xordalilar tipi. Lichinka xordalilar tipi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	8.0MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

xordalilar tipi. Lichinka xordalilar tipi

Купить

Kenja tip.Lichinka
xordalilar yoki
qobiqlilar
Assidiyalar sinfi.
Ascidiae Salplar sinfi.
Salpae Appendikulariyalar.
Appendiculariae

Assidiya
Yakka assidiya
(Monoscidiae ) Murakkab assidiya
(Synascidia) Olovtanli assidiya
(Pyrosomata)

Umurtqalilar, boshskeletlilar (Vertebrata yoki
Craniata) — xordalilar tipiga mansub hayvonlar
kenja tipi. Turlari soni umurtqasizlarga nisbatan
kam; shunga qaramay ular hozirgizamon
biosferasida muhim o rin tutadi. Ular yuksak ʻ
tuzilgan; o zgaruvchan yashash xususiyatiga
ʻ
ega. Ular okean suvining turli qatlamlarida,
baland tog larda, cho llarda va boshqa joylarda
ʻ ʻ
yashaydi. Barcha Ular evolyutsiyasida ular
tuzilishining bitta umumiy reja asosida
rivojlanishi kuzatiladi. Bunday rivojlanish
morfologik, biokimyoviy va fiziologik
xususiyatlari, xattixarakatlari hamda psixik
faoliyati jihatidan takomillashgan formalar
vujudga kelishiga olib kelgan.

Hozir Ularning 40—45 ming turi mavjud bo lib, 7 ʻ
sinfi mavjud bo'lib , ular quyidagilar.
1. To 'garak og'izlilar
sinfi.
2. To g'ayli baliqlar sinfi.
3. Suyakli baliqlar sinfi.
4. Suvda va quruqlikda
yashovchilar sinfi .
5. Sudralib yuruvchilar
sinfi.
6. Qushlar sinfi.
7. Sutemizuvchilar sinfi.

To garak og izlilar — jag sizlar katta sinfi ga ʻ ʻ ʻ
mansub suvda yashovchi tuban umurtqali
hayvonlar sinfi. Ilonbaliqqa o xshash tanasi
ʻ
shilimshiq ajratuvchi hujayralarga boy qalin
teri bilan qoplangan. Skeleti tog aydan iborat.
ʻ
Juft suzgich qanotlari yo q. Jabra orqali nafas
ʻ
oladi.

To 'garakog'izlilar sinfi

To g ayli baliqlar (Chondrichthyes) — umurtqalilar sinfi. ʻ
Uz. 6 sm dan 20 m gacha. Skeleti tog ay, terisi plakoid
ʻ
tangachalar bilan qoplangan yoki tangachalar
bo lmaydi. Jabra yoriqlari 5—8, ba zan 4 juft,
ʻ ʼ
tashqariga ochiladi: jabra qopqoqlari bo lmaydi.
ʻ
Suzgich pufagi yo q. Ichagida spiral klapan, yuragida
ʻ
arterial konus bor. Anal va siydik chiqarish teshigi qorin
suzgichlari asosida. Ichki urug lanadi. Kopulyativ
ʻ
organlari juft, qorin suzgichlardan hosil bo ladi. Tirik
ʻ
tug adi, tuxumdan tirik tug adi yoki uvildiriq tashlaydi.
ʻ ʻ
Ta na suyuqligi tashqi muhitga nisbatan gipertonik.
Chuchuk suvlarda To g ayli baliqlarning qon bosimi
ʻ
pasayib ketib, tezda halok bo ladi. Chuchuk suv
ʻ
To g ayli baliqlari yuqori osmotik bosimni saqlash uchun
ʻ
juda ko p siydik ajratib chiqaradi.
ʻ

Suyakli baliqlar (Osteichthyes) — umurtqali hayvonlar sinfi.
Quyi devon davridan ma lum. Uz. 0,7—1,1 sm dan 5—7 m ʼ
gacha, ba zan undan ko proq; vazni 1,5 t gacha. Ichki skeleti
ʼ ʻ
birmuncha suyaklangan, ba zi turlarida tog aydan iborat.
ʼ ʻ
Ta ngachalari ganoid, kosmoid yoki suyakdan tuzilgan. Dum
bo laklarini tog ay yoki suyak nurlar ushlab turadi. Jabralari
ʻ ʻ
to siq bilan bo linmagan, jabra teshiklari jabra qopqoqlari
ʻ ʻ
bilan yopilgan. Ayrim turlarining suzgich pufagi ikkilamchi
tarzda yo qolib ketgan. Urug lanishi, odatda, tashqi; ayrim
ʻ ʻ
turlari tirik tug adi. Osmoregulyasiya jabralar va teri orqali
ʻ
ortiqcha suvning chiqarilishi orqali amalga oshadi. Dengiz
Suyakli baliqlarda bu jarayon buyrak va jabralar orqali
amalga oshadi. Osmoregulyasiya jarayonining keng
diapozonga ega bo lishi tufayli Suyakli baliqlar har xil
ʻ
sho rlangan suvlarda yashay oladi. O tkinchi baliqlar
ʻ ʻ
dengizdan chuchuk suvga, chuchuk suvdan dengizga o tishi
ʻ
mumkin.

Dumsiz amfibiyalar (Salientia, Ecaudata, Anura) —
amfibiyalar sin-fining bir turkumi. 2500 turi ma lum. ʼ
Keng tarqalgan, amfibiyalarning eng yuqori tuzilgan
guruhi. Tuzilishi baqaga o xshaydi. Ta nasi kalta,
ʻ
yapaloq va keng; dumsiz, oyoklari yaxshi
rivojlangan, orqa oyog i oldingisiga nisbatan ancha
ʻ
uzun bo lib, sakrab yurishga moslashgan. Itbalig ida
ʻ ʻ
dastlab orqa oyoklari, keyin oldingi oyoklari paydo
bo ladi. Bo yni juda qisqaligidan boshi tanasidan
ʻ ʻ
yaqqol ajralib turmaydi. D. a., asosan, xasharotlar
bilan oziqlanadi. Tuxumi (uvildirig i) suvda
ʻ
urug lanadi. Metamorfoz orqali rivojlanadi.
ʻ
Tuxumdan chiqqan itbalig i jabra orqali nafas oladi,
ʻ
suvda yashashga moslashgan.

Sudralib yuruvchilar (Reptelia) — umurtqalilar sinfi.
Qadimgi Sudralib yuruvchilar — kotilozavrlar o rta ʻ
karbonda stegotsefallardan paydo bo lgan.
ʻ
Keyinchalik stegotsefallar 2 shoxga ajralgan; ularning
biridan — sut emizuvchilar, ikkinchisidan — qushlar
paydo bo lgan. Sudralib yuruvchilar permdan
ʻ
kaynozoy erasi boshlarigacha Yer yuzi faunasida
hukmronlik qilgan. Mezozoyda kengtarqalgan; ular
orasida dengizda suzuvchilari va havoda
uchadiganlari bo lgan. Eng yirik hayvonlar —
ʻ
dinozavrlar qam mezozoy davrida yashagan. Mezozoy
tugab, kaynozoyning boshlanishi qadimgi Sudralib
yuruvchilar ning qirilib ketishi, sut emizuvchilar bilan
qushlarning keng tarqalishiga to g ri kelgan.
ʻ ʻ

Qushlar — umurtqali hayvonlar sinfi. Trias davrida
yashagan sudralib yuruvchilarning psevdozuxlar
turkumidan kelib chiqqanligi taxmin qilinadi.
Qushlarning qazilma qoldiqlari juda kam; dastlabki
qazilma qoldiq — arxeopteriksnshk toshdagi izi va
suyaklari yura davriga tegishli. Ayrim morfologik
belgilar (orqa oyoqlardagi muguz tangachalar, muguz
tumshuq va boshqalar) hamda fiziologik xususiyatlari
(tuxum qo yishi)ga ko ra qushlar sudralib ʻ ʻ
yuruvchilarga o xshaydi, lekin tanasi pat bilan
ʻ
qoplanganligi tufayli ulardan farq qiladi. Patlar qushlar
tanasida issiqlikni saqlaydi; uchishda havo qarshiligini
kamay-tirib, havoda ko tarish yuzasini hosil qiladi
ʻ
(qanot, dum).

Sut emizuvchilar (Mammalia), umurtqali hayvonlar sinfi. Trias
oxirida yirtqich sudralib yuruvchilar — sinodontlardan kelib
chiqqan. Sinodontlar bir guruhidan ko p bo rtiqlilar (qirilib ketgan), ʻ ʻ
ikkinchisidan kloakalilar paydo bo lgan. Ko p bo rtiqlilardan Yura
ʻ ʻ ʻ
davrida pantoteriyalar, ulardan esa hozirgi xaltalilar va
yo ldoshlilar vujudga kelganligi taxmin qilinadi.
ʻ
Sut emizuvchilarning tashqi ko rinishi va o lchami har xil. Pakana oq tishlining
ʻ ʻ
(hasharotxo rlardan) uz. 4 sm, vazni 1,2 g kelsa, quruklikda yashovchi eng yirik hayvon
ʻ
— afrika filining balandligi 4,5 m, vazni 7,5 t ga yaqin. Hozirgi hayvonlar orasida eng
yirigi ko k kitning uz. 33 m, vazni 150 t. Sut emizuvchilar bo yin umurtqalarining 7 ta
ʻ ʻ
bo lishi, tishlarining har xil tuzilganligi, ular chuqurchalar (alveolalar)da joylashganligi,
ʻ
pastki jag i faqat tish suyaklaridan iboratligi, o rta qulog i bo shlig ida 3 ta eshitish
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
suyakchasining va so lagida kraxmalni parchalovchi ferment borligi bilan boshqa
ʻ
umurtqalilardan farq qiladi.

1. J. L. Laxanov " Umurtqalilar zoologiyasi"
Toshkent -2005
2. B.S. Matiryev , T.Z.Zoxidov "Zoologiya kursi"
II-tom Toshkent-1960
3. J.L.Laxanov "Umurtqalilar zoologiyasi "
o'quv qo'llanma Samarqand-2000
4. S.P. Naumov " Umurtqali hayvonlar zoologiyasi "
Toshkent-1995
5. S Dadayev "Umurtqalilar zoologiyasi"
Toshkent-2015 Foydalanilgan adabiyotlar:

xordalilar tipi. Lichinka xordalilar tipi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish