Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 259.8KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pdf
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Xalqaro inqirozlar va uning oqibatlari (1-2-Berlin, Koreya va Karib inqirozlari misolida)

Купить
1 Mavzu: Xalqaro inqirozlar va uning oqibatlari (1 -2-Berlin, Koreya va Karib inqirozlari misolida) Reja: 1- 1-Berlin inqirozi 1948 -1949 2- 2-Berlin inqirozi (1958 -1961 yillar) 3- Koreyada urush 4- 1962 -yilgi Karib inqirozi. Inqirozning dastlabki shartlari va boshlanishi 5- Inqirozning ochiq bosqichi 6- Inqirozdan saboqlar 1- Berlin inqirozi 1948 -1949 1948 yil fevral oyida G'arb davlatlari Germaniya masalasi bo'yicha alohida London konferentsiyasini tashkil qildilar, unda AQSh, Buyuk Britaniya, Frantsiya, Belgiya, Niderlandiya va Lyuksemburg vakillari ishtirok etdilar. Konferentsiyaning birinchi bosqichida (23 fevraldan 6 martgacha) Trizoniyani yaratish bo'yicha muzokaralar davom ettirildi. Shuningdek, G‘arbiy Germaniyani Marshall rejasiga kiritishga qaror qilindi. Aslida, London konferentsiyasi davomida G'arbning Germaniya masalasi bo'yicha yo'nalishining tub umumiyligi - G'arbiy Germaniya davlatini yaratish va uni G'arb blokiga qo'shishga tayyorgarlik ko'rildi. Bunday siyosiy yo'nalish muqarrar ravishda Ev ropada xalqaro keskinlikning keskinlashuviga olib keldi. " Germaniyani ikki qismga bo'lish va uni Sovetlarga qarshi qurol sifatida ishlatish fikrini men bema'ni va xavfli deb bilaman", deb yozgan edi o'sha paytdagi Frantsiya prezidenti Vinsen Oriol o'z kun daligida. Biroq, uning shubhalilari G'arbiy Germaniyaning G'arbiy blokga qo'shilishi tarafdorlari xorida g'arq bo'ldi. London konferensiyasining ikkinchi bosqichida (1948 -yil 20 -apreldan 1 -iyungacha) oʻsha yilning sentabriga qadar Gʻarbiy Germaniya Taʼsis majlisini chaqirish, konstitutsiyani ishlab chiqish va uni 1949 yil boshidan boshlab kuchga kiritish toʻgʻrisida kelishuvlarga erishildi. Shu vaqtga qadar G'arbiy Germaniya davlatini yaratishga tayyorgarlik yakunlanishi kerak. Natijada 1948 yil 3 iyunda G ermaniyaning Frantsiya ishg'ol zonasi 1946 yil 2 dekabrdan Germaniyaning Amerika va Britaniya ishg'ol zonalarini birlashtirgan Bizoniya bilan birlashishi natijasida Trizoniya tashkil etildi. G'arbning bunday xatti -harakatlari Sovet rahbariyatining xavotiri ga sabab bo 'ldi . Bunga qarshi ravishda 1948 yil mart oyida Moskvada Berlin va g'arbiy ishg'ol zonalari o'rtasidagi aloqalarni cheklash rejasi ishlab chiqildi. Chunki butun Berlin Sovet hududi hududida joylashgan edi, shuning uchun Berlinning nazoratdan tas hqaridagi sektorlarining g'arbiy zonalar bilan aloqalari Sovet hukumati tomonidan nazorat qilindi. Mart oyining oxirida Berlin va g'arbiy ishg'ol zonalari o'rtasida Amerika, Britaniya va Frantsiya qo'shinlarining yo'lovchi va transport poezdlarining haraka ti minimal darajaga tushirildi. Shu bilan birga, Germaniyaning g'arbiy va sharqi u qismi da alohida pul islohotiga tayyorgarlik ko'rildi. To'rtta ishg'ol hokimiyati vakillari uni butun Germaniya bo'ylab kelishilgan holda amalga oshirish bo'yicha kelisha olma dilar. 1948 yil 18 iyunda AQSH, Buyuk Britaniya va Fransiyaning bosqinchi qoʻshinlari qoʻmondonlari generallar L. Kley, B. Robertson va P. Konig sovet marshal V.Sokolovskiyga uchta gʻarbiy zonada 20 iyun da pul islohoti oʻtkazilayotgani haqida maʼlumot beri shdi. Bu Berlinning g'arbiy sektorlariga tarqalmasligi kerak edi. Bunga javoban, 22 iyun kuni Sokolovskiy G'arb qo'mondonlariga Sovet ishg'ol zonasi va Katta Berlin hududidagi pul islohoti haqida xabar berdi. Ertasi kuni G'arb davlatlari G'arbiy Germaniyad agi pul islohotini Berlinning g'arbiy sektorlarigacha kengaytirishga qaror qilishdi. Sovet hokimiyati butun Berlinni Sovet ishg'ol zonasining moliyaviy tizimiga kiritishni talab qildi. Germaniyada ikki xil pul islohotini amalga oshiri sh orqali ikkala tomon ataylab vaziyatni juda ham keskinlashtirishga kirishdi. 24 -iyun kuni Sovet ishg'ol hokimiyati g'arbiy ishg'ol zonalari va Berlin o'rtasidagi quruqlik aloqalarini "texnik sabablarga ko'ra" butunlay to'sib qo'ydi. Sovet Ittifoqining G'arbiy Berlin blokadasi boshlandi. Bunga javoban G'arb davlatlari (birinchi navbatda AQSh) G'arbiy ishg'ol zonalari va G'arbiy Berlin o'rtasida "havo ko'prigi" tashkil qildilar - har besh daqiqada G'arbiy Berlin aerodromiga Amerika harbiy transport samolyoti qo'ndi. Bar cha zarur yuklar havo orqali tashildi. Narijada Berlin atrofida keskin xalqaro siyosiy inqiroz yuzaga keldi . AQShning ba'zi harbiylari Sovet blokadasini kuch bilan buzishni taklif qilishdi. G'arbning bunday urinishi mojaroning kuchayishini anglata rdi, oldi ndan aytib bo'lmaydigan oqibatlarga tahdid sola rdi va Evropada katta urush boshlanishi mumkin. G'arbning siyosiy rahbariyati bu avantyuristik harakatlarga jur'at eta olmadi. To'g'ri, Sovet rahbariyati Amerika "havo ko'prigi" ning ishlashiga xalaqit 2 berishg a urinmadi, u ham katta urush boshlashga intilma yotgan e di. Shu bilan birga, pul islohotining o'zi inqiroz uchun bahona bo'ldi. Buning sabablari nemis muammosidan kelib chiqqan chuqur qarama -qarshiliklarda yota rdi. G'arb kuchlari bilan jiddiy qarama -qarshi likka kirishgan Stalin rahbariyati nemis muammosi bo'yicha muzokaralar olib borishga harakat qildi. Berlin atrofidagi tangliklar AQSh, Buyuk Britaniya va Frantsiyani ko'proq itoatkor bo'lishga va G'arbiy Germaniya davlatini yaratish rejalaridan voz kechish ga majbur qiladi degan umid bor edi sovetlarda . Bu Stalin siyosatining asosiy maqsadi edi. Kreml Sovet ishg'ol zonasi ustidan to'liq nazoratni amalga oshirishga va shu bilan birga butun Germaniyadagi vaziyatga ta'sir qilish uchun ittifoqchi nazorat mexaniz mini saqlab qolishga harakat qildi. Bundan tashqari, Moskva Berlinni butunlay Sovet bosib olingan hududga bosqichma -bosqich kiritishga intildi. SSSR rahbariyatining noto'g'ri hisob -kitobi G'arb davlatlarining Sovet bosimiga qarshilik ko'rsatish qat'iyatini kam baholamaslikdan iborat edi. Buning uchun AQSH zarur harbiy -texnik imkoniyatlarga va moliyaviy resurslarga ega edi. 1948 yil iyul -avgust oylarida I.V.Stalin va V.M.Molotov Moskvada AQSH, Buyuk Britaniya va Fransiya vakillari bilan Berlin inqirozini hal qilish yoʻllari boʻyicha muzokaralar oʻtkazdilar. G'arb vakillari Berlin va G'arbiy ishg'ol zonalari o'rtasidagi aloqalarga qo'yilgan cheklovlarni olib tashlashni talab qilishdi. 