Yangilanayotgan O‘zbekiston milliy tiklanishdan - milliy yuksalish sari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	28.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Yangilanayotgan O‘zbekiston milliy tiklanishdan - milliy yuksalish sari

Купить

Mavzu: Yangilanayotgan O’zbekiston: milliy tiklanishdan - milliy
yuksalish sari
Reja:
1. O’zbekiston taraqqiyotining yangi bosqichi
2. Harakatlar strategiyasi davlat boshqaruvi yangi konsepsiyasi
3. Ta’lim-tarbiyada milliy yuksalish
4. Yangi O’zbekistonda – yangi saylovlar
5. Elektron hukumat tushunchasi, vazifa va prinsiplari. E-hukumatni
amalga oshirishning muvaffaqiyat va xavf omillari.

1.O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev asarlarining
«Milliy tiklanishdan – milliy yuksalish sari» deb nomlangan to`rtinchi jildi o`zbek
va rus tillarida «O’zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyida nashrdan chiqdi.
Ushbu kitob tort bo`limdan iborat bolib, uning birinchi bo`limi «Xalqimizning
hayot darajasi va sifatini yangi bosqichga kotarish – eng muhim vazifamiz» deb
nomlangan. Unga davlatimiz rahbarining mamlakatimiz siyosiy-ijtimoiy
hayotidagi eng muhim voqyealar munosabati bilan sozlagan nutq va maruzalari
kiritilgan.
«El-yurtimizning mustahkam irodasi va matonatiga tayanib, sinovlardan
munosib o`tamiz» deb nomlangan ikkinchi bo`limdan esa koronavirusga qarshi
kurashga bag`ishlangan ma`ruza, nutq va murojaatlar joy olgan.
Kitobning «Dostona amaliy hamkorlik – barqaror rivojlanish kafolati» deb
nomlangan uchinchi bo`limini xorijiy davlatlar va nufuzli xalqaro tashkilotlar
rahbarlari bilan uchrashuvlardagi nutq va maruzalar tashkil etadi.
Kitobning to`rtinchi – «Tabrik va qutlovlar» bo`limiga esa yurtimizda keng
nishonlanib kelayotgan umumxalq bayramlari, tarixiy sanalar, turli xalqaro
anjumanlar, tadbir va marosimlar munosabati bilan yo’llangan tabrik va qutlovlar
kiritilgan.
Bugun xalqimiz, Vatanimiz intilayotgan milliy taraqqiyotning yangi
bosqichiga xos asosiy xususiyatlar, maqsad va vazifalar O’zbekiston Respublikasi
Prezidenti Shavkat Miromonovich Mirziyoyev boshchiligida ishlab chiqilgan va
izchil amalga oshirilayotgan Harakatlar strategiyasi va boshqa muhim ijtimoiy-
iqtisodiy, siyosiy hujjatlarda aniq belgilab berildi. Ularda jahondagi, Markaziy
Osiyo mintaqasidagi vaziyat, rivojlanish tendensiyalari, istiqboldagi taraqqiyot
yo’llari chuqur tahlil etilgan.
O’zbekistonda ayni shu asosda inson huquq va erkinliklarini ta`minlash,
jamiyat hayotining barcha sohalarini yanada liberallashtirish borasida keng
ko`lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Xalq davlat hokimiyatining birdan-bir
manbai ekani haqidagi Konstitusiyaviy tamoyil asosida xalq bilan muloqot davlat
siyosati darajasiga kotarildi.

Mamlakatni innovatsion rivojlantirish, odamlarda faol fuqaroliq pozitsiyasi va
tashabbuskorlikni kuchaytirish, mustaqil dunyoqarash va fikrlash ko`nikmasini
shakllantirish, jamiyatda adolat ustuvorligini ta`minlash, xuquqiy-demokratik
davlat asoslarini mustahkamlash, korrupsiyaga qarshi kurash, jaholatga qarshi
marifat bilan kurashish bo`yicha muhim vazifalar amalga oshirildi.
Jamiyat hayotining barcha bog`inlarida xalq bilan muloqotning turli shakl va
vositalari, jumladan, Xalq qabulxonalari, Virtual qabulxonalar, Bosh vazir
qabulxonasi, ma`sul va mutasaddi rahbarlarning xalq deputatlari mahalliy
kengashlaridagi hisobotlari, sayyor qabullar, ijtimoiy muammolarni, odamlarning
yashash sharoitlarini bevosita joylarga chiqib o`rganish kabi usullar keng
qo`llanayotgani milliy davlatchilik asoslarini mustahkamlash orqali milliy g`oya
tamoyillarini takomillashtirishga, pirovard natijada aholi manfaatlari va
farovonligini ta`minlashga xizmat qilmoqda.
Iqtisodiyotda davlat ishtirokini kamaytirish, bozor munosabatlariga to`liq
o`tish, xususiy mulk, xususiy tadbirkorlik erkinligiga yanada keng yo’l ochish,
barcha sohalarda davlat-xususiy sheriklik munosabatlarini faol qo`llashga alohida
e`tibor berilmoqda. Yer osti va yer usti boyliklaridan, inson resurslaridan to`la
foydalanish uchun barcha sharoit va imkoniyatlar yaratilmoqda.
O’zbekiston taraqqiyotning yangi bosqichida fuqarolar qalbi va ongidagi
yangi sifat o`zgarishlari hayot darajasining yuksalishi bilan uyg`un holda
kechmoqda.
O’zbekiston fuqarolarining xuquq va manfaatlarini ular dunyoning qaysi
burchagida bo`lmasin, davlat tomonidan ishonchli himoya qilish reallikka aylanib
borayotgani, bu borada barcha zarur mexanizmlar ishga solinayotgani jamiyat
a`zolarining oz xalqi va Vatanidan faxrlanish tuyg`usini, davlatning adolat va
qonuniy huquqlar kafolati sifatidagi salohiyatiga bo`lgan ishonchini oshirmoqda.
Harakatlar strategiyasi asosida kechayotgan shiddatli islohotlar xalqning
kelajakka ishonchini mustahkamlash, uni bunyodkorlik ishlariga safarbar qilish,
jamiyatda uchrayotgan illatlar, xususan, loqaydlik, boqimandalik va korrupsiya
kabi holatlarga qarshi faol kurashishga davat etmoqda.

«Xalq davlat organlariga emas, davlat organlari xalqqa xizmat qilishi kerak».
«Inson manfaatlari xamma narsadan ulug», «Xalq boy bolsa, davlat ham boy va
qudratli boladi». «Xalq bizdan rozi bolsa, ishimizda unum va baraka bo`ladi»,
«Adolat–qonun ustuvorligida», «Ma`naviyat bo`lmagan joyda xech qachon adolat
bo`lmaydi!», «Insonlarning dardu tashvishlarini o`ylab yashash–odamiylikning
eng oliy mezonidir» singari tamoyillar hayotga joriy qilinmoqda. Bu esa milliy
goyaning xalq irodasi sifatidagi maqomini oshirishga xizmat qiladi.
Eng muhimi, bugun O’zbekistonda amalga oshirilayotgan, jahon hamjamiyati
tomonidan e`tirof etilayotgan demokratik islohotlar ortga qaytmaydigan muqarrar
tus olgani xalqimiz, ayniqsa, Yoshlarimiz ongida ertangi kunga mustahqam
ishonch uyg`otmoqda.
2.Harakatlar strategiyasi davlat boshqaruvi yangi konsepsiyasi
.Insoniyat tarixida asrlar mobaynida davlat hokimiyatining odamlar manfaati,
jamiyat ravnaqi yo’lida xizmat qilishiga harakat qilindi. Biroq, legitimlik yo’li
bilan dastlabki hokimiyat bo`linishi kabi siyosiy-huquqiy, zamonaviy-nazariy
qarashlar amaliyotga kirib kelmaguncha faoliyat maqsadi insoniyat baxt-saodatiga
qaratilgan hokimiyat tizimi kuzatilmadi. Hokimiyatni tartibga soluvchi ushbu
nazariya davlat hokimiyati va boshqaruvini demokratlashtirish jarayonida amalga
oshirilgan islohotlarning eng barqarori bo`lib, unda hokimiyatlar bolinishi
tamoyilini hayotga izchil tadbiq etish, ular o`rtasida o’zaro va manfaatlar
muvozanatining samarali tizimini shakllantirish kabi dolzarb chora-tadbirlarni
korishga qaratilgan edi. Hokimiyatlar bolinishi klassik tamoyilining mazmun -
mohiyatini «bir-birini tiyib turish va muvozanatda ushlash» mexanizmining
mavjudligi bilan birga, uning real ishlashi tashkil etadi. O’zbekistonda davlat
hokimiyatini tashkil etishda hokimiyatni taqsimlanishi tamoyilining
konstitusiyaviy asosda qo`lanilishi bizda demokratik tuzumning o`rnatilganligidan
dalolat beradi. Shu jihati bilan konsepsiya davlatning boshqaruvdagi barcha amaliy
harakatlari va doirasini belgilaydi hamda mamlakatning siyosiy hayotida
barqarorlik, hokimiyat organlari o`rtasida muvozanat mexanizmini yaratadi.
Istiqlol yillarida amalga oshirilgan keng miqyosli islohotlar evaziga tajriba

to`plandi, tizim yangilandi: totalitar rejimga barham berilib, davlatchilik usul va
uslubida ratsional yondoshuvlar shakllandi. Demokratik tamoyillarga keng yo’l
ochildi. Shu nuqtai nazardan qat`iy ishonch bilan aytish mumkinki, «Buyuk
kelajagimizni oliyjanob va mard xalqimiz bilan birga quramiz...». Darhaqiqat,
bugungi sharoitlar butunlay yangi davr davlatchiligiga asos solindi deyishimiz
mumkin. Albatta, hozirgi jadal taraqqiyot jarayonining tayanchi yurtimiz
O’zbekistonda, davlat boshqaruvning demokratik uslubi sifatida hokimlik organlari
vakolatlarining qonuniy meyorlarini optimallashtirish, o`z xizmat vazifalarini
bajarish chog`ida qonun talablari hamda mahalliy sharoitdan kelib chiqib, mustaqil
qarorlar qabul qilishga yo’l ochadi. Bularning bari O’zbekiston jamiyati
amaliyotda sifat jihatidan mutlaqo yangi davrni boshlaganini bildiradi. Gap, davlat
rahbarining saylov oldi asosida ishlab chiqilgan va bugun hayotga tadbiq etilgan
Harakatlar strategiyasining mohiyati borasida borar ekan, shuni alohida
takidlaymiz, Strategiyaning bugungi kun uchun xos bolgan ma`nosi hozirgi
murakkab davrda O’zbekistonning erkin va farovon davlat bo`lishiga erishish,
odamlar hayotini tubdan yaxshilash, baxtli turmushini, kafolatli tinchligini
ta`minlash, har bir insonning ertangi kuniga bo`lgan ishonchini mustahkamlashdan
iborat. Haqiqatdan ham, fuqarolarning zamonaviy tafakkuri davlat borasida o`z
tushunchasi, boshqaruv xaqida shaxsiy fikri, uning rivojlanishiga alohida
yondoshuvi borligi, ijtimoiy-siyosiy jarayonga munosabati kardinal o`zgarganligi
bilan xarakterlanadi. Endilikda ijtimoiy xayotning barcha jabhalarini isloh qilish
jarayonlari, fuqarolar ongida fundamental o`zgarishlar, jamiyatni tashkil qilishning
demokratik shakllari - inson va jamiyat, fuqaro va davlat o`rtasidagi
munosabatlarni soddalashtirilgan tartibi sharoitida roy bermoqda. Ijtimoiy adolat
tamoyili nuqtai nazaridan islohotlarning shu zayilda borishi xalqni, demokratik
ko`pchilikni davlatni xalqchil boshqarish jarayonlaridagi faol ishitirokini
ta`minlaydi. Bundan davlat hokimiyati organlarining joriy vazifasi – xalqqa xizmat
qilish bilan belgilangan. Bu borada Prezident Sh. Mirziyoyev shunday degan edi:
«Bundan keyin vazirlik va idoralar, xojalik birlashmalari rahbarlari va
hokimlarning faoliyati natijasi ularning odamlar bilan qanday muloqot olib

borayotgani va ishni tashkil etgani, fuqarolarning muammolarini qay darajada hal
qilayotganiga qarab baholanadi va tegishli xulosalar chiqariladi». Bularning bari
tog`ri, albatta. Chunki, istiqlolning asl mohiyati, O’zbekistonning bosh maqsadi,
takomillashtirishning ustuvor yonalishi ham – xalq davlatning yagona va birdan-
bir manbai sifatida qaratilganligida. Buning uchun boshqaruv mexanizmidagi
davlat hokimiyati organlari faoliyatining ochiqligini ta`minlash muhim masaladir.
Albatta, hozirgi jadal taraqqiyot jarayonining tayanchi O’zbekistonda, davlat
boshqaruvning demokratik uslubi sifatida hokimlik organlari vakolatlarining
qonuniy meyorlarini optimallashtirish, o`z xizmat vazifalarini bajarish chog`ida
qonun talablari hamda mahalliy sharoitdan kelib chiqib, mustaqil qarorlar qabul
qilishga yo’l ochadi. Bularning bari O’zbekiston jamiyati amaliyotda sifat jihatidan
mutlaqo yangi davr boshlaganini bildiradi. Shu qatorda davlat boshqaruv
organlarini optimallashtirish aholiga sifatli va xolisona xizmat ko`rsatish bo`yicha
ularning ma`suliyat hissini kuchaytirishga qaratilgan davlat boshqaruvini
modernizasiya qilish zarurligi masalasi ayniqsa dolzarb bo`lib qolmoqda. Hozirgi
zamonda inson omili hisobga olingandagina, umumiy va xususiy maqsadlar,
manfaatlar bir-biriga qarama-qarshi kelib qolmagan taqdirdagina modernizasiya
muvaffaqiyat qozonishi mumkin . Shu o`rinda, albatta, rivojlantirishning beshta
yo`nalishi bo`yicha Harakatlar strategiyasida ham aynan adolatli va insonparvar
jamiyat qurishning oddiy, sodda, xalqchil tamoyili ilgari surildi, hamda xalq bilan
samarali muloqotni ta`minlash dasturlari ishlab chiqildi. Dasturga muvofiq
ijtimoiy-siyosiy hayotni modernizasiya qilish, davlat hokimiyati tizimini
demokratlashtirish, ular faoliyati uslubini xalqchillashtirish tendensiyalari
xalqchillik tamoyili asosida barqaror ishlash mexanizmini yaratadi. Shu o`rinda,
davlat rahbarining «Xalq davlat idoralariga emas, davlat idoralari xalqimizga
xizmat qilishi kerak» degan talabning qo`yilishi jamiyatda ijtimoiy adolat
prinsiplarining barqaror bolishiga, qonun ustuvorligiga erishishga, qonun oldida
barchaning tengligi taminlanishiga olib keladi. Bu haqqoniy tendensiyaning amaliy
ifodasi sifatida tashkil etilgan xalq bilan muloqot qilish mexanizmlari ya`ni,
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti portali, O’zbekiston Respublikasi

Prezidentining Xalq qabulxonalari, xokimliklar huzuridagi dastlab «yagona
darcha» va keyinchalik «davlat agentligi xizmati»ga takomillashtirildi, joylarda
sayyor qabullar yo’lga qoyildi. Ma`lumki, yurtimizda shakllangan yangi tarixiy
sharoitlarda aholidan kelib tushgan ariza va takliflarni chuqur organilganligi,
umumlashtirilganligi evazida O’zbekiston Respublikasi Prezidentining
«O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo`yicha Harakatlar strategiyasi
to’g’risida»gi Farmoni loyihasi ishlab chiqildi va aholining keng qatlamlari orasida
qizg`in muhokamalar olib borildi. Loyihani joriylashtirilishida, yuridik shaxs
maqomiga ega bolmagan – O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Xalq
qabulxonasi va O’zbekiston Respublikasi Muhimi, davlat boshqaruvi tizimini isloh
qilishda davlat hokimiyati faoliyatining mohiyati, shakli va uslubi jamiyatning
milliy – madaniy va ijtimoiy - siyosiy rivojlanishining tarixiy sharoitlari, xalq
siyosiy va xuquqiy madaniyatining oziga xosligi, hukmron elitaning
professionalligi va irodasi, davlatning tuzilish shakli va siyosiy tartibi bilan
belgilanadi. Biroq tashqi muhit ta`siri har bir davlatning sodir bolayotgan global
ozgarishlarga javob beradigan o`zining mamuriy tizimini isloh etishini talab etadi.
Bu o`zgarishlar bozor iqtisodiyoti sharoitida davlat chiqimining kamayishiga,
davlat funksiyalarining bajarilishiga olib keladi. Shuningdek, davlat xizmatlari
sifatining oshishiga, tolaqonli fuqarolik jamiyati bunyod etilishi va, albatta, aholi
asosiy kopchiligida davlat hokimiyati organlariga bolgan ishonchini
mustahkamlanishiga olib keladi . Shu o`rinda, Prezident Sh.Mirziyoyevning 2017
yil 7 fevraldagi qabul qilgan «O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish
bo`yicha Harakatlar strategiyasi to’g’risida»gi farmonida davlat va jamiyat
qurilishini takomillashtirishga yo`naltirilgan demokratik islohotlar va mamlakatni
modernizasiya qilishda parlamentning rolini yanada kuchaytirishga, davlat
boshqaruvi tizimini takomillashtirish masalalariga ustuvor ahamiyat qaratilgani
ayniqsa e`tiborga molik. Mamlakatning yangi istiqboldagi rivojlanish yo`nalishini
belgilab bergan bu tarixiy xujjat albatta, ko`p yillar davomida konstruktiv-amal
sifatida xizmat qiladi.

Yuqorida keltirilgan fikrlarni mulohoza qilib shunday xulosaga kelish
mumkinki, demokratiya talablari, inson mafaatlari nuqtai nazaridan jamiyatning
hukumat oldiga qo`yadigan talablari ancha yuqori. Albatta, jamiyat davlat
hokimiyati tarmoqlari faoliyatidagi boshqaruvni har jihatdan samarali deb bilishni
istaydi. Shuningdek, ijtimoiy muammolarni samarali xal etish va jamiyatni izchil
rivojlantirishni ta`minlashga imkon beradigan obyektiv va subyektiv omillarni
o`rganishga asoslangan, intuitiv boshqarishni keng joriy qilish zaruriyati borligini
eslatadi.
3. Ta’lim-tarbiyada milliy yuksalish
Yurtimizda ijtimoiy rivojlanish bo`yicha o`ziga xos tizim shakllandi. Bu
borada 2017-2021 yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta
ustuvor yo`nalishi bo`yicha Harakatlar strategiyasida belgilangan vazifalarni
amalga oshirilayotgani, «Obod qishloq», «Obod mahalla», «Yoshlar –
kelajagimiz», «Besh ijobiy tashabbus» kabi dasturlar aholini yangicha fikrlash va
ishlashga safarbar etishda muhim rol o`ynamoqda. Sog`liqni saqlash, madaniyat va
sport, ilm-fan, ayniqsa, ta’lim-tarbiya sohalarida bo`layotgan ulkan
o`zgarishlarning barchamiz guvohi bo`lib turibmiz.
Shu o`rinda Prezidentimiz tashabbusi bilan mamlakatimizda umumta’lim
maktablarida 11 yillik tizim tiklanganini, maktab ta’limini rivojlantirish masalasi
buyuk umummilliy maqsadga, umumxalq harakatiga aylanayotganini alohida
ta`kidlash joiz. Ayniqsa, bugungi kunda mamlakatimizda oliy ta’lim sohasi ham
jadal rivojlanmoqda. Songgi uch yilda 35ta yangi oliy o`quv yurti tashkil qilingani,
ularning umumiy soni 112 taga yetgani, e`tiborlisi, bularning 13 tasi nufuzli xorijiy
universitetlarning filiallari ekani sohada amalga oshirilayotgan islohotlarning
yorqin isbotidir.
Yangi oquv yilining ilk – «Mustaqillik» darslarida istiqlol yillarida, ayniqsa,
keyingi uch yilda amalga oshirilgan islohotlar, Harakatlar strategiyasida
belgilangan «Milliy tiklanishdan – milliy yuksalish sari» degan ustuvor goya,
Prezidentimiz nutqi mazmun-mohiyati xususida oquvchi-Yoshlarga keng
tushunchalar berildi.

O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 25 yanvardagi «Umumiy
o`rta, o`rta maxsus va kasb-hunar ta’limi tizimini tubdan takomillashtirish chora-
tadbirlari to’g’risida»gi farmoniga muvofiq 2018/2019 o`quv yilidan boshlab
majburiy umumiy o`rta ta’lim uzluksiz 11 yillik ta’lim negizida amalga oshirildi.
11 yillik ta’limning joriy etilishi munosabati bilan tezkor davr talabidan kelib
chiqqan holda olimlar, amaliyotchi o`qituvchilar hamda keng jamoatchilikning
fikriga tayanib, 10-11-sinflar uchun 12 ta umumta’lim fani bo`yicha o`quv rejalari
qaytadan tayyorlanib, ularga bir qator o`zgartirishlar kiritildi. Jumladan, 11-sinfda
kasb ta’limi orqali 50 ga yaqin kasbni o`rgatish bilan birga, «Tadbirkorlik asoslari»
fani ham o`qitiladi. O`quv dasturlari asosida 10-sinf o`quvchilariga umumta’lim
fanlaridan 18 nomdagi darsliklar 7 tilda, jami 9 million 53 mingdan ortiq tirajda
chop etilib, joylarga yetkazildi.
Vazirlar Mahkamasining 2017 yil 24 oktyabrdagi «Umumiy o`rta ta’lim
muassasalarining 10-11-sinflari o`quvchilariga kasbiy ta’lim berishga
ixtisoslashgan o`quv-ishlab chiqarish majmualarini tashkil etish chora-tadbirlari
to’g’risida»gi qarori 10-11-sinf o`quvchilarining ta’lim olishi bilan birga, ularga
kasb-hunar o`rgatish, Yoshlarning qiziqish va qobiliyatini nazarda tutgan holda
kelajakda ularni ta’limni davom ettirishi yoki egallagan kasbi boyicha mehnat
faoliyati bilan shug`ullanishi uchun sharoit yaratish maqsadida qabul qilindi. Kasb-
hunar kollejlarida o`quv-ishlab chiqarish majmualari tashkil etildi. Kasblar
ro`yxatini tayyorlashda hududlarning sharoiti hamda ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlantirish dasturlari inobatga olinib, mutasaddilar va ish beruvchi tashkilotlar
mutaxassislari bilan birgalikda, real vaziyatni xolis baholagan holda ish olib
borildi. Yani 11-sinf oquvchisi maktabni tamomlagandan keyin egallagan hunari
boyicha oz ishini topa olishiga jiddiy etibor qaratildi.
Oilada va kundalik turmushda hamisha zarur bolgan kichik tibbiy hamshira,
oilaviy kichik hamshira, tarbiyachi yordamchisi, ijtimoiy soha kichik mutaxassisi,
dasturchi, tarmoq boshqaruvchisi, veb-sayt dizayneri, kompyuter grafikasi
mutaxassisi va shu kabi boshqa kasblarning o`rgatilishi jamiyatga, ham davlatga
bir xil naf keltiradi. E`tiborlisi, joylarda tashkil etilgan o`quv-ishlab chiqarish

majmualarida kasblar murakkabligiga qarab 1 yoki 2 yil davomida o`rgatiladi va
mehnat bozoridagi ehtiyojga kora kasblarning turi o`zgarib turadi.
10-11-sinf o`quvchilariga haftasiga bir kun 6 soatdan 2 yil davomida kasbiy
ta’lim o`qitiladi. Bitiruvchilarga o`rta ma`lumot to’g’risida attestat bilan birga kasb
malakasi bo`yicha davlat namunasidagi diplom beriladi. Shu bilan birga,
o`quvchilarda kasblarga bo`lgan qiziqishni oshirish, kasblar to’g’risidagi
ma`lumotlarni uzluksiz yetkazish maqsadida ular umumta’lim maktablarining 1-
sinfidan boshlab kasbga yonaltirilib boriladi. 8-9-sinflarda esa kasbga yonaltirish
alohida fan sifatida oqitiladi.
Ilgari 9-sinfni tamomlayotgan o`quvchilarda qaysi kollejda o`qishni davom
ettirish borasidagi savol kondalang turardi. Bazilari majburlikdan u, yoki bu
kollejlarga «adashib» borib qolardi. Oxir oqibat ularning bilim olishida, ham
tarbiyasida salbiy holatlar paydo bola boshlardi. Bu esa, o`z navbatida, voyaga
yetmaganlar orasida turli huquqbuzarliklar, jinoyatlar ortishiga sabab boldi.
Pedagog sifatida shuni ishonch bilan aytamanki, oquvchilar 11 yillik ta’lim
sistemasida chuqur bilim oladi, bu ertamiz egalarining bilimli, kasb-hunarli bo`lib
ulgayishi, manaviyati, odob-axloqi, bosh vaqti ustidan mahalla-koy va
jamoatchilik nazoratining o`rnatilishiga keng imkoniyat yaratdi.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 6 sentyabrda «Professional
ta’lim tizimini yanada takomillashtirishga doir qoshimcha chora-tadbirlar
to’g’risida»gi Farmoni qabul qilingani ta’lim tizimidagi islohotlarning mantiqiy
davomi boldi. Ushbu hujjatda nazarda tutilgan maqsadlar barchamizni quvontirdi,
desam mubolag`a bo`lmaydi.
Farmonga muvofiq, 2020/2021 o`quv yilidan boshlab O’zbekistonda
Ta’limning xalqaro standart tasniflagichi darajalari bilan uyg`unlashgan yangi
boshlangich, o`rta va o`rta maxsus professional ta’lim tizimi hamda
tabaqalashtirilgan ta’lim dasturlari joriy etiladigan ta’lim muassasalari tashkil
etilib, mazkur dasturlar asosida tegishli kadrlar tayyorlaydigan ta’lim muassasalari
ro`yxatlari tasdiqlandi.

Bundan tashqari, Farmonga ko`ra, jami 388 ta kasb-hunar kollejlari binolari
tegishli ro`yxatga asosan maktab sifatida foydalanilishi belgilandi.
Boshlangich, o`rta va o`rta maxsus professional ta’lim tizimida tegishli ta’lim
dasturlari joriy etilgan kasb-hunar maktablari, kollejlar va texnikumlardan iborat
professional ta’lim muassasalari tarmogi tashkil etiladi. Bunda:
A) kasb-hunar maktablarida:
Maktablarning 9-sinf bitiruvchilariga 2 yillik kunduzgi ta’lim beriladi;
Ta’lim olayotgan o`quvchilar Davlat byudjeti hisobidan bazaviy hisoblash
miqdorining bir baravari miqdorida oylik stipendiya hamda uch mahal ovqat bilan
ta`minlanadi.
B) kollejlarda:
Kamida umumiy o`rta malumotga ega bo`lgan shaxslarga kasblar va
mutaxassisliklarning murakkabligidan kelib chiqqan holda 2 yilgacha muddatda
kunduzgi, kechki va sirtqi ta’lim shakllarida davlat buyurtmasi hamda to`lov-
kontrakt asosida ta’lim beriladi.
V) texnikumlarda:
Umumiy o`rta ma`lumotga ega bo`lgan shaxslarga kasblar va
mutaxassisliklarning murakkabligidan kelib chiqqan holda 2 yildan kam
bo`lmagan muddatda kunduzgi, kechki va sirtqi ta’lim shakllarida davlat
buyurtmasi hamda to`lov-kontrakt asosida ta’lim beriladi;
Texnikumlarni tamomlagan bitiruvchilar o`z sohasiga mos bakalavriat ta’lim
yo`nalishlari bo`yicha kirish imtihonlarisiz yakka tartibdagi suhbat orqali oliy
ta’lim muassasalarida 2-kursdan o`qishini davom ettirish huquqiga ega boladi.
Xulosa o`rnida aytganda, amalga oshirilayotgan islohotlarning barchasi Yosh
avlodning puxta va sifatli bilim olishiga davlatimiz tomonidan ko`rsatilayotgan
katta e`tiborning amaldagi ifodasidir. Zero, hyech bir davlatda O’zbekistondagidek
bepul ta’lim tizimi mavjud emas. Bu islohotlarning tag-zamirida MUSTAQILLIK
bergan cheksiz imkoniyatlardir.
4. Yangi O’zbekistonda – yangi saylovlar

O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 22 dekabrda Oliy Majlisga
taqdim etgan Murojaatnomasida, Mamlakatimiz siyosiy hayotida muhim
ahamiyatga ega bo`lgan saylov qonunchiligi bir qator qonun va qonunosti
hujjatlaridan iborat bo`lsada, afsuski, hanuzgacha yaxlit bir hujjat shakliga
keltirilmaganligini ta`kidlab, xalqaro norma va standartlarga javob beradigan
O’zbekiston Respublikasining Saylov kodeksini ishlab chiqish va qabul qilish
vazifasini qoygan edilar. Ushbu vazifaning ijrosi 2019 yilning 25- iyunida 18
bob,103 moddadan iborat Saylov kodeksi qabul qilinishida hamda 2019 yil 22-
dekabrdagi saylovlarda va 2020 yil 5-yanvarda o’tkazilgan takroriy ovoz berish
jarayonlarida ta`minlandi. Ushbu muhim siyosiy tadbirni o`tkazish uchun
O’zbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi tomonidan 10253 ta
uchastka hamda xorijdagi fuqarolarimiz ovoz berishi uchun 55 ta uchastkalar
tuzildi.O’zbekistonning yangi tarixida birinchi marta MSK tomonidan 180
mingdan ortiq a`zolar saylov qonunchiligidagi yangiliklar bo`yicha oqitildi.
Shuningdek MSK ning 2019 yil 11-oktyabrdagi qarori bilan o’tkazilgan 20-
oktyabrdan-20 noyabrgacha saylov qonunchiligi targibot oyligi doirasida davra
suxbatlari,debatlar va ommaviy axborotlarda chiqishlar orqali keng xalqimiz
«YaNGI O’ZBEKISTON – YaNGI SAYLOVLAR» shiori ostidagi saylov
qonunchiligi boyicha yangiliklar xabardor qilindi.Saylovlarning shaffof
otkazilishini xamda xalqaro standartlarga mosligini 10 dan ortiq xalqaro
tashkilotlardan 800 dan ortiq xalqaro kuzatuvchilar kuzatdilar. Shuningdek
Qonunchilik palatasi deputatligiga, mahalliy Kengashlar deputatligiga
nomzodlar korsatgan siyosiy partiyalardan, fuqarolarning o`zini o`zi boshqarish
organlaridan mahalliy kuzatuvchilar hamda ommaviy axborot vakillari,blogerlar
ham faol kuzatdilar.Ular joylarda saylov jarayonlarini kodeks talablari doirasida
o`tkazilishini ta`minladilar. Bundan tashqari respublikamizda 60 ta saylov
uchastkasidagi saylov jarayoni to`gridan to`g`ri jaxon ommasiga transilyasiya
qilindi.Bu jarayon jaxonda O’zbekistondagi saylovlar demokratik prinsiplarga mos
holda o`tganligini ko`rsatdi.Prezidentimizning 2018 yil 4-oktyabrda qabul qilingan
«Saylov jarayoniga zamonaviy axborot-kommunikasiya texnologiyalarini joriy

etish chora-tadbirlari to’g’risida»gi qarori milliy saylov tizimiga Saylov jarayonini
boshqarishda axborot tizimi va Saylovchilarning yagona elektron ro`yxatini joriy
qilishning huquqiy asoslarini yaratishda muhim omil boldi.
Saylovchilarning yagona elektron ro`yxati (SYaER) tegishli davlat organlari
tomonidan taqdim qilingan ma`lumotlar asosida shakllantirildi va yangilandi,
ushbu ro`yxat joylardagi saylov komissiyalari tomonidan aniqlashtirildi. Aholini
uyma-uy yurish natijasida saylov komissiyasi tomonidan saylovchilarning yagona
elektron ro`yxatiga saylovchining JSIR yoki uning pasport malumotlari yordamida
saylovchini izlab topdi va familiyasi, ismi, otasining ismi, tug`ilgan sanasi va
yashash manziliga, uning ovoz berish huquqiga o`zgartirish kiritdi. Shuning uchun
yuqorida aytilganidek xorijda yashayotgan fuqarolarimiz xorijdagi 55ta
uchastkalarda ovoz berdilar. Xorijdagi fuqarolarimiz O’zbekistonda ovoz bergani
yo’q.
Saylov kodeksidagi yangiliklar:
 Qonunchilik palatasida Ekoharakat vakillari uchun kvota ajratish instituti
tugatildi;
 Nomzodlarni xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlariga fuqarolarning
o`zini o`zi boshqarish organlari tomonidan ko`rsatish tartibi bekor qilindi;
 Saylovchilarning yagona elektron ro`yxatini yuritish tartibi qonunan tartibga
solinadi;
 Siyosiy partiyalar tomonidan imzo yigishda saylovchilar tomonidan bir
qancha partiyalarni yoqlab imzo qo`yish imkoniyati berildi;
 Saylov uchastkalarida uchastka saylov komissiyasining ovozlarni sanash
to’g’risidagi bayonnomasining zudlik bilan jamoatchilik muhokamasi uchun 48
soatdan kam bo`lmagan vaqtga ilib qo`yish tartibi o’rnatildi;
 Uchastka saylov komissiyalarining ovoz berish jarayoni tugagandan keyin
amalga oshiradigan aniq harakatlari nazarda tutilmoqda (ovozlarni sanash,
bayonnomalarni tuzish, okrug saylov komissiyalari bilan o’zaro aloqalari va x.k);
 Uchastka saylov komissiyasi azolarining yarmidan kopi bitta tashkilotdan
tavsiya etilishi mumkin emasligi belgilab qoyildi;

 Xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlarida muhokama etiladigan va
tavsiya etiladigan uchastka saylov komissiyalari a`zolari nomzodlari bo`yicha
jamoat birlashmalari va tashkilotlarining takliflari olinishi tartibi o’rnatildi;
 Saylov okruglarini tuzishda saylov okruglaridagi saylovchilar sonining yo’l
qoyiladigan eng kop chetga chiqishi o`n foizdan oshmasligi tartibi o’rnatildi;
 fuqarolarning o`zini o`zi boshqarish organlariga saylovlarda kuzatuvchi
sifatida ishtirok etish huquqi berildi;
 Qonunchilik palatasiga, mahalliy Kengashlarga saylov bir vaqtda
o’tkazilgan taqdirda, Qonunchilik palatasi deputatlari saylovini o`tkazuvchi okrug
saylov komissiyalari tomonidan yagona saylov uchastkalari tuzish tartibi o’rnatildi;
 Saylovlarda ovoz berish vaqti 08:00 dan 20:00 gacha etib belgilandi;
 Saylovchilar Markaziy saylov komissiyasining rasmiy
veb-saytida saylovchilarning ro`yxati to’g’risidagi o`zi uchun kerakli
ma`lumotlarni olish imkoniyatiga ega bo`ladi va boshqalar.
O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo`yicha Harakatlar
strategiyasi, «Insonlarning dardu tashvishlarini o`ylab yashash – odamiylikning
eng oliy mezonidir», «Xalq davlat idoralariga emas, davlat idoralari xalqimizga
xizmat qilishi kerak», «Odilona qonunlarni qabul qilish, jamiyatda qonunga
hurmat ruhini qaror toptirish – demokratik huquqiy davlat qurishning garovidir»,
«Xalqimiz o`z hayotida ijobiy o`zgarishlarni ertaga emas, uzoq kelajakda emas,
aynan bugun ko`rishi kerak», «Xalq boy bolsa, davlat ham boy va qudratli boladi»
kabi hikmatlarda «Yuksalish» g`oyasi tayanch paradigmalarining mazmun-
mohiyati oz ifodasini topgan. Ular jamiyatimiz hayoti, xalqimiz qalbi va ongidan
chuqur joy oldi, butun mamlakatimiz, barcha soha va tarmoqlarda amalga
oshirilayotgan islohotlarni harakatlantiruvchi kuchga, tabir joiz bolsa, goyaviy
o`zagi va ma`naviy tayanchiga aylandi. Bunday tarixiy o`zgarishlar silsilasida xalq
bilan muloqot qilish, murojaatlar bilan ishlash boyicha tamomila yangi tizimga
asos solingani va buning xalqaro miqyosda noyob tuzilma sifatida keng etirof
etilayotgani esa ushbu jarayonning samarali amalga oshayotganidan dalolat beradi.

5. Elektron hukumat tushunchasi, vazifa va prinsiplari. E-hukumatni amalga
oshirishning muvaffaqiyat va xavf omillari.
Elektron hukumat tushunchasi
Keng manoda, elektron hukumatning vazifalari va xizmatlar korsatishi hamda
faoliyatini rivojlantirish uchun AKTni qollash sifatida belgilanishi mumkin.
Oziga xos ravishda, elektron hukumatni ―davlat oganlari korsatayotgan
hizmatlarning shaffofligi, samaradorligi va sifatini oshirish maqsadida raqamli
texnologiyalardan foydalanish deb tushunish mumkin. Shuningdek, elektron
hukumat AKTni kollagan holda davlat organlarining yanada samarali faoliyat
ko`rsatishi hamda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlariga sifatli xizmatlar
korsatishidir
Elektron hukumat quyidagicha tavsiflanadi
1. AKT dan foydalanish (kompyuter tarmoqlari, internet, faks va telefon).
2. Hukumat faoliyatini qo`llab-quvvatlash (axborot bilan ta`minlash,
xizmatlar, mahsulotlar, ma`muriy boshqaruv).
3. Fuqarolar bilan hukumat munosabatlarini rivojlantirish (yangi aloqa
kanallarini yaratish, siyosiy yoki mamuriy jarayonlariga fuqarolarni targibot va
tashviqotlar orqali jalb qilish)
4. Belgilangan strategiyalarga mos ravishda ishtirokchilarni jarayonlarda
qatnashish qiymatini belgilash.
Elektron hukumat tariflari: Birlashgan Millatlar Tashkiloti-Elektron hukumat
fuqarolarga davlat organlari tomonidan axborot va xizmatlarini etkazib berish
uchun Internet foydalanish deb ta`riflangan
Jahon banki - Elektron hukumat davlat organlari axborot texnologiyalaridan
foydalanib fuqarolar, tadbirkorlik sub`yektlari va boshqa davlat organlari
o`rtasidagi o’zaro munosabatlarni yaxshilashni nazarda tutadi. Ushbu
texnologiyalar turli maqsadlarga xizmat qilishi mumkin: fuqarolarga davlat
xizmatlarini yaxshiroq etkazib berish, biznes va ishlab chiqarish bilan O’zaro
muloqotni takomillashtirish, kerakli malumotlarni olish orqali fuqaro huquq va

imkoniyatlarini kengaytirish, yoki yanada samarali davlat boshqaruvini amalga
oshirish
Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti - Elektron hukumat termini
xukumat tomonidan AKTdan foydalanib, bir qator amaliy funksiyalarini to`laqonli
bajarishi nazarda tutadi
•Xususan, Internet va tegishli texnologiyalar tomonidan taklif etilgan tarmoq
salohiyati tuzilmalari va hukumatning ishlash jarayonini transformasiyasi
tushuniladi
Elektron hukumatning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
-davlat organlari faoliyatining samaradorligini, tezkorligini va shaffofligini
taminlash, ularning masuliyatini va ijro intizomini kuchaytirish, aholi va
tadbirkorlik subyektlari bilan axborot almashishni taminlashning qo`shimcha
mexanizmlarini yaratish
-Elektron hukumatning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: ariza
beruvchilar uchun mamlakatning butun hududida davlat organlari bilan o’zaro
munosabatlarni elektron hukumat doirasida amalga oshirish boyicha imkoniyatlar
yaratish
-o`z zimmasiga yuklatilgan vazifalar doirasida davlat organlarining
malumotlar bazalarini, Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalini va Elektron
davlat xizmatlarining yagona reyestrini shakllantirish
-aholi va tadbirkorlik subyektlari bilan o’zaro munosabatlarni amalga
oshirishda elektron hujjat aylanishi, davlat organlarining o’zaro hamkorligi va
ularning malumotlar bazalari o`rtasida axborot almashinuvi mexanizmlarini
shakllantirish hisobiga davlat boshqaruvi tizimida «bir darcha» prinsipini joriy
etish
-tadbirkorlik subyektlarini elektron hujjat aylanishidan foydalanishga, shu
jumladan statistika hisobotini taqdim etish, bojxona rasmiylashtiruvi, lisenziyalar,
ruxsatnomalar, sertifikatlar berish jarayonlarida, shuningdek davlat organlaridan
axborot olish jarayonlarida elektron hujjat aylanishidan foydalanishga o`tkazish

-tadbirkorlik subyektlarining elektron tijorat, Internet jahon axborot tarmogi
orqali mahsulotni sotish va xaridlarni amalga oshirish tizimlaridan foydalanishini,
shuningdek kommunal xizmatlarni hisobga olishning, nazorat qilishning va ular
uchun haq tolashning avtomatlashtirilgan tizimlarini joriy etishni kengaytirish
-naqd bolmagan elektron tolovlar, davlat xaridlarini amalga oshirish,
masofadan foydalanish tizimlarini va bank-moliya sohasidagi faoliyatning boshqa
elektron shakllarini rivojlantirish Elektron hukumatning asosiy prinsiplari
quyidagilardan iborat:davlat organlari faoliyatining ochiqligi va shaffofligi;
elektron davlat xizmatlaridan ariza beruvchilarning teng ravishda
foydalanishi; «bir darcha» prinsipi bo`yicha elektron davlat xizmatlari korsatish;
davlat organlarining hujjatlarini birxillashtirish; elektron hukumatning yagona
identifikatorlaridan foydalanish;
elektron davlat xizmatlari korsatish tartibini muntazam takomillashtirib
borish;
axborot xavfsizligini taminlash.
Elektron hukumatni amalga oshirishning muvaffaqiyat va xavf omillari
Elektron hukumat tizimining mamlakatda muvaffaqiyatli amalga
oshirilganligini quyidagi 4 ta maqsadlarning bajarilganligi asosida baho berish
mumkin:
Onlayn hukumat xizmati
Qogozsiz hukumat
Bilimga asoslangan hukumat
Shaffof hukumat
Ushbu to`rtta maqsadlarga erishish uchun elektron hukumat tizimi
hukumatning bir necha darajalarida tashkillashtirilgan bo`lishi lozim
Hukumat boshqaruvining har bir darajasida bajariladigan 3 ta asosiy vazifalar
mavjud:
(1) innovasion fuqaro xizmatlari (G2C);
(2) innovasion biznes xizmatlari (G2B);
(3) innovasion hukumat ichidagi ishlari (G2G, G2E).

Elektron hukumatining bir necha qirralari mavjud va foydalanuvchilar va
ularning o’zaro munosabatlari asosida quyidagicha xarakterlanadi
Davlat fuqarolarga (G2C)- fuqarolar turli ma`lumotlar, xizmatlar va boshqa
imkoniyatlar bilan ta`minlanadilar
Davlat biznesga (G2B)- hukumat va biznes o`rtasidagi munosabatlar va
o’zaro bir qator aloqalarni taminlaydi
Davlat davlatga (G2G)- davlat ichida yoki davlat idoralari o`rtasidagi turli
axborotlarni almashish va hamkorlikni qo`llab-quvvatlashni taminlash
Elektron hukumatning muvaffaqiyat omillari
Elektron hukumatning muvaffaqiyat omillari beshta asosiy guruhlarga
bo`linadi:
•Kelajakni ko`rish qobiliyati, strategiya va aniq maqsadlar
•Qonun va yo`riqnomalar
•Tashkilotlararo kelishuv
•BPR - Biznes jarayonlarni maqbullashtirish
•Axborot texnologiyalari
«Elektron hukumat» tizimini rivojlantirishning meyoriy-huquqiy asoslari
Mamlakatimizda milliy axborot tizimini shakllantirish, iqtisodiyot va jamiyat
faoliyatining barcha sohalarida zamonaviy axborot texnologiyalari hamda
telekommunikasiya vositalaridan foydalanish ko`lamini kengaytirish, elektron
xukumatini shakllantirish borasida tizimli islohotlar amalga oshirilmoqda
Soha rivojini tartibga soluvchi O’zbekiston Respublikasi Qonunlari:
-»Aloqa to’g’risida» /1992 yil 13 yanvar/;
-»Axborotlashtirish to’g’risida» /2003 yil 11 dekabr/;
-»Elektron raqamli imzo to’g’risida» /2003 yil 11 dekabr/;
-»Elektron hujjat almashinuvi to’g’risida» /2004 yil 29 aprel /;
-»Elektron tijorat to’g’risida» /2004 yil 29 aprel /;
- «Telekommunikasiyalar to’g’risida» /2011 yil 31 dekabr/
Elektron xukumat ishtirokchilarining munosabatlarini tartibga soluvchi
qonunchilik, davlat xizmatlarini sifatli ko`rsatilishiga xizmat qiluvchi

markazlashgan ma`lumot bazalarini to`liq shakllantirish, davlat organlarining o`z
ishida zamonaviy axborot-kommunikasiya texnologiyalarini yetarli darajada joriy
qilish, aholi va tadbirkorlarga davlat xizmatlarini ko`rsatishda "bir darcha
tamoyilidan toliq foydalanishdagi muammolarni bartaraf etish uchun "Elektron
xukumat to’g’risidagi O’zbekiston Respublikasi Qonuni qabul qilindi.
Mavzu yuzasidan nazorat savollari.
1. Yangilanayotgan O’zbekistonning milliy yuksalish davri qaysi
davrdan boshlanadi?
2. 2017 yil mamalakatimizda «Xalq bilan muloqot va inson manfatlari
yili» deb elon qilinishi va unda amalga oshirish lozim bolgan asosiy vazifalar
xaqida sozlang.
3. 2017-2021 yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning 5
ustuvor yonalishi buyicha Harakatlar strategiyasining 4-chi yo`nalishi nimaga
bagshlangan?
4. «Kuchli davlatdan-kuchli fuqarolik sari» konseptsiyasini izohlab
bering.
5. «Elektron xukumat» nima?
6. «Xalk davlat idoralariga emas, davlat idoralari xalqimizga xizmat
qilishi kerak» degan ulugvor goyani tushuntirib bering.
7. Mahalla instituti deganda nimani tushunasiz?
8. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Virtual va Xalq
qabulxonalarni tashkil etishdan asosiy maqsadi.
9. Keyingi yillarda sud-xuquq tizimini islox qilish bo`yicha qanday
chora-tadbirlar amalga oshirildi?
10. «Xalq boy bo`lsa, davlat xam boy va qudrati bo`ladi» degan oliyjanob
sozlarning mohiyatini tushuntiring.
11. 2019 yil dekabr oyida bolib o`tgan Oliy Majlis Qonunchilik palatasi
va Senatga xamda mahalliy Kengashlarga bo`lib o`tgan saylovlar yakinu buyicha
fikringizni bildiring.
А dabiyotlar ro yxati:ʼ

1. Jo raev N.Tamaddunga da vat (Prezident Sh.M. Mirziyoyevning jadalʼ ʼ
taraqqiyot strategiyasi haqida mulohozalar). Toshkent. “O zbekiston”. 2018. B. 6
ʼ
2. Sh.Mirziyoyev “Erkin va obod, demokratik jamiyatni barchamiz birgalikda
barpo etamiz. Milliy taraqqiyot yo limizni qat iyat bilan davom ettirib, yangi
ʼ ʼ
bosqichga ko taramiz.-T.:“O zbekiston”NMIU, 2017.153-b.
ʼ ʼ
3. O zbekistonda siyosiy islohotlar jarayoni. O zbekiston respublikasi
ʼ ʼ
Prezidenti huzuridagi Davlat boshqaruvi akademiyasi. А kademiya”.Toshkent,
2011. B. 20
4. Jo raevN.Tamaddunga da vat (Prezident Sh.M. Mirziyoyevning jadal
ʼ ʼ
taraqqiyot strategiyasi haqida mulohozalar). Toshkent. “O zbekiston”.2018. B. 26.
ʼ

Yangilanayotgan O‘zbekiston milliy tiklanishdan - milliy yuksalish sari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish