Xett podsholigi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	5.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Xett podsholigi

Купить

Xett podsholigi
Reja:
1. Qadimgi Xett podsholigi
2. O`rta Xett podsholigi
3. Yangi Xett podsholigi

Qadimgi Xett podsholigi
M il .a v v. I II mingyillik oxiri va II mingyillik boshlarida Kichik
Osiyoda juda ko‘p qabilalar yashagan. Ular birlashib Nesa,
Kanish, Burusxand, Kussar va Xattusa kabi alohida shahar-
davlatlarni tuzganlar. M il .av v . XVIII asr boshlarida Kussar
hukmdori Pitxan yarimorolning sharqiy qismini birlashtirib,
o‘zini podsho deb e’lon qilgan. Pitxanning o’g li Anitta uzoq
davom etgan qattiq janglardan so'ng Nesa Xattusa, Zalpuva
kabi shahar-davlatlarini bosib olib, Xett podsholigiga asos
soladi. Nesa Xett podsholigining poytaxtiga aylantiriladi.
M il .a v v. 1680—1650-yillarda hukmronlik qilgan Labarna
(Tabarna) mamlakatni birlashtirishni oxiriga yetkazadi. U
mamlakatning ko'p joylari va Qora dengizning janubiy
sohillarigacha boigan yerlarni istilo qiladi.

Pitxam mil.avv. XIX
asrning oxiri –
XVIII asr boshlari
Anita
tax. Mil.avv 179
0-1750- yil.
Puxasuma
mil.avv. XVI asrPapax-Dilma
mil.avv. XVI
asr oxiriLabarna mil.avv.
1680-1650-
yillar
Qadimgi Xett
davlatining
hukmdorlari

Ularni Xett davlati tarkibiga qo'shib oladi. U
poytaxtni Nesadan Xattusaga ko'chiradi. Podsho
Xattusili I(m. av. 1650-1620) va Mursili I m.av
(1619-1590) davrlarida Xett podsholigi kuchayib, xett
qo'shinlari shimoliy Suriyadagi Xalap va Bibl
shaharlarini bosib oladilar. Shu davrda mamlakat
ichkarisida qullar va kambag'allar qo'zg'olon
ko'targan. Xett podsholari saroyida fitna kuchayib
Xattusili I ga nisbatan suiqasd uyushtirilib, u o'z
kuyovi tomonidan oidiriladi. Podsho Telepen davrida
(m. av. 1520-1490) Xett podsholigi biroz kuchaygan.
Lekin Telepen vafotidan so'ng podsholik kuchsizlanib
inqirozga uchragan.

Qadimgi Xett podsholigi qo`shni mamlakatlar bilan doimiy
urushlar olib borishgan. Xett jangchilari jangovar aravalar
va temir uchli nayzalardan foydalanishgan. Mahalliy usta-
temirchilar va zargarlar ajoyib taqinchoqlar va xilma-xil
qurol-aslahalar ishlab chiqargan. Qurolsozlikning
rivojlanishi va mudofaa-inshootlarining mustahkamlanishi
o'sha davrdagi hayotning qizg‘in ekanligini ko `r satadi. Xett
qo'shini ot qo'shilgan tezkor jang aravalari bilan
ta’minlanadi. Jang aravalarining har birida havdovchi ,
kamon b oz va qalqonbardorlardan iborat uch jangchi bo `l ar
edi. Xettlar urushda jang aravalaridan foydalanishni
giksoslar yoki mitanniliklardan o'rgangan boTsalar kerak.
Urush vaqtida jangovar aravali qismlar shiddat va tezkorlik
bilan hujumga o'tgan va dushman saflarini sarosimaga
solgan.

Mursili II podsholigining oxirlarida Old Osiyodagi siyosiy
ahvol o'zgaradi. Seti I va Ramzes II (m.av. 1290-1224)
fir’avnlik qilgan davrda m il .av v . 1337—1224-yillarda Misr
podsholigi kuchayadi. Misr fir’avnlari 0‘rtayer dengizining
sharqiy sohilidagi mamlakatlarni qaytadan qoiga kiritish uchun
xettlar bilan qattiq kurash olib boradilar. Bu urush m. av. 1280-
yili Misr-Xett sulhi bilan yakunlanadi. Sulhga binoan
Suriyaning katta qismi va shimoliy Finikiya xettlar, Falastin va
Janubiy Finikiya esa misrliklar ixtiyoriga o‘tadi. Shu davrda
Ossur podsholari Mitannini olib, xettlarga tahdid soladi. Xett
qo'shinlari ularning hujumlarini arang qaytaradilar. Xettlar
g'arbda Troyani istilo qilib, Lidiya shohligining poytaxti Sard
shahrini vayron qiladilar.

Qadimgi Xett dini va e’tiqodi. Qadimgi Xettlar hayoti va
e’tiqodida ibtidoiy e’tiqod shakllari keng tarqalgan edi. Ular yer ,
suv, tog `, momaqaldiroq , chaqmoq xudolariga e’tiqod qilganlar.
Ularda hosildorlik xudosi a yol qiyofasida tasvirlangan. Ayni
paytda xettlar momaqaldiroq, vashin, yog‘ingarchilik va
hosildorlik xudosi Teshubni ulug `l agan va unga e’tiqod qilganlar.
U “Os mo it podshosi, Xett mamlakati homiysi ” hisoblangan.
Uning xotini Quyosh xudosi bo'lib, u ham mamlakat homiysi va
Xett podsholari malikalarining homiysi bo'lgan. Teshubni beliga
qilich taqqan va chap qo'lida bir tutam vashin, o'ng q oiida jang
boltasi ushlagan holda tasvirlagan. Boshqa Xett xudolari ham
turli qiyofada tasvir etilganlar. Xett podsholari mamlakatning
bosh ruhoniylari hisoblangan. Xettlarda podsholar xudo
darajasiga ko'tarib ulug‘langan. Mamlakat ahli podshoni
“Quyosh” deb atagari va ulug' lagan.

Xett tili — o z yozuviga ega bo lgan eng qad ʻ ʻ imgi hindevropa
tillaridan biri; xatt, palayya, lidiya va boshqa tillar bilan xett —
luviy tillari (anatoliya tillari) guruhini tashkil etgan ulik til. Xett
tilida so zlashuvchi aholi qad. Anatoliyaning markaziy va shim.
ʻ
kismlarida yashagan. Xett tili tarixida 3 davr farqlanadi: qad. davr
(mil. av. 18—16-asrlar), o`rta davr (mil. av. 15-asr — 14-asr boshi)
va yangi davr (mil. av. 14-asr o rtalari — 13-asr). Bizgacha yetib
ʻ
kelgan matnlarning aksariyati Yangi podsholik davriga mansubdir.
Xett tilining asosiy grammatik xususiyatlari: fe l qo shimchalari 2
ʼ ʻ
turga bo lingan, otlar 2 grammatik jins kategoriyasiga bo lingan.
ʻ ʻ
Leksikasida xatt, akkad va xurrit tillaridan o zlashgan so zlar —
ʻ ʻ
asosan terminlar ko p bo lgan. Xett tili yozuvi — mixxat bo lib, u
ʻ ʻ ʻ
shim. Suriyadan, ehtimol, qad. akkad mixxatidan o zlashtirib
ʻ
olingan. Yozma yodgorliklari asosan 1906—07 yillardagi
arxeologik qazishmalar chog ida Xattusasdagi (Turkiya, hozirgi
ʻ
Bo g oz
ʻ ʻ q o y) podsholik arxividan topilgan. ʻ

Xett podsholigining
adabiyoti“ Ullikumin
haqida qo'shiq”
va “Telepin
haqidagi
afsona ”
“ Xattusili III
tarjimayi holi ” “ G i lgam i sh
haqida doston ”
va Gesiodning
“Teogoniya”“ Suppilulium I
solnomasi” va
Mursili II
solnomasi”

Xett podsholigi

Купить