Yerga ekin ekishdan oldin va keyin ishlov byerish - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	44.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Yerga ekin ekishdan oldin va keyin ishlov byerish

Купить

MAVZU: YERGA EKIN EKISHDAN OLDIN VA KEYIN ISHLOV
BYERISH
Reja:
1. Yer ni ekin ekishdan oldin ishlashdan maqsadi.
2. Yer ni ekin ekishdan oldin ishlash turlari.
3. Yerni ekin ekishdan oldin ishlash muddati.
4. Yerlarni ekin ekish oldidan ishlashning o‘ziga xos xususiyatlari.

1. Yerni ekin ekish oldidan ishlashdan maqsad.
O‘zbekiston sharoitida qishloq xo‘jalik ekinlaridan yuqori va sifatli hosil
olish shudgorlangan yerni o‘z vaqtida sifatli qilib ishlashga bog‘liq. Ma’lumki
kuzgi shudgor yoki bahorgi yer haydash o‘z vaqtida qanchalik sifatli qilib
o‘tkazilmasin, yerni ekin ekishdan oldin ishlamasdan ekinlardan yuqori hosil olib
bo‘lmaydi.
Yerlarni ekin ekishga tayyorlash aniq joyning tuproq iqlim sharoitidan,
qolavyersa sizot suvlarining joylashish chuqurligidan, ekiladigan urug‘lik
matyerialining katta-kichikligidan ekinlarning ekish muddatlaridan kelib chiqib
tayyorlash maqsadga muvofiq. Yerta bahorgi yerni ekin ekishdan oldin ishlash
shudgorni boronalashdan boshlanadi. Boronalangan dalaning yuzasi tekislanadi,
o‘sib chiqayotgan bir yillik begona o‘tlar yo‘qotiladi, kesaklar va palaxsalar
maydalanadi, hosil bo‘lgan qatqaloq yumshatiladi va ortiqcha namni bug‘lanishi
oldi olinadi.
Tuproq namini saqlashda yerta bahorda yerni boronalash qanchalik
ahamiyatga ega ekanligini O‘zPITI tomonidan olingan ma’lumotlardan ko‘rish
mumkin. Agar yer bahorda muddatidan 10 kun kechiktirib boronalansa,
gektaridan 200-300 m 3
, boronalanmasa 1000 m 3
namlik bug‘lanib ketadi. Bunday
holda tuproq yuzasi qotib qoladi, keyinchalik yumshatish qiyin bo‘ladi.
Yerni yerta bahorda ishlashda enga avval etarlik texnikalarning holatiga
et’tibor byeriladi. Yerta bahorda yerga ishlov byerishda zanjirli va g‘ildirakli
traktorlardan foydalaniladi. Yerni ishlashda zanjirli traktorga ikki qator qilib
tirkalgan zig-zag borona bilan birinchi marta kuzgi shudgor haydalishiga
ko‘ndalang, ikkinchi marta esa bo‘ylamasiga qarab boronalanadi. Bunda dala
yaxshi tekislanadi va urug‘ bir tekis chuqurlikka ko‘miladi. 1
O‘zbekiston sharoitida bahorning o‘ziga xos injiqliklari goh qurg‘oqchil,
goh syeryog‘in kelishi, shuningdek ushbu tabiiy jarayonlarning surunkali davom
etishi qishloq xo‘jalik xodimlarining to‘g‘rirog‘i paxtakorlarni yer tayyorlash
ishlarini bir muncha muddatga kechiktirib yuborish sir emas. Ana shu va boshqa
1
Қ.Мирзажонов “ Шудгорни қайси муддатларда ва қандай чуқурликда бажариш керак” Ўзбекистон қишлоқ
хўжалиги журнали Т.: №12.2014й. 17-18 б.

