Yig‘majildlar tavsifi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	29.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Yig‘majildlar tavsifi

Купить

Yig’majildlar tavsifi
REJA:
1. Yig’majildlarni tavsiflash haqidagi tushuncha
2. Yig’majildlarni tavsiflashdagi axborot unsurlari

Yig’majildlarni tavsiflash haqida tushuncha Arxivlar ilmiy faoliyatining
yo’nalishlaridan biri hujjatlar va yig’majildlarni tavsiflashdir.
Yig’majildlarning tavsifi arxivlarda tuziladigan barcha ma’lumotnomalarning
asosi hisoblanadi. Yig’majildlar tavsifi muassasalarda ish yuritish jarayonida
yoziladi, ularni muassasa arxivlariga topshirish paytida yakunlanadi.
Arxivlarga umuman tavsiflanmagan yoki talab darajasida tavsiflanmagan
yig’majildlar topshirilgan taqdirda ularni tavsiflash ishi muassasa yoki davlat
arxiv-larida amalga oshiriladi.
Yig’majildlarni tavsiflashdan asosiy maqsad har bir yig’majildning
tarkibi vamazmunini aniq aks ettirish va shu asosda hujjatlarni tezda topish
hamda ulardan foydalanishni ta’minlashdan iboratdir.
Hujjatlarni ilmiy asosda tavsiflash ularning tarkibi va mazmunini
obyektiv tarzda yoritishni taqozo etadi. Yig’majildlarni tavsiflashda
differensial yondashuv talab qilinadi. Fondlarning qaysi kategoriyaga
mansubligini e’tiborga olgan holda ma’lumot unsurlari turli yo’llar bilan
bayon etilishi zarur.
Yig’majildlarni tavsiflashda axborot unsurlari Yig’majildlarni tavsiflashda ularga
xos bo’lgan quyidagi asosiy belgilar aniqlanadi va muqovasiga
yozib qo’yiladi:
Tashkilot va uning tarkibiy qismi nomi;
Yig’majildning nomenklatura bo’yicha indeks raqami;
Sarlavha;Му ам м ол и савол : Йиғ м аж л идл арни тавсиф л ашдан
асосий м ақ сад ним а?

Boshlanish va tugash sanasi;
Varaqlar miqdori;
Saqlash muddati;
Arxiv shifri.
Alohida muhim ahamiyatga ega bo’lgan hujjatlarni tavsiflash paytida
qisqa annotasiya yozish, shuningdek bu hujjatlarning asl nusxa yoki
ko’chirma nusxa ekanligi, ularni to’laligi darajasi va yaratish usuli qayd
etiladi.
Tashkilot (muassasa) va uning tarkibiy qismi nomi. Muassasaning
nomi yig’majildni qaysi fondga mansubligini bildiradi. Muassasaning nomi
to’liq shaklda hamda qavsning ichida rasmiy tarzda qisqartirilgan holda
yozilishi kerak. Masalan, O’zbekiston SSR Markaziy Statistika boshqarmasi
(O’zSSR MSB). Agar tashkilot (muassasa) ning nomi o’zgargan bo’lsa,
muqovada uning barcha nomlari qayd etilishi shart (yig’majildlardagi
hujjatlarda o’z aksini topgan davr davomida). Muassasaning nomidan so’ng
uni tarkibiy qismining nomi yoziladi. Bunday ma’lumotlarning aks ettirilishi
arxiv fondi miqyosida yig’majildlarni turkumlash ishini osonlashtiradi.
Yig’majild indeksi. Yig’majildlarning indeksi ularning nomenklatura
bo’yicha tartib raqamini ko’rsatadi. Yig’majildlar indeksi ish yuritishda
hujjatlarni tashkil etish tizimini aks ettiradi.
Davlat arxivlarida yig’majildlarni tavsiflash chog’ida hujjatlarga ish
yuritish chog’ida qo’yilgan indekslar saqlanib qoladi. Indekslar hujjatlarni
tizimga solishni osonlashtiradi, fond materiallarining saqlanish darajasi va
ularning to’laligini ko’rsatadi, hujjatlarni tezda topish imkoniyatini beradi.
Yig’majild sarlavhasi. Tavsiflash ishida yig’majildga sarlavha qo’yish
(yoki sarlavhani aniqlashtirish) muhimdir. Sarlavhada yig’majildlar va
kiritilgan hujjatlarning tarkibi va qisqacha mazmuni o’z aksini topishi zarur.
Davlat arxivlarida yig’majildlarni tavsiflash jarayonida ularning sarlavhalari

aniqlashtiriladi. Agar sarlavhaning ayrim unsurlari noaniq yoki to’liq bayon
qilinmagan bo’lsa, sarlavha boshqatdan tuziladi.
Sarlavha tuzishda quyidagi elementlarni aks ettirish lozim bo’ladi:
hujjatlar to’rining nomi, muallif, kimga yuborilganligi, qaysi masalaga
bag’ishlanganligi, hudud, xronologik sanalar, hujjatlarning tashqi belgilari.
Masalan:
1. Farg’ona viloyati ishchi, soldat va dehqon deputatlari
Sovetining protokollari. 1917 yil mart – 1918 yil iyulp. Asl
nusxalar.
2. Farg’ona viloyatida kolxozlarni tashkil etishga oid materiallar.
1930 yil. Asl nusxalar.
3. Farg’ona neftni qayta ishlash zavodi ma’muriyatining bosh-qa
tashkilotlar bilan yozishmasi. 1959-1960 yillar. Ko’chirma
nusxalar.
Annotasiya tuzish. Yig’majildlarga kiritilgan ayrim muhim
hujjatlarning mazmunini annotasiya yozish yo’li bilan aniqlanadi. annotasiya
yig’majildning muqovasiga sarlavhadan keyin yoziladi. Misol:
1. 254-gvardiya polkinig jangovor harakatlari jurnali. 1943 yil,
15-yanvarp – 16-iyulp.
Annotasiya: To’ychi Eryigitovning 1943 yil 23 fevralda
ko’rsatgan jasoratining qisqacha tavsifi (annotasiya so’zi
yozilmaydi).
Hujjatlarning asl nusxa ekanligini, ularning to’laligi darajasi va yaratish
usuli hamda yig’majildlarning tashqi hususiyatlarini tavsiflash. Hujjatlarning
asl nusxasi hamda ularning ko’chirma nusxalari o’zining ishonarliligi va
yuridik kuchi nuqtai nazaridan bir xil emasdir. Shu boisdan 1- va 2-
kategoriyali fondlarni tavsiflashda bu narsani e’tibordan chetda qoldirmaslik
kerak.

Agar yig’majildlar tarkibiga kirgan barcha hujjatlar asl nusxa bo’lsa, bu
hol sarlavhadan keyin qayd etiladi. Masalan:
1. O’zbekiston SSR Ministrlar Soveti yig’ililarining protokollari.
1949 yil. Asl nusxalar.
Yig’majildda ayrim hujjatlarning asl nusxalari, boshqa hujjatlarning
ko’chirma nusxalari birgalikda saqlanishi mumkin. Bunday holda tavsiflash
jarayonida bu narsa qayd etilishi kerak.
Agar hujjatlar qisman saqlangan bo’lsa, tavsiflash chog’ida bu narsa
aks ettiriladi: «parchalar», «alohida varaqlar», «hujjatning oxirgi qismi
saqlanmagan» va hokazo.
Nodir va alohida qimmatli hujjatlarning yaratilish usuli ham qayd
etiladi (dastxat, chektografik varaqa va hokazo). Ko’p hollarda bu ularning
mazmunini aniqlash uchun zarur bo’lishi mumkin. Hujjatlarning tashqi
belgilari ham sarlavhadan so’ng (agar annotasiya yozilsa, undan keyin) qayd
etiladi. Tashqi belgilarga muqovaning nimadan tayyorlanganligi, bezaklar,
hujjatning nimaga bitilganligi (pergament, mato, qog’oz), qaysi tilda
yozilganligi, orginal muhr va miniatyuralar kiradi.
Yig’majildlar sanasi. Yig’majildlarning muqovasida sarlavha yoki
annotasiyadan so’ng uning yaratilish sanasi yoki yig’majild tarkibiga kirgan
hujjatlarning boshlanishi va tugashi sanalari ko’rsatiladi. Sanalar arab
raqamlari, oy nomlari esa so’z bilan yoziladi. Aniq sanalarni bilishning
imkoni bo’lmasa, kvadrat qavs ichida taxminiy sana krsatiladi (Masalan,
«1927 yildan keyin»).
Agarda sanalarni umuman aniqlashning imkoni bo’lmasa,
yig’majildlarning muqovasida «sanasiz» deb yozib qo’yiladi.
Varaqalar miqdori va saqlanish muddati. Sanadan so’ng yig’majildning
muqovasida yangi satrdan varaqalar miqdori yoziladi («115 varaqda»).
Varaqlar miqdorini ko’rsatish hujjatning saqlanishi va nazorat qilinishi uchun

zarur.
Varaqlar miqdorining pastida yig’majildlarning saqlanish muddati qayd
etiladi. Vaqtinchalik saqlanayotgan hujjatlar uchun necha yil saqlanishi
ko’rsatiladi («20 yil saqlansin», «75 yil saqlansin» va hokazo), doimiy
saqlanishi zarur bo’lgan yig’majildlar uchun «doimiy saqlansin» deb yozib
qo’yiladi.
Yig’majildning muqovasida arxiv shifri ko’rsatiladi. Arxiv shifri
arxivning qisqartirilgan nomidan («O’zR MDA», FVDA» va hokazo) hamda
fondning raqami, ro’yxat raqami va yig’majildning ro’yxat bo’yicha
raqamidan iboratdir. Masalan, FVDA, 23-f., 2-r., 245-y. Arxiv shifri odatda
muqovada tipografiya yo’li bilan tayyorlangan maxsus shtamp ichiga
qo’yiladi.
Yig’majildlardagi hujjatlardan ilmiy maqsadlarda yoki matbuot
sahifalarida foydalanilganda, arxiv ma’lumotnomasi yoki hujjatning
ko’chirma nusxasi berilganda arxiv shifri hamda varaq raqami ko’rsatiladi.
Ichki ro’yxat (mundarija). Ichki ro’yxat (mundarija) qimmatli
yig’majildlar uchun tuziladi. Unda yig’majildga kiritilgan barcha hujjatlar
ko’rsatib o’tiladi. Ichki ro’yxatda hujjatlarning indeksi, mazmuni, sanasi,
kimga jo’natilganligi yoki muallifi, varaqlar raqami qayd etiladi.

Manbalar va adabiyotlar
Alimov I va b. Arxivshunoslik. Toshkent, 1997.
Teoriya i praktika arxvnogo dela v SSSR. Moskva, 1980.

Yig‘majildlar tavsifi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish