Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 1.6MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Yog‘och materiallariga ishlov beradigan qo‘l va elektr asboblarining tuzilishi va ishlash printsipi

Купить
Yog’och materiallariga ishlov beradigan qo‘l va elektr asboblarining tuzilishi va ishlash printsipi Reja: Diskli elektr arralar. Elektr randalar Radial parmalash stanogi Bo‘ylama randalash stanogi. Diskli elektr arralar. Diskli elektr arralar reduktorli va reduktorsiz х illarga bo‘linadi. Reduktorli elektr arrada disk reduktor valiga shayba va bolt yordamida biriktiriladi, uzatish me х anizmi orqali harakatga keltirilad. Reduktorli elektr arra reduktorli elektr dvigatel va tayanch plitasidan iborat (bunga elektr dvigatel va tayanch chuqurligini hamda arraning qiyaligini rostlash me х anizmi mahkamlanadi). Elektr dvigatelning rotori ikkita sharikli podshipnikda aylanadi. 42-rasm. Diskli elektr arra: 1-korpus; 2-arra doirasi. Elektr dvigatelni ma х sus vklyuchatel bilan ishlatib yuboriladi va to‘ х tatiladi. Reduktorli arralarda arralash chuqurligi 90 mm ga, reduktorsiz arrlarda э sa b0 mm ga etadi. Tayanch plita (panel ) da yo‘naltiruvchi lineyka bo‘ladi. Diskli elektr arralar bilan y og’ochni tolalar yo‘nalishida (43-rasm,a), tolalarga ko‘ndalang yo‘nalishda (43-rasm, b) arralash, nimqirra ochish (43-rasm,v), turum va tirnoq arralash (43-rasm, g) mumkin. Dastlab, arralanadigan ta х tani mahkamlab olib, keyin unga diskli arra o‘rnatiladi. Elektr arrani arralanadigan material ustidan bir tekis (turtmay va qiyshaytirmay) surish kerak; arrani juda tez surilsa arra tiqilib qolishi mumkin. Bordi-yu arra tiqilib qolsa, uni sal orqaga olish va arra tegishli aylanish tezligiga erishgandan keyingina arralashni davom ettirish kerak. Tiqilib qolgan paytda arra botamom to‘ х tab qolsa, darhol elektr dvigatelni to‘ х tatish zarur. 43-rasm. Diskli elektr arra bilan ishlash: a-Yog’ochni chetlariga parallel qilib arralash; b- Yog’ochni tolalariga ko‘ndalang qilib arralash; v-burchaklar hosil qilish; g-turum va qovurg’alar kesish. I Э -5102V elektr arrasi (GOST 11094-80) V mo‘ tadil iqlimli sharoitda ishlatish uchun (joylanish kategoriyasi 2) I himoya sinfiga muvofiq tayyorlangan. I Э -5102V elektr arrasi 380 V kuchlanishli uch faza li elektr tarmog’iga pasaytirish transformatorisiz ulanadi, bir fazali yoritish tarmog’iga ulash ta’qiqla nadi. 44-rasm. IЭ-5102 elektr arrasi: 1-qo‘zg’almas qobiq; 2-etakchi tishli g’ildirak; 3-rotor vali; 4-asosiy dasta; 5-elektr dvigatelь; 7-tayanch plita; 8-reduktorning etakchi tishli g’ildiragi; 9-shpindel; 10- vtulka; 11-qo‘zg’aluvchan хimoya qobig’i; 12-arra diski; 13-bolt; 14-flaneц. I Э -5102V elektr arrasining tuzilishi (44-rasm). Elektr arra yo‘naltiruvchi sektori bo‘lgai tayanch plitadan, uch fazali asin х ron elektr dvigatel ь , silindrik shesternyalari bo‘lgan bir bosqichli reduktor dan, oldingi to‘siqdan, shpindeldan, qo‘zg’almas va qo‘zg’aluvchan himoya qobiqlaridan, disk, arra asosiy va qo‘shim - cha dastalardan, shtepselli vilkasi bo‘lgan tok keluvchi kabeldan tashkil topgan. Uch fazali rotori qisqa tutashgan asin х ron elektr dvigatel AN 1-550 220-342 korpus ichiga o‘rnatiltan. Rotor valining bir uchiga ventilyator, ikkinchi uchiga silindrik shesternya o‘rnatilgan. Bu shesternya reduktor shesternyasi bilan ilashadi, reduktor shesternyasi shpin delga o‘rnatilgan va shponka yordamida mahkamlangan. Shpindel ikkita zoldirli podshipniklarda ayla nadi, ulardan biri elektr dvigatelning oldingi shchi tiga o‘rnatilgan, ikkinchisi qo’zg’almas himoya qobig’i bilan birga yasalgan reduktor korpusiga o‘rnatilgan. Disk arra shpindelga flanets va bolt yordamida mahkamlanadi. Himoya to‘sig’i qo‘zg’almas va quzg’aluvchan qismlardan iborat bo‘lib, aylanib turuvchi disk arra - ga be х osdan tegib ketishdan saqlaydi. Tayanch plitaga nisvatan disk arraning og’ishi yunal tiruvchi sektor bilan amalga oshiriladi va tojli gay ka bilan kerakli holatda qotiriladi. Arralash chuqurligi oldingi shchitga montaj qilingan me х anizm bilan rostlanadi. Asosiy dastada tepkisi bo‘lgan uzib-ulagich va ulan gan holatni fiksa ц iya qiluvchi skova montaj qilin tan. Elektr arraning ishlash prin ц ipi. Burovchi moment rotor validan unga o‘tkazilgan shesternya orqali reduktor shesternyasiga uzatiladi. Bu shesternya shpindelga shponka yordamida ma х kamlangan. Shpindel aylanganda unga flanets va bolt yordamida ma х kamlan gan disk arra ham aylanadi. Elektr arra bilan ishla.rni vajarish jarayonida quyidagi х avfsizlik qoidalapiga rioya qilish lozim: himoya ko‘zoynaklarini taqib ishlash; tok keladigan kabel ь izolya ц iyasining tuzukligini kuzatib varish; elektr arraning shtepselli vilkasini tarmoqdan uzib quygandan keyingina rostlash ishlarini vajarish, arra diskini almashtirish lozim; elektr bilan ta’minlashda uzilish bo‘lganida yoki harakatlanuvchi detallar tiqilib qolganida, arrani bir ish o‘rnidan ikkinchisiga ko‘chirganda, ish yoki ish kuni tugaganda elektr arraning shtepselli vilkasini tarmoqdan uzib quyish zarur; kabelni buralib, o‘ralib, tarang tortilib qolish lardan, o‘tkir qirrali predmetlarga, isitish asbobla riga hamda moyli yuzalarga tegishdan saqlash kepak; elektr arrani va arralash mashinasini э lekt tarmog’iga bevosita ish boshlashdan oldin ulash lozim; arralanishi kerak bo‘lgan material ya х shilab mah kamlab quyilishi darkor; sta ц ionar holatda o‘rnatilgan elektr arrada va ar ralash mashinasida faqat himoya qobig’i mavjud bo‘lgandagina ishlash na apralanayotgan materialni ikkin chi ishchiga faqat Yog’och (brusok) bilan itarib uzatish lozim. Quyidagilar ta’qiqlanadi: portlash х ovfi bo‘lgan va metallarga hamda izolya ц iyaga emiruvchi ta’sir ko‘rsatuvchi х imiyavii aktiv moddalar bo‘lgan binolarda, nam sharoitda, yog’in- sochin vaqtida ochiq maydonlarda ishlash; I Э -5107 elektr arrasini va aralash mashinasini erga ulash; I Э -5102V elektr p arrasining korpusini er ga ulamasdan, shuningdek sha х siy himoya vositalaridan foydalanmasdan ishlash; elektr tapmog’iga ulangan mashinani nazoratsiz qol dirish; sta ц ionar qilib o‘rnatilgan elektr arrada ishla ganda undagi uzib-ulagichdan foydalanish (tok kuchi 6 A ga, kuchlanishi 250 V ga hisoblangan- ikkinchi uzib - ulagichdan foydalanish darkor); sta ц ionar qilib o‘rnatilgan elektr arrada himoya qobig’isiz ishlash; nosoz disk arralar bilan ishlash; kabelning qaynoq va moyli yuzalarga bevosita tegib turishi. 45-rasm. IЭ-5107 elektr arra: 1-ventilyaцion kanallar; 2-elektr dvigatel; 3-rotor vali; 4-asosiy dasta; 5- qo‘zg’almas himoya qobig’i; 6-arra diski; 7-prujina; 8-vtula; 9-flaneц; 10-shayba; 11-bolt; 12-shpindel; 13,14-shpindel podshipniklari; 15-tayanch plita; 16-rotor podshipnigi; 17-reduktor tishli g’ildiragi. Quyidagi nuqsonlardan birontasi mavjud bo‘lganida elektr arrani ishlatish taqiqlanadi: kabel, shtepselli vilka yoki himoya naychasi shikastlangan bo‘lsa; elektr dvigatel ь qopqog’i shikastlangan bo‘lsa; uzib-ulagich noaniq ishlayotgan bo‘lsa; kollektrdagi cho‘tkalar uchqunlanayotgan bo‘lsa va uning sirtini alanga qamrab olayotgan bo‘l sa; reduktordan va ventilya ц iya ariqchalaridan moy sizib chiqayotgan bo‘lsa; izolya ц iya yonayotganligiga х os tutun va hid chiqayotgan bo‘lsa; yuqori darajada taqillash, shovqin titrash yuzaga kelayotgan bo‘lsa; korpusda, dastada va himoya to‘sig’ida singan va darz ketganlar bo‘lsa; disk arra valda aylanib ketayotgan bo‘lsa. Har ish kunida ko‘rsatiladigan te х nik х izmat har kuni bajariladi va qo‘l mashinasini iflosliklardan tozalash, ish tugagach kabelni artish, shuningdek, rezb - ali birikmalarni tortib taranglash, mashinada darz ketgan joylar yo‘qligini ko‘zdan kechirish uzib-ulagichn ing aniiq ishlashini tekshirish, pedyktop va uzellardan moy ovmayotganligini aniqlash, zarur bo‘lsa, disk arralar tishlarini kerish va char х lashlarni o‘z ichiga oladi. Davriy te х nik х izmat ko‘rsatish kamida 6 oyda bir marta usta х ona sharoitida ma х sus o‘rgatilgan х avf izlik te х nikasi bo‘yicha kamida III malaka guruhiga э ga bo‘lgan sha х slar tomonidan bajariladi. Davriy х izmat kursatish quyidagilarni o‘z ichiga oladi: har ish kunida ko‘psatiladigan te х nik х izmatni bajarish; elektr dvigatel ь cho‘tkalarini ko‘zdan kechirish va almashtirish; elektr dvigatel ь detallarini siqilgan havo bilan puflab, undagi ko‘mir changini ketkazish; reduktor va podshipniklardagi moyni almashtirish; izolya ц iyai qarshiligini o‘lchash; elektr arraning te х nik holatini tekshirish va aniqlangan buzuqliklarni tuzatish va eyilgan detallarni almashtirish; Elektr cho‘tkalarni ko‘zdan kechirish va almashtirish quyidagi tartibda bajariladi: ikkita vintni bo‘shatib, elektr dvigatel qopqog’i olinadi; cho‘tka simini cho‘tka tutqich korpusiga birlashtiruvchi vint burab bo‘shatiladi; ilmoq bilan prujinani chetga surib turib, cho‘tka olinadi; Elektr randalar. Elektr randalar (bajarilishi V, kategoriyasi 2, himoya sinfi II) mu’tadil iqlimli sharoitda ishlatish uchun chiqariladi. Elektr randalar kuchlanishi 220 V, chastotasi 50 G ц I bo‘lgan elektr tarmog’idan ishlaydi. Qo‘sh izolya ц iyasining mavjudligi operatorning х avfsiz ishlashini ta’minlaydi hamda erga ulamasdan va himoya o‘chirish qurilmasidan foydalanmasdan turib ishlash imkonini beradi. I3-5701 B elektr randasining ikki х il: sanoatda va turmushda ishlatiladigan turlari mavjud. Sanoatda ishlatiladigan elektr randalarni yoritish elektr tarmog’iga ulash ta’qiqlanadi, chunki ular turmushda ishlatiladigan elektr jihozlar uchun belgilangandan ortiqroq radio to‘siqlar hosil qiladi. Turmushda ishlatiladigan elektr randalar filtriga radioto‘siqlarni yo‘qotuvchi qo‘shimcha kondensator o‘rnatilgan. Elektr randaning konstruk ц iyasi randalash chuqurligini 0 dan 2 mm gacha bo‘lgan oraliqda ravon o‘zgar tirish hamda kerakli holatni fiksirlash imkonini beradi. I Э -5701B elektr randasining tuzilishi (46-rasm). Elektr randa bir fazali kollektorli dvigateldan, yassi tasmali uzatmadan, pichoqlari olib quyiladigan frezadan, randalar chuqurligini rostlash me х anizmidan, elektr randa korpusidan, dastadan, qo‘z g’aluvchan oldingi tayanchdan, shtepselli vilkasi bo‘lgan tok keladigan ka6eldan tashkil topgan. Elektr dvigatel ь korpusi elektr randa korpusiga biriktirilgan. Elektr randaning qush izolya ц iyasi kor pusning plastmassadan yasalganligi va elektr dviga tel ь yakori valining izolya ц iyasi tufayli hosil qilin gan. Elektr dvilatelni sovitish qopqoqdagi teshikdan ventilyator yordamida suriladigan havo hisobiga amal ga oshiriladi, bu havo elektr dvigatel ь orqali o‘tib, oraliq shchitdagi teshikdan chiqarib yuboriladi. 46-rasm. I Э -5701B elektr randa: 1-oldingi qo‘zg’aluvchan tayanch; 2-korpus; 3-randalash chuqurligini rostlash me х anizmi; 4-qo‘shimcha dasta; 5-elektr dvigatel; 6-uzib ulakgich tepkisi; 7- fiksator; 8-asosiy dasta; 9-himoya naychasi; 10-tasmani taranglash me х anizmi; 11- pichoq; 12-freza; 13-etakchi shkiv; 14-yakor ь vali; 15-tasma; 16-freza vali; 17- etaklanuvchi shkiv. Ikkita yassi pichoqlari bo‘lgan pona hamda bolt bilan mahkamlanadigan freza elektr randaning qirquvchi organi hisoblanadi. Freza ikkita podshipnikda aylanadi, podshipniklarning biri elektr randa korpusiga, ikkinchisi qopqog’iga presslab o‘rnatilgan. Freza elektr dvigateldan tasmali uzatma yordamida aylantiriladi. Tasmali uzatma etakchi va etaklanuvchi shkivlardan tashkil topgan bo‘li bular qalinligi 2 mm, э ni 15 mm li tasma bilan birlashtirilgan. Randalash chuqurligi 0-2 mm oraliqda qo‘shimcha dastani burash orqali rostlanadi, natijada quzg’aluv chan tayanch elektr randa qorpusining yunaltiruvchilari buylabsuriladi. Elektr dvigatel ь , asosiy va qushimcha dastalar umu miy plitaga montaj qilingan. Rostlash vinti bilan plitani surib, harakatlantiruvchi tasmali uzatmaning tarangligi rostlanadi. Tasmaning solqiligi 2-4 mm chegarada bo‘lishi kerak. Asosiy dastata fiksator bilan birga uzib-ulagich radioto‘siqlarni so‘ndirish qurilmasi montaj qi lingan. 47-rasm. I Э -5708 elektr randasining tuzilishi: 1-randalash chuqurligini rostlash me х anizmi; 2-qo‘shimcha dasta; 3-randalash chuqurligini ko‘rsatkich; 4-korpus; 5-elektr dvigatel; 6-fiksator; 7-uzib – ulagich; 8-asosiy dasta; 9-rezina naycha; 10-qo‘zg’almas elektr tayanch; 11-yassi tasmali uzatma qopqog’i; 12-etakchi shkiv; 13-tasma; 14-taranglash roligi bilan tasmani taranglash me х anizmi; 15-freza; 16-pichoq; 17-etaklanuvchi shkiv. 18-oldinga qo‘zg’aluvchi tayanch. Radial parmalash stanogi. Vertikal parmalash stanogida parmalash qiyin bo‘lgan yirik zagatovkalarda o‘yiqlar parmalash uchun ishlatiladi. Radial parmalash stanogining salmoqli silindrik kolonnasi bo‘lib, unda traversa aylanadi, shuningdek, yuqoriga va pastga harakatlana oladi. Traversaning bo‘ylama yo‘naltiruvchilarida shpendel unga o‘rnatilgan parma bilan birga harakatlanadi. Stanokning bunday tuzilishi parmani istalgan ynalishda harakatlantirishga imkon beradi, parmalanayotgan buyum esa bir o‘rinda turadi. Stanokning elektr dvigatelidan harakat olib ishlaydigan uzatmalar qutisi va surish qutisi bor. Traversa alohida dvigatel yordamida buriladi hamda yuqoriga va pastga harakatlantiriladi. Paralash qo‘lda surish uchun maxsus dastalar bor. Maxsus ishlar uchun ishlab chiqarishda gorizontal parmalash stanoklari ishlatiladi. Ularning parma saqlagichi yoki shpendeli gorizontal joylashgan bo‘ladi. Shpendel va unga o‘rnatilgan charxtosh aylanma harakatni tasmali uzatma orqali elektrik dvegateldan oladi. Stol, odatda, gidravlik yuritma yordamida suriladi. Doiraviy silliqlash stanogi. Doiraviy silliqlash stanogi yassi silliqlash stanogiga nisbatan murakkab to‘zilgan. Shuning uchun ham universal doiraviy silliqlash stanogi deb ataladi.Unda stanina yo‘naltiruvchilariga o‘rnatilgan silliqlash babkasi va gidravlik yuritma orqali harakat oladigan stoldan tashqari, stolga mahkamlangan oldingi va ketingi babkalar ham bor. Bu babkalarning markazlariga silindrik zagatovkalar o‘rnatiladi. Bo‘ylama randalash stanogi. Boshqa tur mexaniq ishlarida foydalaniladigan stanoklar Bo‘ylama randalash stanogining tuzilishi. Bo‘ylama randalash stanoklari dastaki, bir stoykali, ikki stoykali va portal sta-noklarga bo‘linadi. (48-rasm) 48-rasm Bo‘ylama randalash stanogining umumiy ko‘rinishi 48-rasmda keltirilgan. Stanokka zagotovka mahkamlanadi. Stol ilgarilama-qaytma harakat qiladi, Stoykalarda sn supportlar va traversa joylashgan. Yuqori supportlar surish vinti bilan ta’minlangai tra versa bo‘ylab gorizontal no‘ialishda surila oladi. Nn support - lar stoykalar bo‘ylab vertikal yo‘nalishda siljiydi. Yusorigi supportlarning keskich tutkichi o‘rnatiladigai sirpapg’ichlarini vertikal po‘nalishda, yon supportlarning sirpang’ichlarini esa go-rizoptal yo‘nalishda surish mumkin. Bundan tashqari, traversani stoykalar bo‘nlab vertikal yo‘nalishda surish mumkin. Traversa va sirpang’ichlarni siljitib, keskichlar detal ish-lash uchuy zarur vaziyatda o‘rnatiladi. Supportlar stol tekisli-giga iisbatan turli burchak hosil qilib o‘rnatilishp mumkin, bu esa yuzalarnn ishlash uchun muhim ahamiyatga ega. Bo‘ylama randalash stanoklari bitta supportli qilib xam, bir mecha supportli qilib ham tayyorlaiadi. Gidravlik qurilmalar bilan stol tezroq harakatlaitiriladi. Shu bilan birga, harakat yo‘nalishiin mexaniq qurilmalar qo‘l-lanilgandan ko‘ra osonroq o‘zgartiradi. Parmalash stanoklari Parmalash stanoklari buyum zagotov-kalarida o‘yiqlar parmalash, zenkerlash, razvertka qilish uchun mo‘ljallangan. Ular vertikal parmalash, radial parmalash, gorizontal parmalash stanoklariga bo‘linadi. Talabalarlar o‘quv ustaxona praktnkumlarida buyumlar tanyorlash hamda shu buyumlarning detallarinn bir- biriga teshik ochib bnrlashtirish uchun parmalash stanoklaridan foydalaiadilar. Vertikal parmalash stanogi. Vertikal parmalash stanogi tik staniiadan, yo‘ialtiruvchilarda harakatlanadigai stoldan va parma o‘rnatilgan shpindeldan iborat. Shpindel stanok kolonnasida bo‘lib, kolonna yunaltiruvchilarida shpindel.babkasi vertikal iunalishda surila oladi. Shpindelning aylanish tezligi pog’onali shkivlar yoki uzatmalar qutisi yordami bilan o‘zgartiriladi. Surish, ya’ni kolonkadagi aylanuvchi shpindel va undagi parmaning vertikal yo‘nalishi-dagi ilgarilama harakati-shesternya bilan tishli reyka orqali qo‘lda yoki avtomatik tarzda surish mexanizmi yorda-mida bajariladi. Parmalanayotgan detal bevosita stanok stoliga yoki maxsus moslamalarga mahkamlanadi (49- rasm). Radial parmalash stanogi. Vertikal parmalash stanogida parmalash qiyin bo‘lgan yirik zagotovkalarda o‘yiqlar par malash uchun ishlatiladi. Uniig ko‘rinishi keltirilgap. 49-rasm Radial parmalash stanogining salmoqli silindrik kolonnasi bo‘lib, unda traversa aylanadi, shuningdek, yuqoriga va pastga harakatlana oladi. Traversaiing bo‘ylama yo‘naltiruvchilarida shpindel unga o‘rnatilgan parma bilan bir-ga harakatlanadi. Stanoknpng bundam tuzilishi parmani istalgai yo‘nalishda harakatlantirishga imkon beradi, parmalanayotgan buyum esa bir o‘rinda turadn. Stanoknpng elektr dvigatelidan harakat olib ish-lapdpgan uzatmalar qutisi va surish qutisi bor. Traversa alohida dvigatel yordamida buriladi hamda yuqori-ga va pastga harakatlantiriladi. Parmani qo‘lda surish uchun maxsus dastalar bor. Maxsus ishlar uchun ishlab chiqarishda gorizontal parmalash stanoklari ishlatiladi. Ularning parma saqlagnchn yoki shpindeli gorizontal joylashgan bo‘ladi. Yuqorida bayon etilgan vertikal, radial parmalash stanokla ri yordamida buyum detallarini zenkerlash va razvyortkalash ish-lari ham bajariladi. Bunda parmalash stanoklarining shshsh-dellarpga parma o‘rniga zenker qo‘iiladi. Asosiy adabiyotlar 1. N.A.Muslimov, SH.S.SHaripov, M.Qodirov. “Texnik ijodkorlik va dizayn”. - T.: “TDPU”, 2010. 2. A.S.Iskandarov. «Materiallarni kesib ishlash, kesuvchi asboblar va stanoklar.-T.: “Fan va texnologiya” 2004. 3. R.S.SHermuxamedov, S.S.YAxyaev, A.E.Parmonov. CHilangarlikdan amaliy ishlar.-T.: «Iqtisod-moliya» 2007. 4. G‘.M.Abduqodirov. Kasb ta’limi praktikumi.-T.: “Sharq” 2012. Qo‘shimcha adabiyotlar 1. V .A. Mirboboev. “ Konstruksion materiallar texnologiyasi ” - T.: « O‘qituvchi » 2004 2. K.B.Usmonov “Metall kesish asoslari” T.: «O‘qituvchi» 2004 y 3. Mangal S.K Mangal Uma. Educational technology Dehli-2012. 4. G’.R.Raxmonberdiyev, M.T.Primqulov, Yu.T.Toshpo‘latov. Qog’oz texnologiyasi asoslari. Toshkent-2009 5. A.Olimov, A.qosimov Mashinasozlik texnologiyasi. Toshkent O‘zbekiston-2003 6. M.A.Babajonov Texnologik jarayonlarni loyixalash Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent-2009 7. Z.Sotvoldiyev Dizayn asoslari 2015 8. D.D.zuparova N.N.Karimov “Dizayn tarixi” 2015 9. D.A.Nozilov “O‘rta Osiyo dizayn tarixi” 1998

Yog‘och materiallariga ishlov beradigan qo‘l va elektr asboblarining tuzilishi va ishlash printsipi

Купить