Yonish jarayoni, uning turlari va hususiyatlari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	4.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Yonish jarayoni, uning turlari va hususiyatlari

Купить

1. Yo nish jarayoni
2. Yo nish turlari va xususiyatlari.

TAYANCH SО‘Z VA IBORALAR:

Yo nish
deb yonuvchi moddalardagi murakkab oksidlanish
jarayonida bir moddadan ikkinchi
moddaga aylanishi, katta miqdorda
issiqlik va nurlanish ajralishi
bilan kechadigan hodisaga aytiladi.

2.Yondiruvc
hi muhit;1.Yonuvchi
modda YONISH
BO‘LISHI UCHUN
ASOSAN UCH
OMIL:
3. OKSIDLOV
CHI MODDA .
Qizdirish
jarayoni
bo‘lishi shart.qattiq, suyuq
yoki
gazsimon, uchqun,ochiq
alanga va
cho'g'langan
narsa

Yo nuvchi modda deyarli hamma joyda bor: bular h ar xil
yog‘och mahsulotlari va jihozlari, qog‘oz mahsulotlari,
ximiyaviy moddalar, yonuvchi suyuqliklar va umumiy har
qanday organik moddalar yonadi. Yo ndiruvchi muhit bu bizni
o‘rab turgan havo tarkibidagi kislorod bo‘lib, u ham hamma vaqt
mavjud. Shuni aytish kerakki, havodagi kislorod miqdori 15
%dan yuqori bo'lgandagina oksidlovchi vazifasini bajara oladi,
undan past konsentratsiyada esa yonish sodir bo'lmaydi. Ba’zi
bir hollarda yonish jarayoni xlor, brom kabi oksidlovchilar
muhitida ham ro‘y berishi mumkin. Endi qizdirish jarayoni
bo‘lsa, yonish reaksiyasi vujudga keladi. Buning uchun ma’lum
miqdorda qizdirish manba’i bo‘lishi kerak. Reaksiya
boshlangandan keyin, reaksiya natijasida hosil bo‘lgan isiqlik
yonishning davom etishini ta’minlaydi.Shuning uchun
yonayotgan zona alangalanish manba’i va yonish zonasi
hisoblanadi. Bu zona harorati qancha katta bo‘lsa, yonish
shuncha tez bo‘ladi.


Birinchisida qattiq jismlari yonish jarayonida
yonayotgan modda havo muhitidan ajralgan holda
bo‘ladi. Kislorod bilan birikish yonish zonasidagi
issiqlik natijasida o‘tadi va bu birikkan modda (yoki
yonish mahsuloti) qizigan holatda yuqoriga qarab
yo‘naladi va o‘z o‘rniga havo bilan kislorodni kirishiga
sababchi bo‘ladi va bu holat yonuvchi modda tamom
bo‘lguncha davom etishi mumkin. Bu yonish havo
harakati natijasida yonish zonasini kislorod bilan
ta’minlaganligi uchun diffuziya yonishi deb yuritiladi.
Bunday yonish yog‘och, ko‘mir, sham va boshqalar
yonganda kuzatish mumkin.

Yo nishning ikkinchi xili yonuvchi gazlar,
yonuvchi suyuqliklarning parlari va yonuvchi
moddalarning changlari havo bilan aralashgan
holatdagi yonishi bu kinetik yonish deb ataladi.
Bunday yonish hajmiy yonish jarayonida o‘tadi,
ya’ni shu ma’lum hajmdagi modda baravar yonadi.
yonish tezligi modda konsentratsiyasiga, haroratiga
bog‘liq bo‘ladi. Agar bunday yonish yopiq
hajmlarda yoki idishlarda bo‘lsa, portlash hodisasi
ro‘y beradi. Yong‘inlar asosan diffuziya tartibida
bo‘ladi.

Yonish jarayonini shartli ravishda quyidagi turlarga bo‘lish
mumkin:

1) Chaqnash - yonuvchi aralashmaning bir lahzada yonib,
o‘chishi. Bunda yonishning davom etishi uchun aralashma
tayyorlanishining imkoniyati yo‘q.

2) Y onish - qizdirish natijasida yonishning vujudga kelishi.

3) Alangalanish - yonishning alanga olib davom etishi.

4) O‘z-o‘zidan y onish - moddalar ichida asosan organik
moddalarda ro‘y beradigan ekzotermik reaksiyalar natijasida,
tashqaridan qizdirishsiz yonuvchi aralashmaning o‘z-o‘zidan
yonib ketishi.

5) O‘z-o‘zidan alangalanish o‘z-o‘zidan yonishning alanga
bilan davom etishi.

6) Port lash - o‘ta tez yonish ximiyaviy jarayonining bosim va
energiya hosil qilish bilan o‘tishi.

Yonuvchi modda ma’lum haroratda o‘zidan
yonuvchi parlar ajratib chiqarishi natijasida muqim
alangalanish ta’minlansa, bu harorati alangalanish
harorati deb yuritiladi.
Ba’zi bir, asosan organik moddalar (torf, qipiq,
paxta, ba’zi bir ko‘mir mahsulotlari, qora mollarning
chiqindilari) o‘z-o‘zidan yonib ketish xususiyatiga ega.
Chunki bu materiallar g‘ovak asosga ega bo‘lganligi
sababli oksidlanishi mumkin bo‘lgan yuzasi juda katta
bo‘lganligidan, agar bu moddalar ochiq joylarda ma’lum
miqdorda yig‘ilib qolsa, ob-havo sharoiti ta’sirida qizib
yonib ketadi.
Buning asosiy sababi organik moddalar
namlanganda uning ichki qismida mikroorganizmlar
rivojlanadi va ularning rivojlanishi natijasida issiqlik
ajralib chiqadi, bu hodisani organik moddalarning o‘z-
o‘zidan qizish protsessi deb ataladi.

Chaqnash qattiq va suyuq moddalarning tepasida hosil
bo’ladigan bug’ fazasining yondiruvchi manba ta’sirida tez yonib
tugash jarayonidir. Bug’ faza moddaga issiqlik ta’siri ostida,
temperaturasining o’zgarishiga bog’liq holda, yuzaga keladi.
Chaqnash bilan yonish jarayoni to’xtaydi, chunki bug’lar tez yonib
tugaydi va siqilgan gazlar hosil bo’lmaydi.
Agarda bug’ hosil bo’lish jarayoni tezligi katta bo’lsa yonish
jarayoni to’xtamasligi mumkin. Chaqnash chaqnash
temperaturasi bilan xarakterlanadi.
Yo nuvchi moddaning tepasida yondiruvchi manba ta’siri ostida
chaqnab ketadigan bug’ va gazlar hosil qiluvchi shu moddaning
eng kichik temperaturasiga – chaqnash temperaturasi deyiladi.

1. Chaqnash temperaturasi 61 ºS gacha bo’lgan suyuqliklar –
yengil alangalanadigan suyuqliklar (YeAS) deb ataladi;
2. Chaqnash temperaturasi 61 ºS dan katta bo’lgan suyuqliklar –
yonuvchi suyuqliklar (YoS) deb ataladi.
masalan, atseton (-17 ºS),
benzol (-12 ºS),
benzin (-17...+44 ºS),
kerosin, spirt, dizel yoqilg’isi va boshqalar kiradi.
Yonuvchi suyuqliklarga o’simlik moyi, tormoz suyuqligi,
mazut va boshqalar kiradi.

Tashqi yondiruvchi manbaning , masalan , ochiq
alanga yoki uchqunning mahalliy ta ’ siri ostida
yonuvchi moddaning alanga chiqarib turg ’ un
yonishi boshlanishiga alangalanish deb aytiladi .
Yonish jarayoni bug ’ hosil bo ’ lish jarayoni
to ’ xtamaguncha , yondiruvchi manba olinganda
ham , to ’ xtovsiz davom etadi . Alangalanish
alangalanish temperaturasi bilan xarakterlanadi.
Alangalanish temperaturasi chaqnash
temperaturasidan yengil alangalanadigan
suyuqliklar uchun 2...5ºS, Yonuvchi suyuqliklar
uchun 5...30 ºS ga katta.

Bunda yonuvchi modda oldin tashqi issiqlik manbaidan
(ochiq alangasiz) isiydi, ma’lum bir temperaturadan
boshlab o’zini o’zi isitishga o’tadi va keyin esa yonish
jarayoni boshlanadi. O’z-o’zidan alangalanish o’z-o’zidan
alangalanish temperaturasi bilan xarakterlanadi. O’z
o’zidan alangalanish temperaturasi moddadagi ekzotermik
reaksiyaning birdan tezlashib ketishini ta’minlaydigan eng
kichik temperaturadir.
Yonuvchi tizimning tavsifi uchun o’z-o’zidan alangalanish
temperaturasi katta ahamiyatga ega. Bu temperatura
yonuvchi modda turiga , reaksiya tezligiga , issiqlik uzatish
shartlariga , bosimga , aralashma konsentratsiyasiga va
boshqa omillarga bog ’ liq ravishda o ’ zgaradi.

Masalan, yog’och uchun - 250...400 ºS,
toshko’mir uchun – 350...600 ºS,
Kerosin uchun – 230...500 ºS,
benzin uchun – 240...500 ºS,
ruberoid uchun – 400 ºS teng.

O’z-o’zidan yonish - yonuvchi moddadagi
ekzotermik reaksiya tufayli hosil bo’ladigan
issiqlik natijasida moddaning isishi va
o’zo’zidan yonib ketishidir. Ekzotermik
reaksiya moddadagi fizik-kimyoviy va
biologik jarayonlar natijasida paydo bo’ladi.
O’z-o’zidan o’simlik moyi, hayvonlar
yog’i, ko’mir, don, torf va boshqa moddalar
yonib ketishi mumkin.

Faraz qilaylik idishda V hajmida yonuvchi gaz, yoki
parlanib yonuvchi gaz holatida kelgan suyuqlik havo
bilan birga to‘ldirilgan bo‘lsin. Shu xonadagi harrorat va
atmosfera bosimida havo bilan to‘ldirilgan yonuvchi gaz
yoki parlangan suyuqlik o‘rtasida hech qanday reaksiya
bo‘lmaydi. Ma’lumki reaksiya jarayoni faqatgina harorat
ko‘tarilishi bilan ro‘yobga chiqadi. Agar biz idish
haroratini asta-sekin ko‘tara borsak, ya’ni idishni
qirdirsak, unda aralashma harorati ham ko‘tarila boradi,
bu bilan reaksiya tezligi ham ortaboradi va o‘z navbatida
reaksiya natijasida ajralib chiqaytgan issiqlik ham
ortaboradi. Berilayotgan issiqlikka n isbatan ajralib
chiqayotgan issiqlik miqdori quyidagi formula asosida
bo‘ladi.

q
1 = Q V K C 
e –E/(RT)

Bu erda q
1 - issiqlik ajralish tezligi:

Q - gaz yonganda ajraladigan issiqlik;

V - yonuvchi aralashmaning hajmi;

K - reaksiya tezligi konstantasi;

S - reaksiyaga kirishuvchi moddalar
konsentratsiyasi;

 - reaksiya tartibi;

E - aktivatsiya energiyasi;

R - gazning universal o‘zgarmas miqdori:

T - aralashma harorati.
Har xil moddalar uchun o‘z-o‘zidan
alangalanish harorati har xil bo‘ladi va ba’zan
keskin farq qiladi. Masalаn A-72 benzinining o‘z-
o‘zidan alangalarini harorati 255 o
S ga, qayin
yog‘ochiniki 400 o
S, linoleumniki 411 o
S ga teng.

Portlash yonuvchi moddaning juda katta bosim va
energiya hosil qilib juda qisqa vaqt davomida yonish
jarayonidir.
Changli aerozolning alangalanishi va alanganing
tarqalishi faqat ma’lum bir konsentratsiyalarda yuz
beradi. Bu kattalik alangalanishning (portlashning)
pastki konsentratsiya chegarasi (APKCh) deb ataladi, va
u changning yong’in va portlash xavfini tavsiflovchidir.
U changning havodagi og’irlik bo’yicha yonib ketishi
mumkin bo’lgan eng kichik konsentratsiyasini (g/m3)
belgilaydi .

1. Yonish deb nimaga aytiladi?
2. Yondiruvchi manbalarning qanaqa turlari bor?
3. Yonish jarayonida oksidlovchi qanaqa rol o’ynaydi?
4. Yonish jarayoni yuzaga kelishi uchun qanaqa shart –
sharoitlar mavjud bo’lishi kerak?
5. Yonishning qanaqa turlari bor?
6. Modda va materiallarning portlash va yonuvchanlik
xususiyatlarini aniqlovchi qanaqa ko’rsatkichlar bor?
7. Yonuvchi suyuqliklarning yong’in xavfi qanaqa
kattaliklar bo’yicha olib boriladi?
8. Qattiq moddalarning yong’in xavfi qanaqa kattaliklar
bo’yicha olib boriladi?

Yonish jarayoni, uning turlari va hususiyatlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish