Ёшига қараб бериладиган дори турлари. Болаларга мўлжалланган суюқ ва қаттиқ дори турлари

МАВЗУ: “Ёшига қараб бериладиган дори турлари. болаларга мўлжалланган суюқ ва қаттиқ дори турлари.” Р Е Ж А 1. Ёшига қ араб бериладиган дориларни таърифи,таснифи, яратиш зарурлиги 2. Педиатрия амалиётида қў лланиладиган дори турлари. Болалар организмининг ў зига хослиги ва уни дориларнинг фармакокинетикасига таъсири. Педиатрия амалиётида дориларни дозалаш. 3. Болаларга м ў лжалланган дори турларини таърифи, таснифи, талаблар. 4. Болаларга м ў лжалланган сую қ ва қ атти қ дори турларини технологиясини ў зига хослиги. Болаларга м ў лжалланган дориларни корригирлаш асослари. 5. Болаларга м ў лжалланган перорал дориларни н оменклатураси. www.arxiv.uz ЁШИГА ҚАРАБ БЕРИЛАДИГАН ДОРИ ТУРЛАРИ   Ёшига қараб бериладиган дорилар деб махсус ёш болаларга ва қарияларга мўлжалланган дорилар тушунилади.  Физиологик омиллардан энг асосийси бу одамнинг ёши.  Боланинг ва қарияларнинг организми ўрта ёшдаги нисбатан бир неча ўзига хос хусусиятга эга www.arxiv.uz  Махсус педиатрик ва гериатрик дориларни яратиш зарурияти уларнинг организмини ўзига хослигини ва дориларни фармакокинетикасини ўзгариши билан боғлиқ  www.arxiv.uz Педиатрия амалиётида болаларнинг ёши куйидагиПедиатрия амалиётида болаларнинг ёши куйидаги даврларга бЎлинади:даврларга бЎлинади: 1. Янги ту1. Янги ту ғғ илган даври илган даври 3 ойгача 3 ойгача 2. Эмизикли даври 2. Эмизикли даври 3 ойдан 3 ойдан 1 йилгача1 йилгача 3. Мактабдан олдинги даври 3. Мактабдан олдинги даври 1 ёшдан 1 ёшдан 4 ёшгача4 ёшгача 4. Мактабгача б 4. Мактабгача б ўў лган даври лган даври 4 ёшдан 4 ёшдан 7 ёшгача7 ёшгача 5. Бошлан 5. Бошлан ғғ ич синф ёшдаги даври ич синф ёшдаги даври 7 ёшдан 7 ёшдан 12 ёшгача 12 ёшгача 6. Ю 6. Ю ққ ори синф ёшдаги даври ори синф ёшдаги даври 12 ёшдан 17 ёшгача 12 ёшдан 17 ёшгача www.arxiv.uz Дорилар фармакокинетикасига таъсир курсатадиган бола организмини ўзига хос тарафлари 1. Дориларни с ў рилиш бос қ ичида: А) ош қ озонда хлоридводород кислотанинг концентрацияси нисбатан пастлиги; Б)ош қ озон-ичак ферментларини т ў ла ривожланмаганлиги; В)танада қ он айланишиши нисбатан тезро қ (12 сония ча қ ало қ ларда, 22 сония катта одамларда); Г)Ўпкада хаво айланиш тезлиги нисбатан юкори (ча қ ало қ ларда нафас харакати 40-60 да қиқ ада б ў лса, катта одамларда эса-15-18 ни ташкил этади) 2 . Д ориларнинг тар қ алиш жараёнида : а) болаларда гемато-энцефалик т ў си қ яхши ривожланмаган; б) Қон зардобидаги о қ силлар билан дори модданинг бо ғ ланиш даражаси паст; в)бола организмида сув ми қ дори ю қ ори б ў лиши (ча қ ало қ ларда ў ртача танадаги сув миҚдори-74,7% бЎлса, катта одамларда э 4 . Болаларнинг асаб системаси лабиллиги (о ғ ри ққ а, нохуш ќидга, таъмга, рангга сезгирлиги анча ю қ ори) 5.Ча қ ало қ лик даврида болаларни иммунитет кучларини т ў ла ривожланмаганлиги учун микроорганизмларга сезгирлига ю қ ори; 6. Ёш болаларда (7-8 ёшдаги) ютиш рефлекси т ў ли қ ривожланмаган; 7. Ёш боланинг териси нозиклиги ва резорбтив хусусияти юҚори; www.arxiv.uz Дориларни педиатрия амалиётида дозалаш  Дозаларни 2-та асосий йўналиш бўйича ҳисоблаш мумкин:  1.Эмперик йули -яъни керак бўлган доза боланинг хар бир ёшига тажриба асосида клиник синовларда аниқланади.  2.Катталарга мўлжалланган дозани асос қилиб, турли коэффициентлар ва формулалар ёрдамида, болаларга керак бўлган дозани ҳисоблаш.  Коэффициент (дозис-фактор) ёрдамида ҳ исоблаш:  Боланинг ёшига қ араб куйидаги дозис-фактор ( коэффициентлар)таклиф этилган:  1 ёшгача - 1,8  1 - 6 ёшгача - 1 ,6  6 - 10 ёшгача - 1,4  10 - 14 ёшгача - 1,2 www.arxiv.uz  Мисол: Парацетамолнинг дозасини 1 ёшли ва вазни 10 кг ли  болага ҳ исоблаш:  А) Катталарга м ў лжалланган парацетамолнинг бир мартталик дозаси ( 0,5 г ) одамнинг ў ртача вазнига ( 70 кг) б ў линади ва препаратнинг 1 кг вазнга т ўғ ри келадиган ми қ дори топилади: 0,5 : 70 = 0,0071г/кг;  В) топилган с он тегишли коэффициентга ( 1,8) к ў пайтириб  боланинг 1 кг вазнига ту ғ ри келадиган препаратнинг дозаси ҳи собланади: 0,0071 х 1,8 = 0,01278 г  С)Боланинг вазни 10 кг б ўл ишини ҳ исобга олиб парцетамолнинг керакли дозаси топилади: 0,01278 х 10 = 0,1278 г. www.arxiv.uz Болаларга дориларни юбориш йЎллариБолаларга дориларни юбориш йЎллари ::  - перорал;  -парентерал;  -ректал;  -ингаляцион  Агрегат холатига Агрегат холатига кўкў ра болалар амалиётида ра болалар амалиётида қўқў лланиладиган дори турлари:лланиладиган дори турлари:  сую қ ;  қ атти қ ;  юмшо қ ;  газсимон www.arxiv.uz Дориларни таъми ва ҳиди ни ниқоблаш усуллари  1 . Технологик усуллар  2 . Кимёвий усуллар;  3 . Физиологик усуллар; www.arxiv.uz Технологик усуллар  а) корригентларни қў шиш ;  б) хар хил ёрдамчи ва ю қ ори молекулали  моддалар қўллаш ;  в) эмульсияларни ҳ осил қ илиш;  г) пардалар билан қ оплаш ( қ оби қ ли таблеткалар, микрокапсулалар,капсулалар ва ш.ў. ) www.arxiv.uz Кимёвий усуллар  Бу усул ҳар хил реакциялар ёрдамида дори модданинг комплекс тузларини ҳосил қилиб , унинг органолептик хоссаларини ниқоблашга асосланган (стеаратлар ва таннатлар каби комплекслар) www.arxiv.uz Физиологик усуллар  . Бу усул таъм рецепторларини сезгирлигини пасайтирадиган моддаларни қўшишга асосланган.  Масалан анестезин, ментол www.arxiv.uz Корригирловчи моддаларга талаблар  дориларнинг ё қ имли ҳ иди, таъми ва таш қ и к ўр инишини таъминлаши лозим;  - дори билан яхши аралашиши, унинг фаоллигини ва тур ғ унлигини пасайтирмаслиги керак. www.arxiv.uz  Корригирловчи моддани танлаш аввало қўлланиладиган дорининг мазаси, унинг физик-кимёвий хоссаси, дори шаклига боғлиқ бўлади ва бифармацевтик нуқтаи назардан асосланиш лозим.  www.arxiv.uz Корригентлар қўшишда куйидаги мақсадлар кўзда тутилади:  1 - дорини таъмини яхшилаш;  2 - дорининг ҳидини ниқоблаш;  3- дорининг рангини (ташқи кўринишини) яхшилаш .  Шунга қараб таъм, ҳидни ва ранг яхшиловчи корригентлар ажратилади. www.arxiv.uz Корригентлар таснифи  Шарбатлар  Эфир мойлари  С интетик корригентлар:  Табиий корригентлар :  Мевали эссенциялар:  Настойкалар:  Эритмалар  хушб ў й сувлар, ширалар  Экстраклар  Эликсирлар  Шилимши қ лар  Агар, натрий альгинат,пектин  www.arxiv.uz Фармацевтика саноатида қўлланиладиган корригентлар  Шарбатлар:  Апельсин, олча, какао, лимон, малина, қ анд, чучукмия илдизи, қ ора смородина, гул ҳ айри  Эфир мойлари:  Арпабодиён, апельсин, бергамот, чиннигул, геран, кардамон, кориандр, лаванда, лимон, ялпиз, розмарина, пушти, тимьян, укроп, эвкалипт  Синтетик корригентлар:  Анетол, аспартам, бензальдегид, глицин, ванилин, натрий глутамат, дульцин, ментол, сахарин, натрий сахаринат, кальций сахаринат, тимол, натрий цикламат, кальций цикламат, этилацетат,этилванилин, лимон кислотаси www.arxiv.uz  Табиий корригентлар :  Ваниль, глюкоза, декстроза, декстрин, какао, ксилит, маннит, лактоза ,  сахароза, сорбит, фруктоза, мальтоза, левулоза, асал  Мевали эссенциялар:  Лимон, олча, нок  Настойкалар:  Апельсин (хушбуй), ванил, кардамон  www.arxiv.uz  Эритмалар, хушб ў й сувлар, ширалар:  Сорбит эритмаси, қ алампир ялпиз суви, корица суви, померанц суви, пушти сув, фенхел суви, олча, малина шираси, цитруслар шираси  Экстраклар:  Чучукмия илдизи, сую қ тимьян  Шилимши қ лар:  Агар, натрий альгинат,пектин www.arxiv.uz Рангни яхшиловчи корригентлар  Д ори турларига хар ҳил, болаларга ёқимли ( қизил, ҳаворанг, кўк, бинафша, пушти ) ранг бериш учун мўлжалланган. Улар табиати бўйича 2 та гурухга бўлинади:  1. Табиий моддалар: антоцианлар, хлорофилл, каротиноидлар.  