Yillik ish rejasi va dars konspektini tuzish uslubiyati - Педагогика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	19900UZS
Размер	168.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	12 Декабрь 2024
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Педагогика

Продавец

Bahrom

Дата регистрации 05 Декабрь 2024

383 Продаж

Yillik ish rejasi va dars konspektini tuzish uslubiyati

Купить

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR
VAZIRLIGI
__UNIVERSITETI
Ro’yxatga olindi №__________ Ro’yxatga olindi №__________
“_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y.
“___________________________ “ KAFEDRASI
“_____________________________ “ FANIDAN
KURS ISHI
Mavzu:________________
Bajardi:_________________________________
Tekshirdi:_______________________________
______________ - 20___

Mavzu: Yillik ish rejasi va dars konspektini tuzish uslubiyati
Mundarija
Kirish
I BOB.Yillik ish rejasi va uni tuzish uslubiyati
1.1. Jismoniy tarbiya darslarida ishlarni rejalashtirish guruhlari va shartlari
1.2. Maktab dasturi bo`limini rejalashtirishning usullari
II BOB. Dars konspektini tuzish uslubiyati
2.1.Dars ishlanmasiga qo`yilgan talab va ijrosi o`quv jarayonida bajarilish tahlili
2.2.Dars konspektini tuzish uslubiyati
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar

Kirish
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti SH.M.Mirziyoyev 2021 yilni “Yoshlarni
qo‘llab-quvvatlash va aholi salomatligini mustahkamlash yilli” deb nom berdilar.
Barchamizga ma’lumki jamiyatda sog‘lom turmush tarzini shakllantirishda, aholi
salomatligini mustahkamlashda jismoniy tarbiya va sportni o‘rni beqiyosdir.
Mamlakatimizda o‘sib kelayotgan yosh avlodning jismoniy va ma’naviy
salomatligini shakllantirishni, sog‘lom turmush tarziga intilish va sportga mehr-
muhabbatni singdirishning g‘oyat muhim sharti hisoblanadi. Aholini ayniqsa
yoshlarni jismoniy tarbiya va ommaviy sport bilan shug‘ullanishlari, turli sport
musobaqalarida ishtirok etishlari orqali yoshlarda o‘z irodasi, kuchi va
imkoniyatlariga bo‘lgan ishonchini oshiradi. O‘sib kelayotgan yosh avlodni har
tomonlama aqliy, axloqiy va jismoniy jihatdan rivojlantirishda jismoniy tarbiya va
sport muhim ahamiyat kasb etadi va ularda mardlik, vatanparvarlik, sadoqat va
halollik tuyg‘ularini shakllantirishda yordam beradi. Davlatimiz rahbari ijtimoiy,
ma’naviy-ma’rifiy sohalardagi ishlarni yangi tizim asosida yo‘lga qo‘yish bo‘yicha
5 ta muhim tashabbusni ilgari surdi. Bunda ikkinchi tashabbus yoshlarni jismoniy
chiniqtirish, sport sohasida qobiliyatini nomoyon qilishlari uchun zarur sharoitlar
yaratishga yo‘naltirilgan. Shunday yaratib berilgan imkoniyatlardan foydalanib,
o‘quvchi yoshlarimizni qiziqishiga qarab sportning turli xil yo‘nalshlariga jalb
qilib, ulardan yangi chempionlarni tayorlashimiz zarur. Shu o‘rinda Davlatimiz
Prezidenti Shavkat Mirziyoyev quyidagi fikrlarini misol qilib keltirmoqchiman
“Dunyoda qobilyatsiz bola bo‘lmaydi, biz ana shu qobiliyatni ko‘ra olishimiz,
taxlil qilib yuksaltirishimiz va shu qatorda o‘quvchilarning qobiliyatidan kelib
chiqqan holda biror bir kasbga yoki hunarga yo‘naltira olishimiz bizning eng
asosiy vazifamizdir”. Jismoniy tarbiya mashg’ulotlari orqali olinadigan foyda juda
ko’p, bu yoshlarda sog’lom turmush tarzi muhimligini biladigan mas’uliyatli
kattalar bo’lib yetishishiga yordam beradi. Jismoniy tarbiya va jismoniy madaniyat
jarayonini boshqaradigan, inson vujudiga, jismoniy o`sishga ta`sir qiladigan tabiat
qonunlari jismoniy tarbiya nazariyasi va uslubiyotida printsip-tamoyil nomini
olgan. Organizm rivojlanishining umumiy tamoyillarini bilish va ularni amaliyotda

qo`llash, o`quvchilar jismoniy tarbiyasi jarayonini yanada samarali darajaga olib
keladi. Jismoniy tarbiya jarayoni-bu ikki tomonlama jarayondir. Bir tomondan
o`rgatishga intilayotgan o`qituvchi, ikkinchi tomondan o`rganishga xohishi bo`lgan
o`quvchi qatnashadi. Tajribalar shuni ko`rsatadiki, agar o`quvchi oldiga qo`yilgan
vazifaning mohiyatini tushunib etsa va uning hal etilishiga qiziqsa, o`rgatishning
muddati tezlashadi va sifati yaxshilanadi. Uslubiy adabiyotlarda onglilik va faollik
alohida mustaqil tamoyillar hisoblanadi. Amaliyotda esa onglilik va faollik
jarayoni o`zaro bog`liqdir, ularni bir- biridan ajratish mumkin emas. Sababi shuki
o`quvchining faolligisiz onglilikni amalga oshirish mumkin emas, faoliyatning
maqsadi esa ongli ravishda tushunib etilgandagina inson faol bo`ladi.
Kurs ishining maqsad va vazifalari : Yillik ish rejasi va uni tuzish uslubiyati
haqidagi ma’lumotlarni umumlashtirish va qisqacha tavsiflash. Jismoniy tarbiya
fanidan umumiy o’rta ta’limning Davlat ta’lim standarti mazmunini o’rganish va
tahlil qilish . Umumiy o’rta ta’limning jismoniy tarbiya fanidan yillik o’quv dasturi
mazmuni. Dars ishlanmasiga qo`yilgan talab va ijrosi o`quv jarayonida bajarilish
tahlili.
Kurs ishi ob’yekti va predmeti: Yillik ish rejasi va uni tuzish uslubiyati .
Umumiy o’rt a t a’limning jismoniy t arbiy a fanidan y illik o’quv
dast uri mazmuni. Dars ishlanmasiga qo`yilgan talab va ijrosi o`quv jarayonida
bajarilish tahlili
Kurs ishning tadqiqot uslubi va uslubiyoti: Ilmiy ommabop manbalardan
to’plangan ma’lumotlar tahlil qilib,xulosa va takliflar qilish.
Kurs ishi tuzilishi: Bajarilgan kurs ishi kirish qismi, ikkita bobdan va
qilingan xulosalardan iborat. Ishda o’rganilishi e’tiborga olingan ma’lumotlar
tushunarli ravishda ifodalash uchun chizma jadvallar va rasmlar berildi.Ishga
qo’yilgan maqsadga erishishi uchun to’plangan adabiyotlar manbalarning nomlari
va elektron manzillari keltirildi.

I BOB. Yillik ish rejasi va uni tuzish uslubiyati
1.1. Jismoniy tarbiya darslarida ishlarni rejalashtirish guruhlari va
shartlari
Olib borilgan pedagogik tadqiqotlar, o`rganilgan nazariy bilim
h amda tajribalarning ko`rsatishicha, o`z o`quv-tarbiya jarayonini to` g` ri
rejalashtirgan pedagoglar yuqori natijalarga erishadilar. Ishlab chiqilgan
rejalar o`qituvchiga uzoqqa qarash imkonini beradi, maqsad va aniq
vazifalarni belgilab olishi uchun zamin yaratadi, qo`yilgan vazifalarni h al
etish yo`llarini va ko`proq samaradorlik manbalrini ko`zda tutadi.
Rejalashtirishning aniq h ujjatlarini tuzib chiqishda o`qituvchi-
pedagog qator talablarga rioya qilishi shart.
1. Rejalar xalq va h unar- texnika ta`limi, ra h bar tashkilotining
qarorlari va me`yoriy h ujjatlariga muvofiq bo`lishi kerak. Ular davlat
rejasi asosida jismoniy tarbiya tizimining bo` g` inlari uchun tuziladi.
Ha mma o`quv rejalar jismoniy tarbiyaning umumiy maqsadlariga muvofiq
h amda x alq ta`limi vazirligi tomonidan ishlab chiqilgan metodika
tavsiyanomalariga muvofiq bo`lishi lozim.
2. Rejalashtirish jarayonida jismoniy tarbiyaning umumiy va
metodik uslubiy asoslaridan kelib chiqish kerak. Rejalashtirish jarayonida
asosiy tamoyillar- printsiplarni amalga oshirish uchun qulay imkoniyatlar
bo`ladi: shaxsni h ar tomonlama rivojlantirish, jismoniy tarbiyaning me h nat
va h arbiy amaliyot bilan bo g` liqligi, muntazamlik, qulaylik, musta h kamlik
va yuksalish. Shulardan qaysi biri so g` lomlashtirish samarasini bersa va
shu g` ullanuvchilarga h ar tomonlama ijobiy ta`sir etsa, shunisiga keng yo`l
ochib beriladi. O`rta Osiyo tabiiy iqlim sharoitida yillik dars soatlarining
ko`proq qismini ochiq h avodan o`tkazishni rejalashtirgan ma`qul.
3. Rejalashtirishga qo`yilgan asosiy talab uning maqadga
muvofiqligi va kelajagi birligidir. Ma`lum sikl rejasi dars seriyalari, yil,
chorak oldingi sikllarga asoslanishi va bajariladigan ishga tayyorlashi
kerak.

