Xizmаtlаr sohаsidа rаqobаt muhitini shаkillаntirish yo‘llаri - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Xizmаtlаr sohаsidа rаqobаt muhitini shаkillаntirish yo‘llаri

Купить

XIZM А TL А R SOH А SID А R А QOB А T
MUHITINI SH А KILL А NTIRISH
YO LLʼ А RI

Jahon iqtisodiyotining globallashuvi, integratsion jarayonlarning kuchayishi,
innovatsiyalarning jadal rivojlanishi, inson extiyojining cheksiz oʼsib borishi,
yanggiliklarga boʼlgan intilish nafaqat milliy bozorda shuningdek jaxon bozorida
ham xizmatlar sohasining rivojlanishi va sohalar oʼrtastidagi raqobat muhitining
kuchayishiga olib kelmoqda. Maʼlumki, yanggi innovattsiyalarning paydo bo’lishi
ushbu innovatsiyaga bogʼlangan holdagi yanggi xizmatlar turining paydo boʼlishiga
sabab boʼlmoqda va ushbu tarmoq va sohalar uchun yanggi bilimli va yosh
kadrlarni yetishtirib chiqshni talab qilmoqda. Yana qo’shimcha qilsak xizmat
koʼrsatish sohasifiskal siyosat, ijtimoiy ximoya, turizm, logistika va media marketing
kabi koʼplab sohalarni oʼz ichiga olgan holda zamonaviy iqtisodiyotlarda muhim rol
oʼynaydi. Jahonda xizmat ko‘rsatish sohalarini rivojlantirish va raqobatbardoshligini
oshirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlarini iqtisodiyot tarmoqlarini
raqamlashtirish va innovatsion yondashuvni jadal rivojlantirishga ko‘ra
takomillashtirish yo‘nalishidagi tadqiqotlar ustuvor darajada amalga oshirilmoqda.

Tadqiqot
ob’ekti •
mamlakatimizda faoliyat olib borayotgan xizmat ko rsatish korxonalari va ʼ
ularning raqobat olib borish strategiyalari. Ularning raqobatbardoshligi taxlili.
Tadqiqot
predmeti •
xizmat ko rsatish korxonalarga ko maklashish va ular o rtasidagi
ʼ ʼ ʼ
raqobatni rivojlantirish. Raqobat olib borishning yevropa modelli.
Tadqiqot
maqsadi •
mamlakatimizda faoliyat yuritayotgan xizmat ko rsatish korxonalarining
ʼ
raqobatbardoshligini baxolash, ularning faoliyati va yo nalishlarini chuqur
ʼ
o rganish, ular tomonidan olib borilayotgan raqobat strategiyalarini izchil
ʼ
o rganish va xizmat ko rastish soxasida raqobat olib boirshning yanggi strategik
ʼ ʼ
asoslarini ishlab chiqishdan iborat .

raqobat muhiti va uning korxonalar
rivojlanishiga ta sir etishini nazariy ʼ
asoslandi raqobat muhitini shakllantirishning
bosqichlarini va rivojlanishining
nazariy asoslari o rganildi
ʼ
O zbekistonda raqobat muhitini
ʼ
shakllantirishning Yevropa ittifoqi
tajribalaridan foydalanish va
mamlakatimiz amaliyotida qo llash
ʼ
imkoniyatlarini aniqlandi xizmat ko rsatish korxonalari o rtasida
ʼ ʼ
raqobat muhitini takomillashtirish va
korxonalar o rtasida sog lom
ʼ ʼ
raqobatni shakllantirish bo yicha taklif
ʼ
va tavsiyalar ishlab chiqiladiIlmiy yangiligi

Xizmat ko'rsatish sohasida raqobat muhitining
paydo bo'lishini har biriga turli omillar ta'sir
qiladigan bir necha davrlarga bo'lish mumkin.
•
Ilk uyg’onish davri (m.avv XXX asr-milodiy X asrlar)
1
•
Erta rivojlanish (XX asrgacha)
2
•
Iqtisodiy tiklanish va o'sish: (XX asrdan 1945-1970 yillargacha)
3
•
Axborot davri (1980-2000 yillar)4
•
Raqamli transformatsiya (2000-yillardan hozirgi kungacha)5

Xizmatlar sohasini iqtisodiyotning boshqa
tarmoq va sohalaridan farqlanuvchi
xususiyatlari
- Nomoddiylik
-Xizmatlar ko’rsatish va iste'molning bir vaqtdaligi hamda ularning ajralmasligi:
-Xilma-xillik:
-Tez buziluvchanlik:
-Mijozlar bilan aloqalar va o‘zaro munosabatlarning yaqinligi:
-Mijozlarning tajribasiga e'tibor molikligi:
-Xizmat sifatining ahamiyati:
-Mehnatni ko‘p talab qiluvchanligi:

Xizmatlar sohasi asosiy beshta guruxga
bo’linadi
Moliyaviy va sug'urta
xizmatlari (professional
xizmatlar) Mehmondo'stlik va turizm
xamda restoran umumiy
ivqatlanish Ta’lim, sog’liqni saqlash
xizmatlar Maishiy xizmatlar
Multimedia xizmatlari
Mehmonxona, turar joy va turizm xizmatlari Restoran va umumiy ovqatlanish xizmatlari Moliya va yuridik xizmatlar shuningdek marketing va menejment
xizmatlari Sug‘urta xizmatlari Axborot texnologiyalari va axborot aloqa xizmatlariGrafik dizayn va ijodiy xizmatlar Ta'lim va rivojlanish xizmatlari Tibbiy
xizmatlar Arxitektura va qurilish xizmatlari Xavfsizlik va qo‘riqlash xizmatlari obodonlashtirish xizmatlari Avtomobillarni ta'mirlash va texnik xizmat ko‘rsatish
xizmatlari Transport va logistika xizmatlari Sana'at va multimedia xizmatlari

2020. 2021. 2022. 31.03.2023 0.050 000.0100 000.0150 000.0200 000.0250 000.0 O’zbekiston Respublikasining tarmoqlar va sohalarning yalpi
qo’shilgan qiymatdagi ko’rsatkichi (.mlrd so’m)
Qishloq xo'jaligi
Sanoat
Savdo
Qurilish
Xizmatlar150 493,7
181 787,7
208 452,9
23 465,2
150 275,10
186 978,20
220 704,30
53 143,40
33 872,50
42 614,58
52 292,00
13 450,30
37 334,80
45 557,40
55 522,70
11 780,90
93 851,60
109 772,30
196 523,00
39 842,70
54 677,60
72 139,90
94 559,27
31 280,30

Xizmatlar sohasining Yalpi qo’shilgan qiymatdagi ulusgi %
larda
Qishloq, o'rmon va baliqchilik xo'jaligi
Sanoat
Savdo
Qurilish
Xizmar ko'rsatish
Sog'liqni saqlash va ijtimoiy xizmatlar ko'rsatish 25,17382216
24,84452952
11,85643577
6,705205102 23,73311002
11,70663045

2020 2021 2022 45016 0.05 000.010 000.015 000.020 000.025 000.030 000.035 000.040 000.045 000.0 Sektrlarning xizmatlar sohasining yalpi qo’shilgan qiymatidagi ulushi (.mlrd so’m)
Yashash va ovqatlanish bo'yicha xizmatlar
Ta shish va saqlash
Axborot va aloqa
Moliyaviy va sug'urta faoliyati
Boshqarish bo'yicha faoliyat va yordamchi xizmatlar ko'rsatish
Sog'liqni saqlash va ijtimoiy xizmatlar ko'rsatish
San'at, ko'ngil ochish va dam olish
Boshqa turdagi xizmatlar ko'rsatish 2 790,2
4 135,4
5 509,7
1 497,6
29 251,3
36 257,7
42 833,2
12 021,0
9 061,8
11 676,6
14 943,3
4 031,7
22 011,1
20 157,4
33 104,0
10 217,6
6 823,3
8 477,4
9 683,2
2 758,8
16 963,4
19 626,5
23 043,7
6 017,3
1 731,5
2 367,1
2 971,8
794,2
5 218,9
7 074,2
9 112,9
2 504,7

Raqobatga ta’sir qiluvchi asosiy omillar
Ijtimoiy
Siyosiy
Davlat tomonidan olib
boriladigan siyosat.
Bozor xavfsizligi.
Iste’molchilarning
didi, xarakteri, diniy
yoki milliy qarashlar,
aholi soni Iqtisodiy
Tadbirkorlik qobiliyati.
moliyaviy dastaklar,
investitsion jozibadorlik. Ilm fan
Ilm fan yutuqlari,
yangi texnologiya va
innovatsiyalar Geografik
Mintaqaning geografik
joylashuvi va
resurslarning hajmi

Xorijiy davlatlarning raqobat olib borish
yo’llari
Mahsulotni farqlash: Ilg'or kompaniyalar raqobatdan ajralib turadigan noyob va innovatsion mahsulot yoki
xizmatlarni yaratishga e'tibor qaratadilar.
Bozorni o'rganish va tahlil qilish: Ular mijozlar ehtiyojlarini, afzalliklarini va paydo bo'layotgan
tendentsiyalarni tushunish uchun keng qamrovli bozor tadqiqotlariga sarmoya kiritadilar, bu ularga ongli qarorlar
qabul qilish va raqobatchilardan oldinda bo’lish imkonini beradi.
Doimiy innovatsiyalar: Bu kompaniyalar innovatsiya madaniyatini rivojlantiradi va doimiy ravishda o'z
mahsulotlari, xizmatlari va biznes jarayonlarini yaxshilashning yangi usullarini izlaydi.
Strategik hamkorlik: Ular bir-birini to'ldiruvchi kuchli tomonlardan foydalanish va raqobatbardosh ustunlikka
erishish uchun boshqa kompaniyalar bilan strategik hamkorlikni yo'lga qo'yadilar.
Mijozlarni segmentatsiyalash: Ilg'or kompaniyalar bozorlar holatini yaxshiroq tushunish uchun mijozlar bazasini
segmentlarga ajratadilar, bu ularga o'z takliflari va marketing xabarlarini mos ravishda yetkazishga imkon beradi.
Iste'dodlarni qo'lga kiritish va ushlab turish: Ilg'or kompaniyalar yuqori darajadagi iste'dodlarni jalb qiladilar,
ularning rivojlanishiga sarmoya kiritadilar va ijobiy ish muhitini yaratadilar, bu ularga innovatsiyalar va amalga oshirishda
ustunlik beradi..
Raqobatbardosh narxlar: Ilg'or kompaniyalar bozorda raqobatbardosh bo'lib qolgan holda mijozlarga qiymat taklif
qiladigan narx strategiyasini qo'llaydilar.

Xorijiy davlatlarning raqobat olib borish
yo’llari
Kuchli brending: Ular maqsadli auditoriyaga mos keladigan kuchli va taniqli brendlarni yaratishga sarmoya
kiritadilar, raqobatdosh ustunlik va mijozlarning sodiqligini yaratadilar.
Operatsion samaradorlik: Bu kompaniyalar xarajatlarni kamaytirish, samaradorlikni oshirish va mahsulot
yoki xizmatlarni raqobatchilarga qaraganda samaraliroq etkazib berish uchun o’z xarajatlarini optimallashtiradi.
Ta'minot zanjiri boshqaruvi: Ilg'or kompaniyalar o'z ta'minot zanjirlarini samarali boshqarib, xizmatlarni sifatli
va uzluksiz ko’rsatilishini ta'minlaydi, shu bilan birga xarajatlar va xavflarni minimallashtiradi.
Aqil va sezgirlik: Ular tezkor uslublarni qo'llaydilar va o'zgaruvchan bozor dinamikasiga tezda javob berishadi,
bu ularga raqobatchilarga qaraganda bozor o’zgarishiga tezroq moslashishga imkon beradi.
Raqamli transformatsiya: Ilg'or kompaniyalar o'zlarining biznes jarayonlarini o'zgartirish, operatsiyalarni
soddalashtirish va mijozlar tajribasini yaxshilash uchun texnologiyadan foydalanadilar.
Ma'lumotlarga asoslangan qarorlar qabul qilish: Ular ma'lumotlar va tahlillar asosida ongli qarorlar qabul qiladilar,
bu ularga imkoniyatlarni aniqlash, xavflarni kamaytirish va raqobatdosh ustunlikka erishish imkonini beradi..
Mijozlarning tajribasiga e'tibor qaratish: Bu kompaniyalar o'zlarini raqobatchilardan ajratib, barcha aloqa
nuqtalarida ajoyib mijozlar tajribasini taqdim etishga ustuvor ahamiyat berishadi.

Maykl Yudjin Porter
Maykl Porter - taniqli amerikalik iqtisodchi
va Garvard biznes maktabining professori. U strategik
menejment, raqobatbardosh tahlil va raqobatbardosh
strategiyalar sohasidagi eng hurmatli
mutaxassislardan biridir. Porter biznes va akademik
tadqiqotlarda keng qo'llaniladigan bir nechta asosiy
tushunchalar va modellarni ishlab chiqdi.
Porterning eng mashhur asari 1980 yilda
nashr etilgan "Raqobat strategiyasi" kitobidir. Ushbu
kitobda u sanoatning raqobat intensivligi va
jozibadorligini o'lchaydigan mashhur Porterning
beshta kuch doirasini yaratgan etdi. May 23, 1947

Maykl Porterning beshta kuch doirasi sanoatning raqobat intensivligi va jozibadorligini baholash uchun foydalaniladigan strategik
tahlil vositasidir. Nazariya shuni ko'rsatadiki, kompaniyaning rentabelligiga beshta raqobatdosh kuchlar ta'sir qiladi:
Yangi
ishtirokchilar
tahdidi Yetkazib
beruvchilarning
kelishuv kuchi Xaridorlarning
savdolashish
kuchi
O'rnini bosuvchi
mahsulotlar yoki
xizmatlar tahdidi Raqobatning
intensivligi

Yangi ishtirokchilar tahdidi: Bu kuch yangi kompaniyalarning sanoatga kirishi oson yoki qiyinligini tekshiradi.
Kirish to'siqlari, kapitalga bo'lgan talablar, miqyos iqtisodlari, hukumat qoidalari va brendga sodiqlik kabi omillar tahdid
darajasiga ta'sir qiladi. Yuqori to'siqlar va kuchli amaldorlar yangi kelganlar tahdidini kamaytiradi, past to'siqlar va zaif
amaldorlar esa uni oshiradi.
Yetkazib beruvchilarning savdolashish kuchi: Yetkazib beruvchilar narxlarni, sifatni yoki kirish manbalarining
mavjudligini nazorat qilish orqali kuch ishlatishlari mumkin. Muqobil etkazib beruvchilar, noyob manbalar yoki
xaridorlar uchun almashtirish xarajatlari kam bo'lganda etkazib beruvchilarning savdolashish qobiliyati ortadi.
Ta'minotchi kuchi yuqori bo'lgan kompaniyalar rentabellikni pasaytirishi mumkin.
Xaridorlarning savdolashish kuchi: xaridorlarning kuchi ularning narxlarga ta'sir qilish, qulay shartlarni talab
qilish yoki muqobil variantlarga o'tish qobiliyatini anglatadi. Xaridor kuchini oshiradigan omillarga katta xaridorlar
guruhlari, past kommutatsiya xarajatlari, o'rnini bosuvchi mahsulotlarning mavjudligi va narxlarga sezgirlik kiradi. Kuchli
xaridor kuchiga duch kelgan kompaniyalar narxlarning pasayishi va rentabellikning pasayishiga olib kelishi mumkin.
O'rnini bosuvchi mahsulotlar yoki xizmatlar tahdidi: o'rnini bosuvchi mahsulotlar tahdidi, xuddi shu mijozlar
ehtiyojlarini qondira oladigan muqobil mahsulotlar yoki xizmatlar mavjud bo'lganda paydo bo'ladi. O'rinbosarlarning
mavjudligi sanoatning rentabelligiga ta'sir qiladi. O'rinbosarlar qanchalik qulay va jozibali bo'lsa, mavjud kompaniyalar
uchun xavf darajasi shunchalik yuqori bo'ladi.
Raqobatning intensivligi : Bu kuch sanoatdagi mavjud kompaniyalar o'rtasidagi raqobatning intensivligini aks
ettiradi. Korxonalar o’rtasidagi raqobatiga ta'sir etuvchi omillarga raqobatchilar soni va hajmi, sanoatning o'sish sur'ati,
mahsulotning farqlanishi va chiqish to'siqlari kiradi. Kuchli raqobat ko'pincha narxlar urushiga, daromadning pasayishiga
va kompaniyalar uchun yuqori xarajatlarga olib keladi.

Ma'lumotlarining o‘zgaruvchanligi: Moddiy tovarlardan farqli o‘laroq, xizmatlar ko‘pincha tabiatan o‘zgaruvchan bo‘lgan
ma'lumotlarga tayanadi, masalan, insoniy ko‘nikmalar, bilim va tajriba. Xizmat ko‘rsatish sifatiga ushbu ma'lumotlarning o‘zgaruvchanligi ta'sir
qilishi mumkin, bu esa xizmat ko‘rsatuvchi provayderlar uchun malakali mutaxassislarni yollash va o‘qitishni muhim qiladi.
Vaqt sezgirligi: xizmatlar ko‘pincha vaqtga sezgir va tezkor. Xizmat ko‘rsatishdagi kechikishlar yoki samarasizlik mijozlarning
noroziligiga olib kelishi mumkin. Xizmat ko‘rsatuvchi provayderlar vaqtni samarali boshqarishlari va mijozlar kutganlarini qondirish uchun o‘z
vaqtida yetkazib berishni ta'minlashlari kerak.
Е galik huquqi: Mijozlar odatda jismoniy tovarlarga yegalik qilganidek xizmatlarga ega emaslar. Xizmatlar iste'mol qilinadi ammo
mijozlar doimiy yegalik huquqini saqlab qolmaydi. Bu farq mijozlarning foydalanish va qiymatga oid tasavvurlari va ehtiroslariga ta'sir qiladi.
Mijozlarning ishtiroki: Xizmat ko‘rsatish sohasida mijozlar ko‘pincha xizmat ko‘rsatish jarayonida faol rol o‘ynaydi. Ular
xizmatlarni yaratish va moslashtirishga hissa qo‘shadi va xizmat ko‘rsatuvchi provayderlar bilan hamkorlik qilishlari mumkin.
Axborot assimetriyasi: xizmatlarning nomoddiy tabiati tufayli xizmat ko‘rsatuvchi provayderlar va mijozlar o‘rtasidagi ma'lumotlar
assimetriyasi moddiy tovarlarga nisbatan aniqroq bo‘lishi mumkin. Mijozlar xizmat ko‘rsatuvchi provayderlarning tajribasi va yo‘l-yo‘riqlariga
tayangan holda, taqdim etilayotgan xizmat haqida cheklangan bilim yoki tushunchaga yega bo‘lishi mumkin. Xulosa va tavsiyalar

Sifatni nazorat qilishdagi muammolar: xizmat ko‘rsatish sifatini barqaror saqlash xizmatlar ko’rsatish sektoriga nisbatan xizmat
ko‘rsatish sohasida ancha qiyin bo‘lishi mumkin. O‘zgaruvchanlik va inson ma'lumotlariga bog‘liqlik xizmat ko‘rsatish bo‘yicha
standartlashtirilgan sifatga erishishni qiyinlashtiradi. Xizmat ko‘rsatuvchi provayderlar izchil xizmatlar ko’rsatilishini ta'minlash uchun sifat
nazorati choralarini amalga oshirishlari kerak.
Qabul qilingan qiymat: xizmatlarning qabul qilingan qiymati ko‘pincha sub'ektiv bo‘lib, mijozlarning kutishlari, tajribasi va shaxsiy
imtiyozlari ta'sir qiladi. Mijozlar xizmat qiymatini uning afzalliklari, natijalari va ularning yehtiyojlariga qanchalik mos kelishiga qarab
baholaydilar. Ushbu sub'ektiv baholash xizmatlarni moddiy tovarlarni ob'ektiv baholashdan ajratib turadi.
Narxlarni belgilashda qiyinchilik: Narxlarni belgilash xizmatlari jismoniy tovarlarni narxlashdan ko‘ra murakkabroq bo‘lishi mumkin.
Xizmatlarning nomoddiyligi tegishli narx strategiyasini aniqlashni qiyinlashtiradi. Xizmat ko‘rsatuvchi provayderlar ko‘pincha narxlarni
belgilashda yetkazib beriladigan qiymat, raqobatbardosh narxlar va xarajatlar tuzilmalari kabi omillarni hisobga oladi.
Ishonch va ishonchlilikning ahamiyati: xizmatlarning nomoddiyligi va shaxsiy xususiyati tufayli xizmat ko‘rsatish sohasida
ishonch va ishonchlilikni o‘rnatish juda muhimdir. Mijozlar qaror qabul qilishda ishonchga tayanadi, ayniqsa ularda cheklangan ma'lumotlar
yoki xizmat ko‘rsatuvchi provayder bilan oldingi tajribalari bo‘lsa. Ishonchni mustahkamlash va qo‘llab-quvvatlash xizmat ko‘rsatuvchi
provayderlar uchun doimiy harakatdir.

Tuyg‘ularning roli: Hissiyotlar xizmat ko‘rsatish sohasida muhim rol o‘ynaydi. Xizmat ko‘rsatish
tajribasi sifati va mijozning qoniqishiga xizmat ko‘rsatuvchi provayder va mijoz o‘rtasidagi hissiy aloqa ta'sir
qiladi. Xizmat ko‘rsatuvchi provayderlar hissiy omillarni hisobga olishlari va mijozlar uchun ijobiy hissiy tajriba
yaratishga intilishlari kerak.
Brend tushunchasi: Xar bir xizmat ko’rsatish korxonasi o’z brendini yaratish va uni ommalashtirish
uchun xarakat qilishi zarur.
Qonuniy siyosiy omil: Xar bir xizmat ko’rsatish korxonasi qonuniy siyosiy omilni xisobga olgan holda
xarakat qilishi zarur. Bunda u davlat tomonidan beriladigan imtiyozlar orqali o’z salohiyatini oshirishi mumkin
Moddiy texnik baza: Xizmatlar sifatini yaxshilash va mijozlar oqimini kuchaytirish uchun moddiy
texnik baza yaxshi rivojlangan bo’lishi zarur.

E
E’tiboringiz uchun raxmat

Xizmаtlаr sohаsidа rаqobаt muhitini shаkillаntirish yo‘llаri

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish