Xayol - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	8.0MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Xayol

Купить

MavzuMavzu
::
Xayol Xayol

REJA
1. Xayol haqida tushuncha
2. Xayol jarayonlarining nerv-
fiziologik asoslari
3. Xayol jarayonlari
4. Xayol turlari

Insonlar borliqni anglab, unda yuz
berayotgan narsalarni qabul qilibgina qolmay o`ni
o`zgartirishga ham harakat qiladi.
Borliqni amaliyotda o`zgartira olishni bilish
bilan birga x ayolni ham o`zgartira bilish lozim.
Shuningdek, avlod-ajdodlarimizning
hayotiga doir tarixiy kitoblarni o’qiyotganimizda
yoki bo’lmasa, o’qituvchining uzoq chet el
mamlakati haqidagi qiziqarli gaplarini eshitar
ekanmiz, yuqoridagi narsalarga nisbatan
tasavvurlar hosil bo’ladi. Xayol qilish jarayonida
idrok qilingan obrazlar orqali hosil qilingan
tasavvurlar va bunday tasavvurlarni ongimizda
xotira orqali orttirilishi tufayli yuzaga keladi.


B
oshqacha qilib aytganda, odam faqat ilgari idrok
qilgan narsalarinigina eslash bilan cheklanib qolmay,
balki shu paytgacha hech qayerda uchratmagan yangi
narsalarini ham o’z hayotida yarata oladi.

X
ayol - deb odamning ongida ilgaridan bor bo’lgan
vaqtli aloqalarning (assosiasiyalarni) qaytadan
tiklanishi va bir-biri bilan yangicha qo’shilishi orqali
narsa va hodisalarning yangi obrazlarini hosil
qilishga aytiladi

•
Demak, biz ilgari idrok qilmagan predmet va
hodisalarni yaratishdan iborat bo`lgan psixik
jarayon xay ol deb ataladi.
•
Xayolni ko`pincha fantaziya deb ataydilar, xolbuki,
ba’zan “fantaziya” degan so`z bilan haqiqiy
hayotda kam aloqador bo`lgan tushunchadir.
Xayolning boyligi idrok qilish ko`nikmasiga,
predmetlar va hodisalarning obrazlarini kuzatishi
va xotirada saqlab qolishga bog`liq bo`lib, ular
keyinchalik qayta ishlab chiqiladi.

Xayol yoki fantaziya, tafakkur kabi, yuksak bilish
jarayonlari qatoriga kirib, kishining o`ziga xos
insoniy xarakterga ega bo`lgan faoliyatlarida
namayon bo`ladi. Mehnatning tayyor natijasini
hayolga keltirmay turib, ishga kirishib bo`lmaydi.
Istalgan mehnat jarayoni hayolni o’z ichiga
qamrab oladi.

Xayol jarayonida narsalarning hayotda
mutlaqo uchramaydigan g’aroyib obrazlarini
ham yaratish mumkun.
Ertakdagi afsonaviy obrazlar shular
jumlasidandir. Xalq xayolining mahsuli
bo’lgan suv parisi obrazi - ayol, baliq va
yashil suv o’simligi obrozlaridan yaratilgan.
Xuddi shuningdek qadimgi Yunon
afsonalaridagi ’’Sfinks’’ tanasi sher, boshi va
ta’nasi ayol kishiga o’xshagan qanotli bor
maxluq g’ayri tabiiy ravishda olinganini
ko’ramiz.

Ehtiyojlar ijod jararayoning asosiy manbaidir.
Odamlar taraqqiyot yo’liga kirishlari bilanoq o’z
ehtiyojlarini qondirish maqsadida yangi-yangi
narsalarni o’ylab topa boshlaganlar. Qo’lda har narsa
qilish qiyinligini tushungan odamlar eng oddiy
mehnat qurollarini ixtiro qila boshlaganlar.
Masalan odam kaftlab suv olish usulini idish bilan
suv olish usuli bilan almashtirdi; buyumlarni siqib
ushlashda barmoqlar vazifasini ombir o’taydigan
bo’ldi, musht bilan siqilgan qo’l bolg’a timsoliga
aylandi, kichik masofani ikki barmoq bilan o’lchash
tsir kulami yaratishga yordam berdi.

Xayol jarayonlarining nerv-fiziologik
asoslari
Xayol qilish jarayoni juda ham murakkab aks
ettirish jarayoni bo’lishiga qaramay, uning asosida
yotgan fiziologik mexanizmlarni akademik I.P.
Pavlovning oliy nerv-faoliyati haqidagi ta'limoti
asosida ma'lum darajada tushuntirib o’tish
mumkin.
Xayolning nerv fiziologik asosida ham miyaning
po’stida ilgari hosil qilingan vaqtli aloqalarning
(assosiasiyalarning) yana qayta tiklanib, bir-biri
bilan yangicha qo’shilish jarayoni yotadi.

Bosh miya katta yarim sharlarining barcha
tomonlari tormozlanib, odam uxlagan paytida ham
xayol tush ko’rish shaklida yuzaga keladi. Odatda odam
uxlay boshlagan paytida ikkinchi signallar tizimining
faoliyati bilan bog’liq bo’lgan nerv hujayralari
hammadan oldin tormozlanadi. Uyqu bilan bog’liq
bo’lgan tormozlanish jarayoni miyaning hamma joyiga
baravar ravishda tarqalmaydi. Natijada ayrim joylar
tormozlanmasdan q oladi va kutilmagan darajada ajoyib
munosabatlarga kirisha boshlaydi. Ana shuning uchun
tush ko’rish ikkinchi signallar tizimining nazoratisiz
juda betartib, pala-partish ravishda yuzaga keladigan
assosiasiyalardan iborat bo’ladi.

Xayol qilish jarayoni hamisha nutq orqali amalga
oshirilishi tufayli nutqning nerv-fiziologik asosida ikkinchi
signallar tizimining faoliyati ham faol qatnashadi. Bundan
tashqari xayol qilish jarayonida diqqat, xotira, tafakkur va
iroda jarayonlari ham ishtirok qiladi. Ana shu nuqtai
nazardan olganda xayolning (xususan ijodiy xayolning) nerv
fiziologik mexanizmlarni to’la tushuntirib berish uchun
yetarli ilmiy ma'lumotlar yo’q. Hozirgi kunda fan va
texnikaning juda tez temp bilan rivojlanishi ijodiy xayol
jarayonining oldiga katta vazifalar qo’ymoqda. Masalan,
kosmik fazoni zabt etish, insonning oyga chiqishi, murakkab
aqlli mashinalarning yaratilishi va shu kabilar inson
tafakkuri hamda ijodiy xayolning yuksak taraqqyoti
natijasida qo’lga kiritilmoqda.

Analitik
Giperboliza t siya
Aktsentirovka
Sxemalashtirish Sintetik
Agglyutinatsiya
Ti zim lashtirish
QiyoslashXayol jarayonlari

Agglyutinasiya
“ y elimlash " degan ma'noni
bildirib, unda turli qismlarni
bitta qilib yangi obraz yaratiladi.
Masalan: yalmog’iz kampir, suv
parisi, kentavr, sfinks obrazlari
va boshqalar .
Giperbolizasiya
- obrazlarni kattalashtirish yoki
kichiklashtirish shuningdek, alohida
qismlarni o’zgartirishdir. Masalan:
Gulliver, liliput, Alpomish, Rustam
pahlavon obrazlari kabilar

Tizimlashtirish
-o’xshatish orqali ayrim tasavvurlarni
ular orasidagi farqlarni silliqlash;
tipiklashtirish-bir xil obrazlarni
qaytarilishi bo’lib, har bir davr uchun
tipik bo’lgan obrazlarni yaratish
Masalan: A.Qahhor hikoyalari
("O’g’ri", "Bemor") A.Qodiriy
("O’tgan kunlar") romani kabilar.
Aktsentirovka - ayrim belgilarni ta'kidlash orqali
obrazlar yaratish . Masalan: o’rtoqlik
hazillari. Aksentlashtirish badiiy
adabiyotlarda juda ko’p qo’llaniladi

1 -ра c м. Француз карикатурачиси Шарль Филипоннинг кирол Луи Филиппга
чизган карикатураси .

Xayol jarayonida xayol tasavvurlarining xotira
tasavvuridan farqi muhim ahamiyatga ega
1. Xayol tasavvurlari ongda paydo bo’ladi va
barqaror bo’ladi.
2. Xotira tasavvuridagi narsa doimo tanish
narsadek his qilinadi. Xayol tasavvurlari esa
yangilikni his qilish tuyg’ularini beradi.
3. Xayol tasavvurlari insonning qiziqish va
ideallari bilan bog’liq bo’lgani sababli
yangilikni his qilish tuyg’ulari oqibatida
vujudga keladi.

Xayol turlari
Passiv xayol
Ixtiyorsiz
Shirin xayol
Tush ko'rish
Gallyutsinatsiya Aktiv xayol
Ixtiyoriy
Qayta tiklovchi
Ijodiy
Orzu

Xayol

Купить

Похожие документы
Uch fazali o‘zgaruvchan tok zanjirlari
Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida ona tili fanini o‘qitish sifatini oshirishda zamonaviy metod va usullarning ahamiyati
Umurtqa pog‘onasi suyaklari
Undalma va kirish so‘zlar
Undalma