Y.IS’Hoqovning Navoiy poetikasi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	14.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Y.IS’Hoqovning Navoiy poetikasi

Купить

Mavzu:Y.Is’hoqovning “Navoiy poetikasi”

reja:
1 Navoiy poetikasi
2 Adabiyotlar tahlili va
metodologiya
3 Natijalar va muhokama

1.Navoiy poetikasi
•
Alisher Navoiyning lirik merosi o’zbek lirikasining milliy hamda qardosh xalqlar adabiyotining eng ilg’or an’analarini
o’zida mujassam etgan o`lmas va yuqori bosqichi hisobladi. Navoiy lirikasining tub mohiyati – falsafiy, ijtimoiy va
yuksak poetik shakldagi ifodasi bo’lganligi bilan alohida ahamiyatga egadir. Biz birinchi marta Navoiy ijodiyotida
lirikaning davrning yetakchi falsafiy-ijtimoiy oqimlari bilan bevosita aloqasini ko’ramiz. Lirikaning ijtimoiy muhit
bilan munosabati, asosan, chuqur norozilikka asoslangan qarama-qarshiliklar, ilg’or bir mutafakkir – ijodkor isyoni
sifatida ko’rinadi. U – hayot tomirlaridagi ichki harakatni davr yuragi- murakkab chuqur ritmni his eta oladigan zukko
olim va siyosiy arbob. Ayni zamonda ishqning quvonch va alamlari, bekaslik va musofirlikning og’ir ruhiy
iztiroblaridan ham mahrum emas. Binobarin, bir o’rinda ana shu insoniy tuyg’ular girdobida turib oh-u nola qilsa,
ikkinchi bir o’rinda osmon-u falakni larzaga soladigan darajada na’ra tortadi. Bir qarasangiz, u olam va odam naslidan
hafsalasi pir bo’lib ulardan etak siltaydi; bir qarasangiz; din, hokimiyat arboblarining chirkin basharasiga ta’na
toshlarini urib, podshohning giribonidan mahkam tutgan holda, uning yuziga bor haqiqatni keskin bir shaklda to’kib
solidi.

•
Shoir shaxsida yoshlik davridayoq ko’rina boshlagan mavjud muhitga tanqidiy bulish hissi davrlar
o’tishi bilan, uning hayotiy tajribasi bilan bog’liq holda tobora kuchayib bordi va nihoyat, u xilma – xil
shakldagi chuqur muhokamalardan keyin “olamni odam manfaatlariga mos qilib va u bilan birga
odamni ham qaytadan yaratish kerak” degan buyuk xulosaga keldi.
•
Shuning uchun ham mazmunan g’oyaviy pafos jihatdan yuksak va badiiy barkamol bu she’riy
durdonalar shoir hayotligi chog’idayoq milliy va geografik chegaralarni yoritib o’tib, Xuroson,
Movarounnahr, Kichik Osiyo va Sharqiy Turkmanistonga kengayib, shuhrat qozondi.

2 .Adabiyotlar tahlili va metodologiya
•
Navoiy lirik she’rlarining xalq orasidagi naqadar tez yoyilganligini shundan ham bilish mumkinki, shoir 24 – 25 yoshlik
chog’ida uning muxlislari bir qancha she`rlarini to`plab, maxsus devon holiga keltirishgan.
•
Diqqatga sazovor tomoni shundaki, Navoiy lirikasi haqidagi dastlabki fikrlar uning hayotlik paytida bayon qilingan va
ularda shoir lirik merosining mohiyati ixcham, ammo mukammal baholangan.
•
Abdurahmon Jomiy “Bahoriston” 1
asarida Alisherning tengsiz talanti, uning har ikki tilda she’r yozishi, biroq mayli
turkiy yozishga ko’proq ekanligini ta’kidlagach, “ba on zabon besh az vay va beh az vay kase she’r naguftaast va gavhari
nazm nasufga” (u tilda ( ya’ni turkiyda – YO.I.) hech kim undan ko’p va undan yaxshiroq she’r ayta olmagan va nazm
durlarini tesha olmagan) deb yozadi. Ana shu bir jumlada Navoiy adabiy merosining, jumladan, lirik merosining eng
muhim jihatlari (Hajm jihatdan ham, mazmun va badiiy shakl nuqtai nazaridan ham) nihoyatda ustalik bilan ko’rsatib
berilgan. Shu narsa diqqatga sazovorki, Navoiyning yosh zamondoshlaridan bo’lmish Zahiriddin Boburning Navoiy
she’riyati haqida “Boburnoma”da bayon qilgan fikri ham Abdurahmon Jomiy fikri bilan aynan mos keladi.

3.Natijalar va muhokama
•
Hakimshoh Qazviniy ham “Majolisun - nafois” tarjimasining ilova qismida Alisher Navoiyning ham turkiy, ham
forsiy tilda yuksak mahorat bilan she’rlar yozganligini bayon etib, o’z fikrini quyidagicha xulosalaydi: “Hech kim
turkiy she’rni undan yaxshiroq ayta olmagan va nazm durlarini undan yaxshiroq socha olmagan”.
•
Umuman, XVI – XIX asrlarda Hindiston, Eron, Afg’oniston, Turkiya va O’rta Osiyoda tuzilgan va Alisher Navoiy
nomi kiritilgan tazkiralarda Navoiy ijodi jumladan, uning lirikasi haqida bayon qilingan fikrlarni shunday
umumlashtirish mumkin: Alisher Navoiy har ikkki tilda (o’zbek va fors tillarida) mahorat bilan she’rlar bitgan. Biroq,
uning ta’bi turkiy she’rga ko’proq moyil bo’lgan ,undan boshqa hech kim yaxshiroq she’r yaratgan emas.
•
Dastlab Navoiy lirikasini o’rganish borasidagi ishlar asosan ikki yo’nalishda olib borildi: birinchi yo’l tekstologik
tadqiq qilish yoki to’liq nashrini yaratishga bo’lgan bosqichlardan iborat. Ana shu sohada amalga oshirilgan ishlarni
shunday umumlashtirish mumkin: a) Navoiy she’rlarining to’plam, xrestomatiya va antologiyalar tarkibida berilishi;
b) alohida majmua yoxud tanlangan asarlar tarzidagi nashrlari; v) akademik nashri.

•
Navoiy lirik merosining qariyb qirq yil davomida yuzaga kelgan nashrlari o’z xarakteriga ko’ra yutuq va
kamchiliklarga ega, albatta. Biroq muhimi shundaki, ana shu ilmiy tadqiqotlar Navoiy lirikasining ilmiy- tanqidiy
zahirasini yaratish uchun asosiy manba bo’la oladi. Alisher Navoiy lirikasini tekshirishning ikkinchi yo’li esa nazariy
xarakterdadir. Bu sohadagi tadqiqot ishlari, asosan, 40 – yillarda boshlangan bo’lib, shoirning lirik merosi turli
ko`rinishdagi tadqiqotlar uchun necha yillardan buyon manba bo’lib xizmat qilib kelmoqda. Avvalo, Navoiyning lirrik
merosi shoir ijodining bir qator nazariy masalalariga bag’ishlangan asarlar tarkibida u yoki bu masala bilan bog’liq
holda tadqiq etilgan. Navoiyning falsafiy – ijtimoiy qarashlari, uning satirasi, ijodiy metodi hamda mahorati
masalalariga bag’ishlangan monografik tadqiqotlar ana shular jumlasidandir. Bir qator tadqiqotlar bevosita shoir lirik
merosini turli ko`rinishlarda tekshirishga bag’ishlangan. Alisher Navoiy lirikasini nazariy jihatdan tadqiq etish sohasida
an`anaviy navoiyshunoslik yerishgan dastlabki jiddiy muvaffaqiyatlardan biri Maqsud Shayxzodaning “Navoiyning
lirik qahramoni haqida” nomli ilmiy ishidir. Maqsud Shayxzoda mazkur ishga asosiy oby`ekt sifatida “G’aroyib
ussig’ar” devonini asos qilib olgan bo’lsa ham, umuman, Navoiy lirik qahramoni haqida fikr yuritadigan shoir
lirikasining yetakchi xususiyatlarini ko’rsatishga uning lirik qahramoniga xos barcha muhim xususiyatlarni butun
murakkabligi bilan ochib berishga harakat qiladi. Mazkur asar Navoiy lirikasini dastlabki usul asosida tadqiq etish
ishining ilk yirik mahsuli bo’lib, bu sohada keyingi davrlarda chiqqan va chiqayotgan katta hajmdagi ishlarning
sermazmun debochasidir.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
RO‘YXATI:
•
1.Is`hoqov Y. Navoiy poetikasi. Toshkent, 1983. 5-bet.
•
2.Hayitmetov A. Navoiy lirikasi. Toshkent, 1961.
•
3.Mallayev N.O’zbek adabiyotida g’azal va uning rivojida Navoiyning roli
haqida. O’zbek tili va adabiyoti. Toshkent, 1971-yil. 3-son.

Y.IS’Hoqovning Navoiy poetikasi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish