Yaponiyasvilizatsiyasi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	22.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Yaponiyasvilizatsiyasi

Купить

Mavzu:Yaponiyasvilizatsiyasi
REJA:
1. Yaponiya sivilizatsiyasining yuzaga kelishi va rivojlanishi.
2. Yaponiya madaniyati va uning o’ziga xosligi.

Yaponiya orollarida mezolit va neolit davrida (m.a. VIII-I ming
yilliklar) Dzyomon madaniyati tarqalgan. Bu davrda Yaponiyada yashagan
ilk xalqlar protoayn xalqlari, shuningdek kelib chiqishi bo’lgan malayya-
polineziyalik qabilalar bo’lgan deb taxmin qilinadi. M.a. I ming yillikning
o’rtalarida Koreyaning janubiy qismidan protoyapon qabilalarining kirib
kelishi kuchaygan. Xitoy tilidagi yodgorliklarda protoyaponlar «Va
odamlari» deb tilga olinadi. Ular Yaponiya janubidagi xalqlarni
assimilyatsilashtirishga muvaffaq bo’lgan. Yaponlar dunyoqarashining
yetakchi belgilardan biri bo’lgan boshqa xalqlar bilan aloqalar tufayli kirib
kelgan ko’nikma va bilimlarni o’zlashtirish qobiliyati juda erta shakllangan.
Buni aynan shu assimilyatsilashish jarayonidan so’ng, m.a. IV-III asrlar
chegarasida sug’orma sholichilik va metallga ishlov berish yuzaga kelishida
ham ko’rish mumkin. M.a. III asrdan milodiy III asrgacha bo’lgan olti asrlik
davr yapon tarixshunosligida “Yayoy” (ushbu madaniyatning birinchi
yodgorligi topilgan Tokiodagi kvartal nomidan olingan ) davri deb ataladi.
Yayoy madaniyati sug’orma dehqonchilik bilan shug’ullangan barqaror
jamoalarning yaratilishi bilan xarakterlanadi. Temir va bronza Yaponiyaga
deyarli bir vaqtda kirib kelgan. Davlatchilik Yaponiyada milodiy III-IV
asrlarda yuzaga kelgan. Bu davrda Janubiy Kyusyu qabilalari ittifoqining
markaziy Yaponiyaga bosqinchilik yurishlari sodir bo’ladi. Natijada
markaziy Xonsyuda Yamato davlati shakllana boshlaydi. Yapon
sivilizatsiyasi taraqqiyotidagi Yamato davrining IV asrdan VI asrgacha
bo’lgan davri tuzilishi va buyumlarida Koreya va Xitoyning kuchli ta’siri
sezilib turadigan dafn qo’rg’onlari tufayli “qo’rg’onlar davri” (“kofun
dziday”) deb ham ataladi. Bugungi kungacha 10 mingdan ortiq qo’rg’onlar
topilgan bo’lib, ehtimol ular genetik jihatdan Kyusyu orolidagi dolmenlar
bilan bog’liq bo’lgan. Shu bilan birga IV-VIII asrlar madaniyatini o’tgan
davrlar madaniyatidan ajratib turadigan yana bir xususiyat mavjud. Bu

davrda suvoriylik, otda yurish san’ati bilan bog’liq o’ziga xos an’analar
yapon orollariga kirib keladi.
Qo’rg’ondan topilgan buyumlar orasida qadimgi ritual san’at namunasi –
xaniva sopol haykalchalar alohida ahamiyatga ega. Qo’rg’on tipidagi
inshootlarni barpo etish ajdodlarga sig’inish va Quyoshga topinish bilan
bog’liq bo’lgan, bu bizgacha yetib kelgan ilk yapon yozuvi yodgorliklarida
(“Kodziki”, “Nixon syoki”) ham o’z aksini topgan.Ajdodlarga sig’inish
haqiqiy yapon dini – sintoizm uchun ham, demakki, butun Yaponiya
madaniyati uchun katta ahamiyatga ega. Ajdodlarga sig’inish yapon
sivilizatsiyasining tarixiy evolyutsiya jarayonida merosiylikni
ta’minlaydigan yana bir qudratli harakatlantiruvchi kuchini tashkil etadi.
Davlat miqyosida ajdodlarga sig’inish hukmdor urug’ning ajdodi sanalgan
Quyosh ilohasi Amaterasuga e’tiqod qilishda o’z aksini topgan. Ilk sintoizm
panteoniga o’sha davrda yapon jamiyatining ijtimoiy tuzilmasida yetakchi
o’rin egallagan urug’lar ajdodlari hamkirgan. Ulardan tashqari yaponlar
mahalliy ahamiyatga ega turli tabiat ilohalariga sig’inishgan. VI asrda
“tenno”imperator hokimiyati rasmiylashtirila boshlangan Yamato davlatida
mustaqillikka intiluvchi kuchlar mavjudligiga qaramasdan birmuncha siyosiy
barqarorlikka erishilgan. Mafkuraviy tarqoqlikka barham berish uchun
Yapon hukmdorlari buddizmga murojaat etganlar. Umumdavlat
mafkurasining yaratilishiga qo’shgan hissasidan tashqari buddizm ta’limoti
urug’ an’analariga bog’lanmagan va shu tufayli davlat munosabatlari
tizimida faoliyat ko’rsatish uchun munosibroq bo’lgan shaxsning yangi tipini
shakllantirdi. Buddizmning ijobiy ahloq me’yorlarining kuchayishida ham
roli katta. Buddizmning ashaddiy muxlisi bo’lgan imperator Setoku (474-622
yy.) davrida Xitoy ta’siridan chiqishga harakat boshlangan. Yaponiyaning
yaponcha Nixon (Nippon) - “quyosh chiqadigan mamlakat” degan nomi
aynan Setoku nomi bilan bog’liq. 604 yilda davlatning mafkuraviy asosi qilib

olinadi. 710 yilga kelib doimiy poytaxt Naraning qurilishi yakunlangan.
Taxminan 200 ming kishi istiqomat qilgan Nara o’sha vaqtda yagona shahar
bo’lgan. Qishloq xo’jaligi, hunurmandchilik va ijtimoiy munosabatlarning
taraqqiyot darajasi shaharlarning yuzaga kelishini talab qiluvchi bosqichda
emas edi. VIII asrga kelib Yaponiyada tanga zarb qilina boshlangan. VII
asrning o’rtalarida boshlangan islohotlar Yaponiyani yarimyovvoyi
qirollikdan “imperiya” ga aylantirishga xizmat qilishi edi. 646 yilgi to’rt
moddadan iborat farmonga ko’ra yerga davlatning egalik qilishi, mamlakat
viloyatlar va uezdlarga bo’linishi, yerni qayta taqsimlash uchun
xo’jaliklarning ro’yxatga olinishi, ilgarigi mehnat majburiyati bekor qilinishi
va qishloq xo’jaligi hamda hunarmandchilik mahsulotlari bilan to’lanadigan
soliq hajmining belgilanishi e’lon qilingan edi.
V asrning ikknchi yarmida davlatning qonunchilik sohasidagi faol siyosatini
kuzatish mumkin. Keyinchalik alohida farmonlar birlashtirilib, ularning
asosida 701 yilda birinchi universal “Tayxoryo” qonunlari tuzildi. U bir
qancha o’zgartirishlar va qo’shimchalar bilan butun o’rta asr davomida
feodal qonunchilikka asos bo’lib xizmat qildi. ‘’Tayxoryo” va “Yororyo”
(757 y.) ga ko’ra, yapon davlatining ma’muriy – amaldorlar apparati
murakkab va keng tarmoqli iyerarxik tizimni tashkil etgan. Yaponiya davlat
tuzimining yana bir o’ziga xos xususiyati X asrda shakllangan harbiy-
xizmatchilar tabaqasi - samuraylar edi. Samuraylarning alohida or-nomus
kodeksi mavjud edi. Samuray jangchi (busido) yo’lidan borishi kerak
bo’lgan. Maxsus mashqlar yordamida u o’zini to’liq boshqarishga erishgan.
Samuray uch narsaga [Forwarded from Xoldorov Farhod]ont ichgan: uy
haqida, rafiqasi haqida va o’z hayoti haqida unutish. Uning yagona jinoyati
xo’jayiniga xiyonat bo’lgan va bunday holatda samuray o’z joniga qasd
qilishi (xarakiri) lozim bo’lgan. Samuraylarning tepasida syogun turgan. XII
asrdan Yaponiyani rasman imperator boshqarsa-da, haqiqiy hokimiyat

syogun qo’lida bo’lgan. Yapon sivilizatsiyasining ajralgan (yakka)lik
xususiyati tufayli Meydzi inqilobiga qadar deyarli o’zgarmasdan
qolaverdi.VII-VIII asrlar mobaynida yapon davlati shakllanayotgan
boshqaruv institutlarini g’oyaviy jihatdan asoslashga uringan. “Kodziki”
(712 y.) va “Nixon syoki” (720 y.) kabi afsonaviy-yilnoma to’plamlar
birinchi navbatda shunga xizmat qilishi lozim bo’lgan. Ularning vazifasi
davlat mafkurasini yaratish, ya’ni “afsona” va “tarix” ni moslashtirish
bo’lgan: “Kodziki” va “Nixon syoki” voqealari “xudolar erasi” va
imperatorlar erasi” ga bo’linadi. afsonalar zamirida umumdavlat mafkurasini
yaratishda muhim bosqich bo’lgan “Kodziki” va “Nixon syoki” to’plamlari
xitoy tilida yozilgan. “Nixon syoki” sulola yilnomasi sifatida qabul qilingan.
“Kodziki” Ono Yasumaro tomonidan Xieda-no Are og’zidan yozib olingan.
Uzoq vaqtgacha xitoy adabiy tili yapon madaniyatining tili bo’lib keldi va u
birinchi navbatda davlat ehtiyojlariga xizmat qildi. Imperator Setoku davrida
bo’g’inli yapon alifbosi yaratildi va rasmiy yozuv sifatida joriy etildi.
Sintoizmning davlat qurilishiga faol jalb etilishi bilan buddizm bu sohada
o’z ahamiyatini yo’qota boshladi. Bu ayniqsa 771 yilda budda monaxi
Dokyo tomonidan o’tkazilgan muvaffaqiyatsiz to’ntarishdan so’ng sezila
boshladi. Nara ibodatxonalari va monastirlaridaga budda ruhoniylarining
ta’sirini kamaytirish uchun 784 yilda poytaxt Nagaokaga, 794 yilda Xeyanga
ko’chiriladi. Davlatning qo’llabquvvatlashishidan qisman mahrum bo’lgan
buddizm baribir alohida shaxsning shakllanishida katta ahamiyatga ega bo’lib
qolaverdi. Buddizm bilan bir qatorda Yaponiyaga ushbu dinning ehtiyojlariga
xizmat qiluvchi moddiy majmua ham kirib keldi. Ibodatxonalar qurilish,
budda va bodxistavlarning haykallari va boshqa marosim buyumlarini ishlab
chiqish boshlandi. Sintoizm esa bu davrda hali rivojlangan yopiq diniy
inshootlar qurish an’anasiga ega emas edi. Koreya va Xitoy prototiplariga

o’xshash jihatlar bilan bir qatorda yapon qurilishi o’ziga xos xususiyatlarga
ega bo’lib bordi.

Yaponiyasvilizatsiyasi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish