni talab qiladi. Undan tashqari malumotlarni tezda qidirib topish ularni matematik va mantiqiy qayta ishlash talab qilinadiki, buning uchun ko'pchilikning ishtiroki hamda birgalikda ishlashi talab qilinadi. Boshqaruv qarori qabul qilish jarayoni ham ushbu qarorlarni ishlab chiqish jarayonida barcha tomonlarning bevosita ishtirokini talab qiladi. Hisoblash texnikasini markazlashgan usulda ishlatish davrida undan foydalanuvchilar barcha chiturdagi masalalarni ham bir xil samaradorlik bilan oladigan kompyuterlarga ega bo'lishni afzal ko'rardilar. Bugungi rivojlangan asrda har bir yosh va qari bo'lishidan qatiiy nazar barcha yoshdagi insonlarning deyarli barchasi aloqa vositalaridan foydalanadi. Lekin ko'pchiligimiz bu aloqa tizimlari qanday ishlashi bilan qiziqmaymiz biz bu kurs ishi davomida aloqa tizimi nima va uning qanday avfzalliklari bor biz ulardan qanday foydalanish kerakligi bilan tanishib 4 shiqamiz. Shu bilan bir qatorda Windows operatsion tizimi xaqidagi bilimlarimizni mustahkamlaymiz. Biz ma'lumotlarimizni xavfsiz va beshikast manziliga yetib borishi uchun ham aloqa tamoyillarini yahshi bilishimiz shart va zarur. 5 I-bob . Windows operatsion tizimi 1.1 Windows operatsion tizimi tarixi 1.1-rasm . Kompyuterlar uchun birinchi operatsion tizim GM-NAA deb atalgan. U 1955-yilda General Motors vakili Robert Patrik hamda North American Aviation vakili Ouen Mok tomonidan tuzilgan. U tizim monitorlariga asoslangan va faqat katta mashinalarda ishlashga mo ljallangan. GM-ʻ NAA ning asosiy vazifasi eski dastur tugashi bilan yangi dasturni avtomatik ʼ ravishda bajarishdan iborat bo lgan. Windows operatsion tizining birinchi ʻ versiyasi (1.1-rasm)1985-yilda e tiborga olinmasdan chiqdi. 1992-yilda ʼ chiqarilgan Windows 3.0katta mashhurlikka erishdi. Ikki yil o tgach, 3.1 va ʻ 3.11 versiyalari paydo bo ldi (oxirgisi to liq multimedia qo llab-quvvatlashi ʻ ʻ ʻ va mahalliy tarmoqda ishlash kabi muhim elementni o z ichiga olgan — ʻ shuning uchun u Windows For Workgroups nomini oldi). Windows allaqachon kompyuterda mavjud bo lgan DOS ning ustiga o rnatildi va faqat ʻ ʼ ʻ uning imkoniyatlarini kengaytirdi. Aslida, bu shunchaki grafik qobiq bo lib, ʻ 6 kompyuterda o rnatilgan MS-DOSto plamiga o rnatiladi. Ko pʻ ʻ ʻ ʻ vazifalilikning paydo bo lishi bir vaqtning o zida ishga tushirilgan ilovalar ʻ ʻ soni ikki yoki uchta bilan cheklangan bo lsa-da, oz miqdordagi tezkor xotira ʻ (RAM)ni ishga tushirishga ruxsat bermagan. 640 KB to siq yo qoldi va ʻ ʻ kompyuter unga o rnatilgan barcha operativ xotiradan foydalana oldi. ʻ Windows o zining noyob beqarorligi, tez-tez „qotib qolishi" va ko p sonli ʻ ʻ xatolar bilan ajralib turardi. Bu Windows dagi dasturlarning operativ xotira ʼ va protsessor quvvatining bo linishi sodir bo lgan umumiy makonda ʻ ʻ yashashi kerakligi bilan bog liq edi. 32-bitli Windows NT, bozorga 1993- ʻ yilda chiqqan birinchi versiyasi va oxirgisi 1998-yilda, boshidanoq asosan ish uchun mo ljallangan o ta barqaror, ishonchli tizim sifatida tuzilgan edi. ʻ ʻ 1997-yil oxirida Microsoft Windows 98 ningishlab chiqarishdan oldingi ʼ nusxalarini yuz minglab beta testerlarga tarqatdi. Windows 20001999-yilda chiqarilgan. Yangi operatsion tizim nafaqat "korporativ" bozor uchun, balki uy kompyuterlarida ham o rnashish uchun standart bo lishi kerak edi. Biroq, ʻ ʻ kompyuter resurslariga bo lgan yuqori talablar ba zi uy foydalanuvchilarini ʻ ʼ yangi tizimdan uzoqlashtirdi. Aynan shu kamchiliklar, shuningdek, Windows 2000 da "o yin rejimi"ni qo llab- quvvatlash, tuzatishlar va ʼ ʻ ʻ yaxshilanishlardan keyin ham idealdan uzoq bo lganligi, ʻ Microsoft niWindows 2000 ni "yagona, universal operatsion tizim" qilish ʼ ʼ g oyasidan voz kechishga majbur qildi. Windows XP2001-yilning yozida ʻ paydo bo ldi. Bu operatsion tizim "korporativ" operatsion tizim ya ni ʻ ʼ Windows XP Server hamda "uy" Windows XP Professional, Windows XP Home naqllari chiqarilgan edi. 2004-yil o rtalarida Microsoft ba zi muhim ʻ ʼ xususiyatlarni olib tashlagan holda Longhorn (Windows Vistatizimining xomaki naqli) operatsion tizimini qayta ishlab chiqishga qaror qildi. Ushbu ishning natijasi 2007-yil boshida Windows Vista operatsion tizimining 7 chiqarilishi edi. Ushbu tizim ekspertlar va foydalanuvchilarning aralash bahosini oldi. Windows Vista ning chiqarilishidan keyingi ikki yil ichidaʼ foydalanuvchilarning faqat kichik bir qismi unga o tdi va eng mashhuri vaqt ʻ sinovidan o tgan Windows XP edi. 2007-yil 30-yanvarda (oddiy ʻ foydalanuvchilar uchun) yangi operatsion tizim Windows Vista paydo bo ldi. Chiqarilganidan beri Vista juda ko p tanqidlarga uchradi. Windows ʻ ʻ Vista texnologiya versiyasi bo lib, texnologiyalarni faollashtirish uchun ʻ mustahkam poydevor bo lishni maqsad qilgan, ularning aksariyati ʻ foydalanuvchiga darhol ko rinmaydigan tizim funksiyalari bilan bog liq. ʻ ʻ Windows 7 - Microsoft kompaniyasining operatsion tizimlaridan bo lib, ʻ u Windows XP va Windows Vista o rnini egallagan va 2009-yil 22- ʻ oktyabrda chiqarilgan. Windows 7 ni ishlab chiqish rasmiy ravishda ʼ Windows Vista 2006- yil oxirida chiqarilgandan so ng darhol boshlandi, ʻ biroq ba zi g oyalar Longhorn loyihasida belgilandi, uning ustida ish 2001- ʼ ʻ yilda Windows XP operatsion tizimi chiqarilgandan keyin boshlangan. Dastlab Longhorn bir qator fundamental yangiliklarni amalga oshirishni rejalashtirgan edi, ammo ushbu loyiha ustidagi uch yillik ishdan so'ng, ishlab chiquvchilar to'liq ish tizimini yaratishga muvaffaq bo lishmadi. ʻ Longhornning chiqish sanalari doimo orqaga surildi va loyihani saqlab qolish uchun keskin choralar ko'rish kerak edi[7]. Windows 8 — Windows NT oilasiga mansub operatsion tizim bo lib, ʻ Windows 7 dan keyingi qatorda turadi. Microsoft korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqilgan. Yadro versiyasi 6.2. U 2012-yil 26-oktabrda sotuvga chiqdi. 2020-yil dekabr holatiga ko ra, Windows 8 operatsion tizimining ʻ dunyoda Internetga kirish uchun foydalaniladigan operatsion tizimining ulushi 1,4% ni tashkil etdi va Linuxdan keyin yettinchi o rinda turadi. Server ʻ 8 versiyasi Windows Server 2012 2013-yil iyul holatiga ko ra 100 millionʻ litsenziya sotilgan. Microsoft 2016-yil 12-yanvarda Windows 8 tizimini qo llab- quvvatlashni to xtatdi. Windows 8.1 — Microsoft korporatsiyasi ʻ ʻ tomonidan 17-oktyabr 2013- yilda ishlab chiqarilgan Windows NT oilasining operatsion tizimi bo lib, Windows 8 dan keyin chiqarildi. Ish ʻ stantsiyalari, shaxsiy kompyuterlar va portativ qurilmalar uchun mo ljallangan; server vazifalarini hal qilish uchun mo ljallangan versiya ʻ ʻ Windows Server 2012 R2 hisoblanadi. Windows 8 bilan taqqoslaganda, u grafik interfeys bilan ishlashda bir qator yangilanishlar va o zgarishlarga ʻ ega. Windows 8.1, xuddi Windows 8 kabi, sensorli kompyuterlarga qaratilgan, ammo uni klassik shaxsiy kompyuterlarda ishlatish imkoniyatini istisno qilmaydi. Windows 10 - bu Windows NT oilasi doirasida Microsoft tomonidan ishlab chiqilgan shaxsiy kompyuter hamda ish stantsiyalari uchun operatsion tizimdir. Windows 8.1 dan keyin tizim 9 ni chetlab o tib, 10 raqamini oldi. ʻ Windows 10 ning server naqllari Windows Server 2016 va Windows Server 2019 deb nomlanadi. Tizim shaxsiy kompyuterlar, planshetlar, smartfonlar, Xbox Onekonsollari va boshqalar kabi turli xil qurilmalar uchun yagona tizimga aylanishi mo ljallangan. Yagona ishlab chiqish platformasi va ʻ barcha qo llab- quvvatlanadigan qurilmalarga mos keluvchi universal ʻ ilovalarning yagona do koni mavjud. ʻ Windows 11— Windows 10 operatsion tizimining davomchisi hisoblanib, Microsoft tomonidan Windows NT oilasiga mansub bo lgan ʻ shaxsiy kompyuterlar uchun operatsion tizimdir. Uning ilk taqdimoti 2021- yil 24-iyunda bo lib o tdi. Windows 11 2021-yil 5-oktyabrda Windows 10 ʻ ʻ 9 bilan ishlaydigan muvofiq qurilmalar uchun Windows Update orqali bepul yangilanish sifatida chiqarildi. 1.2. Windows operatsion tizimining maqsadi, imkoniyatlari va vazifalari Universal grafika - Windows dasturlarning qurilmalarga va dastur ta'minotiga bog`liqsizliginita'minlaydi. Yagona interfeys - Windowsda foydalanuvchining muloqoti yagona, ya'ni turli dasturlar bilan ishlash qoidalari umumiydir. Shuning uchun yangi dastur bilan ishlaganingizdabuqoidalardanfoydalanishingizmumkin. Mavjud dastur ta'minoti bilan muvofiqligi - Windows MS DOS ning barcha amaliy paketlari, muharrirlari, elektron jadvallari ishini ta'minlaydi. Ko`p masalaliligi - Windows bir paytning o`zida bir necha hujjat bilan ishlaydi, bir dasturdan boshqasiga o`tishni ta'minlaydi. Mavjud tezkor xotiradan to`liq foydalanish imkoniyati mavjud. Qurilma resurslaridan ham to`liq foydalaniladi. Windows qurilmalari orasidagi muloqotni dasturlarning o`zi ta'minlaydi Ma'lumotlar almashinuvi - Windows dasturlararo ma'lumot almashish imkoniyatiga ega. Bu maxsus Clipboard (ma'lumot almashish buferi), yoki DDE (Dinamic Data Exchange - ma'lumotlarning dinamik almashinuvi, ya'ni boshqa dastur natijalaridan foydalanish), OLE (Object- Linking Emboding - dastur ilovalarida ma'lumotlardan tahrirlangan holda foydalanish) yordamida amalga oshiriladi. Dasturlardan foydalanishning oddiyligi tufayli foydalanuvchini o`rgatishga talablar kamaydi va tajribali foydalanuvchilar tizimning yangi imkoniyatlarini tashqi yordamsiz o`zi o`rganishi mumkin. Buning uchun «Pusk»-ishga tushirish knopkasidan, masalalar panelidan, Provodnik (Windows bo`ylab Boshlovchi), dasturlar ustasi, ma'lumot berishning yangi tizimlari va imkoniyatlaridan 10 foydalaniladi. Kompyuter tarmoqlarini ishchi holatida saqlab turish, o`rnatish, sozlash Windowsning ichki imkoniyatlarida mavjud bo`lib, u bunday ishlarni tez bajaradi. Windowsda 32 razradli NetBEUI, IPXPX yoki TPCIP protokollari va NDIS yoki ODI drayverlari o`rnatilgan NetWare yoki Microsoft kompyuter tarmoqlarini qo`llaydigan ichki imkoniyatlar mavjud. Plug and Play (ula va ishla) texnologiyasi shaxsiy kompyuterlarga yangi qurilmalarni ishlatishdek murakkab jarayonlarni o`rnatadi va sozlaydi. Buning uchun kompyuterda ishlatiladigan qurilma Plug and Play talabiga javob beradigan qurilma bo`lishi talab qilinadi xolos. Windows turli kompyuter tarmoqlari uchun juda qulay dastur vositasi bo`lib, o`zida taqsimlangan kompyuter tarmoqlari, elektron pochta, ko`chma kompyuterlar (inglizcha Notebook), multimedia vositalarini qo`llashi va boshqa xususiyatlari bilan alohida ajralib turadi. Hujjatlarni tahrirlovchi Word muharriri ham Windows tarkibiga kiritilgan. Bundan tashqari, Windows ilgari MS DOS, Windows tizimlari yordamida ishlatiladigan amaliy dasturlar bilan bemalol ishlaydi. Windows uzoq masofada joylashgan kompyuter tarmoqlari bilan ishlashni soddalashtiradi. Windows ikki xil ishlash rejimiga ega: - Standart; - 386 ga kengaytirilgan. Rejimning tanlanishi qurilma turiga bog`lik. Windows standart rejimda protsessorning himoyalangan rejimida ishlaydi. 386 ga kengaytirilgan rejimda ishlash uchun 80386 protsessor va 8 Mbayt operativ xotira zarur. Windowsdan foydalanish uchun quyidagi qurilmalar bo`lishi talab qilinadi: - Kamida 486 DX protsessorli kompyuter; - 8 Mb dan kam bo`lmagan tezkor xotira (16 Mb bo`lsa yaxshi); - 70-90 Mb bo`sh joyli qattiq disk (Windowsning o`zi 6-10 Mbayt joyni egallaydi) va disketani o`qish uchun qurilma (yaxshisi CD ROM); - Monitor (yaxshisi SVGA); - Printer; - 11 Sichqoncha. Windows ni chaqirish. Windows bilan ishlash uchun, avvalo, u kompyuter xotirasiga chaqirilishi lozim. Windows operatsion tizim bo`lgani uchun ham u kompyuter ishga tushirilishi bilan yuklanadi va ekranda oyna paydo bo`ladi (qobiq dasturlarda maxsus buyrug`lar yordamida ishga tushiriladi, masalan, Windows 3.1, 3.11 uchun MS DOS ning buyrug`lar satrida Win teriladi va Enter bosiladi). Windowsning bu ekrani Ish stoli deb ataladi. Sizning odatdagi ish stolingizdagi hujjatlar, asboblar, yozuv qog`ozlari va shu kabilar joylashganidek kompyuter ekranida ham ishlash uchun kerak bo`lgan ma'lumotlar joylashtiriladi (yuqoridagi rasmga qarang). Ish stoli ko`rinishi foydalanuvchi tomonidan o`zgartirib turilishi mumkin. U foydalanuvchi tomonidan ko`p ishlatiladigan dasturlarni joylashtirish uchun qo`llaniladi. Windows ish stolining elementlar to`plami kompyuterning sozlovchilari bilan bog`liq. Windowsda ko`plab elementlarni yodda saqlash, ajratib olish va ular bilan ishlash oson bo`lishi uchun piktogrammalar (yorliqlar) deb ataluvchi mos rasmchalar qo`yiladi. Ularni ko`pincha ikonalar (timsollar) deb ham ataydilar. Ular mos dasturni xotiraga tez chaqirish (yuklash) imkoniyatini beradi. Mualliflar dasturlar uchun ularning mohiyatini ifodalab beruvchi maxsus rasmchalar tayyorlaydilar. hujjat fayllari uchun piktogramma sifatida o`sha hujjat tuzilgan dasturning belgisi ko`rsatiladi. Ish stolida quyidagi elementlar joylashgan bo`lishi mumkin: - papkalar (tizimning va foydalanuvchining papkalari); - hujjat va dastur fayllari; - qurilmalar, papkalar va fayllar uchun yorliqlar. Odatda ekranda tizim papkalari va ko`p murojaat qilinadigan obyektlarning yorliqlari joylashgan bo`ladi. 12 II-bob. Lokal tarmoq 2.1. Lokal tarmoqning paydo bo’lishi. Kompyuter tarmoqlarining paydo bo'lish sabablaridan biri resurslaridan hamkorlikda foydalanish, alohida kompyuter imkoniyatini kengaytirishdir. Tarmoq orqali foydalanuvchilar bir vaqtning o'zida bir xil ma'lumot va fayl nusxalari, amaliy dasturlar bilan ishlashi mumkin. Bu holat axborot tashuvchilardagi joyni tejaydi. Bundan tashqari, printer, skaner, modem, lazer disklar majmuining birgalikda ishlatilishi qo'shimcha mablag'ni asraydi. Tarmoqdan foydalanganda axborotni saqlash ishonchliligi ortadi, chunki juda oddiy usulda qimmatli axborotlarni qayta nusxalash mumkin va alohida foydalanuvchilar o'rtasida axborot almashish engillashtiriladi. Tarmoq foydalanuvchilar so'rovini mujassamlashtiradi, bir vaqtning o'zida axborotdan ko'plab mijoz lar foydalanish imkonini beradi. Apparat qurilmalari va tarmoq dastur ta'minoti orqali o'zaro bir-birlari bilan hamohang ishlay oladigan kompyuterlar majmuiga tarmoqdeyiladi. 2.1-rasm. 13 Kompyuter tarmoqlarining paydo bo'lish sabablaridan biri resurslaridan hamkorlikda foydalanish, alohida kompyuter imkoniyatini kengaytirishdir. Tarmoq orqali foydalanuvchilar bir vaqtning o'zida bir xil ma'lumot va fayl nusxalari, amaliy dasturlar bilan ishlashi mumkin. Bu holat axborot tashuvchilardagi joyni tejaydi. Bundan tashqari, printer, skaner, modem, lazer disklar majmuining birgalikda ishlatilishi qo'shimcha mablag'ni asraydi. Tarmoqdan foydalanganda axborotni saqlash ishonchliligi ortadi, chunki juda oddiy usulda qimmatli axborotlarni qayta nusxalash mumkin va alohida foydalanuvchilar o'rtasida axborot almashish engillashtiriladi. Tarmoq foydalanuvchilar so'rovini mujassamlashtiradi, bir vaqtning o'zida axborotdan ko'plab mijozlar foydalanish imkonini beradi. Apparat qurilmalari va tarmoq dastur ta'minoti orqali o'zaro bir-birlari bilan hamohang ishlay oladigan kompyuterlar majmuiga tarmoqdeyiladi. 2.2-rasm. 14 Tarmoqlarni turli me'yorlarga ko'ra sinflarga ajratish mumkin. Bular: 1) o'tkazish qobiliyati, ya'ni ma'lumotlarni tarmoqqa uzatish tezligiga muvofiq: - past 100 Kbit/ s gacha; - o'rta 0,5-10 Mbit/s gacha; - yuqori 10 Mbit/s dan ortiq. 2) uzoq kommunikatsiya tarmoqlari bilan ishlash tezligi, ularning fizik o'lchoviga muvofiq: - LAN( Local-Area Network) lokal tarmoq (bir ofis, bino ichidagi aloqa); - CAN(Campus-Area Network) - kampus tarmoq, bir-biri bilan telefon yoki modemlar bilan ulanish, ammo etarlicha bir-birlaridan uzoqda joylashgan kompyuter lokal tarmoq; MAN(Metropolitan-Area Network) katta tezlik bilan aloqa uzatish (100 Mbit/s) imkoniyatiga, katta radiusga (bir necha o'n km) axborot uzatuvchi kengaytirilgan tarmoq; - WAN(Wide-Area Network) keng masshtabli (mintaqaviy) maxsus qurilma va dasturlar bilan ta'minlangan alohida tarmoqlarni birlashtiruvchi yirik tarmoq; - GAN(Global-Agea Network) global (xalqaro, qit'alararo) tarmoq; 3) tarmoq tugunlari turi bo'yicha (tugun - hisoblash tarmoqlari va ularning alohida elementlari ulangan joyi). Boshqacha aytganda, tugunga shaxsiy, mini- va katta kompyuterlar, alohida tarmoq ham kiradi. Masalan, umumiy foydalanish tarmoqlaridagi alohida kompyuterlar (boshqachasiga ularni stantsiyalar deb ham yuritishadi) tugunlarga misol bo'la oladi. Unchalik katta bo'lmagan alohida tarmoqlar kampus tarmog'i uchun tugun bo'ladi. 4) tugunlar munosabatiga ko'ra: - bir xil rangli (peer-to-peer), uncha katta bo'lmagan, bir xil mavqega ega kompyuterlar (bu erda hamma kompyuterlar ham «mijoz», ya'ni tarmoqning oddiy foydalanuvchisi, ham «server», ya'ni tarmoq foydalanuvchilariga xizmat ko'rsatishni ta'minlovchi bo'lishi mumkin). Macalan, WINDOWS 95 OS tarmog'i tarqatilgan (Distributed) tarmoqlar. Bunda serverlar tarmoq foydalanuvchilariga xizmat ko'rsatadi, biroq tarmoqni boshqarmaydi; -server (Server based) yoki markazlashgan boshqarishga ega tarmoqlar. Bu erda 15 tarmoqning bosh elementi serverdir. Qolgan tugunlar serverning resurslaridan foydalanishi mumkin (masalan, Novell NetWare, Microsoft LAN Mananger va boshqalar). 5) tarmoq operatsion sistemalarini ishlatish bo'yicha (tarmoq OS): gomogenli - hamma tugunlarda bir xil yoki yaqin operatsion sistemalardan foydalaniladi (masalan, WINDOWS OS tarmog'i); geterogenli - bir vaqtning o'zida bir nechta tarmoq operatsion sistemalari ishlatiladi (masalan, Novell NetWare va WINDOWS). Tarmoq servisi Tarmoqda bir necha xil serverlar bo'lishi mumkin. Kompyuter tarmog'i o'z mijozlariga qanday xizmatlar turkumini taklif etishi, ularning servisi qanday bo'lishi juda muhimdir. Ular bilan tanishamiz: -fayl - server- mijozga axborot saqlash qurilmalarida saqlanuvchi fayllardan foydalanish imkonini beradi. Bunda server barcha ishchi stantsiyalaridan fayllarga kirish imkonini berishi zarur. Shunigdek, axborotlarni himoya qila olish vazifasi ijobiy hal etiladi; - print - server umumiy holda ko'pgina mijozlarga bir nechta printer orqali xizmat ko'rsatishni ta'minlaydi. Bunda server chop etiluvchi axborotlarni qabul qila olishi va ularni navbati bilan chop etishga chiqarishi kerak; -faks, -server,-mijozlarga faks-modem telefon tarmoqlari bilan mujassam tarmoqli xizmat ko'rsatishni ta'minlaydi. Bu go'yo axborot chiqarishga o'xshaydi (printer kabi). Faks-server olgan faksimal xabarlar alohida tarmoqda qayta ishlanadi. - elektron pochta (E-mail)- mijozlar o'rtasida, ular bir-birlaridan qancha uzoqlikda joylashganligidan qat'iy nazar, axborot almashishni ta'minlaydi. Bu erda jarayon xuddi oddiy pochta kabi kechadi. Elektron xat o'z adresiga ega. Uni jo'natuvchi desak, qabul qiluvchi xam o'z adresiga ega. «Xat» pochta qutisiga tashlanadi (ya'ni pochta serveri) va pochta serverlar sistemasi yordamida qabul qiluvchi pochta qutisiga etkaziladi, ya'ni bu erda uzatuvchi va qabul qiluvchining maxsus kataloglari mijozga xizmat qiluvchi kompyuterda joylashtirilgan bo'ladi. Shu tariqa 16 xatlar fayllar sifatida uzatiladi. -bevosita muloqot (Chat), bunda aniq vaqtda maxsus dastur ta'minoti yordamida ikki yoki undan ortiq mijozlar o'zaro axborot (matnli, tovush, video) almashinishi tushuniladi. Raqamli videokameralar, tovushli kartalar, mikrofonlar, multimedia vositalarini qo'llaganda, 4 videokonferentsiyalar o'tkazish imkoniyati tug'iladi. Bunday holatlarda kompyuterlar yuksak unumdor va tarmoqning o'tkazish qobiliyati kuchli bo'lishi lozim. MS Net Meeting -dasturi orqali bevosita muloqotni amalga oshirish mumkin. Lokal kompyuter tarmoqlari Global tarmoqlar, ma'lumki, yirik shaharlar, mamlakat, qit'alarni qamrab oladi. Lokal tarmoqlar esa etarlicha kichik maydonni o'z ichiga oladi. Ular 10, 100, 1000 metr chamasi radiusda 1000 nafarga etar-etmas mijozlarga xizmat qilishga mo'ljallanadi. Bunday hajm LKT 10 Mbayt/s va undan ortiq tezlanishda ishlash imkonini beradi. Odatda LKT ishchi stantsiyalar (IS) va maxsus kompyuterlarni (fayl, print serverlari va boshqalar) o'zaro kabel bilan bog'lashdan iborat. Ular o'z navbatida tarmoq adapterlari yordamida (tarmoq kartalari) ulanadi. Alohida tugunlarni tarmoqda ulash usullari tarmoq topologiyasi deyiladi. Odatda uchta topologiya qo'llaniladi: 1. Umumiy shina. Bu holda lokal tarmoqdagi barcha kompyuterlar bitta aloqa chizig'iga parallel bog'lanadi. Bunday shinalarni boshqarish ham alohida, ham markazlashgan bo'lishi mumkin. Markazlashgan boshqaruvda tarmoqqa maxsus kompyuter-server ulanadi, uning vazifasi tarmoqda axborotni uzatishni boshqarishdir. Alohida boshqaruvda hamma kompyuterlar bir xil maqomga ega, ular mustaqil ma'lumotlarni uzatish imkoniyatiga ega. 2. Xalqa. Bu holatda barcha kompyuterlar yopiq xalqasimon, ketma-ket bog'lanadilar. Bunda xabar birin-ketin kompyuterdan-kompyuterga uzatiladi. Xabarni uzatgan kompyuter yana o'sha xabarni qayta qabul qilmaguncha, jarayon davom etaveradi. 3. Yulduzcha. Yulduzcha topologiyaga ega 17 tarmoqlar markaziy tugunga ega (kommutator yoki kontsentrator). Mazkur markaziy tugunga barcha qolgan kompyuterlar ulanadi. Dastlab uzatilgan xabar ana shu qurilmaga kelib tushadi, so'ng boshqa kompyuterlarga uzatiladi. Bog'lash uchun qo'llaniladigan kabellar uzatish muhitideb yuritiladi. Lokal tarmoqlarning qo'llanish sohasi juda keng. Bunga ofis ishlarini avtomatlashtirish, korxona boshqaruv sistemalari, loyihalarni avtomatlashtirish texnologik jarayonlari va robototexnika komplekslari, bank va axborot sistemalari, elektron pochta sistemalarini boshqarish kiradi. 2.2. Lokal tarmoq qurish WINDOWS OSda lokal tarmog'ni sozlash va ishlatish uchun juda qulayligini albatta e'tirof etish kerak. Tarmoq bilan ishlashdan avval, agar Sizning kompyuteringiz lokal tarmoqqa ulanmagan bo'lsa, sozlash ishlari olib boriladi. Kompyuter tarmoqda ishlashi uchun uni sozlash jarayoni quyidagicha: Avvalo kompyuterda tarmoq plata (karta) (2.3-rasm)borligiga ishonch hosil qilish kerak. 2.3-rasm. 18 2.4-rasm. RJ-45 raz'yomiga (2.4-rasm)maxsus konnektor orqali simlar ulanadi. - konnektor. Boot Rom mikrosxemasi tarmoqdagi boshqa kompyuterdan foydalanib, operatsion sistemani yuklash imkonini beradi. Simlar HUBlarga ulanib tarmoq hosil qilinadi. 2.5-rasm. HUB (Switch) (2.5-rasm)qurilmasidan foydalangan holda kompyuterni tarmoqqa ulash. Hub lar xonadagi kompyuterlarni bir-biri bilan bog'lash uchun kerak bo'lsa, Switchlar binolar orasiga qo'yiladi. Tarmoqda ishlovchi har qanday kompyuter o'z nomi, maxsus TCP-IP adresi va ishchi guruhiga ega bo'lishi kerak. Boshqa tarmoq ishtirokchilari unga shu nom va 19 TCP-IP adres bilan murojaat qilishlari mumkin (fayl va papka, xabar jo'natish). Windows OC o'rnatilgan kompyuterlar orasida aloqa mavjudligini tekshirish uchun ping <TCP-IP> (bu erda TCP-IP tarmoqdagi tekshirilayotgan kompyuter adresi) buyrug'i ishlatiladi. Masalan, ping 192.168.0.100 1-qadam Boshqaruv paneliga o'ting . Bu erda biz Windows 8 da boshqaruv panelini topishning turli usullarini ko'rsatamiz. 1)" Windows tugmasi +F "tugmachasinibosing,qidiruvoynasi chiqadi, boshqaruv panelinikiriting va Enter tugmasini bosing; 2 ） " Windows tugmasi + R " tugmachasini bosing , keyin " ishlash" oynasi paydo bo'ladi , boshqaruv panelinikiriting va Enter tugmasini bosing; 3) " Windows tugmasi +X " tugmasini bosing va " Control panel " ni bosing; 2.6-rasm. 4) Shuningdek, (c) siz ekranning o'ng tomonidagi qidirish satriga " boshqaruv paneli " ni kiritishingiz mumkin . 20 2.7-rasm. KompyuterningIP-manzilinitekshirishuchun " Tarmoqva Internet → Tarmoq va almashish markazi → Adapter sozlamalarini o'zgartirish (chapda)" tugmasini bosing; 2-qadam "Wi-Fi " ni o'ng tugmasini bosing , " Xususiyatlar " (2.8- rasm)ga o'ting va keyin " Internet Protocol Version 4 " ni tanlang, " Xususiyatlar" ni bosing ; 2.8-rasm. 3-qadam Internet Protocol Version 4 (TCP/IPv4) ni (2.9-rasm) tanlang, ustiga ikki marta bosing yoki Xususiyatlar ni bosing . 21 2.9-rasm. 4-qadam DHCP serveri tomonidan avtomatik yoki qo'ldatayinlangan TCP/IP xususiyatlarini sozlashning ikki yo'li mavjud. 1. DHCP serveri tomonidan tayinlangan IP-manzilni avtomatik ravishda olish va DNS server manzilini avtomatik ravishda olish-ni (2.10- rasm)tanlang . Agar kerak bo'lsa, sozlamalarni saqlash uchun OK tugmasini bosing. 22 2.10-rasm. 2. Qo'lda tayinlangan 1) Quyidagi IP-manzildan foydalanish-nitanlang , unga IP-manzil, pastki tarmoq niqobi va standart shlyuz IP-manzilini kiriting. Agar marshrutizatorning LAN IP manzili 192.168.0.1 bo'lsa, iltimos, 192.168.0.x IP manzilini kiriting ( x 2 dan 253 gacha ) , pastki tarmoq maskasi 255.255.255.0 va standart shlyuz 192.168.0.1. 2) Quyidagi rasmda ko'rsatilganidek, quyidagi DNS server manzillaridan foydalanish nitanlang. Va keyin sizning ISP tomonidan taqdim etilishi kerak bo'lgan DNS server IP manzilini kiriting. Agar kerak bo'lsa, sozlamalarni saqlash uchun OK tugmasini bosing. Eslatma:Ko'p hollarda mahalliy DNS server IP manzillarini unga kiriting. Afzal DNS server standart shlyuz bilan bir xil. Ikkilamchi DNS server uchun siz uni bo'sh qoldirishingiz yoki 8.8.8.8 kiriting. 23 2.11-rasm. 5-qadam Sozlamalaringizni saqlash va qo'llash uchun OK va yana OK (2.11- rasm)tugmasini bosing. ILOVALAR Cisco Packet Tracer-da tarmoq yaratamiz va unda VLAN-ni sozlaymiz. Bu erda biz har birida 6 ta xostga ega 2 ta LAN yaratamiz va har bir LANda biz 2 ta VLAN yaratamiz va ular o'rtasida aloqa o'rnatishga harakat qilamiz. 1-qadam: Dastlab biz 6 ta xost bilan LAN, LAN-A ni yaratamiz. LAN yaratish uchun bizga bitta Layer 2 kaliti Switch0 va 6 ta oxirgi qurilma kerak. Endi biz 192.168.10.1 dan boshlab xostlarga IP-manzillarni taqdim etamiz (siz har qanday haqiqiy IP-manzillarni taqdim etishingiz mumkin). Xostga IP-manzilni taqdim etish uchun shu xost → Ish stoli → IP konfiguratsiyasi → IPv4 manzillarini tanlang va IP manzilini kiriting va 24 keyin ENTER tugmasini bosing, quyi tarmoq niqobi sukut bo'yicha taqdim etiladi. 2-qadam: Keling, 2 ta VLAN yarataylik, bu erda birinchi VLAN nomi VLAN- STUDENT, ikkinchi VLAN esa VLAN-FAKULTET. VLAN- larni sozlash uchun biz Switch0 kalitiga o'tishimiz va Config → SWITCHING → VLAN Database ga o'tishimiz kerak. Keling, TALABA uchun 150 va fakultet uchun 250 VLAN raqamini olamiz va bu raqamlarni VLAN ma'lumotlar bazasiga qo'shamiz.(3.1-rasm) 3.1-rasm 3-qadam: Keyin biz VLAN-STUDENT ostida xostlarni tanlashimiz kerak. Bu erda men VLAN-STUDENT ostida 192.168.10.1 dan 192.168.10.3 gacha bo'lgan IP manzilli xostlarni qo'ydim. Buning uchun Switch0 → Config → INTERFACE kommutatorini tanlashimiz kerak, bu yerda biz VLAN- STUDENT da deb hisoblagan 192.168.10.1 xostiga mos keladigan FastEthernet0/1 ni tanlaymiz. Endi biz VLAN yonidagi pastga o'qni tanlaymiz va talabalar VLAN uchun 150:STUDENT ni tanlaymiz.(3.2-rasm) 25 3.2-rasm. Xuddi shunday, biz FastEthernet0/2 va FastEthernet0/3 uchun xuddi shu jarayonni qilamiz. 4-qadam: Endi biz VLAN-FAKULTET ostida xostlarni sozlashimiz kerak. Bu yerda men VLAN-FAKULTETI ostida 192.168.10.4 dan 192.168.10.6 gacha IP manzilli xostlarni qo'ydim. Buni amalga oshirish uchun 3-bosqichda aytib o'tilgan jarayonga amal qiling, lekin VLAN raqami 150:STUDENT ni tanlash o'rniga FastEthernet0/4, FastEthernet0/5 va FastEthernet0/6 uchun 250:FAKULTE ni tanlang. 26 3.3-rasm. 5-qadam: Nihoyat, FastEthernet0/7 (3.3-rasm)uchun Access-dan Trunk-ga o'tish port rejimini o'zgartiring. Siz LAN-B ni xuddi shunday tarzda quyidagi amallarni bajarish orqali yaratishingiz va Cross-Over kabelidan foydalanib LAN-A va LAN-B ni ulashingiz mumkin. Endi bizning VLAN konfiguratsiyasi tayyor va biz buni LAN-A ostida bir xostdan ikkinchisiga ma'lumotlar paketlarini yuborish orqali tekshirishimiz mumkin. Keling, 192.168.10.1 dan 192.168.10.3 gacha ping tinglaymiz. Buning uchun biz IP 192.168.10.1 bo'lgan xostni tanlashimiz va keyin Ish stoli → Buyruqning satrini tanlashimiz kerak. Endi ping 192.168.10.3 uchun quyidagi buyruqni bajaring.(3.4-rasm) 27 3.4-rasm. Va bizning VLAN tarmog'imiz tayyor.(3.3-rasm) 28 Xulosa Bu kurs ishini yozish mobaynida Windows operatsion tizimi qanday qulayliklarga ega va ulardan qanday foydalanish kerakligi o'rganildi. Local tarmoq nima va u qanday ishlaydi tarmoqning qanday turlari borligi haqidagi ma'lumotlar egallandi. Shu bilan bir qatorda Local tarmoq qanday qurilishi yoritib berildi.Local tarmoqni Windows operatsion tizimida qo'llash bilan tanishib chiqildi.Cisco Pacet Tracer dasturi o'rganildi va unda sodda VLAN tarmoq yaratildi. Xulosa qilib aytganda Local tarmoq bilan ishlash tamoyillar va ko'nikmalari o'rganildi.Operatsion tizim haqida tushunchalar mustahkamlandi Virtual muhitda ishlash prinsiplari o'rganip chiqildi. 29 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. History and Evolution of Operating Systems URL:http://lloogg.com/history-and-evolution-of-operating-systems 2. Operatsionnie sistemi vichislitelnix mashin //bourbai [2019].URL: http://bourabai.ru/os/lecture01.htm . 3. ИСТОРИЯ WINDOWS. // Компьютер для чайников [2015-2019]. URL: https://www.pc-school.ru/istoriya-windows/ (Wayback Machine saytida 2021-11-17 sanasida arxivlangan) 4. https://www.collegesidekick.com/study-docs/834311 5. https://www.tp-link.com/us/support/faq/41 6. https://diplomish.blogspot.com/2013/07/lokal-tarmoq-turlari.html 7. https://ru.wikipedia.org/wiki/Windows_10 8. https://fiberroad.com/uz/resources/glossary/vlan-explained-what-is-vlan- how-does-it-work/ 9. https://www.netacad.com/ru/courses/packet-tracer 30

MUNDARIJA

Kirish

I-bob. Windows operatsion tizimi

1.1 Windows opeatsion tizimi tarixi

1.2 Windows operatsion tizimining maqsadi, imkoniyatlari va vazifalari

II-bob. Lokal tarmoq

2.1 Lokal tarmoqning paydo bo’lishi

2.2 Lokal tarmoq qurish

Ilovalar

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar

Купить