sabablarni hisobga olgan holda fyermyer xo‘jaliklarida chigit ekish uchun yer
tayyorlash muhim masalalardan hisoblanadi. CHunki, yerta bahordagi
yog‘ingarchiliklar tekis yerga ekilgan chigit maysalarini to‘liq ko‘karib chiqishiga
xalaqit qiladi. Ko‘chatlar qatqaloqni ostida qolib nobud bo‘ladi (1.36-jadval).
1.36-jadval
Ekishdan oldin yerga ishlov byerish tadbirlarining tuproq namlik zaxirasiga
va paxta hosiliga ta’siri
Yerga ishlov byerish
usuli Tuproq namligi
(15sm chuqurlikda
o‘rtacha, %) CHigitning
unib chiqish
tezligi, % Paxta
hosili,
s/ga
1.IV 25.V 1.V
Boronalash 21.2 11.3 80.1 40.0
CHizellash (10-12 sm),
boronalash, molalash 22.9 20.9 98.7 43.0
CHizellash (20-25 sm)
boronalash, molalash 20.2 18.2 85.7 40.0
Kuzgi shudgorni qanday chuqurlikda o‘tqazilishidan qat’iy nazar bahorda
urug‘ ekish oldiga qo‘yilgan vazifalar butunlay boshqacha bo‘ladi. Kuzgi shudgor
o‘z vaqtida qanchalik sifatli qilib haydalmasin yerlarni ekin ekish oldidan
ishlamasdan ekinlardan yuqori hosil olib bo‘lmaydi.
Yerni yerta bahorda ishlov byerishning asosiy vazifalari, o‘tkazish
muddatlari va usullari quyidagilarni o‘z ichiga oladi.
-mayda donodor, yumshoq kavatli tuproq hosil qilish;
-urug‘ni bir xil chukurlikka tushishini ta’minlash,
-yerlarni yerta bahorda va ekish oldidan ishlov byerish kuz-kishda va yerta
bahorda to‘plangan namni uzoqroq saqlab turish;
-urug‘larni to‘liq va bir tekis unib chiqishini;
-begona o‘tlarni qarshi kurash;

-dala sathini tekislash;
-sho‘r tuproqlarda esa tuzlarni yuqoriga ko‘tarilishiga yo‘l ko‘ymaslik.
Y o g‘ingarchilik kam bo‘lgan xududlarda boronalash fevralь oyining o‘rtalari va
martning boshlarida, boshqa xududlarda martning o‘rtasi va uchinchi o‘n kunligida
o‘tkaziladi .
2. Yerni ekin ekish oldidan ishlash turlari .Yerni ekin ekishdan oldin quyidagi agrotexnik tadbirlarni bajarish
maqsad qilib olinadi: tuproqning ustki qatlami urug‘ yaxshi ko‘miladigan,
urug‘larning bir tekisda xatosiz unib chiqishi va rivojlanishi uchun sharoit
yaratiladigan qilib yumshatish, tuproqda havo almashinishini yaxshilash,
ostki qatlamlardan urug‘lik tushgan qatlamga namlik kelib turishini
ta’minlash, yog‘ingarchiliklar hisobiga tushgan namlikni saqlab qolish,
begona o‘tlarni yo‘qotish kabi muhim masalalar hal qilinishi ko‘zda
tutiladi. 2
1.37-jadval
Mola o‘tkazish sonini tuproq xajm massasi, chigit unib chiqishi, ko‘sak
soniga va paxta hosiliga ta’siri
(O‘zPITI Xorazm filiali Xorazm viloyati misolida).
SHudgorgacha Xajm
og‘irligi,g/sm
3 CHigit unib
chiqishi, % Qo‘saklar soni,
dona (1.09) Paxta
hosili,ss/ga
SHudgor+ og‘ir
borona bilan
boronalash+ eng‘il
diskolash 1.49 73.3 14.2 45.7
Fon+1 marta molalash 1.38 88.6 12.9 47.2
Fon+2 marta molalash 1.46 90.1 11.9 47.4
Fon+3 marta molalash 1.48 81.2 11.7 44.6
2
С.Л. Баҳромов “Ерни қачон ҳайдаган маъқул”. ЎзПИТИнинг илмий мақолалар тўплами 2009 йил.261-264
б.).

1 . 3 8 - j a d v a l
Y e r t a b a h or d a v a e k i s h o l d i d a n i s h l a s h s o n i n i n g p a x t a h o s i l i g a
t a’ s i r i
T u p r o q q a
i s h l a s h u s u l i : E k i s h d a n o l d i n
y e r ni i s h l a s h
s o n i P a x t a
h o s i l i ,
s / g a H o s i l d a g i
f ar q , s s / g a
Y e r t a b a h o r d a b or o n a l a s h + e k i s h
o l d i d a n b or o n a l a s h + m o l a l a s h 3 4 0 . 7 -
E k i s h o l d i d a n b or o n a l a s h +
m o l a l a s h 2 4 2 . 1 + 1 . 4
E k i s h o l d i d a n b i r y o‘ l a
b or o n a l a s h v a m o l a l a s h 1 3 9 . 2 - 1 . 5
3. Yerni ekin ekishdan oldin ishlash muddati.
Ekish oldidan tuproqqa ishlov byerish bevosita chigit ekish oldidan yoki
undan 5-10 kun oldin o‘tkaziladi. Tuproqning holatiga qarab quyidagi tadbirlar
amalga oshiriladi: sho‘rlanmagan, begona o‘tlardan nisbatan toza maydonlar
bir vaqtning o‘zida mola tirkab boronalanadi. Begona o‘tlardan toza
maydonlarni ekish oldidan tekislagich agregatlar yoki mola yordamida tekislash
kifoya qiladi.
Yuqori darajada begona o‘t bosgan maydonlarda ayniqsa, kuzgi
bug‘doydan bo‘shagan maydonlar yozda haydalganligi sababli, bahorda shu
maydonlarda begona o‘tlar bilan zararlanishi yuqori bo‘lishi mumkin. Bu esa
chigit ekish vaqtida salbiy ta’sir etadi, shuning uchun chizelь-kulьtvatorlarga
tirkalgan boronalar bilan ko‘p yillik begona o‘tlar ildizlari daladan tozalab
chiqariladi. YUzada qolgan ildizlar esa qo‘lda tyerilib, daladan olib chiqiladi va
yoqib yuboriladi. Begona o‘tlar bilan o‘rtacha va kam zararlangan yerlarda
boronalash bilan ham ularni yo‘qotish mumkin. Keyin ekish oldidan mola

bosiladi. Ayrim maydonlardagi notekisliklarni bartaraf etish uchun pardozlash
molasi o‘tkaziladi . 3
Ekish oldi ishlari va chigit ekish mavsumini tuman va viloyatlar sharoitida
qisqa (7-10 kun) muddatda, sifatli o‘tkazish choralarini ko‘rish lozim.
Bahorda yer yuza ishlov byerish qurollari bilan yuza, 12-15 sm. bo‘lgan
chuqurlikda ishlash talab etiladi. Bunda yer yuza ishlanishi, yumshatilishi, mayin
holga kelishi, g‘ovak va yumshoq bo‘lishi zarur. Muhimi tuproqqa tushgan
urug‘likni ko‘mishi kyerak. Ko‘rinib turibdiki bu davrda tuproqni chuqur ishlash
talab etilmas ekan. Keyinchalik o‘simlikni o‘sib rivojlanishi bi-lan yer chuqur
ishlash qurollari bilan chuqurroq ishlanib boriladi.
Ilg‘or fyermyer xo‘jaliklar tajribasiga ko‘ra, yerni ekin ekishga tayyorlashda
har bir agrotexnik tadbirni fyermyer xo‘jalikning tuproq-iqlim sharoitini hisobga
olgan holda amalga oshirish talab etiladi. Yerni ekin ekish oldidan ish lash
shudgorni boronalashdan boshlanadi.
Boronalanganda yerning yuza qismi
tekislanadi, endi o‘sib kelayotgan begona o‘tlar yo‘qotiladi, kesaklar maydalanadi,
hosil bo‘lgan qatqaloq yumshatiladi va nam bug‘lanishining oldi olinadi. Yerga
ekin ekish oldidan ishlov byerishni yer etilmasdan oldin boshlab yuborish mumkin
emas, chunki bunda palaxsalar hosil bo‘ladi, uning yuza qismi zichlashadi.
Y e r l a r n i t e k i s l a s h .
KAPITAL tekislash 3-4 yilda o‘tkaziladi.
JORIY tekislash shudgor o‘tkazilgandan so‘ng olib boriladi.
Tekislash o‘tqazilsa Tekislash o‘tqazilmasa
-Tekis maydonda suvchi bir kunda 1.5-
2.0 gektarni sug‘oradi;
-Tekislangan maydonda chigit ekish va
qator orasiga ishlov byerishda bir kunda -Tekislanmagan maydonlarda suvchi
bir kunda 0.5-0,6 gektarni sug‘oradi;
-Notekis maydonlarda traktorchini
belgilangan me’yorni bajarishi
3
М.Тошболтаев,А.Тўхтақўзиев “Кузги шудгор” Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги журнали Т.:
№11 .2013й. 10-11 б..

traktorchi 1.5-2 me’yor bajaradi;
-Ish unumi oshadi;
-YAxshi tekislangan maydonlarda sifatli
sho‘r yuviladi, suv sarfi kamayadi, to‘liq
ko‘chat olinadi. Sug‘orish ishlari sifatli
o‘tkaziladi, kulьtivatsiyada mayin tuproq
hosil qilinadi;
sarf xarajatlar kamayyadi.
- kiyinchilik bilan bo‘ladi;
-Ish unumi pastligi -bajariladigan
agrotadbirlarni o‘z vaqtidan
kechiktirib o‘tkazishga olib keladi;
-SHo‘r yuvish ishlari sifatsiz
o‘tkaziladi;
Nihollar shu sababdan notekis unib
chiqadi, ko‘chat soni kamayadi;
Hosildorlika salbiy ta’sir etadi.
1 .39 - jadval
Lazyer moslama bilan tekislash natijasida olinadigan foyda.
№ Ko‘rsatgichlar nomi Tekislangan
maydon Tekislash
o‘tkazilmagan
1 Hosildorlik ,ss/ga 33,4 28,9
2 Nazoratga nisbatan ko‘shimcha
hosil , % + 15,6 -
3 foyda , summ 1002000 867000
4 xarajatlar , summ 784100 790300
5 Sof foyda , summ 217900 76700
6 Ko‘shimcha daromad , summ + 141200 -
Bahorda shudgorning 8-10 sm chuqurlikdagi tuprog‘i etilishi bilan yerni
ishlay boshlash kyerak. Respublikamizning turli tuproq-iqlim sharoitida bu
muddat taxminan quyidagi davrlarga to‘g‘ri keladi: Qashqadaryo, Surxondaryo
va Buxoro viloyatlarida fevralь oyining ikkinchi yarmiga yoki mart oyining
birinchi besh kunligiga, Andijon, Namangan, Farg‘ona viloyatlarida mart oyining
birinchi yarmiga, Sirdaryo, Jizzax, Toshkent va Samarqand viloyatlarida mart
oyining ikkinchi yarmi, Xorazm va Qoraqalpog‘istonda esa mart oyining uchinchi
o‘n kunligi, aprelь oyining birinchi besh kunligiga to‘g‘ri keladi . 4
4
Қ.Мирзажонов “ Шудгорни қайси муддатларда ва қандай чуқурликда бажариш керак” ” Ўзбекистон
қишлоқ хўжалиги журнали Т.: №12.2014й. 17-18 б.

YOg‘ingarchilikdan keyin shudgorning yuza qismi zichlashgan bo‘lsa, chizelь-
kulьtivatorlar bilan yerni yumshatish, so‘ngra mola bostirish kyerak.
Agar yer bahorda muddatidan 10 kun kechiktirib boronalansa, gektaridan
200-300 m 3
, boronalanmasa 1000 m 3
nam bug‘lanib ketadi. Bunda tuproq yuzasi
qotib qoladi, keyinchalik yumshatish qiyin bo‘ladi. Kuchli shamol esib turadigan
tumanlarda maydonlarni mola tirkalgan holda boronalash kyerak.
Tuproq sho‘ri yuvilgan va yaxob suvi byerilgan yerlarni chigit ekishga
tayyorlashda egat, marza, o‘qariqlar, past va do‘ngliklar tekislanadi. Yer etilishi
bilan bo‘ylamasiga yoki ko‘ndalangiga ikkita ketma-ket ulangan borona
yurgiziladi.
Ko‘klamda yerni sayozroq bo‘lsa ham qayta haydashga yo‘l qo‘ymaslik kyerak.
Agar yaxob byerilgandan yoki tuproq sho‘ri yuvilgandan keyin yer juda zichlashib,
begona o‘t bosgan bo‘lsa, plugning ag‘dargichlarini olib qo‘yib yumshatish
mumkin.
Begona o‘t bosgan yerlarda yumshatkichlar va kulьtivatorlardan
foydalanilgapi ma’qul. Bunda ularga keng o‘tkir g‘ozpanjalar o‘rnatish
kyerak, chunki o‘tlar yaxshiroq qirqiladi.
SHudgor syerkesak bo‘lsa, yaxshilab maydalash va organominyeral
o‘g‘itlarni aralashtirish uchun diskli boronalardan foydalanish yaxshi natija
byeradi. Lekin ildizpoyali begona o‘tlar tarqalgan maydonlarda ulardan foydalanib
bo‘lmaydi, chunki disk o‘tlar ildizpoyasini maydalab, ularning yana ham
ko‘payishiga sabab bo‘ladi.
SHudgor bir oz «o‘tirishgan» va begona o‘tlar bilan ifloslangan bo‘lsa,
chizelь-kulьtivatorda yoki kulьtivatorga yassi o‘tkir pichoq (kesgich) va panjalar
o‘rnatilib, 10-12 sm chuqurlikda ishlansa, yaxshi natija byeradi (1.40-jadval).
Ko‘klamda haydaladigan yerlarni iloji boricha barvaqt, yer etilishi bilanoq
ishlashga kirishish kyerak. SHunday qilinganda tuproqda nam to‘planadi. Yer
bahorda haydalganda zudlik bilan diskalash va boronalash kyerak.

Ma’lumki, Markaziy Osiyo tuproqlari yomg‘ir yoqqandan keyin qatqaloq
hosil qiladi. Tuproqning mexanik tarkibi qancha og‘ir bo‘lsa, qatqaloq shuncha
qattiq va qalin bo‘ladi. Tuproq sho‘r bo‘lsa, qatqaloq yana ham qattiq bo‘ladi.
SHuning uchun ekinzorlarda bahorgi yomg‘irlardan keyin hosil bo‘lgan qatqaloqni
zudlik bilan yumshatish lozim. Qatqaloq o‘z vaqtida yumshatilmay kechik-tirilsa,
uning qattiqligi va qalinligi oshib boradi, yumshatish qiyin-lashadi va zarari katta
bo‘ladi.
1.40-jadval
Yerni ekin ekish oldidan ishlash usullarining tuproq namligiga, chigitning
to‘liq unib chiqishiga va paxta hosiliga ta’siri
Yerni i shlash usuli Tuproqning 10-15
sm chuqurligidagi
namlik (%) Maysalar
(%) Paxta
hosili
(ga/s)
26/IV 10/V 1/V 4/V
Boronalash (kontrol) 19,3 19,1 79,0 86,0 40,0
20-25 sm chuqurlikla
chizellash, boronalash 18,2 17,9 68,5 82,0 38,1
10-12 sm chuqurlikda
chizellash, boronalash,
molalash 20,9 19,9 73,5 91,0 43,0
Agar chigit unib chiqqan yoki chiqish oldida bo‘lsa, rotatsion motiga yoki chigit,
makkajo‘xori chiqib, qatorlari bilingan bo‘lsa, u holda rotatsion yulduzchalar
o‘rnatilgan kulьtivatorlardan foydalanish mumkin.
CHigit ekish tamomlangandan keyinroq yomg‘ir yog‘sa, qatqaloqni
yoppasiga yumshatadigan engil “zig-zag” borona bilan qatorlarni ko‘ndalangiga
boronalash mumkin.
YAxob byeriladigan, tuprog‘i sho‘r va kuzgi shudgordan yoki asosiy
haydashdan keyin sho‘ri yuvilgan yerlarni chigit ekishga tayyorlashda m a x s u s
q o ‘ s h i m c h a i s h l a r bajariladi, ya’ni baxorda egat, marzalar va boshqa baland-

pastliklar tekislanadi, so‘ngra yaxob byerish uchun egat va o‘qariqlar olinadi.
Tuproqning mexanik tarkibiga qarab, egatlar orqali gektariga 1000-1500 m 3
hisobida suv byeriladi. Yer etilishi bilan o‘qariqlar tekislanadi va dala ikkita
ketma-ket ulangan boronada bir o‘tishda bo‘ylamasiga yoki ko‘ndalangiga borona-
lanadi. CHigit ekishgacha yerni yaxshi yumshatish uchun chizelь-kulьtivator,
kulьtivator va diskli boronalardan foydalaniladi. CHigit ekish oldidan shudgor
yana boronalanadi, so‘ngra mola bostirilib, so‘ng chigit ekiladi. SHo‘ri yuvilgan
yerlar ham ekin ekishga shu tartibda tayyorlanadi
4. Yerlarni ekin ekish oldidan ishlashning o‘ziga xos xususiyatlari .
Bahorda haydalgan yerlarni ekin ekish oldidan ishlashning o‘ziga xos
xususiyatlari bor, chunki yer bu davrda haydalganda, yirik kesakli va g‘ovak
bo‘ladi. SHuning uchun bunday yerlarga ekin ekishdan oldin kesaklarini may-
dalash va bir oz zichlashtirish kyerak. Buning uchun yer 2-3 marta chizellanadi,
disklanadi, 2-3 marta og‘ir mola bostiriladi. Yer bahorda xaydalgandan keyin
zudlik bilan disklash va boronalash kyerak. Aks holda tuproqning nami tez
bug‘lanib ketadi.
Yerlarni ekin ekishga o‘z vaqtida sifatli qilib tayyorlash maydonlarda sog‘lom,
to‘liq ko‘chat bo‘lishini hamda ulardan yerta va yuqori hosil olishni ta’minlaydi. 5
O‘suv davrining boshlarida g‘o‘za yaxshi rivojlanishini, keyinchalik ko‘saklar
barvaqt etilishini ta’minlash uchun azotli va fosforli o‘g‘itlarning bir qismini
bahorda yerni ekin ekishga tayyorlash vaqtida solish foydalidir. O‘g‘it kulьtivator
va chizelga o‘rnatilgan o‘g‘itlagichlarda solinadi. Bunda agregatlarning organi 25-
30 sm kenglikda o‘rnatiladi. O‘g‘it agregat soposhkalari bilan 14-16 sm
chuqurlikka solinib yoki yer yuzasiga sepilib, so‘ngra uni 8-10 chuqurlikda chizelь
yoki disk bilan yumshatib, tuproqqa aralashtirish va ko‘mish ham mumkin.
5
О.Рўзимуродов ва Я.Бўриев “Ғўза ҳосилдорлигини шудгорлаш муддатлари ва чуқурлигига боғлиқлиги” .
ЎзПИТИнинг илмий мақолалар тўплами 2009 йил.213-214 б.

Foydalanilgan adabiyotlar
1. Chandrasekaran B., Annadurai K., Somasundaram E. A textbook of
Agronomy. New Delhi. 2010. New a ge Intyernational (p) Limited, Publi-shyers.
2 . Crop Rotation on Organic Farms: A Planning Manual, NRAES 177
Charles L. Mohlyer and Sue Ellen Johnson, editors Published by NRAES, July 2009.
3. Azimboev S.A. Dehqonchilik, tuproqshunoslik va agrokimyo asoslari.
(Darslik). T. Iqtisodiyot-moliya 2006. – 180 b.
4. Mo‘minov K., Azimboev A., Sanaqulov A., Byerdiboev E., Kenjaev YU
Dehqonchilik ilmiy izlanish asoslari bilan. (O‘quv qo‘llanma) – T.: “Turon-iqbol”,
2014. – 240 b.
5. Artukmetov Z.A., SHyeraliev X.SH. Ekinlarni sug‘orish asoslari.
(Darslik). T.: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati. 2007.-312 b.
6. Norkulov U., SHyeraliev X. Qishloq xo‘jalik melioratsiyasi. (Darslik). T.:
ToshDAU tahr.-nashr. bo‘limi, 2003. – 214 b.
7. To‘xtashev B., Azimboev S., Qarabaeva T., Byerdiboev E., Nurmatov B.
Qishloq xo‘jalik melioratsiyasi va yer tuzish fanidan amaliy va tajribaviy
mashg‘ulotlar. (O‘quv qo‘llanma). - T.: “ToshDAU nashr-tahririyat bo‘limi”,
2012. – 187 bet.

Yerga ekin ekishdan oldin va keyin ishlov byerish

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish