Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 8.5MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Yadro reaktorlari turlari. issiq va tez neytronlarda ishlovchi reaktorlar. ilmiy-tadqiqot yadro reaktorlari. termoyadro reaktorlari

Купить
YADRO REAKTORLARI TURLARI. ISSIQ VA TEZ NEYTRONLARDA ISHLOVCHI REAKTORLAR. ILMIY-TADQIQOT YADRO REAKTORLARI. TERMOY ADRO REAKTORLARI. Reja : 1. Yadro reaktorlari turlari 2. Issiq va tez neytronlarda ishlovchi reaktorlar 3. Ilmiy-tadqiqot yadro reaktorlari. Termoyadro reaktorlari. 4. Yadro reaktorlarini boshqarish. 5. Himoya sistemasi. 6. Boshqaruvchi sterjenlar effektivligi. Yadro reaktorlari - yadrolarning bo’linishida hosil bo’lgan energiyani elektr energiyasiga aylantirib beruvchi qurilma hisoblanadi. Yadro reaktrorlari foydlanish sohasiga qarab 1. Tadqiqot reaktorlari 2. Energiya olish uchun qo’llaniladigan reaktorlar 3. Izotop olish uchun qo’llaniladigan reaktorlarga bo’linadi Ish rejimiga qarab 1. Issiq neytronlarda ishlaydigan yadro reaktorlari 2. Tez neytronlarda ishlaydigan yadro reaktorlari Yadro reaktorlarini boshqarish. Boshqaruvchi sterjenlar effektivligi. Bo'linish zanjiri reaktsiyasi doimo ulkan energiya chiqishi bilan birga boradi. Ushbu energiyadan amaliy foydalanish yadro reaktorining asosiy vazifasidir. Yadro reaktori - bu boshqariladigan, yadroviy bo'linish reaktsiyasi amalga oshiriladigan uskuna. Ishlash printsipiga ko'ra yadro reaktorlari ikki guruhga bo'linadi: issiqlik reaktorlari va tez neytronli reaktorlar. Yadro issiqlik reaktori qanday ishlaydi Odatda yadroviy reaktor quyidagilarni o'z ichiga oladi:  Faol zona va moderator;  Neytronlarning reflektori;  Issiqlik tashuvchisi;  Zanjir reaktsiyasini boshqarish tizimi, favqulodda vaziyatlardan himoya qilish;  Monitoring va radiatsiyadan himoya qilish tizimi;  Masofadan boshqarish tizimi. 1 - faol zona; 2 - reflektor; 3 - himoya; 4 - boshqaruv tayoqchalari; 5 - sovutish suyuqligi; 6 - nasoslar; 7 - issiqlik almashinuvchisi; 8 - turbin; 9 - generator; 10 - kondansatör. Faol zona va sekinlashtiruvchi Aynan yadroda boshqariladigan bo'linish zanjiri reaktsiyasi sodir bo'ladi. Ko'pgina yadroviy reaktorlar uran-235 og'ir izotoplarida ishlaydi. Ammo uran rudasining tabiiy namunalarida uning tarkibi atigi 0,72% ni tashkil qiladi. Ushbu kontsentratsiya zanjirli reaktsiyaning rivojlanishi uchun yetarli emas. Shuning uchun ruda sun'iy ravishda boyitilib, bu izotop tarkibini 3% ga yetkazadi. Tabletkalar shaklida bo'linadigan material yoki yadro yoqilg'isi, yonilg'i tayoqchalari (yonilg'i tayoqchalari) deb nomlangan germetik yopilgan novdalarga joylashtiriladi. Ular to'ldirilgan butun yadroga singib ketadi. Nega yadroviy reaktorda neytron moderator kerak? Haqiqat shundaki, uran-235 yadrolarining parchalanishidan keyin tug'ilgan neytronlarning tezligi juda yuqori. Ularning boshqa uran yadrolari tomonidan tutilish ehtimoli sekin neytronlarning ushlanish ehtimolligidan yuzlab marta kam. Va agar ularning tezligi pasaymasa, yadro reaktsiyasi vaqt o'tishi bilan susayishi mumkin. Moderator neytron tezligini kamaytirish masalasini ham hal qiladi. Agar tez neytronlar yo'liga suv yoki grafit joylashtirilsa, ularning tezligi sun'iy ravishda kamaytirilishi va shu bilan atomlar tutadigan zarralar sonini ko'paytirishi mumkin. Shu bilan birga, reaktorda zanjirli reaktsiya uchun kamroq yadro yoqilg'isi kerak bo'ladi. Sekinlashuv jarayoni natijasida, termal neytronlar , uning tezligi amalda xona haroratida gaz molekulalarining issiqlik harakati tezligiga teng. Yadro reaktorlarida moderator sifatida suv, og'ir suv (deyteriy oksidi D 2 O), berilyum va grafit ishlatiladi. Ammo eng yaxshi moderator og'ir suv D 2 O. Neytronli reflektor Atrof muhitga neytronlar tushishining oldini olish uchun yadro reaktori yadrosi neytronli reflektor bilan o'ralgan. Issiqlik tashuvchisi Yadro reaktsiyasi paytida chiqarilgan issiqlik sovutish suyuqligi yordamida chiqariladi. Oddiy tabiiy suv, ilgari har xil aralashmalar va gazlardan tozalangan bo'lib, ko'pincha yadro reaktorlarida sovutish suyuqligi sifatida ishlatiladi. Ammo suv allaqachon 100 0 C haroratda va 1 atm bosimda qaynab turganligi sababli, qaynash temperaturasini oshirish uchun birlamchi sovutish suvi zanjiridagi bosim oshadi. Reaktor yadrosi orqali aylanib yuradigan birlamchi zanjirning suvi 320 0 C haroratgacha qizdirib yonilg'i tayoqchalarini yuvadi, so'ngra issiqlik almashtirgich ichida ikkinchi darajali zanjir suviga issiqlik beradi. Almashinish issiqlik almashinadigan naychalar orqali o'tadi, shuning uchun ikkinchi zanjir suvi bilan aloqa bo'lmaydi. Bu issiqlik almashinuvchining ikkinchi tsikliga radioaktiv moddalarning kirib kelishini istisno qiladi. Va keyin hamma narsa issiqlik elektr stantsiyasida bo'lgani kabi sodir bo'ladi. Ikkinchi devordagi suv bug'ga aylanadi. Bug 'turbinani aylantiradi, u elektr tokini hosil qiluvchi elektr generatorini boshqaradi. Og'ir suvli reaktorlarda og'ir suv D 2 O sovutish vazifasini bajaradi va eritilgan metall suyuq metall sovutgichli reaktorlarda ishlatiladi. Zanjir reaktsiyasini boshqarish tizimi ρ = ( k -1) / k , Agar k>1 , zanjir reaktsiyasi o'sadi, tizim superkritik tarzda deyiladi. Agar k< 1 , zanjir reaktsiyasi o'chadi. Qachonki k=1 reaktor ichida barqaror tanqidiy holat , chunki bo'linadigan yadrolar soni o'zgarmaydi. Bunday holatda reaktivlik ρ = 0 . Reaktorning kritik holati (yadro reaktorida zarur neytronni ko'paytirish koeffitsienti) boshqaruv tayoqchalari harakatlanish orqali saqlanadi. Ular ishlab chiqarilgan materialga neytronlarni yutadigan moddalar kiradi. Ushbu novdalarni yadroga cho'zish yoki siljitish orqali ular yadroviy bo'linish reaktsiyasining tezligini boshqaradilar. Boshqarish tizimi reaktorni ishga tushirish, rejalashtirilgan o'chirish, elektr energiyasida ishlash paytida, shuningdek, yadroviy reaktorni favqulodda muhofaza qilish paytida boshqarishni ta'minlaydi. Bunga boshqaruv tayoqlarining holatini o'zgartirish orqali erishiladi. Agar reaktorning har qanday parametrlari (harorat, bosim, quvvatni ko'tarish tezligi, yoqilg'i sarfi va boshqalar) me'yordan chetga chiqsa va bu avariyaga olib kelishi mumkin bo'lsa, maxsus uskunalar yadroning markaziy qismiga tushiriladi. favqulodda tayoqchalar va yadro reaktsiyasining tez to'xtashi sodir bo'ladi. Reaktorning parametrlari standartlarga mos kelishini ta'minlash uchun ular kuzatadilar monitoring va radiatsiyadan himoya qilish tizimlari . Atrof muhitni radioaktiv nurlanishdan himoya qilish uchun reaktor qalin beton korpusga joylashtirilgan. Masofadan boshqarish tizimlari Yadro reaktorining holati (sovutish suvi harorati, reaktorning turli qismlaridagi nurlanish darajasi va boshqalar) haqidagi barcha signallar reaktorni boshqarish paneliga yuboriladi va kompyuter tizimlarida qayta ishlanadi. Operator ma'lum bir og'ishlarni bartaraf etish bo'yicha barcha kerakli ma'lumotlarni va tavsiyalarni oladi. Himoya sistemasi. Ushbu tizim reaktorning ishlashini va uning xavfsiz ishlashini ishonchli nazorat qilgan. U reaktorning ishga tushirilishini, ma'lum bir quvvat darajasining avtomatik saqlanishini ta'minladi, reaktor yadrosi balandligi va radiusi bo'ylab energiya chiqarilishini boshqaradi, yoqilg'ining yonishini qopladi va favqulodda vaziyatlarda reaktorni himoya qiladi. Reaktorni boshqarish va himoya qilish tizimida turli xil sensorlardan signallarni qabul qilish va qayta ishlash, shuningdek, operatorlarga reaktor holati to'g'risida ma'lumot berish uchun mo'ljallangan integral mikrosxemalar bilan ishlaydigan yuqori ishonchliligi bo'lgan uskunalar ishlatilgan. Reaktor quvvati va uni taqsimlash reaktorni boshqarish va himoya qilish tizimining kanallarida joylashgan 211 bor karbid tayoqchalari tomonidan tezkor ravishda tartibga solingan. Tayoqchalarni sovutish uchun maxsus sxemadagi suv ishlatilgan. 40 ta novda reaktor yadrosi balandligi bo'ylab energiya chiqarilishini boshqarish uchun ishlatiladi, qolgan 24 novda favqulodda vaziyatlardan himoya qilish funktsiyasini bajaradi. Favqulodda vaziyatlarda favqulodda vaziyat tayoqchalari yadroga 2,5 soniya davomida joylashtirilgan. Absorber tayoqchasi: 1. Tasma 2. Tayoqning ichki bo'shlig'i 3. Absorber 4. Alyuminiy qobiq 5. Ko'chiruvchi Foydalanilgan adabiyotlar. Asosiy adabiyotlar 1. Мухин К. Н. Экспериментальная ядерная физика: Учебник. В 3-х тт. Т. 1,2. Физика атомного ядра. 7-е изд., СПб.: Изд-во «Лань», 2009. - 384 с. 2. Климов А.Н. Ядерная физика и ядерные реакторы: Учебник для вузов.М.: Энергоатомиздат, 2002. - 464. 3. Владимиров В.И. Практические задачи по эксплуатации ядерных реакторов. М.: Энергоатомиздат, 1986. — 304. 4. Нигматулин И.Н., Нигматулин Б.И. Ядерные энергетические установки. — М.: Энергоатомиздат, 1986. - 168 с 5. Барсуков О.А. Основы физики атомного ядра. Ядерные технологии – Москва.: Физматлит, 2011. 6. Апсэ В.А, Шмельев А.Н. Я дерные технологии . Москва 2008 . 7. Ахmedovа G., Тo‘xtaev U.. Yadro fizikasi va dozimetriyadan masalalar to‘plami. SamDU nashriyoti , 2019 y . Qo’ shimcha adabiyotlar 3 Бойко В. И , Кошелев Ф. П. технологии в различнқх сферах человеческой деятельности Ядерн ы е.- Томского политехнического университета 2008. 4 Рыжакова Н.К. Я дерная физика и её приложения . Учебное пособие . 2-е издание . Издательство Томского политехнического университета . 2008 г. 5 Подготовка облученного ядерного топлива к химической переработке / А.Т. Агинков, Э.А. Ненарокомов, В.Ф. Савельев, А.Б. Ястребов. - М.: Энергоатомиздат, 1982. - 128 с. 6 Воронин В.П. РАО «ЕЭС России». Состояние и перспективы // Электрические сети и системы. - 2003. - № I . - С. 1 3—16.

Yadro reaktorlari turlari. issiq va tez neytronlarda ishlovchi reaktorlar. ilmiy-tadqiqot yadro reaktorlari. termoyadro reaktorlari

Купить