2. Синтетик моддалар: турли ҳил эрувчан лаклар, пигментлар.  ҳисобланади.  www.arxiv.uz БОЛАЛАРГА М Ў ЛЖАЛЛАНГАН ДОРИЛАР  Суюқ дори турлари: Эритмалар, шарбатлар, сувли ажратмалар, эмульсиялар,томичлар  Эритмалар: Пиперазин адипинат 5% эритмаси;  Натрий бромид 1%, 2%, 3% эритмалари;  Калий бромид 1%, 2%, 3% эритмалари;  Этамзилат 5% эритмаси;  Эглонил 0,5% эритмаси.  Шарбатлар: Натрий оксибутират 5% шарбати ;  "Энцефабол", "Сальбутамол", "Седуксен",Ибупрофен,  "Вибрамицин", теофиллин шарбатлари. www.arxiv.uz  Болаларга мўлжалланган перорал суюқ дориларни ўзига хос лиги:  Корригентлар ёрдамида таъми ниқобланган;  махсус дозалашга мўлжалланган қошиқча ларни жиҳозларда мавжудлиги. www.arxiv.uz Қатти қ дори турлари (гранулалар, қуруқ суспензиялар, таблеткалар, драже, капсулалар)  Қуру қ суспензиялар :  -Гризеофульвин қу ру қ суспензияси  -Цефалексин суспензияси  -Феноксиметилпенициллин суспензияси  -Ампициллин, фузидин кислотаси, эритромицин, бактрим, тетрациклин, салазопиридазин, леворин, пирантел, тиоридазин, цеклор суспензиялари. www.arxiv.uz  Гранулалар: кальмагин, каланхин, глютамин кислотаси, мезапам, этазол-натрий, ампициллин, эритромицин, фуразолидон, метронидазол  Таблеткалар: аминазин, левомицептин стеарат, анальгин, аллахол, фурадонин, фенобарбитал, калия оротат, ацетилсалицил кислотаси, эритромицин, бутадион, димедрол таблеткалари. www.arxiv.uz  Болаларга мўлжалланган қуруқ суспензиялар ва гранула лар ўзига хослиги :  таркибига корригентлар киритилган ;  кўрсатма асосида белгиланган ҳажмгача қайнатилган сувда ex tempore эритилади  Таблеткалар. Болаларга мўлжалланган таблеткалар турли хил рангли қобиқлар билан қопланган бўлиб, таъсир қилувчи моддалар дозаси камайтирилганлиги билан ажралиб туради. www.arxiv.uz  ЖССТ томонидан тавсия этилган порошок.  Таркиб: Натрий хлорид 1,75 г  Калий хлорид 0,75 г  Натрий гидрокарбонат 2,25 г  Глюкоза 10,0 г ёки 20,0г  www.arxiv.uz Болалар учун дориларни жиҳозланиши  Ё ш болаларни дорилар билан заҳарланишини олдини олиш муаммосини ечиш лозим  Ё ш болалар томонидан қийин очиладиган жиҳоз лар ( махсус қопқоқли флаконлар, махсус пенал лар, конструкцияси мураккаб бўлган ёки махсус таблеткаларга мўлжалланган жиҳозловчи ленталар )  Б олаларга дориларни бир марта ишлатиладиган, яъни битта дозани сақлайдиган жиҳозларни қўллаш. ( полимер материаллардан ясалган битта дозали пакетлар - порошоклар, қуруқ суспензиялар учун ) www.arxiv.uz Педиатрия амалиётида корригентларни ишлатилиш бўйича тавсиялар:  1. Д ориларни аччиқ мазасини ниқоблаш учун:  а) олча , лимон, қанд, малина шарбатлари;  б) апельсин , ялпиз ва арпабодиён эфир мойлари;  в) табиий моддалар - асал;   2.Дориларни шўр мазасини ниқоблаш учун:  а) олча ва қорақат шарбатлари билан лимон кислотасининг аралашмаси;  б) Какао шарбати, ялпиз мойи ва лимон кислотасининг аралашмаси;  www.arxiv.uz  3 . Дориларни нордон мазасини ниқоблаш учун:  Мевали ва шилимшиқли шарбатлар, апельсин эфир мойи.  4. Ёғсимон моддаларни мазасини ниқоблаш учун:  Эмульсия ҳосил қилиш ва шарбатлар, хушбўй моддалар ва шилимшиқлар қўшиш; www.arxiv.uz