4. Reja amalga oshiriladigan bo`lishi kerak. Rejalashtirishda
o`quvchilar sonini, ularni jismoniy tayyorgarligini, maktabning shart-
sharoitini, moddiy texnik ta`minlanganligini, faslni va boshqa talablarni
h isobga olish zarur. Shu shart va talablardan qaysi biri mavjud bo`lsa, o`quv
dasturidan biroz chetlangan bo`lsa h am, shularni rejalashtirish zarur. Bu
y erda ma`lumki, imkoni bo`lmagan materiallar soati imkoni borlarga
beriladi. Lekin shuni unutmaslik kerakki, h ar bir o`qituvchi ish jarayonida
asta-sekinlik bilan shu g` ullanuvchilarga sharoit va imkoniyat yaratib berishi
kerak. Bunday h olatlar ko`pincha dastur bo`limiga yangi talablar
kiritilganda bo`ladi.
5. Rejalashtirishning aniqligi o`rgatish bosqichlarini, ularning
vazifalariga mosligi bilan ifodalanadi.
Ko`p mashqlar ichidan eng zaruriysini, h ar tomonlama mukammal
yoki pedagogik samaradorlikni ta`minlaydiganlari tanlab olinishi zarur.
Rejalarni tuzishdan oldin o`qituvchi zarur axborotlarni to`plab,
tayyorgarlik ishlarini bajarishi kerak. Bu axborotlar o`quv materiallarini,
manbalarni va ish shakllari, o`tish tartibini belgilab beradi. H ar bir
jismoniy tarbiya fani o`qituvchisi jismoniy tarbiya bo`yicha o`quv
dasturlarini yaxshilab o`rganishi kerak. Bu shuning uchun h ar bir sinf
uchun, bu mashqlarni o`zlashtirib olishda vazifalarni aniq belgilash zarur.
Bundan tashqari, dasturni o`rganishda o`quv materiallarining sinfdan-sinfga
o`tadigan izchilligini ta`minlash imkonini beradi. O`quvchilar tarkibini,
so g` ligi darajasini, texnik va jismoniy tayyorgarligini o`rganish, bunday
ma`lumotlarni h ujjatlarni o`rganish orqali olish mumkin. Ayniqsa, o`quvchilar
bilan suhbatlar boy ma`lumot beradi.
Jismoniy tarbiya bo`yicha o`tgan yillar davomida qilingan ishlar
va maktabning moddiy bazasini h isobga olish, uni rivojlantirish va
takomillashtirish yo`llarini aniqlash zarur. Maktab ra h bariyati va
pedagoglar jamoasining tarbiyaga bo`lgan munosabatini aniqlash uchun
maktabning umumiy ish rejasi bilan tanishish zarur.

Jismoniy tarbiya darslari bo`yicha o`quv rejasini tuzishda viloyat
va tumanning ob- h avo sharoitini o`rganish zarur. Ko`pincha bular bir-
biridan farq qiladi.
Tuman va viloyatning ommaviy sport tadbirlarini kalendari bilan
tanishish zarur. Bunday axborotlar o`qituvchiga dastur bo`limlarini
nabatma-navbat o`tishini aniqlash uchun zarur. Ye takchi jismoniy
mashqlar turlarini va ish shakllarini aniqlash uchun o`qituvchi maktab,
a h oli yashayotgan texnik sport va jismoniy tarbiyaga oid an`analarni
o`rganadi, o`quv tarbiya ishlarining samaradorligini oshirish yo`llarini
belgilaydi.
O`z o`rnida shuni ta`kidlab o`tish kerakki, jismoniy tarbiya
darslarida ishlarni rejalashtirish ikki guru h ga bo`linadi:
1. Davlat h ujjatlari.
2. Davlat h ujjatlari asosida o`qituvchi tuzgan h ujjatlar.
Birinchi galda rejalashtirish ishlarida davlat h ujjatlarini ko`rib
chiqamiz: O`zbekiston Respublikasi Xalq ta`limi standartlari (DTS) va
o`quv dasturi.
O`quv dasturi Jismoniy tarbiya faniga yillik soatlarning h ajmi
belgilab berilgan.
Jismoniy tarbiya majmuasi maktabda Alpomish va Barchinoy
jismoniy tarbiya bo`yi cha o`quv dasturlariga asoslanadi.
DTSlari o`quv dasturi Jismoniy mashqlar, jismoniy h ujjatlarini
rivojlantirish uchun mashqlar, jismoniy ji h atlarni rivojlantirish uchun
mashqlar, fanlararo aloqa uzviylik talablari belgilab berilgan.
Dastur tayyorlashda birinchi navbatda jamiyatning sotsial
(ijtimoiy) buyurtmasi, ya`ni jamiyat talab ehtiyojlari h isobga olinadi.
Maktab bitiruvchilarining jismoniy tayyorgarligi talablari Alpomish va
Barchinoy majmuida o`z aksini topgan, shuni yodda tutish kerakki, dastur
alo h ida sport turlaridan iborat emas, shuning uchun dastur bo`limlaridagi

vazifalarni bir marotabada, sharoit, imkoniyat h amda mavsumlarni h isobga
olgan h olda h al etib borish zarur. 33

Jismoniy tarbiya bo`yicha o`quv dasturlari doimo takomillashib,
vaqti bilan o`zgarib boradi. Maktab dasturining o`zgarish sabablariga
quyidagilar kiradi:
-o`quv dasturida o`zgarishlar bo`lsa;
-o`quv sport bazasining birmuncha yaxshilanishi, fan yutuqlari va
il g` or tajribalarni o`quv jarayoniga qo`llash;
-o`quvchilar ma`lumotining oshishi, metodikaning takomillashganligi,
o`quvchilarning tayyorgarlik darajasi;
- jismoniy tarbiyada yangi vazifalarning qo`yilishi izlanishga
chaqiradi va yangi maqsadlarni h amda ish usullarini qo`llashni talab etadi.
DTS va o`quv dasturining uqtirish xatini sinchiklab o`qish zarur,
chunki unda o`qituvchi uchun eng zarur va mu h im ma`lumotlar mavjud.
Biroq dastur qanday takomillashgan bo`lmasin, bu h ujjat jismoniy tarbiya
fanini maqsadini, o`quv materialini va mazmunini belgilovchi h ujjatdir.
Eng mu h imi, uni amalga oshirishda yuqori natijalarga erishish zarur.
Jismoniy tarbiyaning h amma shakl va turlari shunga qaratilgan. Shuning
uchun o`qituvchi o`quvchilarning jismoniy tarbiya darslarini bilimdonlik
bilan rejalashtirishi kerak.
O`qituvchilarning ko`p yillik tajribalari shuni ko`rsatadiki, jismoniy
tarbiya darslaridan qo`yilgan vazifalarning samaradorligi tizimini tashkil etish
zarur. Bu tizim qator rejalarni mantiqiy bir-biriga bo g` lab, tugallangan
h isoblanadi. Bularning h ar biri o`z funktsiyasiga ega. Bir butun olganda
jismoniy tarbiya jarayonini maqsadga muvofiq qilib tashkil etish imkonini
beradi. Bu tizim quyidagi h ujjatlarni o`z ichiga oladi:
a) yillik o`quv-tarbiya ishlarining reja-grafigi;
b) dastur materiallarini darslarga taqsimlash rejasi, ish reja va dars
konspekti.

O`quv-tarbiya ishlarining reja grafigi. Bu barcha parallel sinflar
uchun bir yilga tuziladi. Uning asosiy vazifasi bir tekis, o`quv materialini
maqsadga muvofiq qilib taqsimlash va yillik ishni tartibga solishdir. Grafikni
tuzib chiqish o`quv meteriallarining tahlilidan boshlanadi. Bu asosiy
mashqlarni aniqlash, vaqtni h isobga olish, ularni o`zlashtirish uchun
zarurdir. H ozirgi dastur ta h lili shuni ko`rsatdiki, mashqlar h ar bir sinfda
aniq qo`yilgan. Vaqtni taqsimlab chiqishda mashqlarni murakkabligini va
o`quvchilar tomonidan shu mashqlarni o`zlashtirishning qiyinligi bilan
bo g` liq bo`lgan tomonlarni h isobga olish zarur.
Dastur o`z ichiga yoshlarda jismoniy sifatlarni tarbiyalash
vazifasini, dars h ajmini, yillik vazifalarni h al etish uchun o`rgatishning
aniq vazifalarini, tarbiya va so g` lomlashtirish ishlarini oladi. Bu dastur
o`rgatishning eng qulay varianti, nazorat- sinov vaqtini ko`rsatishi, mustaqil
mash g` ulotlar vazifalari va manbalari h isobiga kengayib boradi.
O`quv o`rgatish dasturi o`quv faoliyatini samaradorlik bilan
boshqarish imkonini beradi. O`quv materialini o`rgatish jarayonida
o`quvchilar mustaqilligini va faolligini oshiradi, o`rgatish vaqtidan ongli
foydalanish imkonini beradi. Ana endi, o`quv dasturini tuzish bosqichlarini
ko`rib chiqamiz.
Birinchi bosqich jismoniy sifatlarni rivojlantirish ishi uchun
mashqlarni tanlashni o`z ichiga oladi.
Ikkinchi bosqich o`rgatishning ko`p yillik vazifalarini aniqlashdan
iborat. Ko`p yillik vazifalarni aniqlab borish, o`quv materiallarining
izchilligini va o`zaro aloqasini aniqlamog`i zarur. Mashqlarni o`rganish
jarayoni spiral bo`yicha tashkil etiladi: h ar bir yangi aylanishda, navbatdagi
o`quv yilida yangi materialni o`rganish uchun asos bo`lib xizmat qiladigan
h arakat tajribalarini muntazam ravishda qo`llash maqsadga muvofiqdir.
Uchinchi bosqich, yillik o`rgatish vazifalarini shakllantirishdan
iborat. O`qituvchi ma`lum sinfda o`rganiladigan mashqlarning darajasini
aniqlash lozim, agar u bir necha sinflar uchun dasturda ko`rsatilgan

bo`lsa, bunday mashqlarga yugurish, sakrash, akrobatik va boshqa
mashqlar qiladi.
To`rtinchi bosqichda yillik vazifalarni h al etish uchun zarur
bo`lgan darslar h ajmi h isoblab chiqiladi.
Beshinchi bosqich ko`p me h nat talab qiladi, dars vazifalariga
aniqlik kiritishdan, ularni h al etish uchun manba tanlash, o`rganiladigan
h arakat-faoliyat qismlariga yordamchi mashqlarning qaytalanish sonini
belgilash va ularni bir butun qilib o`rganishdan iborat.
1.2. Maktab dasturi bo`limini rejalashtirishning usullari
Maktab dasturi bo`limini rejalashtirishning uch usuli ma`lum:
parallel, ketma-ket va aralash. Dastur materiallarini parallel o`tishda
dasrlarda h ar xil bo`limlardan materiallar kiritiladi. Bo`limni ketma-ket
o`tish yuqori sinflarda amalga oshiriladi va y engil atletika, sport o`yinlari,
gimnastika va boshqa mashqlar navbatma-navbat h al etiladi. O`quv
materialini aralash rejalashtirish deganda birinchi va ikkinchi usulni birga
qo`shib olib borish tushuniladi, ya`ni ba`zi bir bo`limlar parallel; ba`zilari
alo h ida o`rganiladi.
Yuqorida sanab o`tilgan usullarning h ar biri o`zining ijobiy va
salbiy tomonlariga ega. O`rta sinflarda parallel usulini qo`llash yaxshi
natija beradi. O`quv materialini parallel usulda o`tish birmuncha
yuksaklikka olib keladi. U h arakat faoliyatlarini shakllantirish imkonini
beruvchi manbalarni uzoq qo`llash orqali o`rgatishning samaradorlik
xususiyatini oshiradi. Bulardan tashqari, bunaqa rejalashtirish darslarni
xilma-xil tashkil etish imkonini berib, qiziqarli qiladi. Ammo bu h olat
sinchkovlik bilan tayyorgarlik ko`rishni talab etadi.
O`quv-tarbiya ishlarining grafigi kelajak reja ishlariga kiradi. U
o`qituvchiga bir vaqtning o`zida yil davomida o`rgatish jarayonini ko`rish
uslubiy tamoyillarini amalga oshirish imkonini beradi.

O`qituvchi O`quv materialining mazmuni grafigiga dastur
mashqlarini jismoniy sifatlarini kiritadi. Bu grafaga h amma mashqlarni
yozish kerak.
Nazariy ma`lumotlar grafasiga faqat umumiy savollar emas, balki
o`quv ko`nikma va malakalarni shakllantirish uchun, o`quvchi nazariy
bilimlarini boyitadigan, aqlni charxlaydigan savollar kiritiladi.
Mustaqil mash g` ulotlar metodikasi va texnika h aqidagi
axborotlarni o`qituvchilar h amma asosiy, tayyorlov va yordamchi
mashqlarni o`rganishda muntazam ravishda o`rganib oladilar.
Tarbiya vazifalari ayrim mashqlar guru h i h am, ulardan h ar birini
rejalashtirishga h am aloqador bo`ladi. Misol uchun, y engil atletikadan
olingan mashqlar mash g` ulotlarga ijobiy munosabatni uy g` otadi. Keyingi
grafalar esa yillik soatlar, chorak soatlari h amda darslarning tartib sonlarini
ko`rsatadi. Ma`lumki, o`quv rejasiga asosan h ar bir sinfda 68 soatdan dars
o`tishi kerak. Rejalashtirishda dars asosiga yangiliklar, mazmunli mashqlar,
innovatsion usullar va h arakatlarni barcha choralariga singdirishi zarur.
Bu maqsadlarni bajarib bo`lgandan so`ng o`quv materiallarini
darslarga taqsimlash boshlanadi.
Programmaning umumiy materiallarini chorak soatlari asosida
chorakma-chorak vertikaliga taqsimlab chiqiladi. Shunda bir soatli darsga
nechta vazifa olinganligi va h ar bir vazifani qanday h al etish zarurligi
aniq ko`zga tashlanadi. Vertikaliga olingan vazifalarning gorizantaliga
qaralsa, h ar bir vazifaning necha marta takrorlanayotganligini ko`rish
mumkin.
Vazifalarni (materiallarni) darslarga taqsimlashda didaktik
printsiplarga rioya qilishi zarur. Buning uchun pedagogikaga murojaat
etishga to` g` ri keladi.
O`qituvchi faoliyatining mu h im bosqichi- bu didaktik jarayon (yoki
o`quv-bilish tuzilmasi)ni loyi h alash h isoblanadi. Aynan shu didaktik jarayon
pedagogik texnologiyaning asosini tashkil qiladi yo h ud u belgilangan vaqt

ichida ta`lim (tarbiya) maqsadiga erishish uchun o`quv elementi mazmunini
o`quvchi (talaba)larga uzatish yo`llarini aniqlab beradi. Shu bilan
birgalikda didaktik jarayonning nazariy asoslarini yaxshi bilmasdan turib
samarali pedagogik texnologiyani yaratish mumkin emas. 1

Dasturdagi umumiy materiallar bir yilga mo`ljallangan, shuning
uchun alo h ida bir tur materialni bitta chorakda h al etish va uni
tugallashni biz tavsiya etmaymiz. Bir xil vazifa bir necha darsda
muntazam ravishda takrorlansa, u h olda o`quvchilar faolligi yo`qoladi,
oldinga qo`yilgan maqsadga erisholmaydi, eng yomon tomoni alo h ida
bir darsning zichligi pasaydi. Shu sababdan biz quyida misol tariqasida
alohida bir chorakka mo`ljallangan darslar reja grafigini keltiramiz
1 Dastur
bo`liml
ari Yil
lik I I
I I
I
I I
V Ja
mi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1
0 1
1 1
2 1
3 1
4 1
5 1
6 1
7 В
а
ҳ
.
к
So
at ch
or
ak 6
8
1 Bilim
asoslari Yil davomida Choraklar davomida
2 Gimna
stika 14 - 4 1
0 1 14
3 Ye ngil
atletika 20 10 - - 1
0 20 Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х
4 Sport
o`yinla
ri 12 4 6 - 2 12 Х Х Х Х
5 H araktl
i 10 4 2 4 - 10 Х Х Х Х

o`yinla
r
6 Kurash 12 - 2 6 4 12
Jami 68 18 1
4 2
0 1
6 68

Eslatma: a) kurash darslarida, qiz bolalarga gimnastika materiallari olinadi.
b) yillik soatlarni taqsimlashdan oldin yil kalendar asosida choraklardagi
ish haftasi aniqlanib olinadi, chiqqan hafta ikkiga ko`paytiriladi, natijada
chorak soati chiqadi.
Har bir sinfda haftasiga ikkita dars o`tiladi.
s) yillik soatlarni choraklarga taqsimlashda albatta, maktabning shart-
sharoitlarini o`quvchilarning jismoniy tayyorgarligini, mavsum, iqlim va
boshqa ob`ektiv hamda sub`ektiv omillarni hisobga olish zarur.
Ish rejasi. Bu hujjat chorakka yoki yarim yilga tuziladi. Amalda bu hujjatni
ko`pincha kalendar va darslar bo`yicha reja deb ataydilar. Rejalashtirish
tizimida u metodik ta`minlash vazifasini bajaradi. Ish rejasining ob`ekti dastur
va grafikda ko`rsatilgan asosiy mashqlar bo`libgina qolmasdan, ya`ni
shunga taalluqli bo`lgan tayyorlov, yordamchi va nazorat mashqlari hamda
uyga vazifa kiradi. Asosiy e`tibor har tomonlama mashg`larga beriladi.
Masalan, arg`amchi bilan sakrash umumiy va maxsus chidamlilikni, to`g`ri
harakatni, sakrovchanlikni rivojlantiradi, u tos, tizza, oshiq bo`ginlarini
mustahkamlaydi va butun tana muskullarini takomillashtiradi.
Ish rejasida o`qituvchi har bir mashg`ulotning vazifasini belgilab
oladi. Bu jarayonda u oldingi o`rgatish dasturidan foydalanadi.
Asosiy qism mazmuni belgilanib, so`ngra tayyorlov qismiga manba
tanlanadi. Ular asosiy, maxsus va yordamchi , umumiy rivojlantiruvchi
mashg`larga bo`linadi. Shu o`rinda quyidagini eslatib o`tamiz: tayyorlov qism
mashqlari asosiy qism vazifalariga taalluqli bo`lishi kerak. Yangi asosiy qism
vazifalarini bajarish uchun bolalarning qaysi muskul va bug`inlari

harakatchanligi talab etsa, shu bug`in va muskullarga ko`proq xilma-xil
mashqlarni berish maqsadga muvofiqdir.
Darsning yakunlov qismini rejalashtirishda o`tilgan dars bilan kelgusi
dars aloqasini ta`minlashni unutmaslik kerak. Bunda o`quvchilarga uyga
vazifa berish, o`tilgan materiallarni takrorlash hamda mustaqil ishlar
orqali erishiladi. Shu yerning o`zidayoq ko`nikma va malakalarni
shakllantirish uchun mashqlar rejalashtiriladi.
Ish rejasi vaqtli rejaga kiradi. Quyida muayyan soatga mo`ljallangan
ish rejasini keltiramiz.
Dars konspekti. O`qituvchining bu rejasi eng aniq va operativ
rejalashtirishga kiradi. U darslarni rejalashtirish tizimini tugallaydi va
tashkiliy ishni bajaradi. Konspekt o`qituvchining darsga tayyorgarligining
bevosita natijasidan iborat. Konspekt ish rejasi asosida parallel sinflar uchun
ham ishlab chiqiladi.
Dars konspekti aniq vazifaga ega bo`lib, o`qituvchi shu vazifalarni
darsda hal etishi kerak. Hamma guruh o`quvchilarining tayyorgarlik
darajasi hisobga olinishi kerak. Bu esa pedagogik jarayonni tezlatadi.
Vazifalar qoidaga binoan titul varaqning o`ziga, ya`ni konspekt so`zidan
so`ng yoziladi. So`ng o`quvchilarning erishgan harakat faoliyatlari darajasini
hisobga olgan holda vazifalar mazmuni aniqlashtiriladi.
Konspektga darsda o`tilishi kerak bo`lgan mashqlar ketma-ket yoziladi:
mashqlar, nazariy ma`lumot va uyga vazifa, fanlararo aloqa imkoniyati
ko`rsatiladi. Birinchi navbatda ma`lum darsga mashqlar tanlanishi
maqsadga muvofiqligini asoslash zarur, ya`ni ularning aniq nimaga
mo`ljallanganligini ko`rsatish shart. Dars vazifalari belgilab olingandan
so`ng darsning qayerda o`tilishi, moddiy-texnik ta`minlash, jihozlar, sport
snaryadlari, asbob-anjomlar ko`rsatilishi lozim.
Dars mazmuniga aniqlik kiritilib, yozib bo`lgandan so`ng, mashqlarni
takrorlash soni va vaqti deb ko`rsatilgan grafaga - mashqlarni takrorlash
soni, mashq uchun berilgan vaqt, masofaning uzunligi qanchaligi

aniqlashtiriladi. Mashqlar me`yori va vaqti bolalar va qizlar uchun alohida
ko`rsatiladi.
Metodik ko`rsatma grafasiga metodik(uslubiy) ishlar, pedagog va
sog`lomlashtirishning o`zaro didaktik munosabati tarbiyalash va
sog`lomlashtirish ta`sirining yo`llari, qo`shimcha vazifalar, faollarini darsga
tayyorlash usuli nazoratning shakl va usullari, mustaqil ishlar bo`yicha
ko`rsatmalar yoziladi. Metodik ko`rsatma grafasi bilan Tashkiliy ko`rsatma
grafasini bir-biriga qo`shib yu borish ham mumkin. Agar tashkiliy ko`rsatma
alohida yoziladigan bo`lsa, u holda bu grafaga sinf va guruhni boshqarish
usuli, asbob-anjom va sport snaryadlarini taqsimlash va yig`ishtirish,
ularning o`rni o`yinlarni tashkil etish ishlar turi, texnik xavfsizlikni
ta`minlash yo`llari yoziladi.
II BOB. Dars konspektini tuzish uslubiyati
2.1.Dars ishlanmasiga qo`yilgan talab va ijrosi o`quv jarayonida bajarilish
tahlili
O`qituvchining darsga puxta tayyorgarligi ta'lim muvaffaqiyati va samarasi
garovidir. Dars bu, sinfda taqvim-mavzu reja asosida belgilangan vaqt davomida
o`qituvchi tomonidan o`quvchilar uchun o`quv-tarbiya jarayonining maqsadli
tashkil etilishidir.
Shunday ekan, har bir o`qituvchi darsga sifatli va puxta tayyorlanmasdan
kirishni insoniylikka, pok vijdonga xiyonat ekanligini va ish haqini halollab olish
lozimligini his qilishi kerak. Chunki, har bir fan o`qituvchisi faoliyati asosini sifatli
dars o`tish, o`quvchilarga yaxshi ta'lim-tarbiya berish tashkil etadi.
O`qituvchining darsga tayyorgarligi shartli ravishda quyidagi ikki
bosqichdan iborat:

1. O`qituvchining o`z fani yuzasidan umumiy tayyorgarligi.
2. O`qituvchining har bir darsga kundalik tayyorgarligi.
O`qituvchining umumiy tayyorgarligi muntazam amalga oshirib boriladigan
jarayon bo`lib, o`quv yili boshlanishi oldidan quyidagilarni qamrab oladi:
 Davlat ta'lim standarti (DTS), o`quv dasturi, o`quv reja hamda ularga
berilgan tushuntirish xatlarini o`rganib chiqish;
 O`zi dars beradigan o`quv faniga oid yangi ilmiy va metodik
adabiyotlarning mazmuni bilan tanishish;
 tegishli ko`rgazma materiallarni, o`quv-jihozlarini o`rganish, ularni qo`llay
bilish;
 ilg`or o`qituvchilarning ish tajribalarini o`rganish, tahlil qilish orqali o`z
bilimini kengaytirish;
 kompyuter texnikasidan foydalanish ko`nikmasini shakllantirib, bu boradagi
mahoratini oshirish, elektron darsliklar, matn muharrirlari, "ZiyoNet"
axborot ta'lim portaliga joylangan ma'lumotlardan samarali foydalanish
kabilardir.
O`qituvchining darsga kundalik tayyorgarligi eng asosiy vazifalardandir.
Darsga tayyorgarlik ko`rish quyidagi bosqichlarda amalga oshirilishi lozim:
1-bosqich: Taqvim-mavzu rejadagi yangi mavzu va unga ajratilgan vaqt (soat)
aniqlashtirib olinadi.
2-bosqich: DTS va o`quv dasturidan o`tilayotgan mavzu yuzasidan o`quvchida
qanday tushunchalar (bilim, ko`nikma va malakalar) shakllantirilishi lozimligi
aniqlashtirilib, shu asosida dars maqsadlari belgilab olinadi.
3-bosqich: Mavzu asosida darsda foydalaniladigan texnik vositalar, elektron
manbalar, slaydlar, ko`rgazmali va didaktik materiallar, adabiyotlar o`rganib
chiqiladi hamda dars ishlanmasi (konspekti) yoziladi.
Dars ishlanmasi (konspekt)ning tarkibiy qismlari quyidagilardan iborat:

Sana, sinf (parallel sinflar uchun bitta mavzu bo`yicha alohida-alohida dars
ishlanmasi (konspekt)ni yozish shart emas, bitta mavzuga bitta dars ishlanmasi
yozilsa kifoya. 5-"A", "B" sinflar deb ko`rsatiladi), fan nomi yoziladi.
Darsning mavzusi (taqvim-mavzu reja asosida).
Dars maqsadi (darsga qo`yilgan maqsad 45 daqiqa davomida bajariladigan
(erishiladigan), aniq, hayotiy (real) va dars yakunida baholanadigan(o`lchamli)
bo`lishi maqsadga muvofiq):
a) ta'limiy maqsad - dars jarayonida o`quvchilarda shakllantiriladigan bilim,
ko`nikma va malakalar asosida belgilanadi;
b) tarbiyaviy maqsad - dars jarayonida o`quvchilarda qaysi axloqiy sifatlar
shakllantirilishi asosida belgilanadi;
s) rivojlantiruvchi maqsad - dars natijasida o`quvchilarda qaysi bilimlar va axloqiy
fazilatlar rivojlantirilishi asosida belgilanadi.
Dars turi: yangi tushuncha, bilimlarni shakllantiruvchi; o`quvchilarning bilim,
ko`nikma va malakalarini rivojlantiruvchi; umumlashtiruvchi; o`quvchilar
egallagan bilim, ko`nikma va malakalarni tahlil, nazorat qiluvchi kabi dars turlari
bo`lishi mumkin.
Darsda foydalaniladigan metodlar: bunda an'anaviy, zamonaviy, interfaol
metodlardan o`tilayotgan mavzuning o`quvchilar tomonidan samarali
o`zlashtirilishiga xizmat qiladiganini oqilona tanlash lozim.
Darsda foydalaniladigan jihozlar: texnik vositalar, slaydlar, ko`rgazmali va
didaktik materiallar.
Darsni tarkiban quyidagi qismlarga ajratish mumkin:
 tashkiliy qism;
 o`tilgan mavzuni takrorlash (mustahkamlash);
 yangi mavzuni tushuntirish;
 yangi mavzuni mustahkamlash;
 o`quvchilarni baholash;
 uyga vazifa berish.

Dars ishlanmasini tayyorlashda o`qituvchi darsning har bir qismini e'tiborga olishi
maqsadga muvofiq.
Dars ishlanmasi (konspekt) hamma o`qituvchida bo`lishi shart. Lekin dars
ishlanmasi qanday mazmunda, hajmda va necha varaqdan iborat bo`lishi
o`qituvchining dars o`tishdagi o`ziga xos yondashuvidan kelib chiqqani ma'qul.
Bunda hamma o`qituvchi uchun bir xil chegara, cheklov o`rnatib bo`lmaydi.
Agarda o`qituvchi dars berayotgan o`quvchilarning o`zlashtirish samaradorligi
yuqori bo`lsa, ular turli ko`rik-tanlovlarda yuqori natijalarga erishgan bo`lsa,
o`qituvchining dars jarayoniga maktab ma'muriyati va hududiy xalq ta'limi
boshqaruvi idoralari xodimlari tomonidan halaqit berishlariga yo`l qo`yilmaydi.
Dars ishlanmasi (konspekti) qo`lyozma shaklida yoki kompyuterda yozilishi
mumkin. Dars ishlanmasini kompyuterda yozish uchun esa o`qituvchi, albatta, o`zi
kompyuterda ishlashni bilishi lozim.
Direktorning o`quv-tarbiyaviy ishlar bo`yicha o`rinbosari har bir o`qituvchining
dars ishlanmasini ko`rib, tasdiqlash jarayonida ularda darsga kirish uchun quyidagi
eng muhim(minimum) hujjatlar bo`lishini nazorat qiladi:
 dars ishlanmasi (konspekti);
 taqvim-mavzu reja;
 o`quv dasturi;
 darslik.
O`qituvchilarning darslarini tahlil qilish - samaradorlikka xizmat
qiladi. O`qituvchilarni o`z ustida mustaqil ishlashlari, ijodiy izlanishlari orqali
ta'lim samaradorligini oshirishga yordam beradigan omillardan biri - muntazam
ravishda o`qituvchilarning darslarini tahlil qilishdir.
O`qituvchi darsini kuzatish va tahlil qilish, ularning pedagogik mahorati, ish
tizimi, o`quvchilarining o`zlashtirishi, bilim darajasi kabi sohaviy va kasbiy
layoqati yuzasidan xulosa chiqarish hamda o`qituvchilarning o`zaro tajriba
almashish imkonini beradi.

