Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 1.3MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Yog‘och materiallariga ishlov beriuvchi dastgohlar hamda elektr va mexanizatsiyalashtirilgan jihozlar

Купить
Yog‘och materiallariga ishlov beriuvchi dastgohlar hamda elektr va mexanizatsiyalashtirilgan jihozlar Reja: 1. STD-120 yog‘ochga ishlov beruvchi tokarlik stanogini vazifasi, tuzilishi. 2. STD-120 stanogida silindr shaklidagi zagotovkalarni yo‘nish. 3. STD-120 stanogida konussimon va murakkab sirtlarga ishlov berish. 4. Yog‘ochga ishlov beruvchi tokarlik stanogida ishlovchi keskichlar. STD-120 yog‘ochga ishlov beruvchi tokarlik stanogini vazifasi, tuzilishi. Tokarlik ishi deb yog‘ochdan tayyorlanadigan buyumni o‘zi o‘qi atrofida aylantirish orqali uning sirtini yo`nib ishlov berish usulini aytiladi. Bu usulda tayyorlangan maxsulotlar tokarlik buyumlari yoki detallari deyiladi. Bu ishlar maxsus tokarlik stanoklari yordamida bajariladi. Ular yordamida yog‘ochga silindr , konus , shar va boshqa aylanma sirtlar shaklida ishlov beriladi . Maktab ustaxonasida STD-120 rusumidagi yog‘ochga ishlov berish tokarlik stanogining umumiy tuzilishi 48-rasmda tasvirlangan. Bu stanok quyidagi asosiy qismlardan tashkil topgan . 1- asos , 2- dvigatel , 3- tasmali uzatmaning himoya to‘sig‘i , 4- stanina , 5- magnitni ishga tushirgich , b - yoritgich , 7- oldingi babka , 8- shaffof himoya oynasi . Bu stanok ishlov beriladigan materialni oldingi babkaning planshaybasi markazi bilan orqa babkaning o‘rta tishli markazi orasiga maxkam o‘rnatiladi . Bunda orqa babkaning korpusini staninaning yo`naltiruvchi bo‘ylab ishlov berilayotgan material uzunligiga muvofiq surib, kerakli joyga maxkamlanadi. Planshayba ishlov berilayotgan buyumni oldingi babkada boltlar va qisqichlar yordamida o‘rnatish moslamasi bo‘lgan diskdan iborat . (50- rasm) 50-rasm. STD-120 rusumdagi yog‘ochga ishlov berish tokarlik stanogi: 1- asos, 2- dvigatel, 3- tasmali uzatmaning ximoya to‘sig‘i,4- stanina, 5- magnitli ishga tushirgich, 6- yoritgich, 7- oldingi babka, 8- shaffof ximoya oynasi, 9- tutkich, 10- orqa babka, 11- ximoya to‘sig‘i 12- asos oyog‘i STD-120stanogida s ilindr shaklidagi zagotovkalarni yo‘nish Silindr shaklidagi zagotovkalarni yo‘nish xomaki va oxirgi ishlov berishdan iborat bo‘ladi.Xomaki ishlov berishda zagotovka shpindelning patroniga mahkamlanadi va uning erkin uchi ketingi babka pinolining markaziga tiralib turadi. Yo‘nish vaqtida zagotovkaning mustahkamligi asta-sekin bo‘shashib boradi va shuning uchun ishlayotgan dastgohni har 2-3 daqiqada to‘xtatib, zagotovkaning mahkamligi tekshirib turiladi. Yo‘nish vaqtida tokarlik iskanasi ikki qo‘llab ushlanadi: bir qo‘l iskananing dastasida va ikkinchi qo‘l sterjenida bo‘ladi. Birinchi ho‘l kesish kuchini muvozanatlasa, ikkinchi qo‘l asbobni tirgakning tayanch sirtiga qattiq zichlab turadi va bo‘ylama uzatishni ta’minlaydi. Buyumning shakliga va zagotovkani mahkamlash uchun qo‘llangan moslamaga qarab iskanani o‘ng yoki chap qo‘l bilan ushlash mumkin. (51-rasm a, b) 51-rasm 52-rasm. Xomaki yo‘nish usullari: a - keyokichni ushlash usuli; b - keyokichni yurgizish usuli 52-rasm. Zagotovkani oxirgi yo‘nish: a - keyokichni ushlash; b - keyokichning detalga nisbatan turishi. Iskana sterjeni ostidan yoki ustidan ushlanadi (53-rasm, a) Silindrsimon zagotovkalarni xomaki yo‘nishda yarim aylana iskanani tirgak bo‘ylab yurgiziladi (53-rasm, b).Uning birinchi o‘tishida kesqich tig‘ining o‘rtasi bilan qalinligi 1-2 mm xurrak ko‘chiriladi. Shuidan keyingi yo‘nishlar keyokichni o‘ngga va chapga surib tig‘ning yon qismlari bilan bajariladi. Keskich tig‘ining turli qismlarini ishlatish natijasida detallar sirtining to‘lqinsimonligi kamayadi.Oxirgi ishlov berish uchun diametr bo‘yicha 3-4 mm qo‘yim qoldiriladi. Silindrsimon zagotovkalarni oxirgi yo‘nishda qiya iskanani qovurg‘aga o‘tmas burchak ostida o‘rnatiladi (54-rasm). Qirindi iskana tigining o‘rta va pastki qismida olinadi. Yo‘nishda tokarlik keyokichini ikki qo‘llab: bir qo‘l bilan uning dastasidan va ikkinchi qo‘l bilan sterjendan ushlash kerak. Keyokich sterjenini ostidan ushlash va uni bir maromda hamda oxista bosib turish lozim. Buyumning diametrini shtangensirkul bilan tekshiriladi.Bunda zagotovkaning bir necha joyi o‘lchanadi.Zagotovka sirtining tekisli-gani aniqlash uchun uning ustiga chizgichni qirrasi bilan yotqizib qo‘yib ko‘riladi. Detal yo‘nib bo‘lingach uning sirtini yog‘och bruskaga mahkamlangan jilvir bilan ishqalanadi (55-rasm).Yog‘ochning guli yaltirab ko‘rinib turishi uchun buyumning sirtini qattiq yog‘och bruskasi bilan jilolash mumkin. 55-rasm.Buyumni jilvir bilan tozalash. Bu operatsiya jilvirlashdagi kabi detal aylanayotganida bajariladi. 56-rasm. Rejalash usullari: a - tilishda keyokichni ushlash usuli; b - tilishda keyokichning zagotovkaga nisbatan turishi. Detalni ko‘ndalangiga qirqish uchun keyokichni qovurgaga o‘tkir burchak ostida pastga o‘rnatiladi va ozgina tilinadi (56-rasm). Keyin uni biroz qiyshaytirib salgina o‘ngga yoki chapga (qanday shakl yasalishiga qarab) suriladi vazagotovkaning bir qismini konus qilinadi. Bu operatsiya bir necha marta takror- lanib, diametri 8-10 mm bo‘yin qoldiriladi. So‘ngra buyumni dastgohdan chiqarib olinadi va uchlarini arralab tashlanadi. Ko‘ndalangkesimyuzalaritozalanadi. Mehnatning xavfsizligi uchun: 1. Zagotovkada yoriqlar, ko‘zlar, chirigan joylar va boshqa nuqsonlar bo‘lmasligi kerak. 2. Zagotovkani dastgohga mahkam o‘rnatish lozim. 3. Ishlov bsriladigan sirt bilan tirgak tayanchining orasi olis bo‘lishiga yo‘l qo‘ymaslik zarur. 4. Ishlash vaqtida dastgohning himoyachi shaffof ekrani tushirib qo‘yiladi. Dastgohda bunday ekran bo‘lmasa, himoyalovchi ko‘zoynak taqib olish kerak. 5. Shpindel rasmana aylana boshlaganidan keyingina kesuvchi asbobni zagotovkaga asta-sekin yaqinlashtiriladi. 6. Dastgoh ishlayotgan paytda zagotovkani to‘g‘rilash va uni o‘lchash, dastgohning uzellarini kovlashtirish mum'kin emas. 7. Dastgoh o‘chirilgach zagotovkani, patron yoki planshaybani qo‘l bilan ushlab to‘xtatilmaydi. 8. Dastgohda ishlashda vaqt-vaqti bilan zagotovkaning mus- tahkamligini tekshirib turiladi. 