Yog‘och turlari va uning xususiyatlari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	3.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Yog‘och turlari va uning xususiyatlari

Купить

Mavzu: Yog’och turlari va uning xususiyatlari
Reja:
1. Yog’och va unning asosidagi mahsulotlarning hayotda qo‘llanilishi.
2. Daraxtning asosiy qismlari va ularning xom ashyoviy ahamiyati.
3.Yog‘ochning fizik xossalari .

Yog’och va unning asosidagi mahsulotlarning hayotda qo‘llanilishi.
Yer yuzasidagi quruqliklarning deyarli 1/3 qismi o‘rmonlar bilan
qoplangan. Ularning yarmi shimoliy yarim sharda, qolgan yarmi tropik iqlimli
mintaqalarda joylashgan. Hozirgi kunga kelib ormonlardan olinadigan yog'och
miqdori yiliga deyarli 6,5 mlrd m 3
ni tashkil etadi. Dunyodagi yog'och zahirasi
taxminan 400 mlrd m 3
ni tashkil etadi. Yog'och hayotning barcha sohalarida
qo‘llaniladi. Bunga uning boshqa materiallardan quyidagi afzal tomonlari sabab
bo‘ladi:
- neft, ko‘mir, gaz, rudalarga nisbatan yog'och zahirasi hech qachon
tugamaydi va har yili yangilanadi;
- nisbatan yengil va pishiq material;
- issiq-sovuqdan yaxshi himoyalaydi;
- shovqin va titrashlarni, zarbni o‘ziga yutadi;
- kesuvchi asboblar bilan oson ishlanadi;
- yaxshi yelimlanadi, metall va boshqa birikmalarni o‘zida yaxshi ushlaydi;
- noyob tashqi ko‘rinishga ega;
- yaxshi akustik va rezonans hususiyatlarga ega;
- inson tanasi uchun zararsiz va ekologik toza mahsulot;
- oson qayta ishlanadi.
Ushbu xususiyatlari sababli yog'ochdan qurilishda ishlatiladigan detallar va
konstruktsiyalar, mebel va duradgorlik buyumlari, musiqa asboblari, idishlar va
qutilar, sport anjomlari olinadi va boshqa turli texnika sohalarida ham ishlatiladi.
Yog'ochdan chorva ozuqasi uchun drojlar, shina ishlab chiqarishda
qo‘llaniladigan kord iplari, to‘qimachilik sanoati uchun sun'iy tolalar, yarim
o‘tkazgichlar ishlab chiqarish sanoati va kimyoviy qirg'in qurollaridan
himoyalanish uchun yog'och ko‘miri, dorivor preparatlar olish mumkin.
Daraxtning asosiy qismlari va ularning xom ashyoviy ahamiyati.
Daraxt ildiz, tana va shoxalardan iborat. Ularning daraxt tanasiga nisbatan
hajmiy ulushlari taxminan quyidagi 1-jadvalda keltirilgan.

1-jadval.
Yog’och turi Daraxt qismlarining hajmiy ulushlari, %
Tana Ildiz Shoxlar
Tilog’och 72-82 12-15 6-8
Qarag’ay (сосна) 65-77 15-25 8-10
Shumtol (ясень) 55-70 15-25 15-20
Oq qayin (берёза) 78-90 5-12 5-10
Qora qayin (бук) 55-70 20-25 10-20
Daraxt tanasi har yili bitta qatlamga o‘sadi. Lekin ilmiy tasqiqotlar
daraxt tanasining shakli turli balandlikda turlicha bo‘lishini ko‘rsatdi - pastki qism
ko‘proq neyloidga, asosiy (o‘rta) qismida paraboloid va yuqorigi qismida kesik
konusga o‘xshaydi. Tananing tuzilishi umuman olganda kesik konus shakliga
deyish mumkin (1-rasm).

1-rasm.Daraxt tanasining qismlari va shakllanishi.
o‘sayotgan daraxt; 8 yoshli nina bargli daraxt tanasining tuzilishi.
Daraxt tanasi uch xil kesimda ko‘ndalang va ikkita bo‘ylama (radial va
tangensial) kesimlarda o‘rganiladi. Ko‘ndlang kesim daraxt tanasiga nisbatan
perpendikulyar joylashgan. Bo‘ylama kesimlardan biri daraxt tanasining radiusi
bo‘ylab yo‘nalgan bo‘ladi va albatta o‘zakdan o‘tadi. Ikkinchi bo‘ylama kesim esa
yillik halqalarga urinma bo‘lib, o‘zakdan chetroqdan o‘tadi (2-rasm).
Daraxtning asosiy anatomik qismlarini
uning ko‘ndalang kesimida kuzatish
mumkin. O‘zak eng markazda joylashgan
bo‘ladi, uning atrofini yog‘och qatlamlari
o‘rab turadi. Tashqi qism - po‘stloq o‘z
ko‘rinishi bilan yog‘ochdan keskin farq
qiladi. Yog‘och bilan po‘stloq o‘rtasida
daraxtning o‘sishini ta’minlovchi kambiy
qatlami joylashgan, u oddiy ko‘zga
ko‘rinmaydi. O‘zakning diametri 2-5 mm
atrofida bo‘ladi. U ko‘pincha dumaloq
yoki oval shaklida bo‘ladi. Yog‘ochlik
qism daraxtning yoshiga qarab
kengayib boradi. Daraxtning
ko‘ndalang qirqimi dumaloq shaklda
bo‘ladi. Daraxtning diametri tana bo‘ylab yuqoriga qarab kichrayib boradi. 2-rasm. Yog'och tuzilishini o‘rganish
uchun daraxt tanasining bosh kesimlari
K - ko‘ndalang; R - radial; T - tangentsial

Yog‘och materiallar asosan ikki xil ninabargli va yaproqli daraxt
yog‘ochlaridan iborat. Ninabargli daraxt yog‘ochlaridan skipidar hidi keladi.
Yaproqli daraxtlar yillik qavatlaridagi nay (kapal) lar qanday joylashganiga,
ularning qalin yoki yupqaligiga qarab, halqasimon, nayli va tarqoq daraxtlar
deyiladi. Yaproqli daraxtlarning yog‘ochligida o‘zak nurlari turlicha rivojlanib,
ular ninabargli daraxtlardagi singari mayda bo‘ladi va qoraqayin, zarang, chinor
daraxtlari yog‘ochligining istalgan yo‘nalishdagi kesimida yaqqol ko‘rinib turadi.
Qarag‘ay . Qarag‘ayning po‘stlog‘i qalin, to‘q jigar rang, yog‘ochi oq
qizg‘ish rangli, to‘g‘ri qatlamli, Yengil, puxta, smolali bo‘lib, namga chidamli;
yillik halqalarini aniq ko‘rish mumkin.
Qarag‘aydan qurilishda, kemasozlikda, vagonsozlikda, duradgorlikda keng
foydalaniladi, u oson ishlanadi. ( 3- rasm)

3- rasm.
Archa . Archa daraxtining po‘stlog‘i qalin, qoramtir kul rang bo‘lib,
yog‘ochi serbutoq bo‘lganligi uchun ishlash qiyin. Mayin qatlamli bo‘lgani uchun
o‘zak nurlari ko‘rinmaydi. Kam smolali, nam ta’siriga chidamsiz. Archa
qurilishda, sellyuloza qog‘oz sanoatida, oddiy mebellar, taralar tayyorlashda
ishlatiladi. (4 - rasm)

4 - rasm.
Tilog‘och . Tilog‘ochning po‘stlog‘i qalin, qoramtir sarg‘ish rangli bo‘ladi .
Yog‘och mayin qatlamli, yillik halqalari aniq bilinadigan, qizg‘ish jigar rang,
ortiqcha smolali bo‘lib, qarag‘ayga qaraganda puxta bo‘ladi, tez chirimaydi.
Ortiqcha smolali bo‘lgani uchun ishlash qiyin. Undan gidrotexnik inshoatlarda, yer
osti qurilishlarida, shpallar tayyorlashda foydalaniladi. Qurilish va vagonsozlikda
uni zman yog‘ochining o‘rnida ishlatsa bo‘ladi. (5 - rasm)

5 - rasm
Oq qarag‘ay . Oq qarag‘ay po‘stlog‘i yupqa, silliq, kulrang tovlanadi.
Yog‘ochi oqish, bilinar bilinmas qoramtir dog‘li, yumshoq, Yengil bo‘lib, oson
ishlanadi. Undan ko‘pincha qog‘oz sanoatida va taralar tayyorlashda foydalaniladi.
(6 - rasm)

6 - rasm.
Kedr . Kedrning po‘stlog‘i qalin, chatnagan, qo‘ng‘ir tusli. Yog‘ochi
Yengil, yumshoq oson ishlanadi, rangi va tabiiy guli chiroyli, yillik halqalari
barcha qirqimlarda aniq ko‘rinadi. Undan qurilishda, duradgorlikda qarag‘ay va
archa bilan bir qatorda foydalaniladi, qalam tayyorlanadi. (7 - rasm)

7 - rasm.
Zirk . Qora zirkning po‘stlog‘i qoramtir tusli, qalin, chatnagan bo‘lib, oq
zirkning po‘stlog‘i tiniq va silliq bo‘ladi. Yog‘ochi oqish, ochiq havoda tezda
qizarib ketadi, tez quriydi; yumshoq, Yengil bo‘ladi; oson ishlanadi, namga
chidam li, yillik halqalari aniq bilinib turadi. Zirk yog‘och bo‘yoqni yaxshi oladi,
uni qizil yog‘och, yong‘oq beysi va tezob bilan zarangga o‘xshatib ishlash oson.

Zirkning katta kamchiligi uni tez qurt yeyishidir. Undan arzon mebellar, faner va
taralar tayyorlanadi.
Arg‘uvon . Arg‘uvon qalin po‘stloqli, yog‘ochi yumshoq, Yengil, oqish
tusli bo‘lib yillik halqalari aniq bilinmaydi. Kesish yo‘li bilan oson ishlanadi, kam
chatnaydi, toblanmaydi. Undan chizmachilik taxtalari, quyish korxonalarida
modellar, o‘yinchoqlar, qalam tayyorlanadi. Yog‘ochi hidsiz bo‘lganligi uchun
undan yog‘och idishlar, qoshiq va bochkalar tayyorlanadi.
Oq qayin . Qayinning po‘stlog‘i oqish, uncha qalin bo‘lmaydi, keksa qayin
daraxtining po‘stlog‘i palaxsa-palaxsa bo‘lib yorilgan bo‘ladi. Yog‘ochi qattiq,
qiyin ishlanadi, oqish tusli, yillik halqalari sal-pal bilinadigan, namga chidam siz,
yaxshi pardozlanadi, bo‘yoqni yaxshi oladi. Qayin yog‘ochi faner ishlab
chiqarishda keng ishlatiladi, undan oddiy mebellar, egri chiziqli yog‘och detallar
tayyorlanadi. Qayindan ochiqda, namda saqlanadigan buyumlar tayyorlanmaydi.
Qora qayin . Qora qayin sarg‘ish qizg‘imtil tovlanadigan oqish tusli, radial
qirqimi bo‘yicha chiroyli tabiiy gulli, namga chidamsiz, qattiq qovushoq
yog‘ochdir. Shuning uchun undan egib ishlanadigan mebellar, randalangan faner,
chizmachilik asboblari tayyorlanadi, mashinasozlik sanoatida ham ishlatiladi. Qora
qayindan ro‘zg‘or buyumlari: jo‘va, chekich, non taxta, yog‘och idish-tovoqlar,
bochkalar, randa va etikdo‘zlik qoliplari tayyorlanadi.
Chinor . Chinor daraxtining po‘stlog‘i qizg‘ish sa riq tusli, silliq, yupqa
bo‘ladi. Keksa chinorlarda tananing pastki qismida qisman chatnog‘i bo‘ladi.
Yog‘ochi pishiq-puxta, qattiq, ishlash ancha qiyin, qizg‘ish-qoramtir rangli,
chiroyli tabiiy gulli, yaxshi pardozlanadi. Undan randalangan faner, qimmatbaho
mebel tayyorlanadi. (8-9-rasm)

8-rasm. 9-rasm.
Zarang . Zarang yog‘ochi oqish yoki qoramtir qizg‘ish rangli bo‘lib,
zichligi yuqori, puxta, mexaniqaviy xossalari jihatidan emandan ustun turadi,
yaxshi pardozlanadi, tabiiy guli juda chiroyli bo‘ladi, yillik halqalari sal-pal
bilinadi. Undan randalangan faner, qimmatbaho mebel tayyorlanadi, mashinasozlik
korxonalarida ishlatiladi. Zarang yog‘ochi boshqa yog‘ochlardan «qush ko‘z» deb
ataluvchi juda chiroyli tabiiy gullari bilan ajralib turadi.
Eman . Eman yog‘ochi to‘jigar rangli, yillik halqalari aniq bilinadi, chiroyli
tabiiy gulli, yirik tolali bo‘ladi. Mexaniqaviy xossalari juda yuqori, ishlash qiyin,
zichligi katta. Suvda chirimaydi, namga chidamli, yaxshi pardozlanadi. Shuning
uchun undan yer osti qurilishlarida, mashinasozlikda, mebellarni fanerlashda,
mebel korxonalarida keng ishlatiladi. Parket, yog‘och mix, egri sirtli detallar
tayyorlanadi. (10-rasm)

10-rasm
Duradgorlikda mahaliy sharoitda yetishtirilgan terak tol, qayrag‘och hamda
mevali daraxtlar ishlatiladi.
Terak (Populis L.) toldoshlar (tolgullilar oilasi)ga mansub daraxtlar
turqumi. Turoncha, oq terak qora terak degan kenja turqumi, 115 dan ortiq turi bor.
Bo‘yi 50—60 m, diametri 1—1,5 m. Tanasi tik. Shox-shabbasi tuxumsimon,
piramidasimon, keng ovalsimon. Po‘stlog‘i yoshiga qarab har xil. Bir yillik
novdalarining po‘stlog‘i kulrang, qo‘ng‘ir kul rang va och sariq. Tanasining
po‘stlog‘i qo‘ng‘ir kulrang, katta yoshida bo‘ylamasiga yorilgan bo‘ladi. Barglari
bandli, ketma-ket, barg plastin kasi yaxlit yoki panjali, chiziqli lansetsimon,
buyraksimon. rombsimon va hokazo. Bir tupning o‘zida har xil shaklli barglar
bo‘lishi mumkin. Barg plastinkasining har ikkala tomoni tuksiz. Ustki tomoni to‘q
yoki och yashil, ostki tomoni kul rang, ayrimlariniki zangori, dag‘al qalin po‘stli.
Cheti kesiq tishli yoki yaxlit. Bandi tukli yoki tuksiz yon bargchalari ensiz
lansetsimon, tez to‘qiladi. Aksariyati barg yozishdan oldin, ba’zilari barg
yozgandan keyin gullaydi. Gullari gul yon bargchalarning qo‘ltig‘ida rivojlanadi.
Shamol, ayrimlari esa hasharotlar yordamida changlanadi. Urug‘i mayda, kumush

rang tukli. Shamol va suv yordamida tarqaladi. Urug‘i nam tuproqda tez unib
chiqadi. Qalamchadan yaxshi ko‘payadi, ildizidan bachkilaydi. Terak asosan
ko‘kalamzorlashtirish, ixota o‘rmonlar hosil qilish maqsadida ko‘p eqiladi. (11 -
rasm)