2 avgust kuni bo'lib o'tgan suhbat chog'ida Stalin Sovet Ittif oqining G'arb davlatlari ga o’tkazayotgan bosimini tan oldi, ammo buni majburiy mudofaa chorasi sifatida qilganligini ta’kidladi . Sovet rahbariyatining asosiy vazifasi AQSh, Buyuk Britaniya va Frantsiyaning G'arbiy Germaniya davlatini yaratishga tayyorgarli k ko'rishdan bosh tortishini ta'minlash edi. Bundan tashqari, Stalin va Molotov Berlindagi sovet ishg'ol zonasi valyutasidan foydalanishga va shu tariqa shaharning moliyaviy -iqtisodiy tizimi ustidan Sovet nazoratini o'rnatishga intilishdi. G'arb davlatlari pul islohoti masalasida murosaga tayyor edilar, ammo Sovet tomoni bu imkoniyatdan foydalanmadi. Stalin G'arbiy davlatlarning London konferentsiyasining G'arbiy Germaniya da hukumat tuzishga tayyorgarlik ko'rish bo'yicha qarorlarini amalga oshirishni kechik tirish uchun talab qili b turib oldi, qattiq bosim o'tkazdi. Biroq, aynan shu masalada AQSh, Buyuk Britaniya va Frantsiya o'z fikridan qaytmoqchi emas edi. Sovet rahbariyati tomonidan umumiy harbiy -siyosiy vaziyatni, Vashington, London va Parijning niyatlar i va imkoniyatlarini noto'g'ri baholash 1948 yil avgust -sentyabr oylarida murosali echimlarni rad etishga va Berlin inqirozining uzaytirilishiga olib keldi. Bunda sovetlarning h isob -kitob i qishda "havo ko'prigi" ishlamasligi ko ’z tutdi . Biroq, amerikalik u chuvchilar va texniklar ularga yuklatilgan vazifalarni munosib y engishdi. Berlin atrofidagi vaziyat uchun Sovet rahbariyati siyosiy, tashviqot va strategik nuqtai nazardan mag'lub bo'ldi. Kreml Berlinni blokada qilishga urinish da mag'lubiyatini tan olishga majbur bo'ldi. 1949 yil fevral oyining o'rtalarida Amerika tomonining tashabbusi bilan AQSh va SSSRning BMTdagi vakillari Berlin inqirozini hal qilish bo'yicha muzokaralarni boshladilar. 4 -may kuni Nyu -Yorkda kelishuvga erishildi , unga koʻra 12 -maydan boshlab Berlin va Germaniyaning gʻarbiy zonalari, shuningdek, Germaniyaning sharqiy va gʻarbiy sektorlari oʻrtasida aloqa, transport va savdo sohasidagi barcha cheklovlar olib tashlandi . G'arb davlatlari, o'z navbatida, Germaniya mua mmolari va Berlindagi vaziyatni ko'rib chiqish uchun 1949 yil 23 mayda Parijda TIVK (Tashqi Ishlar Vazirlarining Kengashi )ning navbatdagi sessiyasini chaqirishga rozi bo'lishdi. Afsuski, TIVK ining Parij sessiyasida haqiqiy shartlashuv va kelishuvlarga eris hib bo'lmadi. Berlin turli valyutalarga ega bo'lingan shahar bo'lib qoldi. Germaniyaning G'arbiy va Sharqida ikkita nemis davlatini yaratishga tayyorgarlik tugallandi. Shunday qilib, Stalin rahbariyati G'arbning va birinchi navbatda AQShning G'arbiy German iya davlatini yaratish yo'nalishini amalga oshirishga bo'lgan qat'iyatini past baholadi. G'arbning moliyaviy, iqtisodiy va harbiy -texnik imkoniyatlari Amerika "havo ko'prigi" ning muvaffaqiyatli ishlashini ta'minlashga imkon berdi. Shu bilan birga, Stalin o'zining tashqi siyosiy harakatlariga jiddiy qarshilik ko'rsatgan holda, qanday qilib chekinishni bilishini yana bir bor ko'rsatdi. G'arb davlatlari 1949 yil may oyida TIVK ining Parij sessiyasi ning Parij sessiyasini chaqirishga rozi bo'lish orqali Sovet ra hbarlariga qandaydir propaganda murosaga erishishga imkon berdi. Bu o'tkir xalqaro inqirozning muhim xususiyati shundaki, har ikki tomon ham birinchi o'q uzishni va keng ko'lamli harbiy mojaroni boshlashni istamasligi edi bu inqirozning yana bir xulosasi bo’ldi . Shu ma’noda inqiroz ishtirokchilari bir -birlarining niyatlarini to‘g‘ri baholab, oqilona vazminlik ko‘rsatdilar. 1948 -1949 yillardagi Berlin inqirozi davrida geosiyosiy, mafkuraviy -psixologik omillar o‘zaro bog‘langan bo‘lib, uning rivojiga buyuk davlatlar rahbarlarining qarshi tomonning niyati va imkoniyatlari haqidagi noto‘g‘ri fikrlari ta’sir ko‘rsatdi. Gʻarb davlatlari va birinchi navbatda AQSH rahbarlari Germaniyani boʻlib tashlash, Gʻarbiy Germaniya davlatini yaratish va uni Gʻarb harbi y-siyosiy bloklari tizimiga kiritish siyosatini oʻjarlik bilan olib bordilar. 1948 -1949 yillardagi Berlin inqirozi davrida Sovet rahbariyatining harakatlarini tahlil qilish G'arb ta'sir doirasining 3 kengayishiga qarshi kurash bo 'lganligini ko 'rsatadi . Moskv a Gʻarbiy Germaniya davlati tashkil topishiga va uning Gʻarbiy blokka qo ʻshilishiga yo ʻl qo ʻymaslikka harakat qildi . Berlinning blokadasi SSSR nemis muammosi bo 'yicha muzokaralar olib borishi mumkin bo 'lgan vaziyatni yaratishga qaratilgan edi . G'arb davlatlari jiddiy siyosiy yon berishdan bosh tortgan taqdirda , butun shaharni Sovet ishg 'ol zonasining moliyaviy -iqtisodiy tizimiga kiritishga urinish saqlanib qoldi . Ammo har qanday stsenariy ostida ikki tizim o'rtasidagi qarama -qarshilikning yanada keskinlashishi haqiqatga aylandi . Natijada 1 -Berlin inqirozi misolida Germaniyaning ikkiga bo’linishi amalda hal bo’lib ulgurdi. 1949 yil 24 mayda Bonnda (Britaniya zonasi) harbiy gubernatorlar nazorati ostida 65 kishidan iborat parlament kengashi Quyi Sa ksoniya, Shimoliy Reyn -Vestfaliyaning yangi yaratilgan erlari tarkibiga kiritdi. , Shlezvig -Golshteyn va Gamburg (Britaniya zonasi); Bavariya, Bremen, Gessen va Vyurtemberg -Baden (Amerika hududi); Baden, Reynland -Pfalz va Vyurtemberg -Hohenzollern (Frantsiy a zonasi)da Germaniya Federativ Respublikasini tuzilganligi e’lon qilindi. 1949 -yil 23 -mayda qabul qilingan Germaniya Federativ Respublikasining asosiy qonuni Sovet ishg‘ol zonasidagi nemis yerlarini tan olmadi. 1949 -yil 15 -16 -may kunlari Germaniya Xalq Ko ngressi delegatlariga saylovlar boʻlib oʻtdi, u 1949 -yil 30 -mayda Sovet istilo zonasining beshta davlati tomonidan tan olingan Germaniya Demokratik Respublikasi Konstitutsiyasini qabul qildi. Qabul qilingan konstitutsiya asosida Sharqiy Germaniya yerlar pa latasi, Sharqiy Germaniya xalq palatasi, Sharqiy Germaniya hukumati tuzildi, Sharqiy Germaniya prezidenti lavozimi, 8 dekabrda esa Muvaqqat xalq palatasi tashkil etildi. “Germaniya Demokratik Respublikasi Oliy sudini va Oliy prokuraturasini tashkil etish t oʻgʻrisida”gi qonunni qabul qildi, uning asosida Sharqiy Germaniya Oliy sud va Sharqiy Germaniya Oliy prokuraturasi tashkil etildi. Shunday qilib, Sharqiy Germaniya yerlarining siyosiy ittifoqi rasmiylashtirildi, yani Germaniya Demokratik Respublikasi tash kil topdi. 2-Berlin inqirozi (1958 -1961 yillar) 1950 -yillarning oxiriga kelib, xalqaro keskinlik pasaya boshladi. Sharq va G'arb rahbarlari qurolsizlanish va Yevropada kollektiv xavfsizlik tizimini yaratish masalalari bo'yicha kelisha olmadilar. Ikki Germa niya davlati qarama - qarshi harbiy -siyosiy bloklarga a'zo bo'ldi. GFR rahbarlari Bundesverni yadroviy qurol bilan tanishtirish tarafdori edilar. GDR rahbarlari o‘sib borayotgan ijtimoiy -iqtisodiy qiyinchiliklardan shikoyat qildilar. Sharqiy va G'arbiy Berli n o'rtasidagi chegara ochiq qolganligi va ikki Germaniyaning turmush darajasini taqqoslash GDR foydasiga bo'lmaganligi sababli, 1949 yildan 1961 yilgacha 2,6 million fuqaro mamlakatni tark etdi. N.S.Xrushchev Germaniya muammosi bo'yicha G'arbga bosim o'tka zishga qaror qildi. 1958 yil noyabr oyida Sovet -Polsha do'stligi yig'ilishida u bu masalada “g'ayritabiiy ( tushunarsiz )” vaziyat haqida keskin savol berdi. Biroz vaqt o'tgach, 27 noyabrda Sovet hukumati AQSh, Buyuk Britaniya va Frantsiya hukumatlariga nota ("Xrushchevning ultimatumi") yubordi, unda olti oy ichida ikki nemis davlati bilan tinchlik shartnomasini imzolash talabi mavjud edi . Agar G'arb hukumatlari rad etsa, Sovet rahbariyati GDR bilan alohida tinchlik shartnomasini tuzish bilan tahdid qildi. Bu nday holda, SSSR bosqinchi davlat sifatidagi huquq va majburiyatlaridan voz kecha rdi va, xususan, G'arbiy Berlin va GFR o'rtasidagi aloqalar ustidan nazoratni GDR hokimiyatiga topshira rdi, ya ’ni munosabatlar qanday olib borish GDRning G'arbiy Berlinning o'ziga kelsak, Xrushchev uni "erkin qurolsizlangan shahar"ga aylantirishni taklif qildi. Sovet rahbariyati Germaniya masalasida bu tashabbusi bilan qanday maqsadlarni ko'zlagan? Umuman olganda, bu maqsadlar ko'proq himoyaviy xarakterga ega edi. Kreml NATOning ko'p tomonlama yadroviy kuchlarini ( KYaK ) yaratish bo'yicha Amerika rejasini amalga oshirish orqali Germaniyaning yadro quroliga ega bo'lishining oldini olishga harakat qildi. Shu bilan birga, u GDRning xalqaro pozitsiyalarini mustahkamlashg a intildi. Ayniqsa, uning rahbarlari G'arb bilan muloqotga yondashishini kuchaytirish uchun Moskvaga bosimni kuchaytirdi . 1958 yil yozida V. Ulbrix t (GDRning rahbari) N.S.Xrushchevni imperialistlarga javob berish uchun "kuchli pozitsiyadan harakat qilishga " undadi. Sovet rahbariyati qat'iy harbiy -siyosiy choralarni qo'llamasdan G'arb davlatlariga bosim o'tkazishga harakat qildi. Diplomatik kanallar orqali fikr almashish boshlandi, uning davomida Sovet takliflari G'arb hukumatlari uchun mutlaqo nomaqbul ekan ligi ayon bo'ldi. Xrushchevning o'zi Amerika Qo'shma Shtatlari rahbarlari uchun uning takliflarini qabul qilish Germaniya masalasida taslim bo'lishni anglatishini bilardi. U vaqt o'ynadi, ultimatum muddatini kechiktirdi, rejalashtirilgan harakatlarni amalg a oshirishni kechiktirdi. Shu bilan birga, GDR rahbariyati Moskvaga bosimni kuchaytirib, undan AQSh, Buyuk Britaniya va Frantsiyani G'arbiy Berlindan siqib chiqarish uchun yanada qat'iy choralar ko'rishni talab qildi. 1959 -yil fevral oyida V.Ulbrixt Xrushc hevga yo‘llagan maktubida G‘arbiy Berlin GDR hududining bir qismi hisoblanishi kerakligini ta’kidladi. Biroq, Moskva nemis masalasini hal qilishni N. S. Xrushchevning 1959 yil sentyabriga rejalashtirilgan AQShga tashrifi va uning prezident D. Eyzenxauer bi lan suhbatlarigacha qoldirishga qaror qildi. Bu muzokara lar og‘ir va ba’zan keskin vaziyatda o‘tdi. Shunga qaramay, ikki davlat rahbarlari SSSR, AQSH, 4 Buyuk Britaniya va Fransiya rahbarlarining 1960 yil bahorida Parijda uchrashuvi va prezident Eyzenxauerni ng o'sha yilning yozida Sovet Ittifoqiga tashrifi toʻgʻrisida kelishib olishga muvaffaq boʻlishdi. Parijdagi uchrashuvda nemis masalasi ham muhokama qilinishi kerak edi. Aftidan, Amerika prezidenti ning mamlakat poytaxtidan tashqaridagi qarorgohi bo’lgan Ke mp Devid da bo'lib o'tgan suhbatlar chog'ida SSSR va AQSh rahbarlari qandaydir murosaga asos topishga muvaffaq bo'l gan : Xrushchev Germaniya masalasini hal qilish uchun ultimatum muddatlari shartlarini rad etdi va Eyzenxauer Berlin atrofida o'zgarishi kerak bo'lgan g'ayritabiiy holat borligini tan oldi. Biroq, shu bilan birga, tomonlarning har biri boshqa xalqaro muammolar bo'yicha hamkordan yon berishlarini kutgan. Ammo , to'rtta davlat rahbarlarining Parijdagi uchrashuvi amalga oshmay qoldi . Moskva 1960 yiln ing noyabrida AQShning yangi prezidenti saylanishini kutishga qaror qildi. Ta’kidlash joizki, ushbu o‘ta og‘ir vaziyatda Moskva G‘arbiy Berlinga nisbatan qattiq harbiy -siyosiy choralar ko‘rishdan tiyildi. Xrushchev qat'iyroq harakatlar tarafdori bo'lgan GD R rahbarlarini tiyib turish ga to’g’ri keldi . Bundan tashqari, GDR hukumati Buyuk Berlin bo'ylab harakatlana yot gan amerikalik amaldorlarga qarshi norozilik aksiylarini uyushtirdi. Sovet diplomatik va harbiy vakillari GDR rahbarlarini sabr -toqat va vazminlikka chaqirdilar. 1960 -yil 30 -noyabrda Xrushchevning Ulbrixt bilan uchrashuvida GDR hukumati G‘arbiy Berlin va G‘arb davlatlari vakillariga qarshi bir tomonlama harakatlarni amalga oshirmaslik to‘g‘risida kelishuvga erishildi. O'z navbatida, Xrushch ev 1961 yilda GDR bilan tinchlik shartnomasini imzolashga va'da berdi. 1961 yil iyun oyida Xrushchev Venada AQShning yangi prezidenti Jon Kennedi bilan uchrashdi. Sovet rahbari Amerikaning yosh prezidentiga bosim o'tkazishga urinib, 1961 yil dekabrgacha GDR bilan alohida tinchlik shartnomasini imzolash bilan tahdid qildi va agar vaziyat tezkarisiga ketsa G'arb bilan harbiy keskinlikkacha borishga tayyorligini og'zaki ravishda bildirdi. Bunga "U holda , bizni juda sovuq qish kutmoqda ", deb javob berdi Kennedi . Aslida, Sovet rahbariyati Germaniya masalasi bo'yicha G'arb bilan jiddiy mojaroga tayyor emas edi. Shu bilan birga, GDR rahbariyati o'z fuqarolarining G'arbga ketishini to'xtatish bo'yicha chora -tadbirlarni amalga oshirishga qat'iy intildi. 1961 -yil 3 -avgustda Varshava Shartnomasi Tashkiloti Siyosiy maslahat qoʻmitasining majlisi boʻlib oʻtdi. Unda GDR rahbari Valter Ulbri xt Germaniya masalasi bo'yicha qat'iy choralar ko'rishni qat'iy talab qildi. Muhokama natijasida GDR bilan tinchlik shart nomasini imzolashni yana bir bor kechiktirish, lekin uning rahbariyatini qo‘llab -quvvatlash choralarini ko‘rish to‘g‘risida qaror qabul qilindi. Varshava Shartnomasi Tashkiloti Siyosiy maslahat qo ʻmitasining yig'ilishida muhokama natijasida qabul qilingan maxfiy qaror 1961 yil 13 avgustga o'tar kechasi amalga oshirildi. Sharqiy va G'arbiy Berlin o'rtasidagi chegarada va shaharning g'arbiy qismining tashqi chegarasi bo'ylab GDRninh quruvchi ishchilari politsiya va sovet harbiylari qo ’riqlovida devor qurishni boshladilar . GDR hukumati shaharning ikki qismi o‘rtasidagi barcha aloqalarni uzib qo‘ygan. Bundan buyon shaharning bir qismidan boshqasiga o‘tish va sayohat faqat maxsus nazorat -o‘tkazish punktlari orqali amalga oshirilar edi. GDR chegarachilarig a Berlin devori orqali G‘arbiy Berlinga qochishga uringan GDRning har bir aholisiga o‘q uzish buyurildi. Berlin devorining qurilishi GDRning amaldagi chegarasini tartibga solishni yakunladi. Shunday qilib, GDR hududida mavjud bo'lgan ikkita Germaniya davla ti (G FR va GDR) va G'arbiy Berlinning maxsus tuzilma sifatida mavjudligi mustahkamlandi. Devorning qurilishi bilan Berlin inqirozining eng keskin bosqichi tugadi. Aslida, Berlin devorining qurilishi u yoki bu darajada inqirozning barcha ishtirokchilariga m os keldi. GDR hukumati o'z fuqarolarining G'arbga ketish yo'lini to'sib qo'ydi va bu juda nomaqbul chora bilan vaziyatni bir muncha vaqt barqarorlashtirdi. Sovet rahbariyati G'arb bilan harbiy -siyosiy to'qnashuvdan qochib, Varshava shartnomasidagi ittifoqc hisiga yordam berdi. O'z navbatida, G'arb davlatlari Xrushchevning GDR bilan alohida tinchlik shartnomasini imzolash tahdididan xalos bo'lishdi. Xarakterli jihati shundaki, AQSh, Buyuk Britaniya va Fransiya rahbarlari Berlin devori qurilishi munosabati bil an norozilik namoyishlarini chetlab o'tishmadi, lekin hech qanday haqiqiy qarshi choralar ko'rishga jur'at eta olmadilar. G’arbiy Berlinga borgan AQSh prezidenti Dj. Kennedi “ Barcha ozod odamlar, qayerda yashamasin, Berlin fuqarolari. Shuning uchun men erk in inson sifatida faxr bilan aytishim mumkin: Ich bin ein Berliner (Men – Berlinlikman)” degan edi. Berlin inqirozi Sovuq urush qatnashchilarining, ayniqsa, Evropaning markazida katta issiq urushni qo'zg'atmaslik istagini yana bir bor namoyish etdi. Aslida , Yevropada ikki qudratli davlatning ta’sir doiralariga norasmiy ravishda tan olingan bo‘linish vujudga keldi va bu ularning global qarama -qarshiligining muhim elementiga aylandi. Koreyada urush 1910 yildan 1945 yilgacha Koreya Yaponiya mustamlakasi edi. Y aponiyaning urushda magʻlubiyatga uchrashi bilan Koreya ozod qilindi. Ittifoqlararo kelishuvlarga ko'ra, yapon qo'shinlarining 38 -parallelning shimoliga taslim bo'lishi Sovet qurolli kuchlari tomonidan, janubda esa Amerika tomonidan qabul qilindi. Shu bila n mamlakatning uzoq muddatli bo'linishi uchun dastlabki shartlar yaratilgan deb kam odam taxmin qila oladi. 5 Mamlakat shimolida SSSR namunasi boʻyicha ijtimoiy -iqtisodiy islohotlar amalga oshirildi, “xalq demokratik inqilobi”ni amalga oshirish yoʻnalishi be lgilandi. Mamlakat siyosiy hayotida Kim Ir Sen boshchiligidagi kommunistlar hal qiluvchi rol o'ynay boshladilar, ular SSSRdan etnik koreyslarning tarixiy vatanlariga ko'chirilishi bilan mustahkamlandi. Mamlakat janubida Singman Ri boshchiligida g‘arbparast avtoritar rejim shakllanar edi. Natijada 1948 yilda mamlakat boʻlindi: janubda may oyida Koreya Respublikasi, sentabrda shimolda Koreya Xalq Demokratik Respublikasi tashkil etildi. Shimol va janub rahbariyati mamlakatni birlashtirish tarafdori edi, lekin o'z shartlari va o'z rahbarligi ostida. Koreyaning yagona muvaqqat hukumatini tuzishning iloji bo'lmadi. Sovet rahbariyati Shimoliy Koreyani o'z ta'sir doirasiga kiritish yo'lini tobora aniq ko'rsatmoqda. KXDRga ko'plab sovet maslahatchilari yuborildi, ung a iqtisodiy va harbiy yordam ko'rsatildi. 1948 -1949 yillarda Sovet va Amerika qo'shinlari Koreya yarim orolidan olib chiqib ketilganiga qaramay, ikki Koreya davlati o'rtasidagi keskinlik kuchaydi. Ular mumkin bo'lgan qurolli to'qnashuvga qizg'in tayyorgarl ik ko'ra boshladi . 1950 yil bahoriga kelib KXDR 10 ta piyoda diviziyasi va 1 ta tank brigadasini tuzdi. Kim Ir Sen shimoldan harbiy operatsiya orqali mamlakatni birlashtirishga urinish uchun Sovet rahbariyatidan yordam so'radi. Bu masala yuzasidan Moskvaga bir necha bor murojaat qilgan. Stalin ehtiyotkor edi. U rejalashtirilgan harakatni siyosiy va harbiy nuqtai nazardan puxta tayyorlashga chaqirdi. Xitoyda inqilobning g'alabasi va SSSR va XXR o'rtasida ittifoq shartnomasining tuzilishi KXDR rahbariyatining pozitsiyasini sezilarli darajada mustahkamladi. KXDR Milliy xavfsizlik vaziri Sovet -Xitoy shartnomasining tuzilishini quyidagicha baholadi: "Biz Li Sin Man qavmini yo'q qilish va Amerika imperializmi kuchlarini Koreyadan chiqarib yuborish uchun kurashimizda g'alaba qozonish umidiga ega bo'ldik". Sovet rahbariyati Uzoq Sharqdagi mavqeini mustahkamlashga va AQShning mintaqadagi ta'sirini zaiflashtirishga harakat qildi. Shu bilan birga, 1950 yil yanvar oyida AQSh Davlat kotibi D.Acheson “AQShning Ti nch okeanidagi mudofaa perimetri” haqida gapirar ekan, Koreyani ham xuddi shu mudofaa perimetriga kiritmaganligi ham hisobga olindi. AQSh Janubiy Koreya bilan o'zaro mudofaa yordami to'g'risida bitim tuzdi. Shu bilan birga, Kreml XXR rahbariyatiga Osiyodag i kommunistik va ozodlik kuchlari yetakchisi rolini berishni istamadi, bu esa Moskvani Kim Ir Senning Koreyani birlashtirishga urinish bo'yicha rejalarini qurolli kuchlardan foydalanish orqali qattiqroq qo'llab - quvvatlashga undadi. Nihoyat, 1950 yilning ba horida Stalin Kim Ir Senning Janubiy Koreyaga qarshi hujumkor harbiy operatsiya o‘tkazish haqidagi doimiy da’vatiga rozilik berdi. To‘g‘ri, bunda Sovet rahbari Pekinning bu harakatni qo‘llab - quvvatlashiga roziligini shart qilib qo‘ygan edi . Moskva va Pekin ning roziligini olgan KXDR rahbariyati o‘z qo‘shinlarining Janubiy Koreyaga qarshi keng ko‘lamli hujumini uyushtirdi. Harbiy amaliyotlar 1950 -yil 25 -iyun kuni ertalab boshlandi. Hujum amaliyoti tashkilotchilari amerikaliklar aralashuvidan oldin uni 3 -4 kun ichida gʻalaba bilan yakunlashni kutishgan, ammo bu reja amalga oshmadi. Dastlab Shimoliy Koreya qo'shinlarining hujumi juda muvaffaqiyatli rivojlandi. Sentyabrga kelib, yarimorolning faqat janubi -sharqiy qismi Pusan shahri bilan janubiy koreyaliklar qo 'lida qoldi. Shu bilan birga, Koreya urushi jiddiy xalqaro inqirozga aylandi. 25 iyun kuni AQShning iltimosiga binoan BMT Xavfsizlik Kengashi yig'ilib, KXDR harakatlarini tajovuz deb baholadi - bu davrda SSSR vakili Xitoyning o'rnini egallashiga norozilik sifatida uning ishida qatnashmadi. Birlashgan Millatlar Tashkilotida XXRni e'tiborsiz qoldirib, Gomindan hukumati bilan qoldi. Bu sovet diplomatiyasining noto'g'ri hisobi kitobidek tuyulib qoldi . 27 iyun kuni AQSh prezidenti Trumen amerikalik harbiylarga J anubiy Koreya armiyasini qo‘llab -quvvatlashni buyurdi. Shu bilan birga, u shunday dedi: "Koreyaga qilingan hujum kommunizm qurolli bosqin va urush orqali qo'poruvchilikdan mustaqil xalqlarni zabt etishga o'tganini yaqqol ko'rsatdi". Shu kuni BMT Xavfsizlik Kengashi AQSh harakatlarini qo'llab - quvvatlashini e'lon qildi. Sovuq urush sharoitida Koreyadagi qurolli to'qnashuv muqarrar ravishda AQSH boshchiligidagi Sharq (kommunizm) va G'arb o'rtasidagi to'qnashuv xarakterini oldi. Iyul oyining boshidan sovet tash viqoti Koreyadagi voqealar munosabati bilan Amerikaga qarshi keskin tus oldi, bu voqealar janubning Shimolga qarshi tajovuzkorligi sifatida tasvirlangan. 30 iyun kuni Trumen AQSh armiyasini Koreyaga yuborishni buyurdi. 7 iyul kuni Xavfsizlik Kengashi Janub iy Koreyaga agressiyani qaytarishda yordam berish uchun amerikalik general D.Makartur boshchiligida BMT kuchlarini shakllantirish toʻgʻrisida rezolyutsiya qabul qildi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti kuchlarining asosini AQSh qo'shinlari tashkil etdi, ular ga qo'shimcha ravishda Buyuk Britaniya, Frantsiya, Turkiya, Avstraliya, Kanada, Belgiya, Yangi Zelandiya, Tailand, Filippin o'z kontingentlarini - jami 14 davlat ni ta shk il etdi. Qo'shma Shtatlar va uning ittifoqchilarining Koreya mojarosiga BMT bayrog'i os tida qat'iy aralashuvi Shimoliy Koreyaning tezkor harbiy 6 g'alabaga va janubning taslim bo'lishiga umidlarini yo'q qildi. Sentyabr oyi boshida Janubiy Koreya qo‘shinlari va BMT kuchlari yarim orolning janubi -sharqida Shimoliy Koreya armiyasi yurishni to‘xt atdi. 15 -sentabr kuni amerikaliklar Shimoliy Koreya qo‘shinlari orqasida, Incheon hududida dengizdan kuchli desant tshlash ni muvaffaqiyatli amalga oshirdi. Qamal va mag'lubiyat tahdidiga duch kelgan Shimoliy Koreya armiyasi orqaga chekinishni boshladi. 28 sentabrda amerikaliklar va janubiy koreyaliklar Seulga kirib, keyin janub va shimol o‘rtasidagi chegarani kesib o‘tishdi, 19 oktyabrda esa KXDR poytaxti Pxenyan shahrini egallab olishdi. Oktyabr oyining oxiriga kelib, Shimoliy Koreya qo'shinlari Xitoy bila n chegara siga cha siqib borildi va KXDRning mavjudligi tahdid ostida qoldi. Koreya urushining dastlabki oylarida BMTga murosaga kelish va urushdan oldingi holatga ( status quo ) qaytish bo‘yicha bir qancha takliflar kiritildi. Biroq, KXDR muvaffaqiyatlari davrida uning rahbarlari mumkin bo'lgan kelishuvlarni rad etishdi va BMT kuchlari hujumga o'tgandan so'ng, vaziyat o’zgargandan keyin bo ’lsa AQSh va uning ittifoqchilari murosaga kelish ni xohlamadi . Oktyabr oyida yuzaga kelgan KXDR rahbari yati uchun keskin vaziyatda u shoshilinch yordam uchun Moskvaga murojaat qildi. Biroq Stalin Sovet Ittifoqining Koreya urushiga bevosita aralashuvidan qochdi va Kim Ir Senni Pekinga yo‘naltirdi. Xitoy rahbarlari ikkilanib qolishdi, ammo Amerika qo'shinlari ning Xitoy bilan chegaraga chiqishi ularning manfaatlariga bevosita ta'sir qildi. Oktyabr oyining oxirida "xitoylik ko'ngillilar" Yalu ts-zyan daryosi chegarasini kesib o'tib, Shimoliy Koreya tomonida jangovar harakatlarga kirishdi. Hammasi bo'lib, Koreyaga Xitoy Xalq Ozodlik Armiyasining (XX OA ) 10 tagacha bo'linmasi yuborilgan. XX OA qismlarining urushga kirishi kuchlar muvozanatini Shimoliy Koreya foydasiga keskin o'zgartirdi. Shu bilan birga, Sovet Ittifoqi ham Shimoliy Koreyaga yordamini sezilarli darajada oshirdi. SSSR muntazam ravishda KXDRni zarur qurollar bilan ta'minlab turdi. Shimoliy Koreya armiyasida sovet harbiy maslahatchilari bor edi. Bundan tashqari, xitoylik ko'ngillilar niqobi ostida Koreyaga yashirin ravishda 5 minggacha sov et zobitlari: uchuvchilar, zenitchilar, artilleriyachilar, tank chi lar yuborildi. Sovet jangchilari 1950 -yil noyabr oyi boshida XXR va Koreya oʻrtasidagi chegara hududida paydo boʻldi. Ularning vazifasi Xitoyning shimoli -sharqini, Yalu tszyan daryosi orqali oʻtadigan strategik muhim koʻpriklarni, KXDR hududida Xitoy -Koreya chegarasi ning 75 kilometrlik hududidagi aloqa va aerodromlarni dushman uchuvchilarining havo hujumlari dan qo’riqlash edi. Sovet aviatsiyasi o'z oldiga qo'yilgan vazifalarni muvaffaqiyatli bajardi. Hammasi bo'lib Koreya urushida Sovet uchuvchilari va zenit qurollari dushmanning 1300 dan ortiq samolyotlarini yo'q qilishdi, o'zlarining 335 qiruvchilarini yo'qotishdi. Xitoy va Shimoliy Koreya qo'shinlari Sovet Ittifoqi ko'magida hujumga o'tdi v a 1951 yil yanvarda Seulni egallab oldi. Urushning ushbu muhim pallasida general Mak artur shimoli -sharqiy Xitoyni bombardimon qilishni, shu jumladan atom qurolidan foydalanishni kengaytirishni taklif qildi. Biroq, AQShning davlat -siyosiy rahbariyati bunday harakatlarning xavfli oqibatlarini, amerikaliklarni katta urushga jalb qilish imkoniyatini aniq tushundi. 1951 yil aprel oyida Mak artur barcha qo'mondonlik postlaridan chetlashtirildi va Qo'shma Shtatlarga chaqirib olindi. Vashington Koreyada yadro quroli dan foydalanishga bormadi. Keyinchalik Koreyadagi harbiy harakatlar turli muvaffaqiyatlar orqali ya’ni , hujum tashabbusi avval bir tomonga, keyin ikkinchi tomonga o'ti sh orqali rivojlandi. 1951 yil yozida 38 -parallel mintaqasida front chizig'i barqarorlashdi, aynan sh u yerdan harbiy harakatlar boshlan gan edi . Har ikki tomon ham hal qiluvchi harbiy muvaffaqiyatlarga erishib bo'lmasligiga ishonch hosil qilishdi. Iyul oyida bir tomondan Shimoliy Koreya va Xitoy qo'shinlari qo'mondonligi va boshqa t omondan BMT kuchlari qo'mondonligi o'rtasida sulh bo'yicha muzokaralar boshlandi. Muzokaralar qiyin kechdi. 1952 yil kuziga kelib, uchta asosiy muammoni: 1) demarkatsiya chizig'i jangovar harakatlar to'xtatilgan paytda front chizig'i bo'ylab o'tishi kerak edi, shundan so'ng har bir tomon o'z qo'shinlarini 2 km uzoqlikda olib chiqib ketdi va shu tariqa kengligi 4 km qurolsizlangan zona yaratil ardi; 2) sulh shartlari bajarilishini nazorat qilish uchun ikkita maxsus komissiya tuzili shi kerak edi ; 3) uch oy mu ddatda Koreya masalasini va chet el qo'shinlarini olib chiqish muammosini tinch yo'l bilan hal qilish uchun siyosiy konferentsiya chaqirish taklif qili sh bo’yicha bo'yicha kelishib olindi. Harbiy asirlarni vataniga qaytarish muammosi hal qilinmagan, chunki KXDR va XXR barcha harbiy asirlarni topshirishga intilishgan bo’lsa va amerikaliklar harbiy xizmatchilarning o'z xohish -istaklarini inobatga olishni talab qilishgan. Yakuniy sulh bitimi 1953 yil iyul oyida Stalin vafotidan so'ng va Amerikaning yangi ma'm uriyati hokimiyatga kelganidan keyin ishlab chiqildi va tuzildi. Shimoliy Koreya va xitoylik harbiy asirlarning bir qismi uchinchi shaxsga topshirildi. Koreyadagi jangovar harakatlar ishtirokchilari ko'plab qurbonlarni urush qurbongohiga qo'yishdi: Janubiy Koreya 7 400 minggacha harbiy xizmatchini, AQSh - 33 ming nafarni, KXDR va XXRning yo'qotishlari 2 million kishini, Sovet harbiy xizmatchilarini - 299 kishi ni yo'qotdi. Koreya urushi ikkala tomonga ham g‘alaba keltirmadi. Yarim orolda bir -biriga dushman bo' lgan ikki davlat mavjud bo'lib qoldi. Shunday qilib, SSSR va AQShning Shimoliy -Sharqiy Osiyodagi ta'sir doiralariga bo'linish amalga oshirildi. Koreya urushi Sovuq urush dushmanining o'jar qarshiliklari tufayli vaziyatni kuch bilan qayta ko'rib chiqish dey arli mumkin emasligini isbotladi. Shu bilan birga, Koreya urushi XXR Osiyoda hisobga olinishi kerak bo'lgan ta'sirchan omil ekanligini tasdiqladi. Koreyadagi harbiy amaliyotlar G'arbda ham, Sharqda ham qurollanish poygasiga turtki bo'ldi. G'arb kommunizm o'z ta'sirini kengaytirish uchun bevosita harbiy harakatlarga tayanadi, deb hisoblardi. SSSR va uning ittifoqchilari Qo'shma Shtatlar G'arb manfaatlarini himoya qilish uchun o'z ixtiyoridagi barcha vositalarni ishga solishga tayyor ekanligiga ishonch hosil qildi. Amerikaning “to‘xtatuvchi” doktrinasining aniq harbiy -siyosiy amalga oshirilishi ko‘rsatildi. Qarama -qarshi harbiy -siyosiy bloklarni shakllantirish va mustahkamlash jarayoni jadalroq davom etdi. Koreya urushi “yo'ldosh davlatlar/satellitlarning” to' qnashuviga misol bo'ldi. Bunday to'qnashuvlarning xavfi, ularga buyuk davlatlarning aralashuvi fosh etildi. Qo'shma Shtatlar va Xitoy harbiy mojaroda bevosita ishtirok etdi, SSSR o'z harbiy xizmatchilarining jangovar harakatlarda ishtirok etishini yashirdi , ammo shunga qaramay, bu sodir bo'ldi. Shu bilan birga, Moskva va Vashington ziddiyatni mahalliy darajada ushlab turishga va uning katta urushga aylanib ketishining oldini olishga muvaffaq bo'ldi. 1962 -yilgi Karib inqirozi. Inqirozning dastlabki shartlari va boshlanishi Sovuq urush qattiq harbiy -siyosiy va mafkuraviy qarama -qarshilikni, qurollanish poygasini va ta'sir doiralari uchun kurashni o'z ichiga oldi. Shu bilan birga, ayniqsa, Yalta -Potsdam tizimining chekkasida, boshqa omillar ham sezilarli edi: jumladan ozodlik kurashining kuchayishi, avtoritar korruptsion rejimlardan qutulish istagi kabilar . Bu hodisalarning barchasi 1962 yildagi Karib dengizi inqirozida, Sovuq Urushning eng keskin va eng xavfli inqirozida birlashdi. 1952 -1958 yillarda Kubani ame rikaparast diktator Batista rejimi boshqargan. 1959 yil yanvar oyining boshida Batista rejimi ag'darildi va Fidel Kastro boshchiligidagi yosh so’l radikal islohotchilar hokimiyatga keldi. Kubadagi yangi tuzum siyosiy hayotni o‘zgartira boshladi, telefon ko mpaniyalari milliylashtirildi, ijtimoiy kafolatlar tizimini joriy qildi, agrar islohotni amalga oshir ildi, buning natijasida mahalliy latifundiyalar va yirik xorijiy yer egaliklari barham topdi. Yangi tuzumning choralari aholining Batista rejimi va boy ame rikaliklarning xizmati bilan bog'liq bo'lgan qismidan norozilikni keltirib chiqardi. Kubalik aksilinqilobchilar AQShga hciqib ketishdi . Islohotlar garchi dastlab Kubaning yangi rejimi kuchli qo'shni bilan munosabatlarni yomonlashtirishga intilmagan bo’lsada, Amerika shakar qamish kompaniyalari manfaatlariga ta'sir qildi. Shunga qaramay, AQSh va Kuba o'rtasidagi munosabatlar yomonlasha boshladi, har ikki davlat bir -biriga qarshi iqtisodiy choralar ko'rdi. 1960 yil mart oyida Prezident Eyzen xauer kubalik muhojirlar - aksilinqilobiy otryadlarni Ozodlik oroliga qo'nishga tayyorlash to'g'risidagi maxfiy ko'rsatmani imzoladi. 1960 yil oxiriga kelib AQSH va Kuba oʻrtasidagi munosabatlar keskin yomonlashdi. AQShning Kuba aksilinqilobchilariga yorda miga javoban Kastro Sovet Ittifoqidan yordam so'ray boshladi. Savdo shartnomasi imzolandi, unga ko'ra SSSR besh yil ichida 5 million tonna kuba shakarini sotib olish majburiyatini oldi - bu Kuba iqtisodiyotining asoslaridan biri bo'lgan shakar eksporti edi . 1960 yil oxiridan boshlab Kubaga sovet zirhli, artilleriya va o'qotar qurollarni yashirin yetkazib berish boshlandi. Kuba rahbariyati mamlakat "sotsialistik lager"ga kirishini e'lon qildi, Moskva esa Kubani Amerika agressiyasidan himoya qilishga tayyorli gini bildirdi. AQShning yangi prezidenti Jon Kennedi prezident Eyzenxauer davrida Markaziy razvedka boshqarmasi tomonidan tayyorlangan Kubaga qarshi harakatga rozilik berdi. 1961 yil 17 aprelda Amerika havo kuchlari Kuba samolyotlari kamuflyaj i ostida Kuba ni bombardimon qildi, shundan so'ng Floridada tayyorgarlikdan o'tgan va tayyorgarlikdan o'tgan kubalik muhojirlarning qurolli otryadlari orolning janubi -g'arbiy qirg'og'iga tushirildi . Biroq, Kastro rejimini ag'darish bo'yicha butun reja butunlay amalga os hirib bo'lmaydigan bo'lib chiqdi. Kuba rahbariyatining siyosatiga qarshi ommaviy norozilik namoyishi bo‘lmadi. Aksincha, orol aholisining katta qismi Kuba rahbariyatini qo'llab -quvvatladi va uning qurolli kuchlari Playa Gironga qo'ngan yollanma askarlar br igadasini tezda izolyatsiya qildi va mag'lub etdi. Ushbu mag'lubiyat Amerika ma'muriyatining obro'siga jiddiy zarar etkazdi va o'zining kuchli qo'shnisiga dadil qarshilik ko'rsatgan Kastro rejimiga katta shuhrat keltirdi. 1962 yil yanvar oyida Vashington K ubani Amerika Davlatlari Tashkilotidan chiqarib yuborishga erishdi. Lotin Amerikasining 15 ta davlati Gavana bilan aloqalarini uzdi. AQSh va uning qit’adagi ittifoqchilari Kuba bilan savdoga embargo joriy qildi. Vashingtonning dushman siyosatiga qarshi yor dam izlab, Kuba unga iqtisodiy, siyosiy va harbiy yordam ko'rsatgan Sovet Ittifoqiga tobora yaqinlashdi. Amerika -Kuba mojarosi mintaqaviy doiradan oshib ketdi, u Qo'shma Shtatlar va SSSR o'rtasidagi umumiy tizimli 8 qarama -qarshilik bilan qoplana boshladi. 1962 yilning yoziga kelib Kuba atrofidagi vaziyat yanada keskinlashdi. Amerika rahbariyati unga qarshi harbiy operatsiya: havo va dengiz kuchlarining kuchli zarbasi, keyin dengiz va havo hujumi kuchlarining orolga yetti diviziyaga qadar kiritishga tayyorlay otgan edi. Kuba rahbariyati Amerika Qo'shma Shtatlari va Kuba aksil -inqilobchilarining mumkin bo'lgan tajovuzkor harakatlarini qaytarish uchun orolning mudofaasini kuchaytirdi. Sovet rahbarlari bir necha bor Kubani to'liq qo'llab -quvvatlashlarini va unga h ujumni qaytarishda yordam berishga tayyor ekanliklarini bir necha bor e'lon qilishgan. Bu holatda ishlatilishi kerak bo 'lgan sovet harbiy vositalari haqida masala kun tartibiga ko ’tarildi . SSSR qit 'alararo ballistik raketalarning egasi bo 'lib , Yerning birinchi sun 'iy yo 'ldoshini muvaffaqiyatli bilan uchirgach , Xrushchev yadroviy raketa qurollari deyarli cheksiz imkoniyatlarga ega va universal to'xtat ib turish vosita si deb hisobladi . Bunda Xrushchev tomonidan 1962 yil aprel oyida NATO qarori bilan Amerikaning o'rta masofali yadroviy raketalarini Turkiyada joylashtirish to'g'risida olingan ma'lumotlar ham ma'lum rol o'ynadi. Moskvada Sovet Ittifoqining o'rta masofali yadroviy raketalarini Kubada joylashtirish mumkinligi to'g'risida qaror qabul qilindi. Shu bilan birga, rasmiy ravishda, yashirin ravishda amalga oshirilgan Sovet harakatlarining asosiy maqsadi inqilobiy Kubani himoya qilish edi. Sovet rahbarlaridan biri A.I.Mikoyanning soʻzlariga koʻra, F.Kastro bilan suhbatda Sovet yadroviy raketa qurollarini Kubaga yetkazishdan maqsad “faqat mudofaa qobiliyatingizni mustahkamlash edi. Bu imperialistlarning Kubaga qarshi olov bilan o'ynashiga yo'l qo'ymaslik rejasi edi." Biroq, Kuba rahbariyati, Kubaga oddiy qurollarni yetkazib berish va oro lga sovet maslahatchilari va mutaxassislarini yuborishni nazarda tutuvchi Kuba bilan ochiq harbiy shartnoma AQShni to'xtatib turish uchun ko'proq mos keladi, deb bejiz ishonm agan edi . Moskvaning Kubada Sovet yadroviy raketalarini joylashtirish haqidagi qar ori, shubhasiz, global strategik tarkibiy qismga ham ega edi. 1962 yilda Qo'shma Shtatlar strategik yadroviy raketa qurollari bo'yicha SSSRdan katta ustunlikka ega edi: 75 sovet quroliga qarshi quruqlikdagi 294 QBK (Qit'alararo ballistik raketa), bunga Sov et chegaralari perimetri bo'ylab Amerika bazalarini va yana endi esa Turkiyadagi Amerika o'rta masofali raketalar bazalari ni qo'shish kerak. Sovet raketalarining Kubada joylashtirilishi Amerika hududining bir qismining zaifligini keskin oshiri b, SSSRning AQSh bilan tenglikka intilishini anglatardi, bu Sovet rahbariyatining eng muhim strategik maqsadi edi. 1962 yil may oyida Moskvada Kubada Sovet qo'shinlari guruhini tuzish to'g'risida qaror qabul qilindi (operatsiyaning kod nomi Anadir edi). May oyining eng oxirida bu maxfiy operatsiyani amalga oshirish uchun Kuba rahbariyatining roziligi olindi. Kubadagi Sovet qo'shinlari guruhining asosiy elementi R -12 raketalarining uchta polki va R -14 raketalarining ikkita polkidan iborat 43 -raketa diviziyasi bo'lishi ke rak edi. Birinchisi 1700 -1800 km masofani bosib o't ardi, ikkinchisi - ikki baravar ko'p, ya'ni ular Qo'shma Shtatlarning deyarli butun hududini qamrab ol ardi. Hammasi bo'lib 40 ta sovet raketalari orolga yashirincha joylashtirilishi kerak edi. Sovet raketa bazasining muhofazasi v a mumkin bo'lgan mudofaa kuchlari to'rtta motorli miltiq polki, ikkita zenit diviziyasi va qiruvchi aviatsiya polkidan iborat bo'lishi kerak edi. Dengizdan Amerikaning mumkin bo'lgan qo'nishiga qarshi turish uchun raketa kemalari br igadasi, “Sopka ” raketa polki va Il -18 bombardimonchi samolyotlari mo'ljallangan edi. Bundan tashqari, dengiz yo'llaridagi harakatlar uchun Kubada suv osti kemalari eskadroni va suv osti kemalari eskadroni bo'lishi kerak edi. Kubadagi Sovet qo'shinlari gur uhining umumiy soni 60 ming kishini tashkil qilishi kerak edi. Kubada ushbu guruhning yaratilishi Sovet harbiy kuchlarining G'arbiy yarimsharga yurishini anglatadi va kuchlarning umumiy muvozanati Qo'shma Shtatlar foydasiga emas edi . Shubhasiz, Xrushchev A nadir operatsiyasi "raketalarni palma daraxtlari ostiga yashirish uchun" yashirin ravishda amalga oshirilishi mumkinligiga ishondi. Sovet rahbari operatsiya amerikaliklar tomonidan 6 -noyabrgacha, ya'ni Kongress saylovlarigacha aniqlanmaganini juda muhim de b hisobla rdi. Saylovdan keyin u Qo'shma Shtatlarga tashrif buyurib, Kennediga ko'rilgan choralar haqida xabar bermoqchi edi. "Haqiqat bilan to'qnash kelgandan so'ng, - dedi Xrushchev, "Kennedining boshqa iloji bo'lmaydi va u raketalar bilan kelishib olishi kerak bo’ladi ". Anadir operatsiyasini amalga oshirish 1962 yil iyul oyida general I.A.Pliev boshchiligidagi Sovet qo 'mondonligining oldingi guruhining Kubaga kelishi bilan boshlandi . Avgust oyining boshida orolga birinchi sovet jangovar bo'linmalari keldi. Avgust oyining o'rtalarida Kubaga yadro kallaklarini, sentyabrda esa Sovet raketalarini tashish boshlandi. Butun operatsiya qat'iy maxfiylikda o'tkazildi. Hatto transport kemalarining kapitanlari ham Sovet portidan chiqib ketayotib, har akat yo'nalishini va boradigan portni bilishmas edi. Yuklar ehtiyotkorlik bilan yashiringan va askarlar va ofitserlar butun qiyin sayohat davomida pastda qolishlari va kemaga chiqmasliklari kerak edi. Qo'shinlarni yuklash va tushirish tunda amalga oshirild i. 9 Amerika razvedkasi, shubhasiz, Sovet transportlarining Kubaga uzliksiz harakatlarini aniqladi, ammo bir muncha vaqt Anadir operatsiyasi haqida aniq ma'lumotga ega emas edi. 27 avgustdan boshlab Kuba bo'yicha razvedka ma'lumotlari har kuni AQSh hukumatining oliy rahbariyatiga yetkazila boshlandi. Biroq, Kennedi ma'muriyati Kongress saylovlari oldidan o'tkir xalqaro inqirozdan manfaatdor emas edi. Bundan tashqari, Sovet rahbariyati Vashingtonni SSSR Kubani faqat mudofaa qurollari bilan ta'minlayot ganiga bir necha bor ishontirdi. 4-sentabr kuni Oq uy matbuot kotibi muxolifatning Kubada Sovet qo‘shinlari borligi haqidagi da‘volarini rad etdi. Shu bilan birga, u SSSR yoki uning ittifoqchilari qurolli kuchlarining orolda paydo bo'lishining jiddiy oqiba tlari haqida rasman ogohlantirdi. Amerika harbiy rahbariyati Kubaga qarshi operatsiyaga tayyorgarlikni kuchaytirdi. 1 oktabr kuni Amerika Qo'shma Shtatlarining Atlantika okeani zonasidagi qo'mondonligi 20 oktyabrgacha Kubaga zarbalar berish va orolga tushi sh uchun kuch va vositalarni tayyorlash bo'yicha ko'rsatma oldi. Shu bilan birga, Sovet qo'shinlari guruhini Kubada joylashtirish davom etdi. 4 -oktabrda birinchi sovet R -12 raketasi, 10 -oktabrda - allaqachon 10 ta raketa va 20 -oktabrda - 20 ta raketa jango var shaylik holatiga keltirildi. Motorli miltiq polklari o'zlariga tayinlangan pozitsiyalarni egalladilar. Bu bilan AQSh va SSSR qurolli kuchlari xavfli chiziqqa yaqinlashdi. Inqirozning ochiq bosqichi 14 -oktabr kuni Amerika razvedka samolyoti aerofotosuratlarni oldi, ul arning natijalari Kubada sovet raketalari joylashtirilganligidan shubhasiz dalolat ber ardi. Prezident Kennedi huzu rida zudlik bilan turli harakatlar variantlarini muhokama qilish uchun inqiroz shtab -kvartirasi tashkil etildi. Prezidentning o'zi juda xa votirda edi va Kubadagi Sovet raketa pozitsiyalariga havodan zarba berishga moyil edi. Vashington va Moskvada qanday davom etish bo 'yicha ikkilanish inqirozni hal qilish uchun yana bir imkoniyat qo 'ldan boy berilganini bunda ko ’rinib qoldi . 18 okt abrda BMT Bosh Assambleyasining navbatdagi sessiyasi munosabati bilan AQShda bo‘lgan SSSR Tashqi ishlar vaziri A. A. Gromiko Prezident Kennedi bilan suhbatlashdi. Prezident K ubada sovet raketalarini joylashtirish haqida to'g'ridan -to'g'ri so'ramadi va Sove t vaziri bu haqda hech narsa demadi. Ishonch hosil qilgan Gromiko Moskvaga Kennedi yaqinda Kubaga bostirib kirishni rejalashtirmayotgani haqida xabar yubordi. Biroq Gromiko 22 oktabrda Moskvaga uchishi bilanoq Sovet elchisi A.F.Dobrininni zudlik bilan AQSH Davlat kotibi D.Rask huzuriga ta klif qilishdi. U vaziyat o‘ta jiddiy ekanini aniq ko‘rsatib, Dobrininga prezident Kennedining radio va televideniye orqali Amerika xalqiga tayyorlagan, shu kuni kechqurun rejalashtirilgan murojaati matnini, shuningdek, Ameri ka rahbarining Xrushchevga yubor gan xabarini topshirdi. Kennedi o'zining telemurojaatida Sovet hujum qurollarining orolga o'tkazilishini to'xtatish uchun Kubaga dengiz "karantini" joriy etilganini e'lon qildi. Sovet raketalarining Kubada yashirin va tezkor joylashtirilishini prezident Kenn edi Vashington uchun mutlaqo qabul qilib bo'lmaydigan AQSh siyosatiga qarshi kurash deb baholadi. Shu kuni, 22 -oktabrda AQShning barcha harbiy kuchlari to‘liq shay holatga keltirildi. 24 -oktabrdan beri AQSh harbiy -dengiz ku chlari orolga hujum qurollarining o‘tkazilishiga yo‘l qo‘ymaslik maqsadida Kuba va uning atrofidagi hududlarni blokadaga oldi. 22 oktyabrda Xrushchevga yo'llagan murojaatida Kennedi Qo'shma Shtatlar G'arbiy yarim sharning xavfsizligiga tahdidni bartaraf et ish uchun minimal darajada haraka t qilayotganini ta'kidladi. Ma'lum bo'lishicha, Sovet rahbariyati aniq javob rejasiga ega emas edi. U chekina olmadi, Qo'shma Shtatlar bilan to'g'ridan -to'g'ri harbiy qarama -qarshilikka kirishni xohlamadi. Xrushchevning Kenn ediga qilgan birinchi xabarlarida Sovet rahbari Kubadagi sovet qurollari faqat mudofaa uchun ekanligini va Qo'shma Shtatlarning "karantin" joriy etish choralari mutlaqo noqonuniy ekanligini isbotlashga harakat qildi. Na Sovet Ittifoqining AQShdagi elchisi A.F.Dobrinin, na SSSRning BMTdagi doimiy vakili V.A.Zorin inqiroz boshlanishi bilan bog'liq vaziyatdan xabardor bo'lmagan ligi vaziyat shu darajada murakkablash ishi sabab i bo ’ldi . . Karib dengizi inqirozi paytida Kennedi ham, Xrushchev ha m qurolli kuchlardan foydalanishga int ilayotgan eng murosasiz guruhlar tomonidan bosim o'tkazdilar. Yaxshiyamki, ikkala rahbar ham avantyuristik (sarguzashtli ) qarorlardan qochish uchun yaxshi fikrga ega edi. Shu o’rin da Kuba rahbariyatining qattiq pozitsiyasini hisobga olish kerak edi. 22 oktyabr kuni Fidel Kastro Kuba qurolli kuchlarini shay holatga keltirdi va ertasi kuni umumiy safarbarl ik e'lon qildi. Ehtimol, Karib dengizi inqirozining ijobiy tomoni SSSR va AQSh rahb arlari o'rtasidagi doimiy aloqalarni saqlab qolish edi. Kennedi va Xrushchev o'rtasida muntazam ravishda xabarlar almashildi. Axborot almashish uchun norasmiy kanal ham tash kil etildi: prezidentning ukasi, adliya vaziri Robert Kennedi Sovet elchisi Dobrini n bilan uchrashib, u bilan suhbatlashdi. Bundan tashqari, ikki davlat razvedka idoralari ham aloqa o'rnatishga intildi. 24 -25 oktabr kunlari vaziyatda qandaydir bo‘shliqlar paydo bo‘lgandek bo‘ldi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bos h kotibi U Tan inqirozni hal qilish bo'yicha o'z rejasini taklif qildi . Unga ko ’ra Qo'shma Shtatlar "karantin" dan, 10 SSSR esa Kubaga hujum qurollarini etkazib berishdan voz kechishi kerak edi. 25 oktyabr kuni "Buxarest" sovet tankeri Amerika kemalari tomoni dan tekshirilmasdan "karantin" chiz ig'ini kesib o'tdi, shu bilan birga Kubaga yo'l olgan 25 ta sovet kemasidan 12 tasi orqaga qaytishga buyruq berildi. Shunga qaramay, vaziyat juda keskinligicha qoldi. 26 oktabr kuni Kuba rahbariyati Amerikaning orolni bombardimon qili shi 48 soat ichida ehtımolıy deb hisobladi va bu holda orolda barcha Sovet havo mudofaa tizimlaridan foydalanishga qaror qilindi. 27 oktyabr kuni Amerikaning U -2 razvedka samolyoti Kuba osmonida urib tushirildi, uchuvchi halok bo'ldi. Vashingtondagi harbiy lar Amerika harbiy kuchlar idan foydalanishni talab qildi. 27 oktyabr kuni kechqurun Robert Kennedi Dobrinin bilan AQSh va SSSR o'rtasidagi katta urushning haqiqiy tahdidi haqida gapirdi. Yaxshiyamki, ikki qudratli davlat rahbarlarining yozishmalarida murosaga kelish ehtimoli bor edi . Xrushchevning 26 -oktabrdagi xabarida A QSh prezidenti va hukumatidan Kubaga hujum qilmaslik yoki bunday hujumni qo‘llab - quvvatlamaslik kafolatlari zarurligi haqida so‘z boradi. Keyin Kubada Sovet qurollarini joylashtirish masalasi ham yo'qoladi. Keyin Xru shchev Turkiyadagi yomon amerikalik rake talarni esladi va undan keyin yuborilgan navbatdagi xabarda buni esladi. N. S. Xrushchevning J. Kennediga yozgan nom asidan, 1962 yil 26 oktyabr "Agar Amerika Qo'shma Shtatlari Prezidenti va Hukumati Kubaga qilingan h ujumda Qo'shma Shtatlarning o'zi ishtiro k etmasligiga va agar siz flotingizni olib ketsangız , boshqalarning ham shunga o'xshash harakatlariga yo'l qo'ymasligiga kafolat berilsa, bu darhol hamma narsani o'zgartiradi ... Bizning maqsadimiz Kubaga yordam ber ish edi va shunday bo'ladi va Kuba tinch yashashi va uning xalqi xohlaganicha rivojlanishini ta'minlashga qaratilgan niyatlarimizning insoniyligiga hech kim qarshi tura olmaydi ... Men shun i taklif qilyapman: biz Kubadan hujum quroli deb hisoblagan narsalarni ol ib chiqishga rozimiz. Amerika Qo'sh ma Shtatlari, o'z navbatida, Sovet davlatining tashvish va xavotirini inobatga olgan holda, Turkiyadan o'ziga o'xshash vositalarni olib tashlaydi. Kennedining 27 -oktabrdagi xabarida Amerika tomonining pozitsiyasi aniq ifod alangan . Jumla dan, SSSR BMT nazorati ostida Kubadan barcha turdagi hujum qurollarini olib chiqishga rozi bo‘lishi va Kubaga bunday qurollarni bermaslikka va’da berishi kerak edi; Qo'shma Shtatlar barcha karantin choralarini tezda bekor qilishga va Kubaga bostirib ki rmas ligiga kafolat berishga rozi bo'ldi. 27 -oktabr kuni kechqurun R.Kennedi Dobrininga Amerika ma'muriyati Turkiyadagi Amerika raketalarini yo'q qilish bo'yicha so'zsiz kelishib olishga tayyorligi haqida ma'lum qildi, ammo buning uchun NATOda barcha zarur tart ib-qoidalarni amalga oshirish zarur edi. 28 oktyabr kuni ertalab KPSS Markaziy Qo'mitasi Siyosiy byurosi Amerika tomonining Kuba inqirozini hal qilish shartlari bo'yicha takliflarini qabul qilishga qaror qildi. Vaziyat shu qadar keskin ediki, Sovetlarn ing javobi zudlik bilan shifrlanmagan shaklda yuborildi. Sh u tariqa Karib dengizi inqirozining eng keskin bosqichi ortda qoldi . Albatta, erishilgan keli shuvlarni aniq kelishuvlarga aylantirish kerak edi. Muammolardan biri Kuba rahbariyatining pozitsiyasi edi, ular bilan mas lahatlashishga vaqtlari yo'q edi. Kastro o'zining bir qator talablarini, jumladan Kuba bilan savdoga qo'yilgan embargoni bekor qilish, AQShning Guantanamo bazasini oroldan tugatish va hokazolarni ilgari surdi. Bunga erishish mumkin emas edi. Sovet -Amerika m uzokaralari natijasida Karib dengizi inqirozini hal qilish shartlari nihoyat kelishib olindi . Unga ko ’ra Qo'shma Shtatlar 1962 yil 20 noyabrda o'zlari kiritgan dengiz karantinidan voz kechdi; Amerika tomoni Kubaga hujum qilmaslik va bunday hujumni qo'llab -quvvatlamas lik majburiyatini oldi; SSSR oroldan hujum qurollarini (o'rta masofali raketalar, s huningdek, Il -28 bombardimonchi samolyotlarini) olib ke tish majburiyatini oldi. Bundan tashqari, AQSh ma'muriyati amerikalik raketalarni Turkiya hududidan olib chiqish mas alasini hal qilishga so'zsiz rozi bo'ldi. Tomonlar o’z majburiyatlari ni bajar di. Rasm iy ravishda inqiroz 1963 yil 7 yanvarda SSSR va AQShning BMTdagi vakillari ushbu tashkilotning Bosh kotibiga Karib dengizi inqirozi masalasini BMT Xavfsizlik Kengashi kun tartibida n chiqarib tashlashni so'rab qo'shma xat yuborishi bilan yakunlandi. Inqirozdan saboqlar Kuba raketa inqirozining asosiy sabablari Sovuq urush mantig'ida, “nol summali 1” o'yinining qoidalarida yotadi. Buyuk davlatlarning har bir i geosiyosiy yoki geostrategik sohada dushman ustidan ustunlikka erishis h uchun barcha imkoniyatlardan foydalanishga intildi. Shu nuqtai nazardan, SSSR va AQSh xalqaro hayotda tobora ta'sirchan omilga aylanib borayotgan ozodlik 1 Nol summali o'yin stsenariysida bir tomon yoki guruhning daromadi boshqa tomonnin g yo'qotilishi bilan to'liq muvozanatlanadi, ya'ni sof foyda yoki zarar yo'q. 11 harakatini o'z tomoniga olishga harakat qildilar. U bipolyar tizimga to'g'ri kelmaydigan va ta'sir doiralari bo'yicha mavju d demarkatsiyani buzadig an o'z yondashuvlarini ishlab chiqishga harakat qildi. Amerika Qo'shma Shtatlari Amerika qit'asini o'zining merosi deb hisobladi va Sovet Ittifoqining o'z ining "orqa hovlisida" o'rnashib olishga urinishiga juda og'riqli munosabatda bo'ld i. Sovetlarning Kubaga qarshi harakati ham global, ham mintaqaviy xususiyatga ega edi. Sovet harbiy qudratining G'arbiy yarimsharga ko'tarilishi kuchlarning umumiy muvozanatini o'zgartirdi va Qo 'shma Shtatlarning zaifligini sezilarli darajada oshirdi. Minta qaviy nuqtai nazardan, inqilobiy Kubani qo'llab -quvvatlash AQShning monopoliya ta'siriga qarshi kurashni anglatardi va Amerika qit'asida yangi vaziyatning shakllanishini aks ettirdi. Shu bilan birga, Sovet Ittifoqining an'anaviy Amerika ta'sir doirasidagi harakatlari Kremlning ba'zi noaniqligini, butun Anadir operatsiyasini yashirincha o'tkazish, Vashingtonga haqiqatni taqdim etish istagini tushuntiradi. Shubhasiz, Karib dengizi inqirozining eng muhim sabog‘i ikki qudratli davlat rahbarlarining yadro urushi yoqasida muvozanatni saqlash xavfini anglab yetganligi va his qilgani bo‘ldi. Siyosiy noto'g'ri hisob -kitoblar, bepa rvo harakatlar, dushman niyatlarini noto'g'ri baholash - bularning barchasi butun insoniyat uchun tuzatib bo'lmaydigan falokat bilan tahdid qildi. Voqealar ishtirokchisi A.Shlessinger taʼkidlaganidek, “Kennediga kelsak, Kubadan keyin uning his - tuygʻulari s ifat jihatidan oʻzgarishlarga uchradi: davlatlar bir -birini yadro quroli bilan tahdid qilayotgan dunyo endi unga nafaqat mantiqiy emas, balk i chidab boʻlmas va imkonsiz boʻlib tuyuldi. " Afsuski, siyosatchilar va diplomatlar, bir tomondan, harbiy va harbiy -sanoat kompleksi vakillari, ikkinchi tomondan, eng xavfli xalqaro inqirozdan turli xulosalar chiqardilar. Birinchisi, yadr o urushining tasodifiy boshlanishi ehtimolini istisno qi lish uchun "o'yin qoidalari" ga ba'zi o'zgarishlar kiritish zarurligini tushundi. Buning uchun muzokaralar jarayonini faollashtirish, doimiy, barqaror aloqa kanallarini taqdim etish zarur edi. 1963 yi l iyun oyida SSSR va AQSh o'rtasida Kreml va Oq uy o'rta sida to'g'ridan -to'g'ri maxsus aloqa liniyasini o'rnatish to'g'risida memorandum imzolangani bejiz emas. Shu bilan birga, harbiy -sanoat kompleksi vakillari qurollanish poygasini, ayniqsa strategik poy gani kuchaytirishga intilishdi. Shu bilan birga, Vashing ton qo'lga kiritilgan afzalliklarni, xususan, qurol - yarog' sifati bo'yicha mustahkamlamoqchi bo'lgan, Moskva esa mavjud qoloqlikni bartaraf etish va Qo'shma Shtatlarga yetib olishga intildi. Shu sabab li, SSSR va AQSh o'rtasidagi munosabatlardagi Karib inqi rozidan keyingi davr juda ziddiyatli edi: kuchaygan qurollanish poygasi yangi xavfli xalqaro inqiroz ehtimolini bartaraf etish uchun o'zaro maqbul kelishuvlarga erishish istagi bilan birlashtirildi. Va nihoyat, SSSRda ham, AQShda ham Karib dengizi inqirozining natijalari bir ma'nol i emas edi. Amerikaning qat'iy tarafdorlari prezident Kennedining siyosatidagi realistik tendentsiyalarga juda salbiy munosabatda bo'lishdi. Kuba raketa inqirozi hal qilin ganidan bir yil o'tgach, Kennedi Dallasda qotilning o'qidan y aralanib yiqilgani bejiz emas. Xrushchevga kelsak, u Moskvada bu qadamning barcha oqibatlarini o'ylamasdan Kubada Sovet raketalarini joylashtirishga borganligi uchun ham, Amerika bosimi ostida Sove t hujum qurollarini oroldan olib chiqishga rozi bo'lganligi uchun ham tanqid qilind i. Karib inqirozi 1964 yil oktyabr oyida Xrushchevning eng yuqori partiya va hukumat lavozimlaridan chetlatilishi paytida uning muxoliflarining dalillaridan biriga aylandi.

Xalqaro inqirozlar va uning oqibatlari (1-2-Berlin, Koreya va Karib inqirozlari misolida)

Купить