Dars tahlili kuzatish va o`rganish shaklida olib boriladi. Xalq ta'limi muassasalari
faoliyatini metodik ta'minlash va tashkil etish tuman (shahar) bo`limi mudirlari,
o`rinbosarlari, metodistlari tomonidan haftasiga kamida 2 soat, ta'lim muassasalari
direktorlari, ularning o`rinbosarlari tomonidan 4 soat, fan metodbirlashma rahbari
tomonidan 2 soat, o`qituvchilar tomonidan 1 soat o`qituvchilar darslari kuzatilishi
va tahlil qilinishi belgilangan.
Dars kuzatish va tahlil qilish orqali o`quvchilarning umumiy tayyorgarligi, bilim
olishdagi faolliklari, fanga bo`lgan qiziqishlari, o`quv materiallari va jihozlar bilan
mustaqil ishlay bilishlari, o`qituvchiga bo`lgan munosabatlari aniqlanib, tahlilga
tortiladi. Bunda asosiy mezonlar sifatida o`qituvchi tomonidan dars maqsadining
to`g`ri qo`yilganligi, o`quv dasturi asosida dars jarayonini to`g`ri rejalashtirishi,
materiallarini bilish darajasi, yangi mavzuni tushuntirish jarayonida asosiy g`oyani
ajratib olishi, ilmiylik, ko`rgazmalilik tamoyillariga rioya qilishi, darsda
hamkorlikka erisha olishi, bilim va ko`nikmalarni o`zlashtirishni nazorat etishi,
dars mobaynida vaqtdan unumli foydalanishi va pedagogik muomala madaniyatini
egallaganlik darajasi kabi jihatlar inobatga olinadi.
Unutmangki, sifatli dars - bu, o`quvchilar tomonidan samarali o`zlashtirilgan dars.
Dars boshlangandan keyin hech kimning ushbu jarayonga halaqit berishiga yo`l
qo`yilmaydi.
Darsning tahlili quyidagi turlarga bo`linadi:
 1.Ilmiy tahlil.
 2.Psixologik tahlil.
 3.Metodik tahlil.
 4.Didaktik tahlil.
 5.Umumpedagogik tahlil va boshqa tahlillar (yoki bularning hammasini
qamrab oladigan kompleks tahlil).
O`qituvchilarning darslarini tizimli tahlil qilish o`qituvchilarga amaliy-metodik
tavsiyalar berishga va natijada dars samaradorligining oshishiga xizmat qiladi.

Ta'lim muassasalaridagi fan metodbirlashmalarining asosiy vazifasi o`zaro tajriba
almashish asosida ta'lim va tarbiya jarayonining ilg`or pedagogik texnologiyalar
asosida samarali tashkil etilishini ta'minlashdan iborat.
Fan metodbirlashmalari ta'lim muassasalarida fan oyliklari, ochiq darslar
festivallari jarayonida o`tkaziladigan barcha turdagi mashg`ulotlarning asosan
o`rganilishi qiyin yoki murakkab bo`lgan mavzular asosida tashkil etilishini
ta'minlaydi.
Har bir fan yo`nalishidagi metodbirlashmalarda "Men o`zlashtirilishi qiyin bo`lgan
mavzular bo`yicha darslarni qanday tashkil etaman?" mavzusidagi ochiq
muhokamalar tashkil etiladi.
Fan o`qituvchilari astoydil, vijdonan yondashgan holda "Bilimlar bellashuvi"da
o`quvchilarining faol ishtirokini ta'minlaydi. "Ustoz-shogird" tizimida, "O`rgan-
o`rgat" tadbirlarida chin yurakdan, faol ishtirok etadilar.
2.2.Dars konspektini tuzish uslubiyati
J ismoniy t arbiy a darsini t uzilishi
Jismoniy tarbiya darslari bilan bog’liq masalalarning eng asosiylaridan
biri bu darsning tuzilishidir. Darsning to’zilishi, dars strukturasi degan
atamalar 1940 yillarda pedagogikaga kirib kelgan.
Darsning tuzilishi – bu dars qismlari soni, ularni ketma ketligi va
mazmuni, davomiyligidir – deb ta’rif berish mumkin.
Darsni tuzilishiga oid maxsus-ilmiy adabiyotlarda mutaxasislar
tamonidan turiga fikrlar bildirilgan. Masalan ba’zi mutaxasislar darsni
kirish – tayyorlov – asosiy – yakuniy qismlardan iborat deb biladilar.

Yana bir qator mutaxassislar jismoniy tarbiya darslari tashkiliy – asosiy
– yakuniy qismlardan iborat deb hisoblanadi.
Ammo bunday baxs – munozara va fiqrlarga chek qo’yilgan. Bugungi
kunda jismoniy tarbiya darslarituzilishiga ko’ra uch qismdan iborat va
ular darsning tayyorlov qismi, darsni asosiy qismi, darsni yakuniy qismi
deb nomlanadi.
Darsning tayyorlov qismida o’quvchilarni har tomonlama darsni asosiy
qismida bajarilishi lozim bulgan asosiy vazifalarga tayyorlab olishdan
iborat bo’lib bu qismga 8 – 12 minut ba’zan ko’prok vakt rejalashtiriladi.
Darsning asosiy qismida o’qituvchi tomonidan to’zilgan dars
ishlanmasiga ko’ra sinfda jismoniy tarbiyadan o’quv dasturida
belgilangan yangi mashqlar o’qtiriladi, yoqi avval o’qitilgan mashqlar
takrorlanadi, takomillashtiriladi. Jismoni tarbiya darslarini asosiy qismi
uchun 25-30 daqiqa vaqt ajratilishi maqsadga muvofiq hisoblanadi.
Darsni asosiy qismini tashkil etish turli xil bo’lishi mumkin. Ya’ni
jismoniy tarbiya bo’yicha DTS va o’quv dasturi bo’limlari (gimnastika,
yengil atletika, suzish, kurash sport o’yinlari, harakatli o’yinlar) ni o’quv
materialini o’qitish darsni asosiy qismini turli usullarda tashkil etishni talab etadi.
Darsni yakuniy qismi uchun 3-5 daqiqa sarflanadi. Unda darsni asosiy qismida
o’quvchilar olgan jismoniy nagruzka holati pasaytiriladi, yengil mashqlar bilan
yakunlanadi. O’quvchilar rag’batlantiriladi, lozim bo’lsa topbeh beriladi,
baholanadi va uyga vazifa beriladi. Uyushgan holda dars utilgan joydan chikib
ketiladi. Dars qismlarini to’g’ri tashkil etilishi darsni uzliksizligini va
samaradorligini ta’minlashga katta imkoniyatlar yaratib beradi.
Jismoniy tarbiya darslariga qo’yiladigan talablar.
 Jismoniy tarbiya darsiga vazifalar aniq qo’yilgan bo’lishi kerak; -Dars
uslubiy va tarbiyaviy tomondan to’g’ri tashkil etilishi;

 Oldingi o’qitilgan materiallarni izchil davom ettirish va ayni paytda ma’lum
darajada kelgusi darsning vazifasiga bog’lik bo’lishi kerak;
 O’quvchilarni yoshi, jinsi jismoniy tayyorgarlik darajasi, siyosatligi hisobga
olgan xolda ularni jismoniy rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko’rsatuvchi jismoniy
mashqlarni to’g’ri tanlash;
 Jismoniy tarbiya darslari o’quvchilar uchun kizikarli bo’lishi va uquv
faoliyatini faollashtirishga xizmat kilishi kerak;
 Jismoniy tarbiya darslarida tarbiyalishi boshqa turlarini ham amalga oshirib
borish zarur;
 Jismoniy tarbiya darsini o’quv kun tartibidagi boshqa fanlar bilan muvofiq
olib borilishi darsga qo’uyiladigan asosiy talablardan xisoblanadi .
Jismoniy tarbiya darsining pedagogik vazifalariga ko’ra tasniflanishi
Jismoniy tarbiya darslari tashkil etilishna, ta’lim tarbiyaning yo’nalishiga
qo’yilgan pedagogik vazifalariga ko’ra tasniflanadi (turlanadi). Unga kura jismoniy
tarbiya darslari “Kirish”, yangi materiallarni uyushtirish, “aralash”,
“takomillashtirish”, “yakuniy darslar” deb turlanadi.
Kirish darslari o’quv yilning, choraklarning birinchi, shuningdek o’quv choragi
uchun rejalashtirilgan dasturning yangi bo’limi boshlanishidagi darslardan iborat.
Ular ma’ruza, suhbat, muloqot tarzida ham tashkil etilishi mumkin. Bunda
o’qituvchi masalan o’quv dasturi talablari haqida o’quvchilarga o’quv yilida
kilinadigan ishlar talablar haqida ma’lumot berishi mumkin.
Yangi materialni o’zlashtirish darsi
O’quv dasturining yangi mavzularini o’zida mujassamlashtiradi, oldingi o’qitilgan
darslar mavzularini nihoyasi bilan bog’lanadi.
Aralash darslar – bu darslar amalda eng ko’p qo’llaniladigan tur hisoblanadi.
Aralash dars mazmuniga ko’ra tushintirish, o’zlashtirish, mustaxkamlash va
takomillashtirish kabi etaplarini o’z ichiga oladi.

Mustahkamlash va takomillashtirish darslar.
Kirish, yangi materiallarni o’zlashtirish darslaridan keyin harakat masalalari
o’zlashtirilgandan so’ng, uzlashtirilgan jismoniy mashqlarni mukammal bajarish
maqsadida tashkil etiladi. Yakunlash darslari – mazmuniga ko’ra va pedagogik
vazifasi nuqtai nazaridan to’rlanayotgan darslardan butunlay farqlanadi. Bu
darslarda o’quv choragi, o’quv dasturidagi turkum darslarga, o’quv yili
davomidagi darslarga yakun yasaladi. Yakuniy darslar o’quvchilarning bilimlari va
ko’nikmalarini baholash tarzida amalga oshiriladi. Yuqorida qayd etilgan jismoniy
tarbiya dars turlaridan tashqari. Darslarni tashkil etish xarakteriga kura ham
turlanadi.
Ular:
1.Aksentli (urg’uli) darslar
2.Aralash darslar.
3.Majmuaviy darslar deb nomlanadi.
Aksentli darslar mazmuniga ko’ra dasturining alohida ajratilgan bo’limi bo’yicha
tashkil etish demakdir. Ya’ni aksentli dars diqqat gimnastika, yengil atletika,
voleybol, basketbol va h.k.ga yo’naltirilgan. Darsni o’qitish jarayoni diqqat shu
bo’lim materialini o’rganish, takrorlash yoqi takomillashtirishga qaratilgan bo’ladi.
Aralash darslar mazmuniga ko’ra o’quv dasturi tarkibidagi bir necha
bo’lim materialini o’qitishni, o’zlashtirilmagan, o’zlashtirilib,
takomillashtiriladigan materialni o’qitishga qaratiladi. Bunday
darslarda o’quvchilar bir necha guruhlarga bo’linib, dars davomida
o’zlashtirmagan mavzulari ustida o’qituvchi nazarati va rahbarligida
ishlaydilar.
Majmuaviy darslarning mazmuni o’quv dasturining tartibidagi bir
necha bo’lim materialar bo’yicha tashkil etiladi. Ya’ni aniq pedagogik
vazifalarga ko’ra bir darsni o’zida bir necha mavzu (voleybol, yengil

atletika, kurash, gimnastika va x.k.) o’qitiladi. Bunday darslar amalda
kam tashkil etiladi.
J ismoniy t arbiy a bo’y icha ishlanma (k onspek t ) t uzish usuli
Jismoniy tarbiya darsining ishlanmasi (konspekt, bayonnoma) o’quv
ishlarini rejalashtirishning eng asosiy hujjati hisoblanadi. Dars
ishlanmasini puxta tuzilishi
darsni samarali o’tishini ta’minlashga katta ta’sir ko’rsatadi. Dars
ishlanmasi tuzishga konkret talablar qo’yilsada uni puxta va na’munali
tuzish o’qituvchidan ijodiy yondoshuv bilim va tajriba talab qiladi.
Na’munali davr talabiga mos yangi pedagogik texnologiyalardan
foydalanib tuzilgan dars ishlanmasini tuza olgan o’qituvchi albatta
ushbu rejaga ko’ra samarali dars ham o’tib bera oladi deyish mumkin.
Dars ishlanmasi har bir sinf uchun har bir darsga muljallab tuziladi.
Albatta 1 soatga mo’ljallangan dars ishlanmasi o’quv jarayonini tashkil
etishga doir hujjatlarga mos bo’lishi kerak. Dars ishlanmasi umumiy
o’rta ta’limning DTSga jismoniy tarbiya bo’yicha o’quv dasturiga, o’quv
ishlarining yillik, choraklik, oylik va haftalik rejalariga mos bo’lishi
nazarda tutilmog’da. Umumiy pedagogikada. Jismoniy tarbiya
nazariyasi va metodi. Novikov A.D, Matveyev A.P, Maxkamjonov K.M,
Abdullayev A, Rafiyev X, Salomov R.S, Xo’jayev P kabi mutaxasislarni
tavsiyalariga ko’ra turli shakldagi dars ishlanmalaridan foydalanish
mumkin. Hozirgacha ishlab chiqilgan dars ishlanmalariga va shaxsiy
tajribalarga tayanib qo’yidagi dars ishlanmasini na’muna sifatida

tavsiya etamiz. Ushbu ishlanma dars ishlanmalari ichida har jihatdan
o’qituvchi uchun qulay hisoblanadi. Har bir dars uchun tuzilgan dars
ishlanmasining puxta tuzilishi, vazifalarni to’g’ri qo’yilishi darsni
samarali tashkil etishni ta’minlaydi. Yana shuni qayd etib o’tish lozimki
o’qituvchi har bir dars uchun yuqoridagi hajmda dars ishlanmasi yozsa
buning uchun ortiqcha yozish, ko’p mehnat qilish, vaqtni yo’qotish deb
bilishi mumkin. Buni inobatga olib quyidagi tavsiyalar beriladi:
 o’qituvchida har bir sinf uchun kamida 4-5 ta kengaytirilgan
mukammal dars ishlanmasi bo’lishi shart;
 qolgan darslar uchun tuzilgan dars ishlanmasini qisqartirilgan
holda tuzish ham mumkin;
Dars ishlanmasini tuzishda ba’zi talablarga amal qilinadi. Jumladan,
ishlanmaning qisqartirilgan shakli ham tushunarli bo’lishi kerak.Buning
uchun quyidagilarga ahamiyat berish kerak:
 o’qituvchi o’quv yili boshida har bir sinov uchun 10-12 ta URM
kompleksini tuzishi kerak;
 URM kompleksi bir-birini takrorlamasligi kerak;
 URM kompleksi alohida jamlanadi;
 dars ishlanmasi tuzishda URM darsning asosiy qismiga mos
bo’lishi lozim;
Ammo darsda berilgan URM kompleksi tshliq bajartirilishi nazarda
tutilib, avvaldan tayyorlangan dars ishlanmasiga ilova qilib qo’yiladi.
URM turli xil usullarda o’tkazilishi ham o’quvchilarda jismoniy tarbiya
darslariga bo’lgan qiziqishini oshiradi va faollashtiradi. Shuning uchun
har darsda turli xil URM mashqlaridan foydalanish maqsadga

muvofiq.Umumrivojlantiruvchi mashqlar tuzishda albatta
o’quvchilarning yoshi, jinsi va jismoniy tayyorgarligi, maktab sharoiti va
jihozlarning mavjudligi inobatga olinishi kerak.
Namunaviy dars ishlanmasi
Jismoniy tarbiya fanidan dars rejasi 3 - sinf 1 - soat
Mavzu: Haraktli o’yinlar .
a) J ismoniy tarbiya darslarida o’zini tuta bilish va xavfsizlik q oidalari ; b)“Insiz
quyon”, “Nina, ip va tuguncha” harakatli o’yinlari.
Maqsad: O’quvchilarni jismoniy sifatlarini, chidamlilik va tezkorlikni
rivojlantirish.
chidamlilikni oshirishga qaratilgan mashqlarni mustaqil bajarish qoidalarini
bilish va ularga amal qilishni o’rgatish.
Dars jihozi: Se kun damer, bayroq ch a, xu sh tak va to’plar.
O’ti sh joyi: Sport zali, maydon.
Sana: Sinf: 3 -G sinf
Dars
qismla
ri Darsning bori sh i Me ’ yo
ri Uslubiy ko’rsatma
Kirish
-
tayyor
lov
qism:
12-15 - Saflani sh
- Salomla sh i sh
- Davomatnianiqla sh
- O’quv ch ilarnisog’lig’initek sh iri sh
- Darsningmazmunivavazifalarinitushun
tirish
- Saf mashqlarini «O’ngga», «chapga»,
«Orqaga» buyruqlarini bajarish.
- Ilonizibo’libyurish
Safda yurish, sekin yugurish, yugurish. 2-
marta
3-
marta O’quv ch ilarni bo’y-bo’yi
bilan saqlani sh iga e ’ tibor
beri sh .
O’quvilarni sport kiyimini
tek sh iri sh .
Kasal o’quv ch ilarni
aniqla sh .
O’quv ch ilarni 4
qatorgasa f la sh .
1-mashq.
D.H. oyoqlar yelka kengligida, qo’llar
belda.
1.Boshni o’ngga aylantiramiz.
2. Boshni chapga aylantiramiz.D.h. 4-6
marta Boshni to’liq egishga
e’tibor berish.
2-mashq. Qo’llarni to’liq

daqiq
a D.h. oyoqlar yelka kengligida, qo’llar
yelkada.
1-2 qo’llarni oldinga aylantiramiz.
3-4 qo’llarni orqaga aylantiramiz. 4-6
marta aylantirishga e’tibor
berish.
3-mashq.
D.h. qo’llar oldinga oyoqlar yelka
kengligida 1-4 qo’llarni qaychisimon
holatida harakatlantiramiz 2-4
marta Gavdani tik tutgan holda
qo’llarni bir tekisda tezroq
aylantirish
4. D.h. qo’llar belda, oyoqlar yelka
kengligida ochilgan. 1-chapga egiladi, 2-
d.h., 3-o’ngga egiladi, 4-d.h. 8-10
marta Pastga egilganda oyoq
tizzalari bukilmaydi.
5.D.h. qo’llar belda, oyoqlar yelka
kengligida ochilgan.
1-oldinga egilib, qo’llar oyoq uchiga
tekkiziladi. 2-d.h., 3-orqaga egiladi, 4-
d.h. 8-10
marta Dastlabki holatga 4
komandasi bilan qaytamiz.
O’quvchilarni bir qatorga saflab, yangi dars o’ti sh uchun tayyorla sh .
Asosiy
qism:
25-28
daqiq
a « Uysizquyon » o ' yini .
Ikkibosh - qaruvchidanboshqao ' yinchilar
3-5 kishilikguruhlargabo ' linadilar . Har
qaysi guruh a'zolari qo'l ushlashib aylana
hosil qiladilar. Aylanalar maydonchaning
har yer, har yerida bir-biridan 3-6 qadam
narida bo' ladi. Har qaysi aylana uya hi-
soblanib, birinchi raqamli o'yinchilar
quyon nomini olib, aylana o'rtasida
turadilar. Boshqaruvchilardan biri ovchi,
ikkinchfsi uysiz quyon bo'ladi. 10mi
n.
5min
.
1 0mi
n.
Yaku
niyqis
m:
3-5
daqiq
a Qayta saflanish
Tiklanish, nafas rostlovchi mashq
bajarish
O’quvchilarga o’tilgan dars yakuni
haqida qisqacha maolumot berish, ularni
baholash.
Darsni yakunlash. Hayrlashish. Umumiy
saf maydonidan chiqib ketish. O’quvchilarni saflanishiga
eotibor berish.
4x10 mokisimon yugurishni
mashq qilish.
Ilmiy bo`lim mudiri:_______________________________

_______________________________

Jismoniy tarbiya fanidan dars rejasi 3- sinf 1 soat
Mavzu: Haraktli o’yinlar .
a) “Qopqon”, “ Doiradan doiraga ” “Olib qochar” harakatli o’yinlari.
Maqsad: O’quvchilarni jismoniy sifatlarini, chidamlilik va tezkorlikni
rivojlantirish.
chidamlilikni oshirishga qaratilgan mashqlarni mustaqil bajarish qoidalarini
bilish va ularga amal qilishni o’rgatish.
Dars jihozi: Se kun damer, bayroq ch a, xu sh tak va to’plar.
O’ti sh joyi: Sport zali, maydon.
Sana: _____________Sinf: 3 -G sinf
Dars
qism
lari Darsning bori sh i Me ’ yo
ri Uslubiy ko’rsatma
Kiris
h-
tayy
orlov
qism - Saflani sh
- Salomla sh i sh
- Davomatnianiqla sh
- O’quv ch ilarnisog’lig’initek sh iri sh
- Darsningmazmunivavazifalarinitushuntirish
- Saf mashqlarini «O’ngga», «chapga»,
«Orqaga» buyruqlarini bajarish.
- Ilonizibo’libyurish
Safda yurish, sekin yugurish, yugurish. 2-
marta
3-
marta O’quv ch ilarni bo’y-
bo’yi bilan saqlani sh iga
e ’ tibor beri sh .
O’quvilarni sport
kiyimini tek sh iri sh .
Kasal o’quv ch ilarni
aniqla sh .
O’quv ch ilarni 4
qatorgasa f la sh .
1-mashq.
D.H. oyoqlar yelka kengligida, qo’llar belda.
1.Boshni o’ngga aylantiramiz.
2. Boshni chapga aylantiramiz.D.h. 4-6
marta Boshni to’liq egishga
e’tibor berish.

:
12-
15
daqi
qa 2-mashq.
D.h. oyoqlar yelka kengligida, qo’llar yelkada.
1-2 qo’llarni oldinga aylantiramiz.
3-4 qo’llarni orqaga aylantiramiz. 4-6
marta Qo’llarni to’liq
aylantirishga e’tibor
berish.
3-mashq.
D.h. qo’llar oldinga oyoqlar yelka kengligida 1-4
qo’llarni qaychisimon holatida harakatlantiramiz 2-4
marta Gavdani tik tutgan holda
qo’llarni bir tekisda
tezroq aylantirish
4. D.h. qo’llar belda, oyoqlar yelka kengligida
ochilgan. 1-chapga egiladi, 2-d.h., 3-o’ngga
egiladi, 4-d.h. 8-10
marta Pastga egilganda oyoq
tizzalari bukilmaydi.
5.D.h. qo’llar belda, oyoqlar yelka kengligida
ochilgan.
1-oldinga egilib, qo’llar oyoq uchiga tekkiziladi.
2-d.h., 3-orqaga egiladi, 4-d.h. 8-10
marta Dastlabki holatga 4
komandasi bilan
qaytamiz.
O’quvchilarni bir qatorga saflab, yangi dars o’ti sh uchun tayyorla sh .
Asos
iyqis
m:
25-
28
daqi
qa Doiradan doiraga
O'yinchilar bir necha guruhlarga bo'linadilar va
start chizig'i oldiga saflanadilar. Har bir guruh
oldida start chizig'idan finishgacha diametri 2 5 -
30 sm bo'lgan 1 0 - 1 2 ta doira chiziladi.
O'yinboshining buyrug'i bilan birinchi turgan
o'yinchilar doiradan doiraga sakray boshlaydilar
va finishga yetgach, orqaga yugurib qaytadilar.
Birinchi bo'lib yugurib kelganlar guruhiga bir
ochko beriladi. O'yin bir necha marta takror-
langanidan keyin ochkolar hisoblab chiqiladi,
ko'proq ochko to'plagan guruh g'olib hisob-
lanadi. O'yin bir necha marta
takror- langanidan keyin
ochkolar hisoblab
chiqiladi, ko'proq ochko
to'plagan guruh g'olib
hisob- lanadi.
Yak
uniy
qism
:
3-5
daqi
qa Qayta saflanish
Tiklanish, nafas rostlovchi mashq bajarish
O’quvchilarga o’tilgan dars yakuni haqida
qisqacha maolumot berish, ularni baholash.
Darsni yakunlash. Hayrlashish. Umumiy saf
maydonidan chiqib ketish. O’quvchilarni
saflanishiga e’tibor
berish.
Ilmiy bo`lim mudiri:____________________________

4 soat
Mavzu: Yengil atlеtika. a) URMni musta q il ravishda bajarish; b) Q is q a masofaga
yugurish tеxnikasini o’rgatish; v)Ye ngi l atlеtika yo’lakchasi bo’ylab to’ g’ ri
yurish va yugurish qoidalari;d ) 30, 60 m etr masfalarga yugurish ; e) 2-3 da q i q a
davomida bir mе'yorda sеkin yugurish ;
Maqsad: O’quvchilarni jismoniy sifatlarini, chidamlilik va tezkorlikni
rivojlantirish.
chidamlilikni oshirishga qaratilgan mashqlarni mustaqil bajarish qoidalarini
bilish va ularga amal qilishni o’rgatish.
Dars jihozi: Se kun damer, bayroq ch a, arqon ch a, xu sh tak va to’plar.
O’ti sh joyi: Sport zali, maydon.
Sana: Sinf: 3 - a-b sinf
Dars
qisml
ari Darsning bori sh i Me ’ y
ori Uslubiy ko’rsatma
Kirish
-
tayyor
lov
qism: - Saflani sh
- Salomla sh i sh
- Davomatnianiqla sh
- O’quv ch ilarnisog’lig’initek sh iri sh
- Darsningmazmunivavazifalarinitush
untirish
- Saf mashqlarini «O’ngga»,
«chapga», «Orqaga» buyruqlarini
bajarish.
- Ilonizibo’libyurish
Safda yurish, sekin yugurish, yugurish. 2-
marta
3-
marta O’quv ch ilarni bo’y-bo’yi
bilan saqlani sh iga e ’ tibor
beri sh .
O’quvilarni sport
kiyimini tek sh iri sh .
Kasal o’quv ch ilarni
aniqla sh .
O’quv ch ilarni 4
qatorgasa f la sh .
1-mashq.
D.H. oyoqlar yelka kengligida, qo’llar
belda. 4-6
marta Boshni to’liq egishga
e’tibor berish.

12-15
daqiqa 1.Boshni o’ngga aylantiramiz.
2. Boshni chapga aylantiramiz.D.h.
2-mashq.
D.h. oyoqlar yelka kengligida, qo’llar
yelkada.
1-2 qo’llarni oldinga aylantiramiz.
3-4 qo’llarni orqaga aylantiramiz. 4-6
marta Qo’llarni to’liq
aylantirishga e’tibor
berish.
3-mashq.
D.h. qo’llar oldinga oyoqlar yelka
kengligida 1-4 qo’llarni qaychisimon
holatida harakatlantiramiz 2-4
marta Gavdani tik tutgan holda
qo’llarni bir tekisda
tezroq aylantirish
4. D.h. qo’llar belda, oyoqlar yelka
kengligida ochilgan. 1-chapga egiladi,
2-d.h., 3-o’ngga egiladi, 4-d.h. 8-10
marta Pastga egilganda oyoq
tizzalari bukilmaydi.
5.D.h. qo’llar belda, oyoqlar yelka
kengligida ochilgan.
1-oldinga egilib, qo’llar oyoq uchiga
tekkiziladi. 2-d.h., 3-orqaga egiladi, 4-
d.h. 8-10
marta Dastlabki holatga 4
komandasi bilan
qaytamiz.
O’quvchilarni bir qatorga saflab, yangi dars o’ti sh uchun tayyorla sh .
Asosi
yqism
:
25-28
daqiq
a Yengil atletika .
a) URMni musta q il ravishda bajarish;
b) Q is q a masofaga yugurish tеxnikasini
o’rgatish;
v)Ye ngi l atlеtika yo’lakchasi bo’ylab
to’ g’ ri yurish va yugurish qoidalari;
d ) 30, 60 m etr masfalarga yugurish ;
e) 2-3 da q i q a davomida bir mе'yorda
sеkin yugurish ; 10-
15
daq
7-8
daq
Yaku
niyqis
m:
3-5
daqiq
a Qayta saflanish
Tiklanish, nafas rostlovchi mashq
bajarish
O’quvchilarga o’tilgan dars yakuni
haqida qisqacha maolumot berish,
ularni baholash.
Darsni yakunlash. Hayrlashish.
Umumiy saf maydonidan chiqib ketish. O’quvchilarni saflanishiga
e’tibor berish.

5-6 soat
Mavzu: Yengil atletika . a ) Turgan joydan uzunlikka sakrash (depsinish, uchish,
qo’nish fazalari)ni o’rgatish ; b) 3x10 moksimon yugurish; v) Asta va o’rta
tеzlikda 200 mеtrga (200-100 mеtr) yurish bilan almashlab yugurish.
Maqsad: O’quvchilarni jismoniy sifatlarini, chidamlilik va tezkorlikni
rivojlantirish.
chidamlilikni oshirishga qaratilgan mashqlarni mustaqil bajarish qoidalarini
bilish va ularga amal qilishni o’rgatish.
Dars jihozi: Sekundamer, xushtak va tennis to’plar.
O’tish joyi: Sport zali, maydon.
Sana: Sinf: 3-a-b sinf
Dars
qisml
ari Darsning borishi Me’y
ori Uslubiy ko’rsatma
Kirish
-
tayyor
lov
qism:
12-15
daqiqa - Saflanish
- Salomlashish
- Davomatni aniqla sh
- O’quv ch ilarni sog’lig’ini tek sh iri sh
- Darsning mazmuni va vazifalarini
tushuntirish
- Saf mashqlarini «O’ngga»,
«chapga», «Orqaga» buyruqlarini
bajarish.
- Ilon izi bo’lib yurish
Safda yurish, sekin yugurish,
yugurish. 2-
marta
3-
marta O’quv ch ilarni bo’y-bo’yi
bilan saqlani sh iga e ’ tibor
beri sh .
O’quvchilarni sport
kiyimini tek sh iri sh .
Kasal o’quv ch ilarni
aniqla sh .
O’quv ch ilarni 4 qatorga
sa f la sh .
1. D.h. 1-bosh oldinga, 2-orqaga, 3-
chap yonboshga qayriladi, 4-d.h. 8-10
marta Gavdani to’g’ri ushlashni
nazorat qilish.
2. D.h. qo’llar yelkada, oldinga
harakat, qo’llar yelkada ortga harakat. 8-10
marta Elkalar qimirlashi shart
emas.

3. D.h. chap qo’l yuqorida, o’ng qo’l
pastda, 1-2 qo’llar harakatlanadi, 3-4
qo’llar harakati almashadi. 8-10
marta Oyoqlar yerdan uzilmasligi
kerak.
4. D.h. qo’llar belda, oyoqlar yelka
kengligida ochilgan. 1-chapga egiladi,
2-d.h., 3-o’ngga egiladi, 4-d.h. 8-10
marta Pastga egilganda oyoq
tizzalari bukilmaydi.
5.D.h. qo’llar belda, oyoqlar yelka
kengligida ochilgan.
1-oldinga egilib, qo’llar oyoq uchiga
tekkiziladi. 2-d.h., 3-orqaga egiladi, 4-
d.h. 8-10
marta Dastlabki holatga 4
komandasi bilan qaytamiz.
6. D.h. qo’llar yonga uzatilgan, musht
holatda, oyoqlar yelka kengligida
ochilgan.
1-beldan yuqorisi chapga buriladi, 2-
d.h., 3-o’ngga buriladi, 4-d.h. 8-10
marta O’tirgan holatda oyoqlar
uchiga og’irlikni beramiz.
O’quvchilarni bir qatorga saflab, yangi dars o’ti sh uchun tayyorla sh .
Asosi
y
qism:
25-28
daqiq
a Yengil atletika .
a ) Turgan joydan uzunlikka sakrash
(depsinish, uchish, qo’nish fazalari)ni
o’rgatish ;
b) 3x10 moksimon yugurish;
v) Asta va o’rta tеzlikda 200 mеtrga
(200-100 mеtr) yurish bilan almashlab
yugurish.
2.ikki tomonlama o’yin. 3-
4marta
3-
4marta
3-
4marta

Yaku
niy
qism:
3-5
daqiq
a Qayta saflanish
Tiklanish, nafas rostlovchi mashq
bajarish
O’quvchilarga o’tilgan dars yakuni
haqida qisqacha maolumot berish,
ularni baholash.
Darsni yakunlash. Hayrlashish.
Umumiy saf maydonidan chiqib
ketish. 3-
4marta O’quvchilarni saflanishiga
eotibor berish.
4x10 mokisimon
yugurishni mashq qilish.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda ularga metodik ta`sir etishning xilma-xil usullaridan
foydalanishi kerak. O`quv materialini o`zlashtirish va mustahkamlash uchun,
mashqlarga bo`lgan ehtiyojda katta farq mavjud. Har bir o`quvchida zaruriy
mashqlarning soni va hajmi har xil: alohida shug`ullanuvchilarning o`rgatish tempi
har xil. Yuqori malakali sportchi tez suratda oqilona yechimlarni topishi va
muayyan
musobaqa vaziyati uchun eng samarali texnik-taktik harakatlarni qo‘llashni bilishi
lozim.Uz hayajonlarini boshqarish qobiliyatini rivojlantiradi. Sportchining o‘z
hayajonli holatlarini boshqara olish malakasi ko‘p jihatdan ularning sport mahorati
oshishiga yordam beradi.Alohida harakat faoliyatining texnikasini o`zlashtirib
olishda o`quvchilarning xususiyatlarini hisobga olib, yordamchi mashqlarning
xarakterini va hajmini o`zgartirib berish zarur. Jismoniy madaniyat mashg’uloti
dars shakli. Jismoniy tarbiya mashg’ulotlarini o’rta maktablarda g’oyat xilma-xil
bo’lib ular jismoniy tarbiya darsi, jismoniy tarbiya mashg’ulotlari, ertalabki
badantarbiya, sport musobaqalar, tanaffusda o’yinlar, boshqa darslarda
o’tkaziladigan jismoniy tarbiya mashqlari laxzalari va boshqalari kiradi. Jismoniy

mashq mashg’ulotlaridagi mazmun bilan shalk aloqadorligi p е dagogik jihatdan
g’oyat muhim ahamiyatga egadir. Kishilarning jismoniy sifatlarini kamol
toptirishga qaratilgan. Faol harakat faoliyati mashg’ulotlarning asosiy mazmunini
tashkil etadi. Jismoniy mashg’ulotni umumta'lim maktablarida juda muhim
ahamiyatga egadir. Chunki bir xofta tarbiyalanuvchilarga o’tiladigan ikki soatlik
jismoniy tarbiya darsi uchun organizmdagi jismoniy harakatga bo’lgan talablarini
qoniqtira olmaydi. Shuning uchun jismoniy tarbiya mashg’ulotlarini
maktabda to’liqliga tashkil etadi va o’tkaziladi, mashg’ulotlarning o’quv joyiga
o’tkazilishi ijobiy ta'sir ko’rsatadi. Mashg’ulot mazmuni el е m е ntlarining
tuzilishi jismoniy mashq mashg’ulotlarining shaklni tashkil etadi. Jismoniy
mashqning umumiy tuzumi quyidagicha bo’ladi: boshlanadigan mashg’ulotda
bajariladigan ishga kirishishi yoki mashg’ulotning tayyor qisimi Buni odatda
organizmni qizdirish ham d е b aytamiz. Bu jarayon har qanday jismoniy
mashg’ulotlarning tarkibiy qismidir. Bu jarayon shug’ullanuvchilarni organizmini
qizdirib yuqori ish qobiliyatiga tayyorlaydi. O’quvchilar organizining jismoniy
mahoratlaridan, organizmning zurikishdan asraydi. Mashg’ulotning bu qismida
shug’ullanuvchilarning barcha a'zolarni ya'ni yurak, qon tomir sist е masiga va
boshqa organlarini ishga kirishidan tayyorlash uchun ularga umumiy
rivojlantiruvchi jismoniy mashqlari b е riladi. Bunga asosan saf mashqlarni,
yurishlarni. s е kin yugurishlarni, bo’yini, е lka, qo’l b е l oyoqlarga qaratilgan,
jismoniy harakatning iborat bo’lib har-xil yo’llari bilan amalga oshiriladi. Umumiy
rivojlantiruvchi mashqlarning organizm zurikmaydigan darajada bazariladi
Shunday yo’l bilan mashg’ulotning asosiy kimiga organizmni tayyorlaydi.
Mashg’ulotning tayyorlov qismi xilma-xil shaksda tashkil qilinadi va o’tkaziladi.
Safda turgan holatda to’rt qator bo’lib, aylana holatda, juft-juft bo’lib qamrabadi,
mustaqil tashkil qilinadi, tarbiyalanadi, o’quvchilarning yoppasiga mashq qilinadi.
Maktabdagi o’quv-tarbiya ishini tashkil etishning asosiy formasi dars hisoblanadi.

Foydalanilgan adabiyotlar
1.Abdullayev A, Xolkeldiov Sh.X. Jismoniy tarbiya nazariyasi va uslubyati.
darslik - T:. 2005 y
2.Abdumalikov R. Qudratov R. Sog’lom avlod tarbiyasida jismoniy tarbiya va
sport uslubiy qo’llanma T:.2003 y 90 bet.
3.Abdumalikov R. Yunusov T. T:. O’zbekistonda jismoniy tarbiya ta’limining
rivojlanishi. T:. 1992 y
4.Axmedov F.Q. Jismoniy tarbiya nazariyasi va metodikasi fanidan 101- savolga
101 javob Jizzax - 2011 y.
5.Kerimov F.A. Sport sohasidagi ilmiy tadqiqotlar: darslik T:.2004 y. 334 bet.
97
7.Matveyev L.P. Teoriya i metodika fizicheskogo kul’tur ы . Uchebnik M.1991 g
8.Maxkamjonov K.M., Xo’jayev P. Jismoniy tarbiya 1-4- sinf uchun o’quv
qo’llami 2008 y

9.Rafiyev H.T. Jismoniy tarbiya nazariyasi va metodikasi fanidan maruza
matniSamarqand-2005 y.

Yillik ish rejasi va dars konspektini tuzish uslubiyati

Kirish

I BOB.Yillik ish rejasi va uni tuzish uslubiyati

1.1.Jismoniy tarbiya darslarida ishlarni rejalashtirish guruhlari va shartlari

1.2.Maktab dasturi bo`limini rejalashtirishning usullari

II BOB. Dars konspektini tuzish uslubiyati

2.1.Dars ishlanmasiga qo`yilgan talab va ijrosi o`quv jarayonida bajarilish tahlili

2.2.Dars konspektini tuzish uslubiyati

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar

Купить