11 - rasm
Baqa terak va mirza terak bor. Ular bir-biridan tana, va shoxlarining
tuzilishi bilan farq qiladi. Baqa terakning po‘stlog‘i oq ko‘kish rangli, silliq bo‘lib,
tananing pastki qismida chatnog‘i bo‘ladi. Sershox, tanasi uncha to‘g‘ri bo‘lmaydi.
Yog‘ochi oqish tusli, pishiq puxta, ishlash ancha qiyin. Mirza terakning po‘stlog‘i
sarg‘ish, silliq, chatnash kam uchraydi. Tanasi to‘g‘ri, baqa terakka nisbatan kam
shox bo‘ladi, undan yaxshi sifatli xoda tayyorlanadi. Yog‘ochi oqish tusli, namga
chidamsiz. Baqa terak va mirza terak yog‘ochi asosan, qurilish materiali
hisoblanadi. Baqa terak yog‘ochidan duradgorlik buyumlari tayyorlashda ham
foydalaniladi.
Ko‘k terak , sho‘rterak chinniterak
—toldoshlar (tolgullilar oilasiga
mansub daraxt. Bo‘yi 35— 40 m, keng shox-shabbali. Barglari yiriq uch, besh,
yetti burchakli, cheti ko‘pgura, orqasi mayin oq tukli, usti kumush rangi yashil,
yaltiroq. Barg yozishdan oldiy to‘pgul kuchala chiqaradi. O‘rta Osiyo, G‘arbiy
Yevropa, O‘rta dengiz va Eronda ko‘p. Ko‘k terak qalamcha va ildiz bachkisidan
ko‘paytiriladi, tez o‘sadi. Manzarali o‘simlik sifatida eqiladi. Yog‘ochi
duradgorlikda ishlatiladi. (12-rasm)

12 - rasm
Tol toldoshlarga mansub o‘simliklar turqumi 300 turi ma’lum. Asosan
mu’tadil mintaqada. Yevrosiyo va Shimoliy Amerikada tarqalgan. O‘zbekistonda
120, O‘rta Osiyoda esa 22 turi bor. Daraxt buta va chala butalardan iborat.
Daraxtlarinnng tanasi yo‘g‘on, po‘sti dag‘al, yoriqli. Monopodial shoxlangan,
shox-shabbasi keng piramidasimon, ayrim turlari (majnun tol) yerga egilib o‘sa di.
Novdasi qisqa, po‘stlog‘i silliq yoki g‘adir- budur. Barglari spiralsimon, ayrim
turlariniki qarama-qarshi joylashgan, bandli, plas tinkasi yaxlit, cheti tishchali yoki
tekis. Ayrim turlarining bargida bezchalar bor. Yon bargchalari har xil shaklli, tez
to‘qiladi. Tol turli vaqtda: ba’zilari bargi yozilguncha, boshqalari bargi yozilib
bo‘lgandan so‘ng yoki barg yozilishi bilan bir vaqtda gullaydi. Ikki yoshli
novdala ri kuchala chiqaradi. Guli bir jinsli, yon barg chalar qo‘ltig‘ida, urug‘chi
gullari bir mevachi bargli, tugunchasi tuxumsimon, bandsiz yoki bandli, bir
ustunchali, ikkiga ajralgan tumshuqchasi bor. Hasharotlar yordamida (shimoliy
rayonlarda o‘sadigan ayrim turlari shamol vositasida) changlanadi. (13-rasm)

13-rasm
Shumtol . Shumtol yog‘ochi och qizg‘ish rangli, puxta pishiq, egiluvchan
bo‘lib, ishlash qiyin. Lekin silliq randalanadi va yaxshi pardozlanadi. Bug‘langan
holda yaxshi egiluvchan bo‘ladi. Mayin tolali, yillik halqalari aniq bilinadi, tabiiy
guli chiroyli. Shumtol yog‘ochi mebel sanoatida, faner tayyorlashda, kemasozliq
vagonsozliq samolyotsozlik korxonalarida ishlatiladi.
Qayrag‘och. Tuzilishi jihatidan emanga o‘xshash yirik tolali, pishiq-puxta,
qattiq, zichligi yuqori, chayir, egiluvchan, ishlash qiyin bo‘lgan qoramtir tusli
yog‘ochdir. Undan yog‘och vint lar, yog‘och tirnoqlar, turli xil dastalar, g‘ildirak
kegayi, tegarchaq gupchaklar tayyorlanadi. Tabiiy guli chiroyli bo‘lib, undan faner
sanoatida shpon tayyorlanadi. (14 - rasm)

14 - rasm

Yong‘oq. Yong‘oq daraxtining po‘stlog‘i ko‘kimtir, qalin, silliq, keksa
yong‘oq daraxtlarida tananing pastki qismida po‘stloqning chatnog‘i bo‘ladi.
Yog‘ochi qoramtir rangli, puxta pishiq, qattiq, ishlash qiyin, tabiiy guli chiroyli,
yaxshi pardozlanadi. Undan randalangan faner, qimmatbaho mebel tayyorlanadi,
o‘ymakorliq pardoz ishlarida foydalaniladi. (15 - rasm)

15 - rasm
Nok (grusha). Nok daraxtining po‘stlog‘i qoramtir, yetarli darajada qalin,
chatnagan bo‘ladi. Yog‘ochi to‘q jigarrangli, qattiq, mo‘rt bo‘lib, yillik halqalari
sal-pal bilinadi. Uning tabiiy guli juda chiroyli bo‘lib, undan randalangan faner,
qimmatbaho mebel tayyorlanadi, pardoz ishlarida foydalaniladi. (16 - rasm)

16 - rasm

Tut. Tut daraxti (Mortis) tutdoshlar (tutgullilar oilasi)ga mansub o‘simlik.
24 turi ma’lum. Sharq, Jaynubi-Sharq, Janubiy Osiyo, Xitoy, Urta Osiyo,
Zakavkazye, Moldaviya, Ukraina va bo‘oshqa joylarda usadi. Urta Osiyo,
jumladanb O‘zbekistonda 5 turi: oq tut, sershox tut, kagayama tuti, ipak qurti tuti
va qora tut ustiriladi. Tut tez o‘sadi, qurg‘oqchilik va sovuqqa chidamli. Shox-
shabbasi zich, keng, yumaloq, oval va piramida shaklida, bo‘yi 20—25 m,
yo‘g‘onligi 1,5 m, egri-bugri (ilontut) va pastga qarab o‘sadigai (majnun) tutlar
ham ustiriladi. Tut daraxti 300—500 yil yashaydi. Qurt boqish uchun eqiladigan
tut navlari barg hosili mo‘l, bo‘yi baland, ko‘p kallakli yoki buta shaklida
ustiriladi. tut novdalari kesilganda tezda yangi novda chiqaradi, ammo har yili qurt
boqish uchun kesib turilganligi tufayli, 60—70 yilda qarib, hosildan qola
boshlaydi. Bunday tutlar yoshartiriladi, parvarishi yaxshilanib, barg hosili
oshiriladi. Tut tanasi mustahkam va chidamli, undan qimmatbaho cholg‘u
asboblari va bochkalar, novdalaridan Yengil stullar qilinadi. Tut daraxtidan 20—
40 kg barg, 50 kg gacha meva olinadi. Mevasi shirin, shifobaxsh, har xil
vitaminlarga boy. Tut ikki uyli o‘simlik. Gullari bir jinsli Tut urug‘idan,
qalamchasidan, payvand va parxish qilib ko‘paytiriladi. Balxi Tut, bedona Tut,
marvarid Tut, Tojikiston urug‘siz Tuti navlari ko‘p ustiriladi. (17 - rasm)

17-rasm
Shumtol (yasen). Shumtol yog‘ochi och qizg‘ish rangli, puxta pishiq,
egiluvchan bo‘lib, ishlash qiyin. Lekin silliq randalanadi va yaxshi pardozlanadi.
Bug‘langan holda yaxshi egiluvchan bo‘ladi. Mayin tolali, yillik halqalari aniq

bilinadi, tabiiy guli chiroyli. Shumtol yog‘ochi mebel sanoatida, faner
tayyorlashda, kemasozlik, vagonsozlik, samolyotsozlik korxonalarida ishlatiladi.
Qayrag‘och. Tuzilishi jihatidan emanga o‘xshash yirik tolali, pishiq-puxta,
qattiq, zichligi yuqori, chayir, egiluvchan, ishlash qiyin bo‘lgan qoramtir tusli
yog‘ochdir. Undan yog‘och vintlar, yog‘och tirnoqlar, turli xil dastalar, g‘ildirak
kegayi, tegarchak, gupchaklar tayyorlanadi. Tabiiy guli chiroyli bo‘lib, undan faner
sanoatida shpon tayyorlanadi.Yog‘ochning fizik va mexanik xossalari .
Yog‘ochning fizik xossalari uning rangi, tovlanishi, tob tashlab
eshilishi, tabiiy guli(teksturasi), xidi, namligi, nam ta’sirda bo‘kishi,
quruvchanligi, zichligi, nam o‘tkazuvchanligi, issiqlik o‘tkazuvchanligi,
tovush o‘tkazuvchanligi, elektr o‘tkazuvchanligidan iborat.
Rang i yog‘och materiallarining turlarini va ularning sifatlarini
aniqlashga imkon beradigan muxim xossalaridan biri. Yog‘ochning rangi
avvalo uning turiga va o‘sish sharoitiga bog‘liq. Ko‘pchilik yog‘ochlar
(qayin, tol, arg‘uvon, terak, archa) oqish rangli bo‘lib nursiz izlari bo‘ladi.
Eman, shumtol-jigarrang; qora qayin akatsiya oq qizg‘ish; yong‘oq,
qayrag‘och-qoramtir bo‘ladi.
Yog‘ochning tovlanishi. Yog‘och o‘zak nurlari tufayli, ularning
yo‘nalishi va zichligiga bog‘liq xolda tovlanadi.Yog‘ochning tovlanishini
sun’iy ravishda orttirish uchun laklash, politurlash va mumlash ishlari
bajariladi.
Yog‘ochning tabiiy guli (teksturasi). Randalash vaqtida yog‘och
tolalari, o‘zak nurlari va yillik xalqalarining kesilishi natijasida yog‘ochning
tabiiy guli namoyon bo‘ladi.
(18-rasm)

18-rasm

Yog‘ochning hidi. Yog‘och undagi smalalari, efir moylari, oshlash
kislotalaridan qaysi birining mavjudligiga va miqdoriga bog‘liq xolda xar-xil
hidli bo‘ladi. Yog‘ochning o‘zak qismi o‘tkir xidli bo‘lib unda yuqoridagi
moddalar ko‘p bo‘ladi. Yangi kesilgan, shuningdek, igna bargli daraxtlar
yanada o‘tkir xidli bo‘ladi. Yog‘och qurigan sayin xidsizlanib boradi, ba’zan
hidi o‘zgarib ketadi. xidning o‘zgarishi yog‘ochning buzulishiga xam
bog‘liq.
Yog‘ochning namligi. Namlik daraxtning xayoti va uning o‘sishi
uchun kerak bo‘lgan asosiy omillaridan biridir. Namlik daraxtning o‘sish
sharoitiga va turiga yangi kesilgan yoki eski kesilganiga, quritilgan yoki
quritilmaganiga qarab oz yoki ko‘p bo‘ladi.
Yog‘ochning qurishi. Yog‘ochda erkin va bog‘langan suvlar bo‘ladi.
Yog‘ochning ichki bo‘shliqlarini, ya’ni xujayralar ichidagi va xujayralar
orasidagi fazoni to‘ldiruvchi suvlar erkin yoki kapillyar namlik, xujayra
pardalari tomonidan shimilgan suvlar bog‘langan yoki gigraskopik namlik
deyiladi. (19-rasm)

19-rasm
Yog‘ochning nam tortib bo‘kishi. Agar quruq yog‘ochni zax
xonalarda yoki ochiq xavoda saqlasa, u nam tortib bo‘kadi va o‘lchamlari,
xajmi, og‘irligi ortadi, shakli o‘zgaradi.
(20-rasm)
Yog‘ochning zichligi. Yog‘ochning bu xossasi uning og‘irligiga
aloqador bo‘lib yog‘ochdagi nam bilan xavo miqdoriga bog‘liq. Yog‘ochda
nam va xavo qanchalik kam bo‘lsa u shunchalik zich bo‘ladi.

20-rasm
Tovush o‘tkazuvchanlik deb yog‘och materiallarning
tovushnio‘tkazish qobiliyatiga aytiladi. Yog‘ochning tovush o‘tkazish
qobiliyati yuqori. Yog‘och tolalari yo‘nalishi bo‘yicha tovush xavoga
nisbatan 15-18 marta, eni bo‘yicha 3-6 marta tez o‘tkazadi.
Issiqlik o‘tkazuvchanlik. Yog‘ochning issiqlik o‘tkazish qobiliyatiga
issiqlik o‘tkazuvchanlik deyiladi.Yog‘och boshqa materiallarga qaraganda
issiqlikni yomon o‘tkazadi.

Asosiy adabiyotlar
1. N.A.Muslimov, SH.S.SHaripov, M.Qodirov. “Texnik ijodkorlik va
dizayn”. - T.: “TDPU”, 2010.
2. A.S.Iskandarov. «Materiallarni kesib ishlash, kesuvchi asboblar va
stanoklar.-T.: “Fan va texnologiya” 2004.
3. R.S.SHermuxamedov, S.S.YAxyaev, A.E.Parmonov. CHilangarlikdan
amaliy ishlar.-T.: «Iqtisod-moliya» 2007.
4. G‘.M.Abduqodirov. Kasb ta’limi praktikumi.-T.: “Sharq” 2012.
Qo‘shimcha adabiyotlar
1. V .A. Mirboboev. “ Konstruksion materiallar texnologiyasi ” - T.:
« O‘qituvchi » 2004
2. K.B.Usmonov “Metall kesish asoslari” T.: «O‘qituvchi» 2004 y
3. Mangal S.K Mangal Uma. Educational technology Dehli-2012.
4. G’.R.Raxmonberdiyev, M.T.Primqulov, Yu.T.Toshpo‘latov. Qog’oz
texnologiyasi asoslari. Toshkent-2009
5. A.Olimov, A.qosimov Mashinasozlik texnologiyasi. Toshkent
O‘zbekiston-2003
6. M.A.Babajonov Texnologik jarayonlarni loyixalash Cho‘lpon
nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent-2009
7. Z.Sotvoldiyev Dizayn asoslari 2015
8. D.D.zuparova N.N.Karimov “Dizayn tarixi” 2015
9. D.A.Nozilov “O‘rta Osiyo dizayn tarixi” 1998

Yog‘och turlari va uning xususiyatlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish