Xizmat otlari treningi va dressirovka qilish asoslari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	30.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Xizmat otlari treningi va dressirovka qilish asoslari

Купить

XIZMAT OTLARI TRENINGI VA DRESSIROVKA
QILISH ASOSLARI.
Reja: 1. Qulunlarni qo’lga o’rgatish.
2. Toylarni mashqqa tayyorlash
3. Qulunlarning mo t sion – treningi
4. Toylarning otxonadagi rejimi
5. Toylar treningining vazifalari
6. Toylarni minishga o’rgatish
7. Ishchi yo’lakchaga chiqish
8. Bir yashar toylarning yozgi treningi
9. Ot allyurlari va ularning ahamiyati

1. Qulunlarni qo’lga o’rgatish .
Yangi tug’ilgan qulunning shartli – reflektor faoliyati qachon boshlanadi?
Bunga aniq javob berish qiyin. Kuzatishlar bu jarayon qulun tug’ilgandan so’ng
birinchi kunlardan boshlanishini ko’rsatadi. Mashq qildirishning bu muhim davrida
odamning aralashishi b i r i n c h i navbatda muloyim bo’lishi lozim. Odam ovozi ko’p
marotaba ko’rish, eshitish va sezish omillari bilan qo’shilib, qulunning kelajakdagi
harakatlari va xulqiga asos soladi. Qulun qo’pol va muloyim ohanglarni juda tez
ajrata oladi va shartli – reflektor faoliyat qonuniyatiga asosan, odam buyruqlarini
bajarishga boshlaydi. Qulun tug’ilgandan keyin 20 kun o’tgach unda shartli
reflekslarni ishlab chiqarishga kirishiladi. Birinchi navbatta qulunni o’z o’rnidan
turib otboqar ishi uchun joy bo’shatishga o’rgatish lozim. Buning uchun otboqar
dennikka kirib muloyim, lekin qatiy ohangda qulunga qarab "tur" deyishi lozim.
Bunda qo’l bilan birorta harakat qilinsa yanada yaxshi bo’ladi. Keyin u qulun
oldiga borib ehtiyotkorlik va muloyimlik bilan uni yotgan o’rnidan turg’izib, iloji
bo’lsa kichik sabzi bo’lagini berishi lozim.
Refleksii tez va mustahkam ishlab chiqish uchun qo’yidagi talablarga rioya
qilish zarur :
1. Mashq bir kunda bir necha marotaba o’tkaziladi.
2. Otxonada tinchlik saqlanadi.
3. Qo’llanadigan qo’zg’ovchi usullar va vositalar bir xil va doimiy bo’ladi.
4. Ishlab chiqilgan refleks doim o mustahkamla nadi .
Qulunni urish yoki unga nisbatan qo’pol munosabatda bo’lish katiyan
man etiladi. Bir xafta – 10 kundan so’ng qulunga no’xta kiygiziladi. No’xta yengil
va ixcham bo’lishi kerak. Birinchi kun da no’xta 2 soatga, keyinchalik yarim kun ga
– ertalabdan tushgacha kiygiziladi. No’xtani o hista va e’tibor bilan kiygizish lozim.
Qulun no’xtaga to’liq o’rgangandan so’ng uni otboqar o’z qo’llarida ushlab ,
qulunni harakatga o’rgatishi kerak. Buning uchun otboqar quluning chap
tomonidan turib , no’xta xalqasidan ushlab uni dennikdan onasi orqasidan yetalab
chiqarishi lozim. Bunda qulunning tanasi biror narsaga urilib shikastlanmasli gi kerak.

Qulun tashqariga chiqarilgandan so’ng no’xtaning xalqasiga yengil jilov
bog’lanadi. Otboqar chap qo’liga jilovning ikki uchini oladi, o’ng qo’lida esa
no’xtaga jilov bog’langan joyini ushlab qulunni ohista onasining orqasidan
ergashtirib yurgizadi. Bir necha kundan so’ng qulun onasining yonida doimo
yurgiziladi. Qulunni yurgizganda unga qarash mumkin emas, aks holda u yurmaydi,
orqasiga tisariladi. Keyinchalik qulunlarga ikki tarafga tortib bog’lash, taqalash,
yurgizish reflekslari o’rgatiladi (ishlab chiqiladi).2. Toylarni mashqqa tayyorlash
Otlarni yuganga o’rgatganda dastlab u no’xtaning ustidan erkin kiygiziladi va
toy no’xtaning uchidan ushlab yetaklanadi. Yetakka yaxshi moslashgandan keyin, 8 –
9 oylik toylar maxsus qurilgan y o p i q xonalarda (manejda) yoki ochik xavoda
(kordada) aylanib chopishga o’rgatiladi.
Yopiq xonalarda toyni jilovsiz aylanib chopishga o’rgatish mumkin.
Buning uchun o’rgatavchi xona o’rtasida turib, toyning chopishini uzun kamchi
bilan boshqaradi. Choptirish mashqi davrida, asta–sekin, toyni bir xil yurishdan
ikkinchi xil yurishga o’rgatish kerak. Toy bir yoshga to’lganda egar– jabduqqa va
aravaga qo’shishga o’rgatiladi. Aravaga qo’shiladigan toy jilovga o’rgangan
bo’lishi lozim. Aravaga yoki kachalkaga (2 g’ildirakli sport aravasi) faqat egar –
jabduq, yugan, jilov orqali boshqarilishga, o’nga, chapga burilishga va to’xtashga
to’liq o’rgangan toylar qo’shiladi.
Issiq kunlar boshlanishi bilan mashq to’xtatilib, toylar 1,5 – 2 oy muddatga
yalovga erkin qo’yib yuboriladi, undan keyin tizimli individual mashq qildirishga
o’ tiladi. O’rgatavchi toylarning yoshiga, rivojlanishiga va mashqni bajarish
qobiliyatiga qarab, ularni guruhlarga bo’ladi. Har bir guruh uchun kalendar ish
rejalari tuziladi. Bajariladigan ish rejasida yo’rtish turlari va yaylovga olib chiqish
vaqti aniq ko’rsatiladi. Yaxshi rivojlangan, o’rtacha semizlikda, qobiliyati yuqori
bo’lgan toylar sinash uchun ippodromga yuborish uchun tayyorlanadi.
3. Qulunlarning mo t sion – treningi
Qulun tug’ilishining birinchi kunidan, uning kerakli harakatlari doimo
trenerlik rejimi bo’yicha bajarilishiga e’tibor berish kerak. Motsion – treningni

bajarish, ya’ni toylarning to’liq, yaxshi harakatlanishini ta’minlash maqsadida,
ularni yaylovga yoki otxona yonida qurilgan levadaga kun bo’yi erkin holda yurgizish
uchun chiqarish lozim.
Cho’l yoki yaylov sharoitida mosionni (sayr) o’tkazish uchun qulunlar
uyuri ikki chavandoz kazatuvida chiqariladi. Bir chavandoz uyur oldida keta turib
unga tezlik, kerakli allyur va yo’nalishni ko’rsatadi. Ikkinchi chavandoz uyur
orqasida yurib, uning cho’zilib ketmasligi va tarqalmasligini kuzatadi. Sayr qilish
masofasi 3–4 km tashkil qiladi. Sayr ohirida qulunlarning c h o p i b h a r akatlanishi
albatta oddiy qadamlab yurish bilan tugallanadi. Allyurlar almashinib turishi trener
orqali kuzatiladi va belgilanadi.
Qulunlarning ahvoli, sog’ligi va rivojlanishiga qarab ularni i k k i guruhga
bo’lish maqsadga muvofik. Qulunlarni yaylov, levada yoki otxona yaqinida qurilgan
levadada mosion qildirish mumkin.
Motsion – trening rejimi bilan qulunlar 10–12 oylik bo’lganlaricha
tarbiyalanadi, keyin esa ular umumiy biyalar to’dasiga o’tkaziladi.
4. Toylarning otxonadagi rejimi
Qulun hayotining dastlabki 3–4 kunida maxsus bo’linmada saqlanadi, so’ngra
u onasi bilan mosionga chiqariladi va kun sayin uning sayr qilish muddati uzaytirilib
boriladi. Biyalar 5–7 kunlik qulunlar bilan kichik guruhlarda asraladi. Quluni 10–15
kunlik bo’lganda esa biya umumiy podaga qo’shiladi. Qulunlar dastlabki 1 oy
mobaynida o n a s i n i har soatda emishi kerak. 1–1,5 chi oyidan boshlab qulun
o’simliklar bilan oziqlana boshlaydi. Hayotini ikkinchi oyidan uni o’rgatish
boshlanadi. Qulun konsentrat oziqlarni dastlab 200–300 g dan, onasidan ajratish
davrida esa 3 –3,5 kg dan iste’mol qilishi kerak.
Qulunlar onasidan 6–7 oyligida ajratiladi va jinsi bo’yicha guruhlarga
bo’linadi (avgust, setyabr, oktyabr oylarida). Onasidan ajratilgan qulunlar bittadan
yoki ikkitadan bo’lmalarga joylashtiriladi. Bo’lmalar kengligi 9 m 2
atrofida bo’lishi
lozim. Bo’lmalar avtomatik suvdon bilan jixozlangan, quruq va yorug’ bo’lishi zarur.

10–15 bosh qulunlar zallarda (75 m 2
), umumiy guruhda saqlanishi
mumkin . Bo’lmalar kuniga 2 marotaba, zallar esa asrash davrida 1–2 marotaba
tozalanadi.
Yosh toylar 1 kunda 4 marta oziqlantiriladi. Konsentralar ertalab, peshin
va kechqurun beriladi. Pichan 3 marta, shirali oz u q a l ar 2 marta beriladi.
Kech va nimjon tug’ilgan hayvonlar alohida ajratiladi. Ularga 3– 8 litrdan obrat yoki
suyultirilgan sigir suti beriladi (1 l sutga 25 g qand qo’shiladi). Oktyabr – yanvar
oyigacha toyning har 100 kg tirik vazniga – 2,8, biyalarga – 2,5 oziqa birligi beriladi.
Yanvar oyidan yem miqdori 2,5–2,3 kg ni tashkil qilishi kerak. Bunda har bir oziqa
birligiga 105–106 g hazmlanuvchi oqsil, 6,5–7,5 g kalsiy, 5,56 g fosfor va 20 mg
karotin to’g’ri kelishi lozim.
Dastlabki oylarda toylar rasionini 50–60 % (to’yimligi bo’yicha) omixta
ozuqalar tashkil etishi kerak.
5. Toylar treningining vazifalari
Mashq qildirish va sinash otlarning sog’ligini yaxshilaydi, ish qobiliyatini,
sharoitga moslashuvchanlik xususiyatini va har xil kasalliklarga chidamligini
oshiradi. Chunki tizimli ravishda mashq qil dirib va sinab turilmasa, har qanday ot
zoti ham takomillashmaydi, avlodlari yaxshi xususiyatlarini o’zida saqlab
qololmaydi.
Mashq qildirish deb har xil uzoqlikdagi masofani turli allyur, usullar va turli
tezlikda bosib o’tishiga aytiladi. Otlarning zotiga va tipiga qarab, mashqlar turlari va
bajarilish usullari har xil bo’ladi.
Otlarni mashq qildirish darajasi qanchalik yuqori bo’lsa, ot shunchalik yaxshi
chiniqadi, ish qobiliyati yaxshi bo’ladi, harakati silliqlashadi, bajariladigan ish
miqdoriga avvalgiga qaraganda kam kuch sarflaydi. Bundan tashqari tizimli mashq
qildirish davomida otlarning yurak, o’pka, muskullari va markaziy asab tizimi
yaxshi rivojlanadi, ozuqaga bo’lgan talabi oshadi. Organizmda modda almashinuvi
kuchayadi, eng muhimi, asta – sekin ularning potensial imkoniyatlari ochila boradi.
Ma’lumki madaniy ot zotlarining kelib chiqishida xillash va
tanlashning asosiy elementlari – mashq qildirish va sinashning roli g’oyat k attadir.

6. Toylarni minishga o’rgatish
Toy bir yoshga to’lganda uni egar jabduqqa va aravaga qo’shishga o’rgatish
lozim. Aravaga qo’shiladigan toy jilovga o’rgangan bo’lishi lozim. Arava yoqi
kachalkaga faqat egar jabduq, yugan, jilovga; o’nga, chapga burilishga va to’xtashga
to’liq urgangan toylar qo’shiladi. Toy hayotining dastlabki bir yarim yilida uning
yetarlicha va kerakli harakatlanishi qo’yidagi rejali usullar orqali amalga oshiriladi:
1. Tug’ilgandan to onasidan ajratilgancha onasi bilan sayr qildirish.
2. Sutdan ajratilgandan to 10 oygacha cho’l yoqi levadada yayrab yurish.
3. 10 oyligidan boshlab manejda ishlash va tartibli xaraqatlantirish.
4. Mashq qildirish.
Dastlabqi treningga yondashishdan avval uning vazifalarini aniqlash va ularni
yechish uchun barcha tadbirlarni o’tqazish qyeraq. Dastlabqi treningning maqsadi –
yosh otni ipodromda ishlash va sinovlarda qatnashishga tayyorlash.
Dastlabqi trening davrining asosiy vazifasi – toyning chopish tezligiga uncha
axamiyat bermasdan uning organizmi barcha tizimlarini har tomonlama
rivojlantirish va harakat tartibini taqomillashtirishdir.
Iqqinchi vazifa – ot og’zini suvliqqa o’rgatish, jilovning eng noziq
xaraqatlarini sezishga tayyorlash, chunqi og’iz chavandoz va otning bog’laydigan
yagona nuqtasi.
7. Ishchi yo’lakchaga chiqish
Yo’laqchaga birinchi marotaba chiqishda yosh otni minmasdan yonida yurib
yo’lakcha bilan tanishtirish lozim. Bunda trenerga ikki otboqar yordam beradi.
Trener va toy orasida ishonch va tushunarlilik to’liq bo’lganligiga amin
bo’lgandagina otboqarlarga javob beriladi.
Toylarni manejda choptirish asta sekinlik bilan kechadi. Dastlab o’rgatilgan
shartli reflekslar mustaxlamlanadi. “Zayezdka” yoki oddiy qilib aytganda yosh
otlarni egar ostida yurish, aravaga qo’shish, chavandoz amriga bo’ysundirish ishlari
ishchi otlar uchun 2–2,5 yoshligida, zotdor salt miniladigan otlar uchun 1,5
yoshligida, yo’rtoqi otlar uchun 10–12 oyligida boshlanadi. Bu davr O’zbekiston
sharoitida aprel – may oylariga to’g’ri keladi.

Mashq qildirishning dastlabki davri qishda o’tkaziladigan mashqlarni
takrorlashdan, ya’ni toylarni abzallarga o’rgatishdan boshlanadi.
Mashq qildirishda toylar yoshi va umumiy rivojlashishiga qarab guruhlarga
ajratiladi . Yo’rtoqi zotga mansub yosh toylar tizimli mashq qildirilishiga 1,5
yoshdan boshlab o’rgatiladi. Ular odimlatib sekin va tez yo’rtish, razmashka va max
kabi usullarda o’rgatiladi.
Doimiy tizimli mashqlar nixoyasida har bir toy 1600 m masofani 3
daqiqadan tez yo’rtib o’tishi kerak.
8. Bir yashar toylarning yozgi treningi Yaylovga chiqish davri boshlanishi bilan kupchilik otchilik
xo’jaliklarida toylarni yo’lakchada mashq qildirish to’xtatiladi. Ularni katta
yoshdagi otlardan ajratib, jinsi bo’yicha guruhlar tuzib yaylovga chikaradilar. Bir
yashar toylarni yezda xam yo’lakchada mashq qildirish – yosh hayvonning
rivojlanish jarayonini tezlashtirish yullarining biridir. Ammo toylarni yezda
yaylovdan to’lik maxru m musobaqaib, to’lik mashq qildirish maqsadga to’g’ri
kelmaydi. Yozgi trening davri yaylovda erkin yurish bilan birgalikda
treningni xam uz ichiga olib rasional taksimlanishi kerak. Bunday
ta ksimlanish yozgi oziqlantiruvchi levadalarda amalga oshirilishi mumkin.
Toylar yo’lakchaga kunaro chiqariladi. Yo’lakchada ish yarim kun
bajariladi. Yozgi treningda toylar yo’rtirilmaydi. Uning vazifasi ishchi
ko’nikmalarni o’rganish va asosiy ishga sekinlik bilan kirishishdir.
Yoz oxiriga ish
miqdori 5 km gacha yetkaziladi. Allyurlardan yengil razmashqa va trot qo’llaniladi.
Yo’ rtoki otlar treningi o’zgaruvchan, almashinadigan allyurlarni bajarish
bilan o’tkaziladi.
9. Ot allyurlari va ularning ahamiyati
Umuman olganda otlarning yurish usullari allyur deb ataladi. Yurish
sifatlariga qarab ularning xo’jalik uchun qanchalik ahamiyatli ekanligini aniqlash
mumkin. Otlar to’g’ri yoki noto’g’ri harakatlanishi ularning harakat tizimi
qay holatda ekanligini ko’rsatadi. Shuning uchun otni
baholashda turli usullarda yurgizib ko’riladi. Allyurning xarakteri otning markaziy

asab tizimiga, gavda tuzilishiga, suyak, muskullar va p aylarrivojlanganligiga
bog’liq.
Odatda tabiiy va sun’iy allyurlar farq qilinadi. Tabiiy allyurlar odimlab
yurish, yo’rtish, yo’rg’alash va chopish kabilarga bo’linadi.
Odimlab yurish – otning eng sekin yurishi hisoblanadi. Bu og’ir yuk
tortuvchi otlarga xos tipik xususiyatlaridan biridir. Ot odimlab yurganda
oyoqlarining ko’tarilishi va tushi rili shi har xil bo’ladi. Odimlab yurish 2 xil: sekin
odimlab yurish va tez odimlab yurishga bo’linadi. Sekin yurganda orqa oyoqlar
oldingi oyoqlar izigacha yetmaydi.
Yo’rtish – oldingi o’ng oyoq ko’tarilganda orqa c h a p oyoq ko’tariladi va
hokazo. Yo’rtish usullari: trot – sekin (qadam kengligi 2m), 1km yulni 4,5–5
daqiqada yo’rtib o’tish, razmashqa – trotga qaraganda tezrok – 2,5–3 daqiqada
yo’rtish, max – qadamni keng tashlab yo’rtish. Juda tez yo’rtish – 1 km yo’lni 1
daqiqada bosib o’tish (1 soatda 30 km)
Yo’rg’alash – ot old va orqa oyoqdarini parallel ravishda b i r taraflama
ko’tarib tashlaydi.
Chopish – (galop) otning tez chopishi yoki alohida – alohida sakrashi. Sof
qonli otlar 1 daqiqada 1 km masofani chopib o’tadilar. Tez chopish karyer
deyiladi.

Foydalanilgan adabiyotlar:1. Tashtemirov R. M., Narziyev B.D., 3. Uzakova D.P. Ot treningi asoslari .
O’
quv qo’llanma. Samarqand, 2009

Xizmat otlari treningi va dressirovka qilish asoslari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish