XX асрнинг 20-30 йилларида ўзбекистон ижтимоий ҳаётида маданий-маърифий муассасаларнинг ўрни
![маърифий муассасалар бу жиҳати хотин-қизлар ўртасида иш олиб
боришнинг янги йўлига ўта бошлади. Шунингдек, 1926 йилнинг ёзига келиб
хотин-қизлар қўмитаси ўз эътиборини Ўзбекистонда аёллар ўртасида
тарғибот ишларини кучайтиришга қаратган 411
.
1927 йилга қадар аёллар клуби ва қизил чойхоналар хотин-қизларни
паранжи ташлаш ҳаракатига тайёрлаган бўлса, 1927 йилдан сўнг “Ҳужум”
ҳаракатининг асосий тарғиботи ва митинг чиқишлари марказига айланган.
1927 йилнинг мартида юз берган ҳаракатлар ва унинг бориши ҳақида
бир қатор маълумотлар сақланиб қолган. “Ҳужум” ҳаракати нафақат
аёлларни паранжидан озод қилиш билан боғлиқ ҳолда балки, эркаклар
устидан куч ишлатиш воситасига ҳам айланиб кетган. Кампаниянинг давом
этиши партия аъзоси саналган эркаклар учун ўзига хос “юк” бўлиб тушган
эди. Андижоннинг Асака қишлоғида маданий ишчи-ходимлар уюшмасининг
йиғилишида эркак кишиларга паранжисини ташлаган ўз аёлининг номини
дарҳол қизил чойхонадаги [krasnaia doska] (қизил тахта)га ёзиб қўйиш
мажбурияти юкланган 412
.
Андижон округининг Уйчи қишлоғида партия котиби бўлган
Бузрукхонов вилоятнинг ўн беш имомини чақириб, аёллар паранжисини
ташлаш учун қаратилган декларaцияни мажбуран имзолатишга ҳаракат
қилган. Бу талабни бажармасдан уни рад этган имомлар шу заҳотиёқ ҳибсга
олинган. Қолганлари миршаблар ҳамроҳлигида кейинги куни қишлоқларда
юриб аёлларнинг паранжиларини мажбуран ташлатиш ишларини олиб
борган.
1927 йилнинг 8 март куни Шаҳрихонда маҳаллий аёллар ҳаракати
етакчиси бўлган Хадичахон Ғолибжон қизи қизил чойхонага йиғилган
кўплаб аёлларнинг паранжисини мажбуран тортиб олган. Кейинги куни ҳам
унинг мажбуран паранжиларни тортиб олиш жараёни маҳаллий эркаклар
411
Коммунистка. 1926, №9. 74-75 бетлар.
412
Adeeb Khalid. Making Uzbekistan: Nation, Empire, and Revolution in the Early USSR. – Ithaca and London:
Cornell University Press, 2015. – Р. 355.
129](https://docx.uz/documents/4ce7ee6d-173a-4466-9028-e7368975b843/page_129.png?v=1)
![1.3. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 28 ноябрдаги П Қ-
4038-сон “Ўзбекистон Республикасида миллий маданиятни янада
ривожлантириш концепциясини тасдиқлаш тўғрисидаги”
Қарори //[ Elektron resurs ] // http://www.lex.uz/docs/4084926.
2. Архив материаллари
2.1. Ўзбекистон Республикаси Марказий Давлат архиви
2.1.1. Р-25. Жамғарма – ТАССР Халк Комиссарлари Совети.
2.1.2.Р- 34. Жамғарма – ТАССР Маориф Халқ Комиссарлиги.
2.1.3.Р-86. Жамғарма – Ўзбекистон ССР Марказий Ижроия Қўмитаси.
2.1.4.Р-94. Жамғарма – Ўзбекистон ССР Маориф Комиссарлиги.
2.1.5. Р-737. Жамғарма – Ўзбекистон Касаба Қўмитаси кенгаши.
2.1.6. Р-837. Жамғарма – Ўзбекистон ССР Министрлар Совети.
2.1.7. Р-2285. Жамғарма – Л.Л. Бурэ нинг шахсий фонди.
2.2. Самарқанд вилояти д авлат архиви
2.2.1. 104-Жамғарма – Халқ таълими бошқармаси Самарқанд бўлими.
2.2.2. 142-Жамғарма – Таълим бошқармаси комитети.
2.2.3. 152-Жамғарма – Халқ таълими бошқармаси Каттақўрғон уезди бўлими.
2.2.4. 230-Жамғарма – Вилоят маданият бошқармасининг Ҳамид Олимжон
номидаги вилоят драматик театри.
2.2.5. 976-Жамғарма – Хатирчи волости бошқаруви ҳужжатлари. 2.2.6. 1628-
Жамғарма – Самарқанд вилоят маданий-маърифий муассасалар бўлими.
2.2.7. 1720-Жамғарма – Оммавий тарғибот олиб бориш ва маданий-маърифий
ишларга раҳбарлик қилиш.
2.2.8. 1735-Жамғарма – Хотин-қизлар ўртасида маданий-маърифий ишлар
олиб бориш бўлими.
2.3. Самарқанд давлат музей қўриқхонаси архив фонди
2.3.1. КП-562 . Жамғарма – Л.Л. Бурэ нинг шахсий фонди.
2.3.2. КП-3957/1 . Жамғарма – А.Н.Волковнинг шахсий фонди.
2.3.4. КП 5245/14. Жамғарма – Брошюра “Проект резолюции ВИИИ съезда”.
2.3.5. КП 5694/ 16 . Жамғарма – Худосиз газетаси.
2.3.6. КП 5694/ 21 . Жамғарма – Колхозчилар товуши газетаси.
2.4. Самарқанд вилоят ҳокимияти архиви
2.4.1. 31- Жамғарма – Ўзбекистон коммунистик партияси Самарқанд вилоят
қўмитаси.
3. Эълон қилинган ҳужжатлар ва статистик нашрлар
3.1. Список населенных мест Узбекской ССР. Центральное Статистическое
Управление Узбекистана. В ыпуск ИИ. – Самарканд: Издание
Ц.С.У.УзССР , 1925. – 84 с.
3.2. Коммунистическая партия Узбекистана в резолюциях и решениях
148](https://docx.uz/documents/4ce7ee6d-173a-4466-9028-e7368975b843/page_148.png?v=1)
XX асрнинг 20-30 йилларида ўзбекистон ижтимоий ҳаётида маданий-маърифий муассасаларнинг ўрни