Xizmatchi dasturlar, ularning turlari va vazifalari. Arxivlar bilan ishlash vositalari. Formatlash vositalarini qo‘llash

X izmat chi   dast urlar,  ularning t urlari
v a  v azifalari. A rxiv lar bilan ishlash
v osit alari.   Format lash v osit alarini
qo’llash
Reja:
1) Utilitlar va drayverlar.
2) Arxivatorlar.
3) Disklarni formatlash
Utilita-dasturlar   bu operatsion tizimni 
imkoniyatlarini kuchaytiruvchi dasturlar. 
Masalan: disklar ustidan har xil amallarni 
bajaruvchi dasturlar, kompyuter ishini 
tezlashtiruvchi dasturlar, malumotlar 
xajmini uzgaruvchi dasturlar, viruslarni 
aniqlovchi dasturlar va xokazo. Masalan, 
kattik disk (vinchester) bilan turli ishlarni 
amalga oshirish uchun maxsus dasturlar 
zarur.
Vinchesterni b ў laklarga b ў lish, uning 
ma‘lum b ў laklarini parol bilan ximoyalash  uchun Disk Manager deb ataluvchi dastur 
ishlatiladi.
Diskning xolatini tekshirish uchun esa NDD 
(Norton disk doctor) dastursi ishlatiladi. Bu 
dastur yordamida disk segmentlari 
tekshirilib, undagi xatoliklar topiladi va 
bartaraf etiladi.
Diskdagi ma‘lumotlarni optimizatsiya  қ ilish, 
ya‘ni bir tartib bilan joylashtirib chi қ ishga 
xizmat  қ iluvchi SD (Speed Disk) dastursi 
mavjuddir. Uning yordamida diskdagi 
ma‘lumotlar tartibga keltiriladi, bu esa 
diskdagi ma‘lumotlarga murojaat  қ ilishni 
yengillashtirib, kompyuter ishini tezlatadi.
Yuqorida sanab o'tilgan dasturlarni ishlatish 
qulay bo'lib, dialog darchasida  ҳ osil 
bo’ladigan menyu punktlaridan mosini 
tanlash va ishlatishdan iboratdir. Utilitlar 
guruxlarga birlashtirilib, ularning eng ko'p 
ishlatiladiganlari   Norton Utilities , PC Tools 
Deluxe, Mace Utilities lar bo'lib xisoblanadi.  Utilitlarni quyidagi tartibda guruxlarga 
bo'lib chiqish mumkin:
• Siqadigan dasturlar maxsus usullarni 
qo'llagan xolda ma‘lumotlarni siqilgan xolda 
joylashtirib, ularning arxiv nusxalarini xosil 
qilishga yordam beradilar. Masalan, PKZIP, 
PKUNZIP va ARJ dasturlari bularga misol 
bo'la oladi.
• Disklardagi ma‘lumotlarning rezerv 
nusxalarini xosil qiladigan dasturlar qattiq 
u1076 diskka yozilgan ma‘lumotlarni tezlik 
bilan disketlarga yoki strimmerlarga 
nusxalash uchun yordam beradilar. Masalan,
Norton Backup, Fast Back Plus.
• Antivirus dasturlari, ular xilma-xil turdagi 
viruslarga qarshi samarali kurashish uchun 
xizmat qiladilar
• Kommuniktsion dasturlar kompyuterlararo 
ma‘lumotlarni almashinish uchun 
ishlatiladilar. Masalan, Brooklin Bridge, 
DeskLink, LapLink, Fast Link. Telemate, 
Procomm, Dataline dasturlari  kompyuterlarning telefon kanallari orqali 
muloqot qilinishiga yordam bersa, WinFax 
Pro, Bit Fax, Fax It dasturlari telefon 
ma‘lumotlarini faks modem orqali uzatish 
imkoniyatini yaratadilar.
• Kompyuterni diagnostika qilish dasturlari 
uning konfiguratsiyasini va ishga 
layoqatliligini tekshirishga imkon beradi. 
Masalan, Cheeck It, ND lags, Control Room, 
System Sleuth dasturlarini shu dasturlar 
turkumiga kiritish mumkin. Disklarni 
tekshirish uchun Disk Technician Advance, 
Calibrate dasturlari  қ o'llanilishi mumkin.
• Disk uchun m ў ljallanilgan dastur-kesh 
diskdan ma‘lumot o'qishni ancha 
tezlashtirishga imkon beradi, chunki ushbu 
xolda operativ xotirada diskning tez-tez 
ishlatilib turadigavn bo'laklarini o'z ichiga 
olgan kesh-bufer xosil qilinadi. 
Masalan,   Smart Drive , NKache, Super PC 
Kwik. • Disklarni optimizatsiya qailish dasturlari 
disklarda saqlanadigan ma‘lumotlar xajmini 
ancha oshirishga va ma‘lumotlarni tezroq 
topishga yordam beradi. Masalan, Speed 
Disk yoki Fast Trax dasturlari.
• Disklarni dinamik siqishtirishga imkon 
beruvchi dasturlar disklarda sa қ lanilishi 
mumkin b ў lgan informatsiya xajmini ancha 
oshirishga yordam beradi. Masalan, Stacker, 
Double Space, Super Stir dasturlari.
• Avtonom ravishda chop  қ ilish dasturlari 
(skulerlar) fayllarni chop  қ ilishni bosh қ a 
ishlar bilan bir va қ tda amalga oshirishga 
imkon beradi. Masalan, Print Cashe dasturi.
• Xotirani boshqarish uchun mo'ljallanilgan 
operativ xotirani yaxshiroq boshqarish 
uchun ishlatiladi. Masalan, Software 
Carousel va Switch It dasturlari xotiraga bir 
qancha dasturlarni yuklashga va biridan 
ikkinchisiga osonlik bilan o'tishga yordam 
beradi. Drayver bu — kompyuterdagi 
qurilmalarni(videkarta, wifi modul, bluetooth
modul vahakazo) operatsion tizim bilan 
bog’lab beruvchi maxsus dastur. Bu dastur 
bo’lmasa, sizdagi qurilmalar umuman 
ishlamaydi.
Misol uchun, notebook sotib oldingiz, undagi
Wi-Fi modul ishlamayapti, yoki statsionar 
kompyuteringiz bor, lekin undan ovoz 
chiqmayapti. Tanish holatmi).
Demak, xulosa shuki, drayversiz sizning 
qurilmangiz temirning o’zi.
Drayver sizda mavjud bo’lishi kerak.
Odatda, kompyuter yoki notebook sotib 
olsangiz, sizga qo’shimcha disk beriladi, shu 
diskda sotib olgan hisoblash 
mashinangizdagi barcha qurilmalarning 
drayverlari mavjud bo’ladi, kompyuterni 
yoqasiz diskni tiqasiz va drayverlarni ketma-
ket o’rnatib chiqasiz, hammasi oddiy.
Men bilishimcha, hozirda ko’p kompyuter 
do’konlari, notebook yoki statsionar 
kompyuterlarga drayver yozilgan disk 
qo’shib berishmayotgan ekan. Kompyuter sotib olayotganda, albatta, 
sotuvchidan drayver yozilgan disklarni 
so’rang, uyalmang va qo’rqmang.
Sotib olayotganda drayver diskini olmagan 
bo’lsa, nima qilish kerak?
Sizga kerak bo’ladigan drayverlarni 
topishning ko’p usullari bor, shulardan birini 
yozib o’taman. Bu usul maxsus dastur — 
Driver Booster 
(https://t.me/planetaitsoft/100) orqali 
drayverlarni qidirish.
1. Driver Booster dasturini o’rnatasiz. 
O»rnatish jarayonida internet talab 
qilinmaydi, faqat yandex brauzerlarni 
o’rnatish taklif qilinadi, belgilashlarni olib 
tashlab, ularni o’rnatmang.
2. Dastur avtomat ishga tushadi, 
« Сканировать » bosiladi va dastur sizni 
kompyuterni analiz qiladi va qaysi drayverlar 
kerakligini aniqlaydi, bu holat uchun 
kompyuter internetga ulangan bo’lishi lozim.
3. Sizga 3 xil ustun taklif qilinadi:
— Drayver o’rnatilmagan qurilmalar.
— Drayver o’rnatilgan, lekin eski versiyasi. — Drayverning oxirgi versiyasi o’rnatilgan.
4. O’rnatish kerak bo’lgan qurilmalarni 
belgilaysiz va « Обновить   сейчас » tugmasini
bosasiz, albatta internetga ulangan holda.
5. Dastur o’z bazasida mavjud bo’lgan va 
sizga mos keladiganlarini o’rnatib beradi.
6. Kompyuterni qayta yuklash so’raladi va 
barcha qurilmalaringiz ishga tushadi.
Arxivlovchi   ixtisoslashtirilgan dastur fayllarni 
siqish uchun mo'ljallangan, ya'ni. ularning 
hajmini yoki ular egallagan disk maydonini 
kamaytirish.  Arxiv  -  bu   arxivator   tomonidan  
yaratilgan   fayl .  Arxivlash  -  bu   ma ' lumotni  
siqish   jarayoni . Arxiv   turlari : 1.  Uzluksiz   arxiv  -
bu   maxsus   tarzda   qadoqlangan  . rar  
kengaytmasi   bo ' lgan   arxiv   bo ' lib ,  unda  
barcha   siqilgan   fayllar   bitta   ketma - ket  
ma ' lumotlar   oqimi   sifatida   ko ' rib   chiqiladi . 
Uzluksiz arxivlash faqat RAR formatida 
qo'llab-quvvatlanadi, bu turdagi arxiv ZIP 
formatida mavjud emas. Doimiy arxivlarning 
ba'zi kamchiliklari: Uzluksiz arxivlarni 
yangilash odatdagidan sekinroq; uzluksiz 
arxivdan bitta faylni chiqarish uchun  avvalgisini tahlil qilish kerak; doimiy 
arxivdagi biron bir fayl buzilgan bo'lsa, unga 
ergashgan barcha fayllarni chiqarib olishning
iloji bo'lmaydi. Arxiv turlari: 2. Jildlar bir 
necha qismdan iborat bo'lgan arxiv 
qismlaridir. Jildlar faqat .rar formatida 
qo'llab-quvvatlanadi. Jildlar bir nechta arxivni
saqlash uchun ishlatiladi   olinadigan 
ommaviy axborot vositalari ... Allaqachon 
yaratilgan ko'p jildli arxivlarni o'zgartirish 
mumkin emas. Jildlarni ochish uchun birinchi
jilddan chiqarib olishni boshlashingiz kerak. 
Qutqarish jildlari - bu WinRAR tomonidan 
yaratilgan .rev kengaytmasiga ega bo'lgan 
maxsus fayl va ko'p jildli arxivda 
etishmayotgan va buzilgan jildlarni qayta 
tiklash uchun ishlatiladi. WinRAR 
etishmayotgan va buzilgan hajmlarni qayta 
tiklashi uchun .rev faylini bosing. Agar 
WinRAR paketni ochish paytida keyingi jildni 
topmasa, kerakli .rev fayllarini topsa, u holda
u etishmayotgan jildlarni avtomatik ravishda 
qayta tiklaydi.   Disk ni format lash
Yo’l va s е ktorlar, diskni fizik formatlash 
prots е durasini bajarish natijasida yaratiladi. 
Diskning fizik formati diskdan 
foydalanayotgan OT tipiga bog’liq emas. 
Diskni fizik formatlash u ishlab 
chiqarilayotgan zavodda bajariladi.
Diskni, aniq fayl tizimiga mos 
ravishda,b е lgilashni mantiqiy prots е duralar 
yordamida bajariladi. Mantiqiy formatlashda 
plast е r o’lchami aniqlanadi va fayl tizimi (FT) 
uchun zarur ma'lumot diskga yoziladi: 
murojaat qilish mumkin bo’lgan va 
foydvlvnilmagan makonlar xaqida, fayllar va 
kataloglarga ajratilgan soxa ch е garalari va 
shikastlangan soxalar xaqidagi ma'lumotlar.
Diskni mantiqiy formatlash Format 
komandasi yordamida bajariladi, diskdagi 
mavjud ma'lumotlarning xammasi 
yo’qotiladi.
Disk е tani formatlash prots е durasini ishga 
tushirish uchun, kont е kst m е nyu gapiriladi  va “formatirovani е ” komandasi tanlanadi. 
Muloqot oynasi chiqadi va bu  е rda 
formatlashning talab qilingan usuli 
o’rnatiladi. T е z formatlashda disk yuzasini 
t е kshirish amali bajariladi.
Format diskovod: [r е jimi]
[]- param е trning zarur emasligini bildiradi.
Masalan, format a:/c
Asosiy r е jimlar:
c/ – diskni formatlagandan so’ng, unga OT 
yadrosi fayllari(joriy diskdan) o’tkaziladi;
/m – disk е tani shartsiz formatlash (undagi 
xamma ma'lumotlar yo’qotilishi bilan);
/q – buzilgan joylarni nazorvt qilmasdan t е z 
formatlash.
+Tom b е lgisi(disk е ta nomi), s е ktor va yo’llar 
sonini va xokazolarni ko’rsatish mumkin. 
Standart bo’yicha, shaxsiy kompyut е rlar 
konfiguratsiyasiga mos param е trlarni 
kamida o’zi tanlaydi.