9. Ishlayotgan dastgohni nazoratsiz qoldirish mumkin emas. 10. Ish tugaganidan keyin asboblarni tegishli joyga qo‘yish va qirindilarni cho‘tka bilan tozalash kerak. STD-120 stanogida konussimon va murakkab sirtlarga ishlov berish Konussimon va silindrsimon sirtlarni ishlash usullari anchagina umumiylikka ega. Lekin ularning mazmunida tafovutlar ham bor. Masalan, keyokichni uzatish harakati shakllanayotgan konus bo‘yicha yo‘nalishi kerak. Buning uchun tirgakning tayanchi o‘z yo‘naltirgichi bilan birga yasaladigan konus sirtiga parallel holatda va undan 2-3 mm oraliqda o‘rnatiladi. Konusga ishlov bsrish uning kichik diamstri tomonidan boshlanadi. Bunda tirgakni zagotovka tomonga surish hamda 2-3 mm oraliqni va tirgak tayanchining burilish burchagini hisobga olish kerak. Konussimon sirtni yo‘nish jarasnida shtangsnsirkul va chizgich bilan vaqt-vaqtida buyumning sifatini tskshirib turish zarur. Bunga misol tariqasida konus shaklidagi osq yasashning texnologik jarayonini ko‘rib chiqamiz (57-58 rasm) . 57-rasm. Konussimon sirtni yo‘nishda tirgak tayanchining o‘rnatilishi. 58-rasm. Shakldor keskichlar: a - shar yo‘niladigan keskich; b - rolik yo‘niladigam keskich. Shunga o‘xshatib mehnat ta’limi dasturida tavsiya etilgan konus shaklidagi boshqa buyumlarni yasashning chizmalari va texnologik haritalarini ham tuzish zarur. Murakkab sirtlarga ishlov berish usullari Murakkab sirtlar silindrsimon va egri chiziqli sirtlarning birikishidan iboratdir. Shuning uchun dastgohda ularni yasash ancha qiyin ish bo‘lib, uni bajarish yog‘ochga ishlov beriladigan dastgohlarda ishlash bo‘yicha tegishli ko‘nikma va malakalarni talab qiladi. Murakkab sirtlar ham silindrsimon va konussimon sirtlarni yasashda qo‘llanadigan kssuvchi asboblar bilan ishlanadi. Lekin sharga o‘xshash ayrim murakkab sirtlarni, dumaloqlangan roliklar, dumaloqlangan disklar va hokazolar maxsus shakldagi keyokichlar bilan yasalishi mumkin. Murakkab sirtlarni maxsus keyokichlar bilan ishlashda kaltaroq zagotovka uch kulachokli tokarlik patroniga mahkamlab o‘rnatiladi va uni ma’lum diametrigacha silindrsimon sirtlarni ishlashda qo‘llanadigan oddiy keyokichlar bilan yo‘niladi. Murakkab sirtli buyumlarga (shar, rolik va hokazolarga) oxirgi ishlov bsrishda murakkab shaklli keyokich faqat ko‘ndalangiga yasalastgan buyum qirqilib bulgunicha harakatlantiriladi. Agar mana shunday buyumlarda o‘yiqlar hosil qilish lozim bo‘lsa, bu ish murakkab ishlov berishdan oldin bajariladi. Lobovoy dastgohlarda anchagina katta yassi detallar tayyorlanadi va ularni oldingi babkaning planshaybasiga o‘rnatiladi; bunday dastgohda ketingi babka bo‘lmaydi. 59-rasm. Oldingi babkaning tuzilishi. Yog‘ochga ishlov beriladigan tokarlik dastgohining asosiy qismi yo‘naltirgachli stanina bo‘lib, u ikkita t ayanch panjalarga o‘rnatiladi. Staninaga oldingi va ketingi babka xamda tutgichli g‘aladon joylashgan. Ishchi msxanizmlar himoya ekrani bilan o‘ralgan qirqish zonasini (ish maydonini) hosil qiladi. Staninaning tayanch panjalari maxsus yog‘och asosga mustahkamlangan, uning chap tomonida dastgohning elektrodvigateldan iborat elektromexaniq yuritmasi bo‘lib, u ikki pogonali shkivga, shkiv esa tokarlik dastgohining oldingi babkasidagi shpindelga mustahkamlanadi. Oldingi babka (59-rasm): korpus 1, shpindel 2, ikki pogonali shkiv 3, ponasimon tasma 4, sharchali podshipnik 5, qotirgich bolt 6 dan to‘zilgan. Shpindelning oldingi uchiga zagotovkani mahkamlash uchun turli moslamalar burab qo‘yiladi (60-rasm, a -trezubets, b - patron). Oldingi babka zagotovkaning mustaxkamlanishi va aylanma harakatini ta’minlash uchun xizmat qiladi. 60-rasm. Zagotovkani mustahkamlash moslamalari: a - trezubets; b - patron. 61-rasm.Ketingi babkaning tuzilishi. 62-rasm.Tirgakning tuzilishi. Ketingi babka (57-rasm) korpus 1, markazli pinol 2, qisgich 3, vint mexatsizmi 4, maxovik 5, qotirgich vint 6 va siquvchi taxtacha 7 dan iboratdir. Bu babka uzun zagotovkalarning o‘ng tomondagi uchining tayanchi vazifasini o‘taydi. Tirgak (62-rasm) asos 1, keyokich tayanchi 2, stopor dasta 3, siquvchi maxovik 4 dan iboratdir. U yo‘nish vaqtida keyokichning tayanchi sifatida xizmat qiladi. Yog‘ochga ishlov beriladigan tokarlik dastgohi mexanizmlarida harakatlarning uzatilishi 63-rasmdagi kinematik sxemada shartli belgilar bilan ko‘rsatilgan. Shpindelning aylanma harakati elektrodvigatel (M)dan ponasimon tasmali uzatma yordamida amalga oshadi; bu uzatma ponasimon ariqchali diametri har xil ikkita shkiv va ponasimon tasmadan iboratdir. Shkivlar elsktromotor va shpindel valla-rining uchlariga mustahkam o‘rnatiladi. Tasmaning bir ponasimon ariqchadan ikkinchi ana shunday ariqchaga tortilishi natijasida shpindel ikki xil chastotada aylanishi mumkin. 63-rasm.Yog‘ochga Ishlov berish tokarlik dastgohining kinematik sxemasi. Shpindel oldingi babkaning korpusiga o‘rnatilgan va u sharchali dumalash podshipniklarida aylanadi. Yog‘och zagotovkani mahkam o‘rnatish uchun shpindelning oldingi uchiga trezubets, patron va hokazolar shaklidagi turli moslamalar burab qo‘yiladi. Ketingi babkaning korpusi staninaning yo‘naltirgichi bo‘ylab suriladi.Uni tayyorlanadigan detal zagotovkasining uzunligiga qarab istalgan holatda qotirish mumkin. Zagotovkani markazlarga o‘zil-kesil mahkamlash vint mexanizmi va maxovikchali pinol yordamida amalga oshiriladi. Qo‘lda yo‘nish uchun kes k ichlar Yog‘och zagotovkalarni qo‘lda yo‘nishda asosan ikki xil - yarim aylana va yassi qiya iskanalardan foydalaniladi. Yarim aylana iskanalar (64-rasm, a) faskali tarnovsimon plastinaga o‘xshaydi, ularning bo‘rtgan tomoni va yarim aylana shaklidagi tig‘i bo‘ladi.Charxlash burchagi 25-35°. Ana shunday iskananing enli (20-50 mm li) xili dag‘al ishlov berishda va botiq sirtlarni tekislashda ishlatiladi. Ensiz (5-20 mm li) xili esa tubi yarim aylana ariqchalarni yo‘nishda va zagotovka-larda markaz o‘yiqlarni «parmalashda» qo‘llanadi. Yassi qiya iskanalar (64-rasm, b) to‘g‘ri chiziqli, asbobning yon qirrasiga nisbatan (60-70°) qiya tig‘ga ega bo‘ladi. Bu tig‘ning ikki tomoni 20-25° li burchak hosil qilib charxlanadi. Shunda silivdrsimon va bo‘rtma sirtlarni ishlashda, toretslarni o‘tkir burchakli qilib tilishda, dumaloq uchlarni hosil qilishda asbob tig‘ining o‘rtasini ishlatish imkonini beradi. Amalda eni 15 dan 50 mm gacha iskanalar qo‘llanadi. Yuqorida ta’riflangan ikki xil iskana bilan diametri kichik detallarni yo‘nishda talab qilinadigan har qanday operatsiyalarni bajarish mumkin. Lekin ular bilan tubi to‘g‘ri chiziqli tor ariqchalar hosil qilib bo‘lmaydi. 64-rasm. Keskichlarning turlari: a - yarim dumaloq keyokich; b - yassi qiya keskich. Zagotovkalarni yog‘ochga ishlov beriladigan tokarlik dastgohiga mahkamlash usullari Tokarlik dastgohida asosan yaproqli daraxtlar - qayin, qora qayin, zarang, jo‘ka, olxa, shumtol yog‘ochlaridan olingan zagotovkalar yo‘niladi.Bu zagotovkalar quruq, ko‘zsiz va yorilmagan bo‘lishi kerak.Tolalari to‘lqinsimon (egri-bugri) yog‘ochlardan foydalanish yanada ma’quldir. Zagotovkalarni (kesimi kvadrat shaklidagi bruskani) tanlashda yo‘nish va dastgoh moslamalariga mahkamlash uchun diametri bo‘yicha 5...6 mm va uzunligi bo‘yicha 40...60 mm qo‘yim hisobga olinadi. Zagotovkaning toretsida qalam bilan diagonallar o‘tkaziladi; ularning kesishgan joylariga bigiz yoki kerner bilan markazlar belgilanadi.Randa bilan bruskaning yon qirralari randalanib zagotovkani sakkiz qirrali qilinadi. Diametri kichik va uzunligi 150 mm gacha bo‘lgan zagotovkalar patronga o‘rnatiladi. Buning uchun zagotovkaning uchini biroz yo‘nib konusga o‘xshatiladi. Uzun zagotovkalarning bir uchi trezubetsga mahkamlanadi (65-rasm). Bunda zagotovka toretsining o‘rtasida ketingi babkaning markazi uchun kerner bilan chuqurcha hosil qilinadi va ishqalanishni kamaytirish uchun solidol surtiladi. 65-rasm. Zagotovkllarni mustahkamlash usullari: a - trezubss bilan; b - patron bilan. Tirgak yuqorigi tayanch sirti dastgoh markazlari chizig‘idan 2...3 mm balandroq va ishlov bsrilayotgan detaldan 3 mm cha pastroq turadigan qilib o‘rnatiladi (66-rasm). Zagotovkaning tirqishini tekshirish uchun uni qo‘lda bir marta aylantirib ko‘riladi 66-rasm. Tirgakni o‘rnatish. Asosiy adabiyotlar 1. N.A.Muslimov, SH.S.SHaripov, M.Qodirov. “Texnik ijodkorlik va dizayn”. - T.: “TDPU”, 2010. 2. A.S.Iskandarov. «Materiallarni kesib ishlash, kesuvchi asboblar va stanoklar.-T.: “Fan va texnologiya” 2004. 3. R.S.SHermuxamedov, S.S.YAxyaev, A.E.Parmonov. CHilangarlikdan amaliy ishlar.-T.: «Iqtisod-moliya» 2007. 4. G‘.M.Abduqodirov. Kasb ta’limi praktikumi.-T.: “Sharq” 2012. Qo‘shimcha adabiyotlar 1. V .A. Mirboboev. “ Konstruksion materiallar texnologiyasi ” - T.: « O‘qituvchi » 2004 2. K.B.Usmonov “Metall kesish asoslari” T.: «O‘qituvchi» 2004 y 3. Mangal S.K Mangal Uma. Educational technology Dehli-2012. 4. G’.R.Raxmonberdiyev, M.T.Primqulov, Yu.T.Toshpo‘latov. Qog’oz texnologiyasi asoslari. Toshkent-2009 5. A.Olimov, A.qosimov Mashinasozlik texnologiyasi. Toshkent O‘zbekiston-2003 6. M.A.Babajonov Texnologik jarayonlarni loyixalash Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent-2009 7. Z.Sotvoldiyev Dizayn asoslari 2015 8. D.D.zuparova N.N.Karimov “Dizayn tarixi” 2015 9. D.A.Nozilov “O‘rta Osiyo dizayn tarixi” 1998

Yog‘och materiallariga ishlov beriuvchi dastgohlar hamda elektr va mexanizatsiyalashtirilgan jihozlar

Купить