Xorijiy mamlakatlarda prokuratura organlari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.0MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Xorijiy mamlakatlarda prokuratura organlari

Купить

X or ijiy
m a m la ka tla r d a
pr oku r a tu r a
or ga n la r i

Reja:
•
1. Xorijiy mamlakatlarda prokuratura
organlari
•
2.Prokuratura organlarining xalqaro
hamkorligi
•
3.Prokurorlar Xalqaro Assotsatsiyasi

«Prokuratura organlarining davlat va jamiyat hayotidagi rolini
muhokama qilganda birinchi navbatda milliy huquqiy tizimdan kelib chiqish
zarur. Shundan kelib chiqib aytadigan bodsak, jahonda prokuratura
organlarining xalqaro standarti yo‘q. Chunki har bir davlat bu o‘rinda o‘ziga
xos yo‘nalishga ega. Misol uchun, AQSH, Estoniya, Qozogdston kabi
davlatlarda prokuratura davlatning ijroiya hokimiyati tarkibiga kirsa,
Ispaniya, Bolgariya, Latviya, Gruziya kabi davlatlarda sud hokimiyati
tarkibiga kiradi. Fransiya, Italiya, Ruminiya kabi davlatlarda esa prokuratura
sud va ijroiya hokimiyati o‘rtasidagi o‘rinni egallaydi1.
Bugungi kunga kelib davlat organlari tizimi ichida prokuraturaning
o‘rnidan kelib chiqqan holda davlatlarni to‘rtta guruhga bodish mumkin.
1. Prokuratura adliya vazirligi tarkibiga kiradigan davlatlar (AQSH, Polsha,
Fransiya, Belgiya, Nider- tandiya, Daniya, Ruminiya, Isroil, Yaponiya,
Estoniya, Suriya). Ularda adliya vaziri bir vaqtning o‘zida bosh prokuror
ham bodishi mumkin.
2. Prokuratura sud tizimiga kiradigan davlatlar (Ispaniya, Kotumbiya,
Bolgariya, Latviya).
3. Prokuratura alohida davlat hokimiyati hisob- lanadigan, yaTni ijroiya va
sud hokimiyati tarkibiga kirmaydigan davlatlar (Vetnam, Xitoy, Koreya
xalq Demokratik Respublikasi, Kuba va Laos).
4. Prokuratura yoki unga o‘xshash institutlar yo‘q davlatlar (Buyuk
Britaniyada prokuratura instituti umuman yo‘q. Davlat ayblovi Davlat
ayblovi xizmati degan organ tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi)2.

Yaponiyada prokuraturaning faoliyati va vakolatlari 1944-yilgi
«Prokuratura to‘g‘risida»gi dekret bilan belgilanadi. Germaniyada
esa 1877-yilgi «Sud tuzilmalari to‘g‘risida»gi qonun bilan tartibga
solinadi 3
.
MDH hamda Lotin Amerikasi davlatlarida prokuratura
institutining huquqiy asoslari va asosiy vazifalari konstitutsiyada
belgilangan. Ularda prokuratura institutiga alohida boblar
bag'ishlangan. Lekin ba’zi davlatlarda prokuratura totalitär
tuzumning mahsuli deb qaralib, unga konstitutsiyada o‘rin
berilmagan (Polsha) yoki juda kam o‘rin berilgan (Litva, Sloveniya,
Slovakiya). Hatto, Rossiya konstitutsiyasida prokuratura institutiga
bittagina modda (129-modda) bag‘ishlanib, unda prokuraturaning
funksiyasi haqida so‘z yuritilmay, faqat maqomi va tashkiliy
asoslari haqida gapiriladi.
Qozog'istonda prokuratura faoliyati Prezidentning qonun
kuchiga ega bo'lgan «Prokuratura to‘g‘risida»gi Farmoni asosida
tartibga solinadi 4
. Tojikistonda esa «Prokuratura to‘g‘risida»gi
Konstitutsiyaviy Qonun mavjud.
Deyarli barcha davlatlarda prokuratura organlari mustaqil
hisoblanib, prokurorlar faqatgina qonunga buysungan holda ish
yuritadilar. Shu bilan birga ular o‘z faoliyati davrida siyosiy partiya
va harakatlarga a’zolikni to‘xtatib qo‘yadilar hamda asosiy ishidan
tashqari biron-bir faoliyat turi bilan shug‘ullanishi mumkin emas.
Ular ilmiy, o‘qituvchilik va ijodiy faoliyat bilan faqat asosiy ishdan
bo‘sh vaqtda shug‘ullanishlari mumkin.

O ’
zbekiston Konstitutsiyasiga ko‘ra Prezident mamlakat Bosh prokurori va
uning o'rinbosarlarini lavozimga tayinlaydi va keyinchalik Oliy Majlis
tasdigdga kiritadi 7
. Belarus, Germaniya, Qozogdston, Ozarbayjon 8
, Albaniya
kabi davlatlarda ham Bosh prokuror shu tartibda saylanadi. Slovakiyada esa
Bosh prokuror parlamentning taklifiga binoan Prezident tomonidan
tayinlanadi.
Rossiya va Gruziyada Bosh prokuror davlat rahbarining taklifiga binoan
parlament yoki uning yuqori palatasi tomonidan tayinlanadi. Bolgariyada esa
prezident tomonidan Oliy sud kengashining taklifi bilan lavozimga
tayinlanadi. Agar Prezident bir marta Oliy sud kengashi taklif qilgan
nomzodni ma’qullamasa va ushbu nomzod takroran taklif qilinsa, Prezident
bu safar uni Bosh prokuror lavozimiga tayinlashga majburdir.
Italiya prokuraturasi
Italiya — prokuratura organlari va ijro hokimiyati organlarining aniq
ajratilganligining misolidir.
Italiyadagi prokuratura organlarining maqomi xususida olimlar o‘rtasida
yakdil fikr mavjud emas. Ayrim olimlar fikricha, Italiyadagi prokuratura
organlari konstitutsiyaviy institut hisoblanadi.
Ayrim olimlar esa bu fikrni inkor qilib, xatoni, Italiya Konstitutsiyasida
prokuratura faoliyatiga bag‘ishlangan maxsus normalar mavjud emas degan
fikr bildirganlar.
Italiya Respublikasiningamaldagi Konstitutsiyasi 112-modda- siga binoan
prokuratura organlari jinoiy ta’qib faoliyatini amalga oshirishlari lozim.
Italiya prokuraturasining vakolatlari 1941-yilda qabul qilingan «Sud
tuzilishi to‘g‘risida»gi qonun va protsessual qonunchilikda kengroq
ko‘rsatilgan.
Italiyada prokuratura sud tizimiga kirsa-da, bu tizimda u sudlardan farqli bodgan funksiyalarga ega.

Fransiya prokuraturasi
Fransiyada prokuratura faoliyati JPKning 31-48-moddalari bilan tartibga
solinadi. Tashkiliy jihatdan prokuratura Adliya Vazirligi tarkibiga kiradi.
Fransiyada prokuratura tizimi tashkiliy jihatdan sud tizimiga oxshaydi.
Yuqori mansabdor shaxs bo‘lib kassatsion sud qoshidagi Bosh prokuror
hisoblanadi. Respublika prokurorlari deb kichik va katta (quyi va yuqori)
instansiya tribunali qoshidagi rayon prokurorlari ataladi. Ular apellyatsion
sud qoshidagi Bosh prokurorlarga bo‘ysunadi. Bundan tashqari bosh
prokurorlar va Respublika prokurorlarining o‘rinbosarlari lavozimlari ham
mavjud.
Barcha prokurorlar Fransiya Prezidenti tomonidan tayinlanadi va
lavozimidan chetlatiladi. Adliya Vaziri tavsiya berishda muhim ahamiyatga
ega. Fransiyada prokurorga jinoyatchilik bilan kurash sohasida siyosatni
aniqlash vakolati berilgan.
JPKning 34, 39-moddaiariga ko‘ra jinoyat ishini qo‘zg‘atish, dastlabki
tergovni nazorat qilish, sudda ayblovni quwatlashga haqli.
Bosh prokurorlar apellyatsion sudlar vakolat doirasiga kiradigan
hududlarda jinoyat qonunchiligini qo'llash ustidan nazoratni amalga oshiradi.
Bosh prokurorga apellyatsion sud vakolat doirasiga kiradigan rayonidagi
prokuraturaning barcha mansabdor shaxslari bo'ysunadi. Bosh prokuror
mansabdor shaxslar va sud politsiyasi agentlarining faoliyati ustidan
nazoratni amalga oshiradilar. U politsiyaga odil sudlovni amalga oshirish
uchun zarur bo'lgan ma’lumotlarni yig‘ish bo‘yicha ko‘rsatmalar berishga
haqli.
Respublika prokurori sud politsiyasining mansabdor shaxsining barcha
huquq va vakolatlariga ega bo‘ladi hamda jinoyatni ochishga aloqador bolgan
politsiya xizmatlariga rahbarlik qiladi. Jinoyat ishi kim tomonidan
qo‘zg‘atilganligidan qat’i nazar, uni davom ettirish va sudda ayblovni
quvvatlash huquqi prokuraturaga tegishlidir.

Germaniya Federativ Respublikasi prokuraturasi
Prokuratura faoliyati «Sud tizimi to‘g‘risida»gi Federativ
Qonun, JPK, «Prokurorning tashkiliy strukturasi to‘g‘risida»gi
Nizom va prokuraturaning ichki tartibi qoidalari bilan tartibga
solinadi.
Huquqni muhofaza qiluvchi organlar tizimida GFR
prokuraturasi o‘z o‘rnini sekinlik bilan (qiyinchilik) egalladi. Bu
holat prokuratura sud va politsiya o‘rtasidagi doimiy
kelishmovchilik- lar bilan amalga oshirildi. Tashkiliy jihatdan
prokuratura sud tizimining bir qismi hisoblanadi. Umumiy
sudlovli har bir sudda o‘z prokuraturasi mavjud. Eng quyi sudlarda
ijtimoiy xavflilik darajasi unga yuqori bodmagan jinoyatlarni
ko'ruvchi sudlarda prokuraturalar tashkil etilmaydi. Ularning
vazifalarini bajarish yer sudi qoshidagi prokuraturaga yuklatilgan.
GFRda 114 ta yer sudi bo‘lib, ular ishlarni birinchi instansiya
hamda apellyatsiya instansiyasida ko‘rib chiqadi.
Har bir yer sudi qoshida o‘z prokuraturasi bor.
Har 24 ta yuqori yer sudining qoshida (bu sudlar birinchi
instansiya hamda quyi sudlar qarorlari ustidan shikoyatlarni
kassatsion instansiyada ko'rib chiqadi) yer adliya vazirligiga
bo‘ysunuvchi bosh prokuratura bor.
Oliy federal sudi qoshida Federal adliya vazirligiga
bo‘ysunadigan Federal bosh prokuratura bor.
Federal bosh prokuror yerlar prokurorlariga ko‘rsatmalar
berishga haqli emas.

GFR prokuratura organlarida jami 4500 prokurorlar ishlaydi.
Hokimiyatlar bodinishi tizimida prokuratura organlari sudning
emas ijro hokimiyatining tarkibiy qismidir. Prokuratura ijro
hokimiyati tizimidagi ma’muriy boshqarmalarga kiradi, bu
boshqarma esa adliya tizimiga.
Prokuraturaga adliya organlari faoliyatini ta’minlash vazifasi
yuklatilgan bodib, bu vazifani esa ular sud bilan hamkorlikda va
teng huquqlarda bajaradi.
0‘zbekiston Respublikasi «Prokuraturasi to‘g‘risida»gi Qo-
nunning 52-moddasiga muvofiq 0‘zbekiston Respublikasi Bosh
prokuraturasi 0‘zbekiston Respublikasining qonun hujjatlari va
xalqaro shartnomalariga muvofiq chet el davlatlarining tegishli
organlari bilan prokuror nazorati, jinoyatchilikka qarshi kurash
sohasida hamda boshqa masalalar bo‘yicha hamkorlik qilishi
belgilab qoyilgandir.
0‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 18-aprel- dagi
«Ijtimoiy - iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish, mamlakatni
modernizatsiya qilish, inson huquq va erkiniik- larining ishonchli
himoyasini ta’minlashda prokuratura organlarining rolini
kuchaytirish to‘g‘risida»gi PF-5019-son Farmoniga asosan Bosh
prokuratura tizimida Xalqaro-huquqiy boshqarma tashkil etildi.
Mazkur Farmon asosida mamlakatda davlat boshqaruvini
takomillashtirish hamda demokratlashtirish, aholining turmush
darajasi va sifatini oshirish, hududlarni kompleks rivojlantirish
borasida keng kodamli islohotlar amalga oshirilmoqda.

Prokuratura organlarining qonunchilik ijrosini ta’minlash borasidagi
mas’uliyatini yanada oshirish hamda 2017-2021-yillarda 0‘zbekiston Respublikasini
rivojiantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasini so‘zsiz
amalga oshirish maqsadida:
1. Jamiyatda qonuniylikni mustahkamlash hamda demokratik, ij'timoiy-iqtisodiy
islohotlarni ro‘yobga chiqarishga, inson huquq va erkinliklarini ishonchli himoya
qilishga qaratilgan qonunlarning so‘zsiz ijro etilishi ustidan samarali nazoratni
amalga oshirish orqali «Xalq manfaatlariga xizmat qilish» prokuratura
organlarining ustuvor vazifasi etib belgilandi.
birinchidan, hududlarni kompleks ij'timoiy-iqtisodiy rivojlantirish dasturlarini
so‘zsiz bajarishni, amalga oshirilayotgan islohotlarga to‘siq bohuvchi omillar va tizimli
kamchiliklarni aniqlash hamda bartaraf etishni;
ikkinchidan, tadbirkorlik faoliyatini har tomonlama qohlab-quvvatlash hamda
tadbirkorlik subyektlarining huquq va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya
qilishni;
uchinchidan, aholi bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ochiq muloqot o‘rnatishni, fuqarolar
murojaatlarini o‘z vaqtida hal qilishni, aholining huquqiy madaniyatini oshirishni,
jamiyatda qonun buzilishiga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirishni;
to‘rtinchidan, profilaktika tadbirlarining, ayniqsa, voyaga yetmaganlar va yoshlar
o‘rtasidagi tadbirlarning ta’sirchanligini, huquqbuzarliklar sodir etilishining sabab va
shart-sharoitlarini o‘z vaqtida aniqlash hamda bartaraf etishni;
beshinchidan, kam ta’minlangan oilalarni manzilli ijtimoiy himoya qilishni, yangi
ish o‘rinlari yaratish dasturlarini amalga oshirishni, ish haqi, pensiya, stipendiya va
nafaqalarni o‘z vaqtida tohashni;
oltinchidan, malakali tibbiy yordam ko‘rsatishni, aholiga arzón dori vositalari
yetkazishni, ta’lim jarayonining sifati va ta’lim muassasalarida o‘quvchilar davomatini
hamda ularning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etishni;

yettinchidan, fuqarolarga arzon uy-joy ajratishni, uy-joy sotib • olish uchun,
birinchi navbatda, yosh oilalar, yetim bolalarga kredit resurslaridan foydalanish
imkoniyatini yaratishni, sifatli kommunal xizmat ko‘rsatish va hisob-kitoblarni
o‘z vaqtida amalga oshirishni;
sakkizinchidan, tabiiy resurslar, yer maydonlaridan maqsadli va oqilona
foydalanishni ta’minlashga asosiy e’tibor qaratilishi belgilab berildi..
Diplomatik aloqalar o‘rnatilgan va shartnomalar tuzilgan davlatlar bilan
jinoyat sodir etgan shaxslarni ushlab berish, jinoyatchilikka qarshi
kurashish faoliyatida o‘zaro hamkorlik ishlarini ham 0‘zbekiston
Respublikasi Bosh prokuraturasi orqali amalga oshiriladi. 0‘zaro
shartnomalar mavjud bo‘lmagan davlatlar bilan huquqiy aloqalar xalqaro
konvensiyalar, xalqaro huquqiy normalar talablari asosida amalga
oshiriladi. 0‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi tizimida Xalqaro-
huquqiy boshqarma qayta tashkil etildi.
Prokurorlar Xalqaro Assotsiatsiyasi
0‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi qonunchilik va xalqaro
shartnomalarga mos ravishda prokuror nazorati, jinoyatchilik bilan kurash
va boshqa masalalar bo‘yicha hamkorliklarni amalga oshirmoqda. 0‘zaro
hamkorlikdagi harakatlar yo‘nalishlariga xorijiy mamlakat hududidagi
0‘zbekiston fuqarolarining, xorijiy fuqarolarning yurtimizdagi huquq va
erkinligi masalalari, jinoiy ishlar bo‘yicha huquqiy yordam ko‘rsatish, jinoiy
javobgarlikka tortish va hukmni ijro etish uchun shaxslarni ekstradiksiya
qilish, jinoiy ish qo‘zg‘ash uchun ishlar va materiallarni yo‘naltirish,
shuningdek, jazoga hukm etilganlarni jazoni o‘tashda davom etishi uchun va
ruhiy xastalikdan aziyat chekuvchi shaxslarni majburiy davolashga
o'tkazishlar borasidagi hamkorliklar amalga oshirishi mumkin bo'ladi.

Foydalanilgan adabiyot
1. Shavkat Mirziyoyevning 0‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul
qilinganining 24-yilligiga bag‘ishlangan marosimdagi ma’ruzasi.
www.gazeta.uz/uz/2016/12/07/speech .
Normativ-huquqiy hujjatlar
1. 0‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. Toshkent.: O‘zbekiston, 2021.
2. 0‘zbekiston Respublikasining 2001-yil 29-avgustdagi «Prokuratura to‘g‘risida»gi
257—II-sonli Qonuni // 0‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi,
2001-y., 9-10-son, 168-modda.
3. 0‘zbekiston RespublikasiningFuqarolik kodeksi, 39-modda // (2022-yil 10-
dekabrgacha bo‘Igan o'zgartish va qo‘shimchalar bilan). Toshkent: Yuridik
adabiyotlar publish, 2022.
4. 0‘zbekiston Respublikasining Jinoiyat-protsessual kodeksi // (2022-yil 15-
noyabrgacha bo‘lgan o‘zgartish va qo‘shimchaiar bilan). Toshkent: Yuridik
adabiyotlar publish, 2022.
5. 0‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi // (2022-yil 20-
sentabrgacha bo'lgan o‘zgartish va qo‘shimchalar bilan). Toshkent: Yuridik
adabiyotlar publish, 2022.
6. 0‘zbekiston RespublikasiningIqtisodiy protsessual kodeksi // (2021-yil 1-
noyabrgacha bo‘lgan o‘zgartish va qo‘shimchalar bilan). Toshkent: Yuridik
adabiyotlar publish, 2022.
7. 0‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy sud ishlarini
yuritish to‘g‘risidagi kodeks // (2022-yil 10-oktabrgacha bo‘lgan o‘zgartish va
qo‘shimchalar bilan). Toshkent: Yuridik adabiyotlar publish, 2022.

Xorijiy mamlakatlarda prokuratura organlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish